Απαραίτητη η μείωση του ΦΠΑ και στη Ρόδο για να «σωθεί» η άγονη γραμμή

• Πώς το ράλι των καυ­σί­μων, η εμπο­ρική εξάρ­τηση των μικρών νησιών από τη Ρόδο και η «ασφυξία» ρευ­στό­τη­τας ακύ­ρω­σαν στην πράξη τις προσ­δο­κίες των κατα­να­λω­τών • Το μέτρο λει­τούρ­γησε ως ένα προ­σω­ρινό φρένο, επι­βρα­δύ­νο­ντας έναν ρυθμό ανα­τι­μή­σεων που σε δια­φο­ρε­τική περί­πτωση θα ήταν μη δια­χει­ρί­σι­μος για τις τοπικές κοι­νω­νίες • Η πραγ­μα­τι­κό­τητα απο­δει­κνύει ότι η φορο­λο­γική δικαιο­σύνη δεν μπορεί να εφαρ­μό­ζε­ται «τεμα­χι­σμένη»

Στα χαρτιά, ο νέος φορο­λο­γι­κός χάρτης των Δωδε­κα­νή­σων που τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιανουα­ρίου 2026 έμοιαζε με μια ιστο­ρική δημο­σιο­νο­μική δικαί­ωση για την άγονη γραμμή. Η ονο­μα­στική μείωση του ΦΠΑ κατά 30% σε νησιά με πλη­θυ­σμό κάτω των 20.000 κατοί­κων υπο­σχό­ταν μια βαθιά ανάσα απέ­να­ντι στην ακρί­βεια, με τη μαθη­μα­τική υπο­χώ­ρηση των τιμών στο ράφι να υπο­λο­γί­ζε­ται θεω­ρη­τικά έως και 5,65%.

Πέντε μήνες μετά, η πραγ­μα­τι­κό­τητα της αγοράς και οι δείκτες της ΕΛΣΤΑΤ έρχο­νται να προ­σγειώ­σουν βίαια τις προσ­δο­κίες των κατα­να­λω­τών. Η πολυ­πό­θητη φορο­λο­γική ελά­φρυνση δεν έφτασε ποτέ στον τελικό απο­δέ­κτη. «Εγκλω­βί­στηκε» στις ακτο­πλοϊ­κές γραμμές, εξαϋ­λώ­θηκε από ένα νέο κύμα πλη­θω­ρι­σμού κόστους που αγγίζει το 5,4% και, κυρίως, εξου­δε­τε­ρώ­θηκε από την απόλυτη εμπο­ρική εξάρ­τηση των μικρών νησιών από τον μεγάλο «δορυ­φόρο» του συμπλέγ­μα­τος, τη Ρόδο, η οποία δια­τη­ρή­θηκε παρά τις σφοδρές αντι­δρά­σεις στους υψηλούς συντε­λε­στές ΦΠΑ.

Η τάση αυτή ανα­μέ­νε­ται να σφρα­γι­στεί και επίσημα τις αμέσως επό­με­νες ημέρες, με την ανα­κοί­νωση των εξει­δι­κευ­μέ­νων δεικτών του Μαΐου από τη Στα­τι­στική Αρχή, οι οποίοι, σύμφωνα με όλες τις ενδεί­ξεις των τοπικών αγορών, θα επι­βε­βαιώ­σουν τη στα­θε­ρο­ποί­ηση του πλη­θω­ρι­στι­κού κύματος σε υψηλά επίπεδα.

Η βασι­κό­τερη αιτία της στα­τι­στι­κής αυτής «εξου­δε­τέ­ρω­σης» εντο­πί­ζε­ται στους επι­μέ­ρους υπο­δεί­κτες της ΕΛΣΤΑΤ, οι οποίοι εξηγούν γιατί οι νησιώ­τες δεν είδαν ποτέ τις τιμές να πέφτουν κατά το πρώτο πεντά­μηνο του έτους. Η κινη­τή­ρια δύναμη του πλη­θω­ρι­σμού ήταν οι Μετα­φο­ρές, οι οποίες κατέ­γρα­ψαν ετήσια άνοδο 10%, οδη­γού­με­νες από ένα σκληρό ράλι στα καύσιμα. Το πετρέ­λαιο κίνησης ακρί­βυνε κατά 32,4% σε ετήσια βάση, η βενζίνη κατά 17,1% και τα λοιπά καύσιμα κατά 42,4%.

