Σχολικά βιβλία Β’ και ΣΤ’ Δημοτικού παρουσιάζουν οικογένειες με γονείς ίδιου φύλου – Μαρινάκης: Ο πατέρας είναι πατέρας, η μητέρα είναι μητέρα

Μια νέα συζή­τηση γύρω από το περιε­χό­μενο των σχο­λι­κών βιβλίων και τον τρόπο με τον οποίο παρου­σιά­ζε­ται στα παιδιά η έννοια της οικο­γέ­νειας άνοιξε τις τελευ­ταίες ημέρες, μετά τη δημο­σιο­ποί­ηση απο­σπα­σμά­των και εικόνων από δύο νέα διδα­κτικά βιβλία του Δημο­τι­κού.

Πρό­κει­ται για βιβλίο Γλώσσας της Β΄ Δημο­τι­κού, με τίτλο «Η γλώσσα μου», των Εκδό­σεων Νήσος, και για το βιβλίο Κοι­νω­νική και Πολι­τική Αγωγή της ΣΤ΄ Δημο­τι­κού, των Εκδό­σεων Που­κα­μι­σάς. Και τα δύο ανήκουν στα νέα διδα­κτικά πακέτα που έχουν εγκρι­θεί στο πλαίσιο της μεταρ­ρύθ­μι­σης του Πολ­λα­πλού Βιβλίου.

Σημειώ­νε­ται, πάντως, ότι η συζή­τηση δεν αφορά βιβλία που θα μοι­ρα­στούν στους μαθητές τον Σεπτέμ­βριο του 2026. Τα συγκε­κρι­μένα εγχει­ρί­δια έχουν εντα­χθεί στο νέο σύστημα και προ­ο­ρί­ζο­νται για χρήση από το σχολικό έτος 2027-2028, όταν θα εφαρ­μο­στεί στην πράξη το Πολ­λα­πλό Βιβλίο.

Από την πλευρά του ο κυβερ­νη­τι­κός εκπρό­σω­πος Παύλος Μαρι­νά­κης εμφα­νί­στηκε κατη­γο­ρη­μα­τι­κός ότι «στην κυβέρ­νηση δεν υπάρχει woke ατζέντα» τονί­ζο­ντας «τα φύλα είναι δύο, ο πατέρας είναι πατέρας, η μητέρα είναι μητέρα. Ούτε Γονέας 1 υπάρχει ούτε Γονέας 2 υπάρχει».

Τι ανα­φέ­ρει το βιβλίο της Β΄ Δημο­τι­κού

Στο βιβλίο της Γλώσσας της Β΄ Δημο­τι­κού, στην πρώτη θεμα­τική ενότητα με τίτλο «Ποιοι είναι οι σημα­ντι­κοί αγα­πη­μέ­νοι γύρω μας;», παρου­σιά­ζο­νται μέσα από εικο­νο­γρα­φή­σεις δια­φο­ρε­τι­κές οικο­γε­νεια­κές συν­θέ­σεις.

Σύμφωνα με το υλικό που έχει δημο­σιο­ποι­η­θεί, ανάμεσα στις εικόνες υπάρ­χουν οικο­γέ­νειες στις οποίες εμφα­νί­ζο­νται δύο πατέρες ή δύο μητέρες. Η δρα­στη­ριό­τητα ζητά από τους μαθητές να παρα­τη­ρή­σουν τις εικόνες, να τις σχο­λιά­σουν και να ανα­γνω­ρί­σουν με ποια από αυτές μοιάζει περισ­σό­τερο η δική τους οικο­γέ­νεια, την οποία στη συνέ­χεια μπορούν να ζωγρα­φί­σουν.

Η συγκε­κρι­μένη παρου­σί­αση είναι αυτή που προ­κά­λεσε τις εντο­νό­τε­ρες αντι­δρά­σεις, κυρίως λόγω της ηλικίας των παιδιών στα οποία απευ­θύ­νε­ται το βιβλίο και του ερω­τή­μα­τος αν και με ποιον παι­δα­γω­γικό τρόπο πρέπει να παρου­σιά­ζο­νται δια­φο­ρε­τι­κές οικο­γε­νεια­κές πραγ­μα­τι­κό­τη­τες στις πρώτες τάξεις του Δημο­τι­κού.

