Απαραίτητη η μείωση του ΦΠΑ και στη Ρόδο για να «σωθεί» η άγονη γραμμή

• Πώς το ράλι των καυσίμων, η εμπορική εξάρτηση των μικρών νησιών από τη Ρόδο και η «ασφυξία» ρευστότητας ακύρωσαν στην πράξη τις προσδοκίες των καταναλωτών • Το μέτρο λειτούργησε ως ένα προσωρινό φρένο, επιβραδύνοντας έναν ρυθμό ανατιμήσεων που σε διαφορετική περίπτωση θα ήταν μη διαχειρίσιμος για τις τοπικές κοινωνίες • Η πραγματικότητα αποδεικνύει ότι η φορολογική δικαιοσύνη δεν μπορεί να εφαρμόζεται «τεμαχισμένη»

Στα χαρτιά, ο νέος φορολογικός χάρτης των Δωδεκανήσων που τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2026 έμοιαζε με μια ιστορική δημοσιονομική δικαίωση για την άγονη γραμμή. Η ονομαστική μείωση του ΦΠΑ κατά 30% σε νησιά με πληθυσμό κάτω των 20.000 κατοίκων υποσχόταν μια βαθιά ανάσα απέναντι στην ακρίβεια, με τη μαθηματική υποχώρηση των τιμών στο ράφι να υπολογίζεται θεωρητικά έως και 5,65%.
Πέντε μήνες μετά, η πραγματικότητα της αγοράς και οι δείκτες της ΕΛΣΤΑΤ έρχονται να προσγειώσουν βίαια τις προσδοκίες των καταναλωτών. Η πολυπόθητη φορολογική ελάφρυνση δεν έφτασε ποτέ στον τελικό αποδέκτη. «Εγκλωβίστηκε» στις ακτοπλοϊκές γραμμές, εξαϋλώθηκε από ένα νέο κύμα πληθωρισμού κόστους που αγγίζει το 5,4% και, κυρίως, εξουδετερώθηκε από την απόλυτη εμπορική εξάρτηση των μικρών νησιών από τον μεγάλο «δορυφόρο» του συμπλέγματος, τη Ρόδο, η οποία διατηρήθηκε παρά τις σφοδρές αντιδράσεις στους υψηλούς συντελεστές ΦΠΑ.
Η τάση αυτή αναμένεται να σφραγιστεί και επίσημα τις αμέσως επόμενες ημέρες, με την ανακοίνωση των εξειδικευμένων δεικτών του Μαΐου από τη Στατιστική Αρχή, οι οποίοι, σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις των τοπικών αγορών, θα επιβεβαιώσουν τη σταθεροποίηση του πληθωριστικού κύματος σε υψηλά επίπεδα.
Η βασικότερη αιτία της στατιστικής αυτής «εξουδετέρωσης» εντοπίζεται στους επιμέρους υποδείκτες της ΕΛΣΤΑΤ, οι οποίοι εξηγούν γιατί οι νησιώτες δεν είδαν ποτέ τις τιμές να πέφτουν κατά το πρώτο πεντάμηνο του έτους. Η κινητήρια δύναμη του πληθωρισμού ήταν οι Μεταφορές, οι οποίες κατέγραψαν ετήσια άνοδο 10%, οδηγούμενες από ένα σκληρό ράλι στα καύσιμα. Το πετρέλαιο κίνησης ακρίβυνε κατά 32,4% σε ετήσια βάση, η βενζίνη κατά 17,1% και τα λοιπά καύσιμα κατά 42,4%.
Την ίδια στιγμή, οι αεροπορικές μεταφορές επιβαρύνθηκαν κατά 18,6%, συμπιέζοντας ακόμη περισσότερο τα περιθώρια μετακίνησης προσώπων και προϊόντων, ενώ η κρίσιμη ομάδα «Διατροφή και μη αλκοολούχα ποτά» σημείωσε άνοδο 4,4%, με βασικά αγαθά πρώτης ανάγκης να καταγράφουν διψήφια ποσοστά αυξήσεων στις κεντρικές αγορές.
Όταν το κόστος κίνησης και μεταφοράς των αγαθών αυξάνεται με αυτούς τους ρυθμούς, η ονομαστική μείωση του ΦΠΑ κατά 4 ή 7 ποσοστιαίες μονάδες χάνει αυτόματα το αντίκρισμά της. Το μέτρο δεν οδήγησε σε αποπληθωρισμό, αλλά στην καλύτερη περίπτωση λειτούργησε ως ένα προσωρινό φρένο, επιβραδύνοντας έναν ρυθμό ανατιμήσεων που σε διαφορετική περίπτωση θα ήταν μη διαχειρίσιμος για τις τοπικές κοινωνίες.
Το ουσιαστικότερο εύρημα της ανάλυσης της αγοράς, ωστόσο, δεν κρύβεται αποκλειστικά στους εθνικούς δείκτες, αλλά στον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται η τροφοδοσία του νομού. Λόγω της απουσίας μεγάλων αποθηκευτικών υποδομών στα μικρά νησιά, το μοντέλο διανομής (logistics) παραμένει αυστηρά συγκεντρωτικό. Η Ρόδος αποτελεί τον κεντρικό εμπορικό πυρήνα της περιοχής, έχοντας όμως εξαιρεθεί από το καθεστώς των μειωμένων συντελεστών, γεγονός που σημαίνει ότι διατηρεί το πλήρες ΦΠΑ (24% και 13%).