Την ίδια στιγμή, οι αερο­πο­ρι­κές μετα­φο­ρές επι­βα­ρύν­θη­καν κατά 18,6%, συμπιέ­ζο­ντας ακόμη περισ­σό­τερο τα περι­θώ­ρια μετα­κί­νη­σης προ­σώ­πων και προ­ϊ­ό­ντων, ενώ η κρίσιμη ομάδα «Δια­τροφή και μη αλκο­ο­λούχα ποτά» σημεί­ωσε άνοδο 4,4%, με βασικά αγαθά πρώτης ανάγκης να κατα­γρά­φουν διψήφια ποσοστά αυξή­σεων στις κεντρι­κές αγορές.

Όταν το κόστος κίνησης και μετα­φο­ράς των αγαθών αυξά­νε­ται με αυτούς τους ρυθμούς, η ονο­μα­στική μείωση του ΦΠΑ κατά 4 ή 7 ποσο­στιαίες μονάδες χάνει αυτό­ματα το αντί­κρι­σμά της. Το μέτρο δεν οδήγησε σε απο­πλη­θω­ρι­σμό, αλλά στην καλύ­τερη περί­πτωση λει­τούρ­γησε ως ένα προ­σω­ρινό φρένο, επι­βρα­δύ­νο­ντας έναν ρυθμό ανα­τι­μή­σεων που σε δια­φο­ρε­τική περί­πτωση θα ήταν μη δια­χει­ρί­σι­μος για τις τοπικές κοι­νω­νίες.

Το ουσια­στι­κό­τερο εύρημα της ανά­λυ­σης της αγοράς, ωστόσο, δεν κρύ­βε­ται απο­κλει­στικά στους εθνι­κούς δείκτες, αλλά στον τρόπο με τον οποίο οργα­νώ­νε­ται η τρο­φο­δο­σία του νομού. Λόγω της απου­σίας μεγάλων απο­θη­κευ­τι­κών υπο­δο­μών στα μικρά νησιά, το μοντέλο δια­νο­μής (logistics) παρα­μέ­νει αυστηρά συγκε­ντρω­τικό. Η Ρόδος απο­τε­λεί τον κεντρικό εμπο­ρικό πυρήνα της περιο­χής, έχοντας όμως εξαι­ρε­θεί από το καθε­στώς των μειω­μέ­νων συντε­λε­στών, γεγονός που σημαί­νει ότι δια­τη­ρεί το πλήρες ΦΠΑ (24% και 13%).

Αξίζει να σημειω­θεί ότι από τη νέα πλη­θυ­σμιακή ρύθμιση εξαι­ρεί­ται η Κως, καθώς ο πλη­θυ­σμός της ξεπερνά το όριο των 20.000 κατοί­κων, όπως και η Λέρος, η οποία υπά­γε­ται ήδη σε παλαιό­τερο ειδικό καθε­στώς (17% και 9%), το οποίο τελεί υπό τη ρήτρα της λει­τουρ­γίας δομών υπο­δο­χής και ταυ­το­ποί­η­σης μετα­να­στών.

Ένας λια­νο­πω­λη­τής σε αυτά τα νησιά σπάνια εισάγει εμπο­ρεύ­ματα ή τυπο­ποι­η­μένα προ­ϊ­ό­ντα απευ­θείας από την ηπει­ρω­τική Ελλάδα. Τα προ­μη­θεύ­ε­ται από τις κεντρι­κές απο­θή­κες χον­δρι­κής που εδρεύ­ουν στη Ρόδο. Η ροή αυτή δημιουρ­γεί μια αλυ­σι­δωτή επι­βά­ρυνση, η οποία ακυ­ρώ­νει τη φορο­λο­γική ελά­φρυνση σε τρία στάδια:

Η κοστο­λό­γηση στη Χον­δρική. Οι εισα­γω­γείς και χον­δρέ­μπο­ροι της Ρόδου αγο­ρά­ζουν τις πρώτες ύλες επι­βα­ρυ­νό­με­νοι με ΦΠΑ 24% ή 13%. Αν και ο φόρος εισροών συμ­ψη­φί­ζε­ται σε δεύτερο χρόνο, τα υψηλά λει­τουρ­γικά έξοδα των εγκα­τα­στά­σεών τους στο νησί και το αυξη­μένο κόστος δια­τή­ρη­σης απο­θε­μά­των ενσω­μα­τώ­νο­νται οργα­νικά στην τελική τιμή χον­δρι­κής.

Η μετα­κύ­λιση της αρχικής αξίας. Ο μικρός έμπορος στην άγονη γραμμή αγο­ρά­ζει από τη Ρόδο ένα προϊόν του οποίου η καθαρή αξία (προ ΦΠΑ) είναι ήδη τεχνητά διο­γκω­μένη από τα δομικά κόστη του κεντρι­κού κόμβου.