Εδώ, ωστόσο, υπάρχει μια κρίσιμη λεπτο­μέ­ρεια: δεν πρό­κει­ται για το μονα­δικό βιβλίο που θα έχει στη διάθεσή του ο εκπαι­δευ­τι­κός.

Στο πλαίσιο του Πολ­λα­πλού Βιβλίου, το συγκε­κρι­μένο βιβλίο της Γλώσσας Β΄ Δημο­τι­κού απο­τε­λεί μία από τέσ­σε­ρις δια­θέ­σι­μες επι­λο­γές, ενώ οι εκπαι­δευ­τι­κοί θα επι­λέ­γουν το διδα­κτικό υλικό που θα χρη­σι­μο­ποι­ή­σουν.

Τι λέει το βιβλίο της ΣΤ΄ Δημο­τι­κού

Πιο ανα­λυ­τική είναι η αναφορά στην οικο­γέ­νεια στο βιβλίο Κοι­νω­νική και Πολι­τική Αγωγή της ΣΤ΄ Δημο­τι­κού, το οποίο έχει συγ­γρά­ψει ο κοι­νω­νιο­λό­γος Μανού­σος Μαρα­γκου­δά­κης.

Στην πρώτη ενότητα, «Η ελλη­νική οικο­γέ­νεια», το βιβλίο ανα­φέ­ρε­ται στη «μεγάλη πολυ­μορ­φία» των οικο­γε­νεια­κών σχη­μά­των και παρου­σιά­ζει δια­φο­ρε­τι­κούς τύπους οικο­γέ­νειας.

Μεταξύ αυτών κατα­γρά­φο­νται η πυρη­νική οικο­γέ­νεια, η μονο­γο­νεϊκή, η εκτε­τα­μένη και η θετή οικο­γέ­νεια, ενώ υπάρχει επίσης ξεχω­ρι­στή αναφορά στην «οικο­γέ­νεια με δύο γονείς του ίδιου φύλου».

Το θέμα δεν περιο­ρί­ζε­ται στην απλή αναφορά. Σε επόμενη δρα­στη­ριό­τητα οι μαθητές καλού­νται να χωρι­στούν σε ομάδες, να ανα­λά­βουν έναν τύπο οικο­γέ­νειας και να δημιουρ­γή­σουν σχετική αφίσα, χρη­σι­μο­ποιώ­ντας εικόνες και φωτο­γρα­φίες. Παράλ­ληλα, καλού­νται να απα­ντή­σουν σε ποια κατη­γο­ρία ανήκει η δική τους οικο­γέ­νεια.

Το συγκε­κρι­μένο βιβλίο έχει κωδικό 95 στο Μητρώο Διδα­κτι­κών Βιβλίων, εντά­χθηκε επι­σή­μως στις 8 Απρι­λίου 2026 και έχει κατα­χω­ρι­στεί στο επίσημο ψηφιακό απο­θε­τή­ριο «Μελίσπη» του ΔΙΟΦΑΝΤΟΥ. Η επίσημη κατα­χώ­ριση ανα­φέ­ρει ως συγ­γρα­φέα τον Μανούσο Μαρα­γκου­δάκη και ως ανάδοχο του διδα­κτι­κού πακέτου τις Εκδό­σεις Που­κα­μι­σάς.

Και εδώ όμως υπάρχει μια σημα­ντική παρά­με­τρος: το συγκε­κρι­μένο βιβλίο απο­τε­λεί μία από τρεις επι­λο­γές για την Κοι­νω­νική και Πολι­τική Αγωγή της ΣΤ΄ Δημο­τι­κού στο νέο σύστημα.

Ποιος ενέ­κρινε τα βιβλία;

Το υπουρ­γείο Παι­δείας, απα­ντώ­ντας στις αντι­δρά­σεις, παρέ­πεμψε στη δια­δι­κα­σία αξιο­λό­γη­σης του Ινστι­τού­του Εκπαι­δευ­τι­κής Πολι­τι­κής. Σύμφωνα με την τοπο­θέ­τηση του υπουρ­γείου που μετέ­δωσε το MEGA, η αξιο­λό­γηση έγινε από ανε­ξάρ­τη­τες επι­στη­μο­νι­κές επι­τρο­πές, στις οποίες συμ­με­τεί­χαν συνο­λικά περισ­σό­τερα από 900 μέλη, με δια­δι­κα­σίες ελέγχου και επα­νε­λέγ­χου. Το υπουρ­γείο υπο­στη­ρί­ζει ότι τα βιβλία δημο­σιεύ­θη­καν σύμφωνα με τις ειση­γή­σεις των επι­τρο­πών αξιο­λό­γη­σης και χωρίς παρέμ­βαση στο περιε­χό­μενό τους.

