Νικηφόρος Παπανικόλας:«Το βιβλίο μου ήταν η διέξοδος από τα “κουτάκια” της δικηγορίας και της πολιτικής»

• «Δεν μπορείς εύκολα να πιστέ­ψεις ότι κάτι που ξεκί­νησε ως μια αδιό­ρατη σκέψη, πλέον έχει βάρος, οσμή χαρτιού και εξώ­φυλλο» • «Η ιστορία ξεκί­νησε παί­ζο­ντας με ένα μικρό αρμόνιο και ένα ξυλό­φωνο του γιου μου…» • «Όταν έλεγα σε φίλους ότι κάθομαι και γράφω, με θεω­ρού­σαν του­λά­χι­στον εκκε­ντρικό»

Τον Νικη­φόρο Παπα­νι­κόλα τον γνω­ρί­ζουμε οι περισ­σό­τε­ροι μέσα από τις δικα­στι­κές αίθου­σες και από την ενα­σχό­λησή του με την πολι­τική. Υπάρχει όμως μια πλευρά του που δεν χωράει σε δικό­γραφα και προ­ε­κλο­γι­κές ομιλίες. Είναι εκείνη που «ξεκλεί­δωσε» στην περίοδο της καρα­ντί­νας, παί­ζο­ντας αρχικά με το παιδικό αρμόνιο του γιου του, και κατέ­ληξε τρία χρόνια μετά, σε ένα ολο­κλη­ρω­μένο μυθι­στό­ρημα.

Κρα­τώ­ντας στα χέρια του πλέον το πρώτο του βιβλίο «Αγάπη της ζωής μου», ο Νικη­φό­ρος Παπα­νι­κό­λας μιλά σήμερα στη «δημο­κρα­τική» για την ανάγκη του να «σπάσει» τα στενά όρια της δικη­γο­ρίας και της πολι­τι­κής, ανα­ζη­τώ­ντας έναν χώρο ελευ­θε­ρίας ανάμεσα στις σελίδες και τους στίχους.

Σε μια εξο­μο­λο­γη­τική συζή­τηση, ξετυ­λί­γει το νήμα μιας τριε­τούς δια­δρο­μής που ξεκί­νησε από το παιδικό αρμόνιο και κατέ­ληξε στο πρώτο του μυθι­στό­ρημα.

• Νικη­φόρε, και θα μου επι­τρέ­ψεις να σου μιλήσω στον ενικό, καθώς η μακρό­χρονη φιλία μας υπερ­βαί­νει τους τύπους μιας συνέ­ντευ­ξης, κρατάς πλέον στα χέρια σου το πρώτο σου βιβλίο, μια προ­σπά­θεια που απαί­τησε μια δια­δρομή τριών ετών μέχρι να ολο­κλη­ρω­θεί η συγ­γραφή του. Ποια είναι τα συναι­σθή­ματά σου τώρα που το βλέπεις τυπω­μένο;

Για να είμαι ειλι­κρι­νής, δεν το έχω συνει­δη­το­ποι­ή­σει ακόμα. Είναι μια παρά­ξενη, σχεδόν εξω­πραγ­μα­τική αίσθηση. Νομίζω ότι το βιβλίο που κρατάω ανήκει σε κάποιον άλλον, δυσκο­λεύ­ο­μαι ακόμα να αντι­λη­φθώ ότι είναι δικό μου δημιούρ­γημα. Είναι μια στιγμή βαθιάς ικα­νο­ποί­η­σης, αλλά και μιας αμή­χα­νης έκπλη­ξης. Δεν μπορείς εύκολα να πιστέ­ψεις ότι κάτι που ξεκί­νησε ως μια αδιό­ρατη σκέψη, πλέον έχει βάρος, οσμή χαρτιού και εξώ­φυλλο.

• Πώς προ­έ­κυψε, όμως, η συγ­γραφή ενός μυθι­στο­ρή­μα­τος; Γνω­ρί­ζαμε την ιδιό­τητα του στι­χουρ­γού, κάτι που από μόνο του απο­τε­λεί ένα μεγάλο στοί­χημα, και ξαφνικά κατα­θέ­τεις ένα πεζό έργο. Πώς συν­δυά­ζο­νται αυτές οι ιδιό­τη­τες;

