Το Airbnb ανέτρεψε την Πολεοδομική Μελέτη της Μεσαιωνικής Πόλης!

• Η καθυ­στέ­ρηση στην επι­και­ρο­ποί­ηση της Β’ Φάσης ακύρωσε στην πράξη έναν σχεδιασμό-ορόσημο για τη δια­χεί­ριση και την προ­στα­σία του οικι­σμού

Οι ραγδαίες εξε­λί­ξεις στην του­ρι­στική αγορά, η αλμα­τώ­δης ανά­πτυξη των βρα­χυ­χρό­νιων μισθώ­σεων μέσω πλατ­φορ­μών όπως το Airbnb και κυρίως, η εξαετής αδρά­νεια στην επι­και­ρο­ποί­ηση της Β’ Φάσης της Πολε­ο­δο­μι­κής Μελέτης της Μεσαιω­νι­κής Πόλης έχουν οδη­γή­σει στην ουσια­στική απα­ξί­ωση ενός από τα σημα­ντι­κό­τερα θεσμικά εργα­λεία που εκπο­νή­θη­καν ποτέ για την προ­στα­σία και τη δια­χεί­ριση του ιστο­ρι­κού οικι­σμού της Ρόδου. Δεν είναι τυχαία, άλλωστε, η πρό­σφατη επι­σή­μανση της υπουρ­γού Πολι­τι­σμού Λίνας Μενδώνη για την ανάγκη κατάρ­τι­σης ενός ολο­κλη­ρω­μέ­νου δια­χει­ρι­στι­κού σχεδίου για τη λει­τουρ­γία της Μεσαιω­νι­κής Πόλης. Η αναφορά αυτή έρχεται να επι­βε­βαιώ­σει το θεσμικό κενό που δημιουρ­γή­θηκε τα τελευ­ταία χρόνια, καθώς ένα ολο­κλη­ρω­μένο σχέδιο προ­στα­σίας, δια­χεί­ρι­σης και ανά­πτυ­ξης παρέ­μεινε ανε­νεργό, χωρίς ποτέ να ολο­κλη­ρω­θεί η δια­δι­κα­σία επι­και­ρο­ποί­η­σής του.

Πάγωσαν όλα και …γιγά­ντωσε η βρα­χυ­χρό­νια μίσθωση

Η δια­δι­κα­σία επι­και­ρο­ποί­η­σης της μελέτης ουσια­στικά στα­μά­τησε το 2019, γεγονός που οδήγησε στο να χαθεί ακόμη μία ευκαι­ρία για τη Μεσαιω­νική Πόλη, σε μια περίοδο κατά την οποία οι πιέσεις από τον μαζικό του­ρι­σμό και η ανε­ξέ­λεγ­κτη εξά­πλωση των βρα­χυ­χρό­νιων μισθώ­σεων, μετα­βάλ­λουν διαρκώς τη φυσιο­γνω­μία του ιστο­ρι­κού οικι­σμού. Η Β’ Φάση της Πολε­ο­δο­μι­κής Μελέτης, που εκπο­νή­θηκε από τον αρχιτέκτονα-μηχανικό Γιάννη Παπα­χρι­στο­δού­λου, δεν απο­τε­λούσε μια απλή πολε­ο­δο­μική παρέμ­βαση. Ήταν ένας ολο­κλη­ρω­μέ­νος οδικός χάρτης με ορί­ζο­ντα εικο­σα­ε­τίας, βασι­σμέ­νος στο ιδιαί­τερο θεσμικό καθε­στώς που διέπει τα Μνημεία Παγκό­σμιας Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς της UNESCO και στις διε­θνείς αρχές προ­στα­σίας ιστο­ρι­κών πόλεων. Παράλ­ληλα, η μελέτη απο­τε­λούσε τη θεμε­λιώδη βάση πάνω στην οποία θα ανα­πτυσ­σό­ταν η Προ­γραμ­μα­τική Σύμβαση της Μεσαιω­νι­κής Πόλης, δια­μορ­φώ­νο­ντας ένα ενιαίο πλαίσιο διοί­κη­σης, προ­στα­σίας και βιώ­σι­μης ανά­πτυ­ξης του ιστο­ρι­κού κέντρου της Ρόδου. Κεντρική φιλο­σο­φία της ήταν η ολο­κλη­ρω­μένη προ­στα­σία της Μεσαιω­νι­κής Πόλης και όχι η μετα­τροπή της σε ένα «υπαί­θριο μουσείο». Αντί­θετα, επε­δί­ωκε να δια­τη­ρή­σει τη ζωντανή λει­τουρ­γία του οικι­σμού, προ­στα­τεύ­ο­ντας παράλ­ληλα την κατοι­κία, την τοπική επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τητα, την πολι­τι­στική δρα­στη­ριό­τητα και την ιστο­ρική φυσιο­γνω­μία του μνη­μείου. Η μελέτη προ­έ­βλεπε ειδικές ζώνες προ­στα­σίας, νέους κανόνες για τις χρήσεις γης, παρεμ­βά­σεις απο­κα­τά­στα­σης του ιστο­ρι­κού πολε­ο­δο­μι­κού ιστού, ανα­πλά­σεις δημό­σιων χώρων, ανά­δειξη των οχυ­ρώ­σεων και των αρχαιο­λο­γι­κών χώρων, καθώς και την επι­στροφή της κατοι­κίας μέσω οικο­νο­μι­κών και θεσμι­κών κινή­τρων. Παράλ­ληλα, έδινε ιδιαί­τερη έμφαση στον πολι­τι­σμό ως βασικό μοχλό ανά­πτυ­ξης, προ­τεί­νο­ντας νέους πολι­τι­στι­κούς θεσμούς, εκπαι­δευ­τι­κές λει­τουρ­γίες, αξιο­ποί­ηση των νέων τεχνο­λο­γιών και ενί­σχυση της διε­θνούς παρου­σίας της Ρόδου.