Η επίσημη κατα­χώ­ριση του βιβλίου της ΣΤ΄ Δημο­τι­κού επι­βε­βαιώ­νει ότι απο­τε­λεί μέρος του έργου «Συγ­γραφή, Αξιο­λό­γηση και Ένταξη διδα­κτι­κών βιβλίων στο Μητρώο Διδα­κτι­κών Βιβλίων και στην Ψηφιακή Βιβλιο­θήκη Διδα­κτι­κών Βιβλίων», που υλο­ποιεί­ται στο πλαίσιο του ΙΕΠ για την περίοδο 2021-2027.

Με άλλα λόγια, δεν πρό­κει­ται για βιβλία που εμφα­νί­στη­καν ξαφνικά χωρίς θεσμικό έλεγχο. Έχουν περάσει από την προ­βλε­πό­μενη δια­δι­κα­σία αξιο­λό­γη­σης και έχουν εντα­χθεί επίσημα στο νέο Μητρώο.

Αυτό βεβαίως δεν σημαί­νει ότι το περιε­χό­μενό τους δεν μπορεί να απο­τε­λέ­σει αντι­κεί­μενο κρι­τι­κής. Η επι­στη­μο­νική αξιο­λό­γηση και η δημόσια συζή­τηση για την καταλ­λη­λό­τητα, τη δια­τύ­πωση και την παι­δα­γω­γική προ­σέγ­γιση ενός βιβλίου είναι δύο δια­φο­ρε­τικά ζητή­ματα.

Μαρι­νά­κης: Δεν υπάρχει καμία woke ατζέντα

Ερω­τη­θείς για το θέμα σε ραδιο­φω­νική του συνέ­ντευξη στο MEGA NEWS 104,6, ο κυβερ­νη­τι­κός εκπρό­σω­πος, Παύλος Μαρι­νά­κης, απά­ντησε «ως πατέρας ενός παιδιού τριών ετών με απα­σχό­λησε πολύ αυτή η είδηση. Το Υπουρ­γείο απά­ντησε υπη­ρε­σιακά για το πώς καταρ­τί­ζε­ται το πρό­γραμμα σπουδών, πώς επι­λέ­γο­νται τα βιβλία. Η απά­ντηση αυτή σε όποιον θέλει είναι δια­θέ­σιμη από το Υπουρ­γείο Παι­δείας… Θεωρώ -και αυτό είναι κάτι το οποίο θα το πω χωρίς να φοβάμαι- όπως έχω απο­δεί­ξει ότι απαντάω, ότι όταν επι­λέ­γουμε βιβλία, όταν επι­λέ­γουμε προ­γράμ­ματα σπουδών ειδικά για παιδιά δημο­τι­κού, πολλώ δε μάλλον για παιδιά πρώτης, δευ­τέ­ρας, τρίτης δημο­τι­κού, πρέπει να είμαστε ιδιαί­τερα προ­σε­κτι­κοί και να δεί­χνουμε αυξη­μένη ευαι­σθη­σία».

Στο πλαίσιο αυτό επι­σή­μανε, επίσης, ότι «ένα ολό­κληρο κράτος, οι δημό­σιες υπη­ρε­σίες, οι νόμοι οι οποίοι έχουν ψηφι­στεί, ο τρόπος που κάποιος βγάζει ταυ­τό­τητα, ο τρόπος που κάποιος βγάζει δια­βα­τή­ριο από πουθενά δεν προ­κύ­πτει, από καμία νομο­θέ­τηση, από καμία απόφαση Υπουρ­γών, Υφυ­πουρ­γών, Γενικών γραμ­μα­τέων ότι η Κυβέρ­νηση αυτή έχει έστω και υποψία εφαρ­μο­γής woke ατζέντα».