Νομίζω από την έντονη ανάγκη μου να αισθά­νο­μαι παρα­γω­γι­κός. Η καθη­με­ρι­νό­τητά μας, το επάγ­γελμα που ακο­λου­θούμε, τα πράγ­ματα με τα οποία κατα­πια­νό­μα­στε, συχνά λει­τουρ­γούν ως ανα­σταλ­τι­κοί παρά­γο­ντες στο να δημιουρ­γή­σουμε κάτι ουσια­στικό. Πολλές φορές μαθαί­νουμε και ανα­γκα­ζό­μα­στε να λει­τουρ­γούμε μέσα σε «κου­τά­κια». Θεωρώ ότι η συγ­γραφή ήταν μια καθαρά εσω­τε­ρική μου ανάγκη να δημιουρ­γήσω κάτι από το μηδέν, έξω από το πλαίσιο που ορίζει η κοι­νω­νική και επαγ­γελ­μα­τική μου ιδιό­τητα. Ειδικά στη δουλειά μας, στη δικη­γο­ρία και στην πολι­τική, μιλάμε για κόσμους σκλη­ρούς.

Πρέπει να δια­θέ­τεις γερό στομάχι για να μπαί­νεις κάθε μέρα σε αυτή την αρένα και να παρα­μέ­νεις παρα­γω­γι­κός, δια­τη­ρώ­ντας την ακε­ραιό­τητά σου. Σε αυτές τις δύσκο­λες συν­θή­κες και τις απαι­τη­τι­κές εποχές που δια­νύ­ουμε, το βιβλίο λει­τούρ­γησε ως μια ξεκά­θαρη διέ­ξο­δος. Τόσο η δικη­γο­ρία όσο και η πολι­τική είναι δύο πεδία που διέ­πο­νται από συγκε­κρι­μέ­νους κανόνες. Υπάρχει μια πεπα­τη­μένη οδός που, καλώς ή κακώς, αν θέλεις να επι­βιώ­σεις, οφεί­λεις να την ακο­λου­θείς πιστά. Το βιβλίο, λοιπόν, προήλθε από την ανάγκη μου να σπά­σουμε λίγο αυτούς τους κανόνες, να ανα­ζη­τή­σουμε έναν χώρο ελευ­θε­ρίας που δεν προ­σφέ­ρει η καθη­με­ρι­νό­τητα.

• Μιας που μιλή­σαμε για την πολι­τική, το ενδε­χό­μενο μιας υπο­ψη­φιό­τη­τας για βου­λευ­τής και η εκπρο­σώ­πηση ενός ολό­κλη­ρου νομού, είναι κάτι που σε απα­σχο­λεί; Το όνομά σου τα τελευ­ταία χρόνια ακού­γε­ται έντονα για το ψηφο­δέλ­τιο του ΠΑΣΟΚ.

Με τιμάει πολύ η συζή­τηση, αλλά δεν είναι στα σχέδιά μου. Το να είσαι βου­λευ­τής ενός νομού είναι μία ιερή απο­στολή. Δεν είναι μια απόφαση που λαμ­βά­νε­ται με ελα­φρό­τητα για να καλύψει μια προ­σω­πική φιλο­δο­ξία. Έχω πράγ­ματα να πετύχω ακόμα και νιώθω αυτό το βάρος της ευθύνης. Επίσης, στις Περι­φε­ρεια­κές εκλογές του 2023 έδωσα μια υπό­σχεση στους πολίτες του Νοτίου Αιγαίου και έχω σκοπό να την τηρήσω.

Επο­μέ­νως, σκοπεύω να μείνω στα έδρανα του Περι­φε­ρεια­κού Συμ­βου­λίου μέχρι την τελευ­ταία ημέρα της θητείας μου. Είναι πιο σημα­ντικό να απο­κα­τα­στα­θεί η σχέση της πολι­τι­κής με την ηθική και τη συνέ­πεια, παρά να εκλεγώ εγώ βου­λευ­τής.

• Νιώθεις το βάρος του ονό­μα­τος του πατέρα σου, του Βασίλη Παπα­νι­κόλα, στην πολι­τική σου δια­δρομή;