Ωστόσο, η πραγ­μα­τι­κό­τητα που έχει δια­μορ­φω­θεί από το 2019, μέχρι σήμερα είναι εντελώς δια­φο­ρε­τική από εκείνη πάνω στην οποία βασί­στηκε ο σχε­δια­σμός. Η εκρη­κτική ανά­πτυξη των βρα­χυ­χρό­νιων μισθώ­σεων (εκτι­μά­ται ότι έχει ξεπε­ρά­σει τα 400 σπίτια) οι μετα­βο­λές στις χρήσεις των κτηρίων, η συρ­ρί­κνωση της μόνιμης κατοι­κίας και η συνεχής αύξηση των του­ρι­στι­κών πιέσεων δημιουρ­γούν πλέον νέα δεδο­μένα, τα οποία καθι­στούν ανα­γκαία μια συνο­λική επι­και­ρο­ποί­ηση της μελέτης πριν αυτή μπο­ρέ­σει να απο­τε­λέ­σει ξανά εργα­λείο σχε­δια­σμού. Έξι χρόνια μετά, η Β’ Φάση της Πολε­ο­δο­μι­κής Μελέτης παρα­μέ­νει στο συρτάρι. Μαζί της παρα­μέ­νει ανε­νεργό και ένα ολο­κλη­ρω­μένο σχέδιο που θα μπο­ρούσε να απο­τε­λέ­σει τη βάση για μια σύγ­χρονη πολι­τική προ­στα­σίας και βιώ­σι­μης δια­χεί­ρι­σης της Μεσαιω­νι­κής Πόλης Ρόδου, ενός από τα σημα­ντι­κό­τερα Μνημεία Παγκό­σμιας Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς. Αν το συν­δυά­ζει κανείς και με την περί­φημη Προ­γραμ­μα­τική Σύμβαση Πολι­τι­στι­κής Ανά­πτυ­ξης και τις αρρυθ­μίες που χαρα­κτη­ρί­ζουν τις σχέσεις συνερ­γα­σίας των τριών βασικών εταίρων, τον τρο­μά­ζει η εξέλιξη που μπορεί να έχει το μνημείο. Ενδει­κτικό το αλαλούμ που παρα­τη­ρεί­ται με τις καθυ­στε­ρή­σεις ακόμη και για τα πιο απλά ζητή­ματα, όπως η φύλαξη και ο έλεγχος των πυλών εισόδου του οικι­σμού.