Κατα­λή­γο­ντας, δε, για το θέμα ο κ. Μαρι­νά­κης είπε: «Άλλο πράγμα η ανά­δειξη ενός θέματος και η αντι­με­τώ­πισή του, και άλλο πράγμα το κίνητρο για woke ατζέντα -να μην αλλά­ζουμε το μέγεθος των ειδή­σεων. Ναι, να απα­ντάμε στον κόσμο και το κάθε Υπουρ­γείο, αλλά είναι άλλο πράγμα κάτι που μπορεί να ενό­χλησε. Και εγώ δεν έκρυψα τα λόγια μου. Και είναι άλλο πράγμα να πει κανείς, ότι για αυτούς τους λόγους η Κυβέρ­νηση αυτή έχει woke ατζέντα. Ούτε έχει τέτοια διάθεση, ούτε εφαρ­μό­ζει τέτοια πολι­τική, ούτε πρό­κει­ται να εφαρ­μό­σει. Τα φύλα είναι δύο. Ο πατέρας είναι πατέρας, η μητέρα είναι μητέρα. Ούτε Γονέας 1 υπάρχει ούτε Γονέας 2 υπάρχει».

Τι απαντά ο συγ­γρα­φέας

Ο συγ­γρα­φέας του βιβλίου της ΣΤ΄ Δημο­τι­κού, Μανού­σος Μαρα­γκου­δά­κης, απέρ­ριψε τον χαρα­κτη­ρι­σμό περί «woke ατζέ­ντας».

Μιλώ­ντας στο MEGA NEWS 104,6, υπο­στή­ριξε ότι η αναφορά στις οικο­γέ­νειες ομό­φυ­λων ζευ­γα­ριών εντάσ­σε­ται στην παρου­σί­αση των σύγ­χρο­νων μορφών οικο­γέ­νειας και δεν απο­τε­λεί ιδε­ο­λο­γική προ­ώ­θηση.

Ο ίδιος επι­σή­μανε ότι το βιβλίο κατα­γρά­φει, μαζί με άλλες μορφές οικο­γέ­νειας, και τις οικο­γέ­νειες ομό­φυ­λων γονέων, υπο­στη­ρί­ζο­ντας ότι πρό­κει­ται για αναφορά σε μια κοι­νω­νική και νομική πραγ­μα­τι­κό­τητα.

Το βιβλίο, άλλωστε, δεν περιο­ρί­ζε­ται στη συγκε­κρι­μένη μορφή οικο­γέ­νειας. Η ενότητα επι­χει­ρεί να παρου­σιά­σει ένα ευρύ­τερο φάσμα οικο­γε­νεια­κών σχη­μά­των, από την πυρη­νική και τη μονο­γο­νεϊκή μέχρι την εκτε­τα­μένη και τη θετή οικο­γέ­νεια.

Υπάρχει όμως και το νομικό δεδο­μένο

Η συζή­τηση αποκτά δια­φο­ρε­τική διά­σταση αν ληφθεί υπόψη ότι η ελλη­νική νομο­θε­σία έχει πλέον ανα­γνω­ρί­σει τον πολι­τικό γάμο μεταξύ προ­σώ­πων του ίδιου φύλου.

Ο ν. 5089/2024 επέφερε αλλαγές στο οικο­γε­νειακό δίκαιο και κατο­χύ­ρωσε την ισότητα στον πολι­τικό γάμο ανε­ξαρ­τή­τως φύλου. Παράλ­ληλα, προ­έ­κυ­ψαν αντί­στοι­χες ρυθ­μί­σεις σε ζητή­ματα γονικής μέρι­μνας και οικο­γε­νεια­κών δικαιω­μά­των.

Άρα, η αναφορά ενός σχο­λι­κού βιβλίου σε οικο­γέ­νεια με δύο γονείς του ίδιου φύλου δεν αφορά μια έννοια που βρί­σκε­ται εκτός του ελλη­νι­κού θεσμι­κού πλαι­σίου. Η πολι­τική και κοι­νω­νική δια­φω­νία αφορά κυρίως αν, πότε και με ποιον παι­δα­γω­γικό τρόπο πρέπει αυτή η πραγ­μα­τι­κό­τητα να παρου­σιά­ζε­ται σε παιδιά δια­φο­ρε­τι­κών ηλικιών.