Μοιραία, είναι κάτι που με συνο­δεύει. Και νομίζω πως θα συνε­χί­σει να με ακο­λου­θεί όσο και αν προ­σπαθώ να φύγω από αυτό. Στις εκλογές του 2023 η κριτική των αντι­πά­λων μου γύρω από το πρόσωπό μου προς το πρόσωπό μου εξα­ντλή­θηκε στα περί οικο­γε­νειο­κρα­τίας, κάτι που για όποιον γνω­ρί­ζει την πραγ­μα­τι­κό­τητα ακού­γε­ται αστείο, καθώς δεν προ­έρ­χο­μαι από κάποια πολι­τική δυνα­στεία. Δεν αρκεί όμως να το λες, πρέπει και να το απο­δει­κνύ­εις. Ότι είσαι ο Νικη­φό­ρος και όχι απλά ο γιος του Βασίλη. Με τον πατέρα μου, σε πολι­τικό επίπεδο, μοι­ρα­ζό­μα­στε κοινές αξίες, αλλά έχουμε και απο­κλί­σεις. Και είναι λογικό. Έχουμε άλλα βιώματα και δια­φο­ρε­τι­κές προ­σλαμ­βά­νου­σες. Εκείνος ανήκει στη γενιά του Πολυ­τε­χνείου, έζησε τη δικτα­το­ρία ως φοι­τη­τής. Εγώ μεγά­λωσα δια­φο­ρε­τικά, σπού­δασα στο εξω­τε­ρικό, ήρθα σε επαφή με άλλα συστή­ματα. Αυτή η δια­φο­ρο­ποί­ηση έχει ανα­πό­φευ­κτα αντα­νά­κλαση στον τρόπο σκέψης και τις πολι­τι­κές μας θέσεις.

• Πάντως, η στι­χουρ­γική, για να επα­νέλ­θουμε στην καλ­λι­τε­χνική σου δρα­στη­ριό­τητα, ήταν αυτή που μας έκανε την πρώτη έκπληξη, ειδικά όταν είδαμε μέσα στην καρα­ντίνα μια νέα δική σου προ­σπά­θεια με ένα τρα­γούδι στα social media. Πώς προ­έ­κυψε αυτό; Είχες ξανα­σχο­λη­θεί ποτέ;

Όχι, ποτέ στο παρελ­θόν. Προ­έ­κυψε σχεδόν τυχαία, μέσα στην καρα­ντίνα. Νομίζω ότι πάρα πολύς κόσμος βρήκε μια πλευρά του εαυτού του, την οποία δεν γνώριζε, εκείνες τις ημέρες της ανα­γκα­στι­κής απο­μό­νω­σης. Στη δική μου περί­πτωση, όλα ξεκί­νη­σαν παί­ζο­ντας με τον γιο μου. Του είχα πάρει κάποια μουσικά όργανα, ένα μικρό αρμόνιο και ένα ξυλό­φωνο. Άρχισα, λοιπόν, να πει­ρα­μα­τί­ζο­μαι με διά­φο­ρους ήχους, χωρίς κάποιο σκοπό. Αυτοί οι ήχοι έγιναν μελω­δίες αργό­τερα και, σχεδόν αυτό­ματα, άρχισα να σκέ­φτο­μαι στίχους πάνω στις μελω­δίες αυτές. Έτσι, σιγά-σιγά, γεν­νή­θηκε η στι­χουρ­γική μου ιδιό­τητα, την οποία απο­φά­σισα να εξελίξω.

 

• Η ιδέα για το βιβλίο πώς ήρθε; Ήταν η φυσική εξέλιξη των στίχων;

Επειδή είχα γράψει αρκετά τρα­γού­δια, τα οποία κινού­νται σε ένα συγκε­κρι­μένο ύφος, συνέ­λαβα την ιδέα πώς θα ήταν αν όλα αυτά τα τρα­γού­δια γίνο­νταν μέρος μιας ενιαίας ιστο­ρίας. Έτσι έπλασα ένα σύμπαν, έναν κόσμο όπου μέσα από την αφήγηση θα μπο­ρού­σαν να ανα­δει­χθούν και τα τρα­γού­δια αυτά. Ήθελα να δώσω μια «στέγη» σε αυτούς τους στίχους, να τους εντάξω σε μια ροή που θα τους έδινε ένα βαθύ­τερο νόημα.

• Ο κεντρι­κός ήρωας του βιβλίου είναι δικη­γό­ρος. Μοιραία γίνεται μια ταύτιση με εσένα. Υπάρ­χουν αυτο­βιο­γρα­φικά στοι­χεία στην ιστορία;