Αξίζει να σημειωθεί ότι από τη νέα πληθυσμιακή ρύθμιση εξαιρείται η Κως, καθώς ο πληθυσμός της ξεπερνά το όριο των 20.000 κατοίκων, όπως και η Λέρος, η οποία υπάγεται ήδη σε παλαιότερο ειδικό καθεστώς (17% και 9%), το οποίο τελεί υπό τη ρήτρα της λειτουργίας δομών υποδοχής και ταυτοποίησης μεταναστών.
Ένας λιανοπωλητής σε αυτά τα νησιά σπάνια εισάγει εμπορεύματα ή τυποποιημένα προϊόντα απευθείας από την ηπειρωτική Ελλάδα. Τα προμηθεύεται από τις κεντρικές αποθήκες χονδρικής που εδρεύουν στη Ρόδο. Η ροή αυτή δημιουργεί μια αλυσιδωτή επιβάρυνση, η οποία ακυρώνει τη φορολογική ελάφρυνση σε τρία στάδια:
Η κοστολόγηση στη Χονδρική. Οι εισαγωγείς και χονδρέμποροι της Ρόδου αγοράζουν τις πρώτες ύλες επιβαρυνόμενοι με ΦΠΑ 24% ή 13%. Αν και ο φόρος εισροών συμψηφίζεται σε δεύτερο χρόνο, τα υψηλά λειτουργικά έξοδα των εγκαταστάσεών τους στο νησί και το αυξημένο κόστος διατήρησης αποθεμάτων ενσωματώνονται οργανικά στην τελική τιμή χονδρικής.
Η μετακύλιση της αρχικής αξίας. Ο μικρός έμπορος στην άγονη γραμμή αγοράζει από τη Ρόδο ένα προϊόν του οποίου η καθαρή αξία (προ ΦΠΑ) είναι ήδη τεχνητά διογκωμένη από τα δομικά κόστη του κεντρικού κόμβου.
Το «καπέλο» του μεταφορικού ναύλου. Στην επιβαρυμένη αυτή τιμή χονδρικής προστίθεται το κόστος της ενδοπεριφερειακής θαλάσσιας μεταφοράς. Οι ναύλοι, άμεσα συνδεδεμένοι με το κόστος του πετρελαίου κίνησης που καταγράφει άνοδο 32,4%, επιβαρύνουν προσθετικά το προϊόν, χωρίς να υπόκεινται σε καμία φορολογική έκπτωση.
Πέρα όμως από την τελική διαμόρφωση των τιμών, ο διαχωρισμός του νομού σε δύο διαφορετικές φορολογικές ζώνες κρύβει και μια σοβαρή χρηματοοικονομική παγίδα για τις μικρές επιχειρήσεις της άγονης γραμμής, η οποία επιτείνει την οικονομική ασφυξία. Όταν ο έμπορος του μικρού νησιού προμηθεύεται προϊόντα από τη Ρόδο, οι χονδρέμποροι, πιεζόμενοι από τις δικές τους υποχρεώσεις υψηλού ΦΠΑ (24%), απαιτούν άμεση εξόφληση τοις μετρητοίς ή περιορίζουν δραστικά τις πιστώσεις.
Αντίθετα, ο μικρός λιανοπωλητής στο νησί εισπράττει από τον τελικό καταναλωτή με τον μειωμένο συντελεστή 17%. Αυτή η αναντιστοιχία ανάμεσα στον υψηλό συντελεστή των εισροών του από τη Ρόδο και τον χαμηλό συντελεστή των εκροών του στο νησί, συσσωρεύει συστηματικά πιστωτικό υπόλοιπο ΦΠΑ.
Όταν ένα βασικό προϊόν φτάσει τελικά στο λιμάνι προορισμού του, η αρχική του βάση έχει ήδη ενσωματώσει τα τοπικά έξοδα του κόμβου της Ρόδου, το αυξημένο κατά 10% κόστος της θαλάσσιας μεταφοράς και το χρηματοοικονομικό κόστος της έλλειψης ρευστότητας των εμπόρων. Όταν στη συνέχεια ο τοπικός λιανοπωλητής εφαρμόσει τον μειωμένο συντελεστή (17% ή 9%), τον εφαρμόζει αναγκαστικά πάνω σε μια ήδη υπερτιμημένη βάση. Το αποτέλεσμα είναι οι τελικές τιμές καταναλωτή στα μικρά νησιά να διαμορφώνονται σε επίπεδα ίσα ή και υψηλότερα από τα αντίστοιχα της Ρόδου.
Η περίπτωση της Δωδεκανήσου κατά το πρώτο πεντάμηνο του 2026 αναδεικνύει με σαφήνεια τα όρια των αποσπασματικών φορολογικών παρεμβάσεων. Η μείωση του ΦΠΑ στην άγονη γραμμή κινείται αναμφίβολα προς τη σωστή κατεύθυνση, όμως η πραγματικότητα αποδεικνύει ότι η φορολογική δικαιοσύνη δεν μπορεί να εφαρμόζεται «τεμαχισμένη».
Όσο η Ρόδος παραμένει ο βασικός τροφοδότης της περιοχής αλλά εξαιρείται από το μέτρο, τα δικά της πλήρη φορολογικά βάρη και το κόστος των ναύλων θα συμπαρασύρουν αναπόφευκτα το κόστος διαβίωσης σε ολόκληρο τον νομό. Το τελικό συμπέρασμα του πρώτου πενταμήνου δείχνει ξεκάθαρα ότι για να ανακουφιστεί πραγματικά ο καταναλωτής στο μικρό νησί, το μέτρο πρέπει να ολοκληρωθεί, σπάζοντας την απομόνωση του εφοδιαστικού κέντρου και επεκτείνοντας τους μειωμένους συντελεστές ΦΠΑ και στη Ρόδο.