Πέρα από την πολι­τική αντι­πα­ρά­θεση, υπάρχει και μια ευρύ­τερη κοι­νω­νική πραγ­μα­τι­κό­τητα. Τα στοι­χεία της τελευ­ταίας Απο­γρα­φής Πληθυσμού-Κατοικιών της ΕΛΣΤΑΤ δεί­χνουν σημα­ντι­κές μετα­βο­λές στην οικο­γε­νειακή κατά­σταση του πλη­θυ­σμού. Μεταξύ 2011 και 2021 μειώ­θηκε κατά 10,8% ο αριθμός των έγγαμων και αυξή­θη­καν σημα­ντικά οι δια­ζευγ­μέ­νοι, οι άνθρω­ποι σε διά­σταση και όσοι βρί­σκο­νται σε σύμφωνο συμ­βί­ω­σης.

Συγκε­κρι­μένα, ο πλη­θυ­σμός σε σύμφωνο συμ­βί­ω­σης αυξή­θηκε από 1.765 το 2011 σε 39.984 το 2021, ενώ οι δια­ζευγ­μέ­νοι αυξή­θη­καν από 332.018 σε 484.237.

Τα στοι­χεία αυτά δεν απα­ντούν στο παι­δα­γω­γικό ερώτημα για το περιε­χό­μενο ενός συγκε­κρι­μέ­νου σχο­λι­κού βιβλίου. Δεί­χνουν όμως ότι η οικο­γε­νειακή πραγ­μα­τι­κό­τητα στην Ελλάδα δεν είναι πλέον μονο­διά­στατη και ότι τα σχολικά βιβλία επι­χει­ρούν να απο­τυ­πώ­σουν μια κοι­νω­νία στην οποία συνυ­πάρ­χουν δια­φο­ρε­τι­κές μορφές οικο­γε­νεια­κής ζωής.

Το πραγ­μα­τικό ερώτημα είναι παι­δα­γω­γικό

Πίσω από τις πολι­τι­κές αντι­πα­ρα­θέ­σεις βρί­σκε­ται ένα ερώτημα που αφορά τελικά την ίδια την απο­στολή του σχο­λι­κού βιβλίου: Πρέπει ένα σχολικό εγχει­ρί­διο να παρου­σιά­ζει στα παιδιά μόνο το οικο­γε­νειακό πρότυπο που θεω­ρεί­ται παρα­δο­σιακό ή οφείλει να απο­τυ­πώ­νει και τις δια­φο­ρε­τι­κές οικο­γε­νεια­κές πραγ­μα­τι­κό­τη­τες που υπάρ­χουν στην κοι­νω­νία;

Και, ακόμη πιο συγκε­κρι­μένα: Σε ποια ηλικία, με ποια γλώσσα και με ποιο παι­δα­γω­γικό πλαίσιο είναι σκόπιμο να γίνεται αυτή η παρου­σί­αση;

Το βιβλίο της Β΄ Δημο­τι­κού προ­σεγ­γί­ζει το θέμα μέσα από εικόνες και μια απλή δρα­στη­ριό­τητα ανα­γνώ­ρι­σης της οικο­γέ­νειας του κάθε παιδιού. Το βιβλίο της ΣΤ΄ Δημο­τι­κού επι­χει­ρεί μια περισ­σό­τερο συστη­μα­τική κοι­νω­νική ταξι­νό­μηση των δια­φο­ρε­τι­κών οικο­γε­νεια­κών μορφών.

Η διαφορά ηλικίας είναι επο­μέ­νως κρίσιμη. Άλλο είναι να ζητεί­ται από ένα επτά­χρονο παιδί να ανα­γνω­ρί­σει τη δική του οικο­γέ­νεια μέσα σε μια σειρά εικόνων και άλλο να συζη­τούν μαθητές 11-12 ετών, στο πλαίσιο της Κοι­νω­νι­κής και Πολι­τι­κής Αγωγής, για κοι­νω­νι­κούς θεσμούς και δια­φο­ρε­τι­κές μορφές οικο­γε­νεια­κής οργά­νω­σης.

Και το σχολείο δεν είναι πλέον αντι­μέ­τωπο με ένα μόνο βιβλίο

Ένα ακόμη στοι­χείο που αξίζει να παρα­μεί­νει στο επί­κε­ντρο είναι ότι το νέο σύστημα αλλάζει τον ίδιο τον τρόπο επι­λο­γής του εκπαι­δευ­τι­κού υλικού.