Το «καπέλο» του μετα­φο­ρι­κού ναύλου. Στην επι­βα­ρυ­μένη αυτή τιμή χον­δρι­κής προ­στί­θε­ται το κόστος της ενδο­πε­ρι­φε­ρεια­κής θαλάσ­σιας μετα­φο­ράς. Οι ναύλοι, άμεσα συν­δε­δε­μέ­νοι με το κόστος του πετρε­λαίου κίνησης που κατα­γρά­φει άνοδο 32,4%, επι­βα­ρύ­νουν προ­σθε­τικά το προϊόν, χωρίς να υπό­κει­νται σε καμία φορο­λο­γική έκπτωση.

Πέρα όμως από την τελική δια­μόρ­φωση των τιμών, ο δια­χω­ρι­σμός του νομού σε δύο δια­φο­ρε­τι­κές φορο­λο­γι­κές ζώνες κρύβει και μια σοβαρή χρη­μα­το­οι­κο­νο­μική παγίδα για τις μικρές επι­χει­ρή­σεις της άγονης γραμμής, η οποία επι­τεί­νει την οικο­νο­μική ασφυξία. Όταν ο έμπορος του μικρού νησιού προ­μη­θεύ­ε­ται προ­ϊ­ό­ντα από τη Ρόδο, οι χον­δρέ­μπο­ροι, πιε­ζό­με­νοι από τις δικές τους υπο­χρε­ώ­σεις υψηλού ΦΠΑ (24%), απαι­τούν άμεση εξό­φληση τοις μετρη­τοίς ή περιο­ρί­ζουν δρα­στικά τις πιστώ­σεις.

Αντί­θετα, ο μικρός λια­νο­πω­λη­τής στο νησί εισπράτ­τει από τον τελικό κατα­να­λωτή με τον μειω­μένο συντε­λε­στή 17%. Αυτή η ανα­ντι­στοι­χία ανάμεσα στον υψηλό συντε­λε­στή των εισροών του από τη Ρόδο και τον χαμηλό συντε­λε­στή των εκροών του στο νησί, συσ­σω­ρεύει συστη­μα­τικά πιστω­τικό υπό­λοιπο ΦΠΑ.

Όταν ένα βασικό προϊόν φτάσει τελικά στο λιμάνι προ­ο­ρι­σμού του, η αρχική του βάση έχει ήδη ενσω­μα­τώ­σει τα τοπικά έξοδα του κόμβου της Ρόδου, το αυξη­μένο κατά 10% κόστος της θαλάσ­σιας μετα­φο­ράς και το χρη­μα­το­οι­κο­νο­μικό κόστος της έλλει­ψης ρευ­στό­τη­τας των εμπόρων. Όταν στη συνέ­χεια ο τοπικός λια­νο­πω­λη­τής εφαρ­μό­σει τον μειω­μένο συντε­λε­στή (17% ή 9%), τον εφαρ­μό­ζει ανα­γκα­στικά πάνω σε μια ήδη υπερ­τι­μη­μένη βάση. Το απο­τέ­λε­σμα είναι οι τελικές τιμές κατα­να­λωτή στα μικρά νησιά να δια­μορ­φώ­νο­νται σε επίπεδα ίσα ή και υψη­λό­τερα από τα αντί­στοιχα της Ρόδου.

Η περί­πτωση της Δωδε­κα­νή­σου κατά το πρώτο πεντά­μηνο του 2026 ανα­δει­κνύει με σαφή­νεια τα όρια των απο­σπα­σμα­τι­κών φορο­λο­γι­κών παρεμ­βά­σεων. Η μείωση του ΦΠΑ στην άγονη γραμμή κινεί­ται αναμ­φί­βολα προς τη σωστή κατεύ­θυνση, όμως η πραγ­μα­τι­κό­τητα απο­δει­κνύει ότι η φορο­λο­γική δικαιο­σύνη δεν μπορεί να εφαρ­μό­ζε­ται «τεμα­χι­σμένη».

Όσο η Ρόδος παρα­μέ­νει ο βασικός τρο­φο­δό­της της περιο­χής αλλά εξαι­ρεί­ται από το μέτρο, τα δικά της πλήρη φορο­λο­γικά βάρη και το κόστος των ναύλων θα συμπα­ρα­σύ­ρουν ανα­πό­φευ­κτα το κόστος δια­βί­ω­σης σε ολό­κληρο τον νομό. Το τελικό συμπέ­ρα­σμα του πρώτου πεντα­μή­νου δείχνει ξεκά­θαρα ότι για να ανα­κου­φι­στεί πραγ­μα­τικά ο κατα­να­λω­τής στο μικρό νησί, το μέτρο πρέπει να ολο­κλη­ρω­θεί, σπά­ζο­ντας την απο­μό­νωση του εφο­δια­στι­κού κέντρου και επε­κτεί­νο­ντας τους μειω­μέ­νους συντε­λε­στές ΦΠΑ και στη Ρόδο.