Τα συγκε­κρι­μένα βιβλία δεν απο­τε­λούν υπο­χρε­ω­τικά το μονα­δικό διδα­κτικό εγχει­ρί­διο για τα αντί­στοιχα μαθή­ματα. Είναι εγκε­κρι­μέ­νες επι­λο­γές μέσα στο νέο Μητρώο. Το βιβλίο της Β΄ Δημο­τι­κού που έχει προ­κα­λέ­σει τις αντι­δρά­σεις απο­τε­λεί μία από τέσ­σε­ρις επι­λο­γές, ενώ εκείνο της ΣΤ΄ Δημο­τι­κού μία από τρεις για το συγκε­κρι­μένο μάθημα.

Αυτό σημαί­νει ότι η τελική εικόνα στην τάξη θα εξαρ­τη­θεί και από τις επι­λο­γές που θα γίνουν στο πλαίσιο του Πολ­λα­πλού Βιβλίου.

Το υπουρ­γείο έχει ήδη ανα­κοι­νώ­σει ότι η μεταρ­ρύθ­μιση θα περάσει σε πλήρη εφαρ­μογή από το σχολικό έτος 2027-2028, μαζί με τα νέα βιβλία που βασί­ζο­νται στα ανα­νε­ω­μένα Προ­γράμ­ματα Σπουδών.

Το Πολ­λα­πλό Βιβλίο αλλάζει το μοντέλο

Η υπόθεση δεν μπορεί να απο­συν­δε­θεί από τη μεγα­λύ­τερη αλλαγή που βρί­σκε­ται σε εξέλιξη στα σχολικά βιβλία.

Για δεκα­ε­τίες το ελλη­νικό σχολείο λει­τουρ­γούσε κατά κανόνα με ένα βασικό κρατικά εγκε­κρι­μένο εγχει­ρί­διο ανά μάθημα. Το Πολ­λα­πλό Βιβλίο εισάγει δια­φο­ρε­τική λογική: περισ­σό­τερα εγκε­κρι­μένα διδα­κτικά βιβλία και πακέτα θα μπορούν να είναι δια­θέ­σιμα για το ίδιο γνω­στικό αντι­κεί­μενο και ο εκπαι­δευ­τι­κός θα επι­λέ­γει το υλικό που θα χρη­σι­μο­ποι­ή­σει.

Το ΙΕΠ ορίζει ως διδα­κτικά βιβλία όχι μόνο τα έντυπα ή ψηφιακά βιβλία που χρη­σι­μο­ποιού­νται στη διδα­σκα­λία, αλλά και συμπλη­ρω­μα­τικό υλικό που συν­δέ­ε­ται με αυτά και είναι ανα­γκαίο για την εκπαι­δευ­τική δια­δι­κα­σία.

Το υπουρ­γείο Παι­δείας έχει θέσει ως ορί­ζο­ντα εφαρ­μο­γής το σχολικό έτος 2027-2028. Τον Απρίλιο του 2026 ανα­κοί­νωσε την έγκριση 230 βιβλίων/διδα­κτι­κών πακέτων, ενώ η υπουρ­γός Παι­δείας Σοφία Ζαχα­ράκη χαρα­κτή­ρισε τη δια­δι­κα­σία μεγάλης κλί­μα­κας μεταρ­ρύθ­μιση με αυξη­μέ­νες επι­στη­μο­νι­κές, παι­δα­γω­γι­κές και οργα­νω­τι­κές απαι­τή­σεις.

Σε πρό­σφατη ενη­μέ­ρωση του υπουρ­γείου ανα­φέ­ρε­ται επίσης ότι τα νέα βιβλία θα εφαρ­μο­στούν από την Α΄ Δημο­τι­κού έως και την Α΄ Λυκείου και ότι οι εκπαι­δευ­τι­κοί έχουν ήδη προ­χω­ρή­σει στην επιλογή των βιβλίων που θα χρη­σι­μο­ποι­ή­σουν, ώστε να ακο­λου­θή­σουν οι δια­δι­κα­σίες παραγ­γε­λίας και δια­νο­μής μέσω του ΔΙΟΦΑΝΤΟΥ.

Επο­μέ­νως, η σημε­ρινή δημόσια συζή­τηση αφορά υλικό που έχει ήδη εγκρι­θεί και κατα­χω­ρι­στεί, αλλά η πλήρης εφαρ­μογή του νέου συστή­μα­τος βρί­σκε­ται μπροστά μας.