Δεν υπάρ­χουν αυτο­βιο­γρα­φικά στοι­χεία στο βιβλίο. Ο ήρωας είναι δικη­γό­ρος, αλλά τα γεγο­νότα είναι προϊόν μυθο­πλα­σίας. Το μονα­δικό απόλυτα δικό μου στοι­χείο είναι το επάγ­γελμα και αυτό το επέλεξα προ­κει­μέ­νου να διευ­κο­λυνθώ στην περι­γραφή της καθη­με­ρι­νό­τη­τας του ήρωα, όντας εξοι­κειω­μέ­νος με τον χώρο της Δικαιο­σύ­νης και τη δικη­γο­ρική πρα­κτική, τις δυσκο­λίες της, τις λεπτο­μέ­ρειές της. Θα ήταν πολύ πιο δύσκολο να γράψω για έναν άλλον επαγ­γελ­μα­τικό χώρο που μου είναι εντελώς άγνω­στος. Ενδό­μυχα, ίσως ήθελα να ανα­δείξω και μια δια­φο­ρε­τική, περισ­σό­τερο «ανθρώ­πινη» πλευρά, όσων κατα­πια­νό­μα­στε με το δικη­γο­ρικό λει­τούρ­γημα.

• Γρά­φο­ντας αυτό το βιβλίο, ανα­κά­λυ­ψες πτυχές του εαυτού σου που δεν γνώ­ρι­ζες; Ήταν για εσένα ένα ταξίδι ανα­κά­λυ­ψης;

Δεν πίστευα ποτέ ότι έχω την ικα­νό­τητα να γράψω ένα μυθι­στό­ρημα. Στην αρχή, η προ­σπά­θεια ήταν πολύ πρό­χειρη και απο­σπα­σμα­τική. Δεν πίστευα ότι αυτές οι άναρχες σκέψεις θα μπο­ρού­σαν κάποια στιγμή να εξε­λι­χθούν σε ολο­κλη­ρω­μένο έργο. Όλη η δια­δι­κα­σία μου φαι­νό­ταν «βουνό». Όμως, βήμα-βήμα, με επίμονη προ­σπά­θεια και απόλυτη πει­θαρ­χία, φτάσαμε στο τέλος. Το βιβλίο δεν γρά­φτηκε χωρίς θυσίες. Έπρεπε να διαθέσω χρόνο και να πει­θαρ­χήσω σε ένα αυστηρό πρό­γραμμα, να το δω δηλαδή ως μια επαγ­γελ­μα­τική δουλειά. Μάλιστα, σε πολύ στενό μου κύκλο το είχα εκμυ­στη­ρευ­τεί. Όταν με παίρ­νανε τηλέ­φωνο να βγούμε για ποτό κι εγώ τους έλεγα ότι κάθομαι και γράφω το βιβλίο μου, ήμουν σίγου­ρος ότι εκείνη τη στιγμή με θεω­ρού­σαν του­λά­χι­στον… εκκε­ντρικό, για να μην πω ανι­σόρ­ροπο!

• Αυτή η ενα­σχό­ληση των τριών ετών, παράλ­ληλα με τις οικο­γε­νεια­κές, προ­σω­πι­κές και επαγ­γελ­μα­τι­κές υπο­χρε­ώ­σεις, σε ξεκού­ραζε; Σε έβγαζε από το άγχος της ημέρας;

Να σου πω την αλήθεια, από ένα σημείο και μετά το έβλεπα αυστηρά επαγ­γελ­μα­τικά, ως κάτι που πρέπει οπωσ­δή­ποτε να γίνει. Παρόλα αυτά, μου ήταν πάρα πολύ δύσκολο, όσο βυθι­ζό­μουν μέσα σε αυτόν τον φαντα­στικό κόσμο, να επα­νέλθω στην πραγ­μα­τι­κό­τητα. Ήταν σαν ένα διαρκές σκω­τσέ­ζικο ντους. Τη μια στιγμή καθό­μουν και έγραφα για τρα­γού­δια και για συναι­σθή­ματα, και την επόμενη στιγμή έπρεπε να βρί­σκο­μαι στο Περι­φε­ρειακό Συμ­βού­λιο και να τοπο­θε­τού­μαι για τον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτο­διοί­κη­σης. Αυτές οι από­το­μες αλλαγές και οι εναλ­λα­γές ρόλων μού απο­κά­λυ­ψαν ένα στοι­χείο που δεν ήξερα ότι διαθέτω: την προ­σαρ­μο­στι­κό­τητα.

• Ποια ήταν η αντί­δραση του ευρύ­τε­ρου κύκλου σου όταν τελικά κυκλο­φό­ρησε το βιβλίο;

Οι περισ­σό­τε­ροι δεν το πίστευαν, νομίζω ότι ακόμα δεν το έχουν συνει­δη­το­ποι­ή­σει πλήρως. Έχει ενδια­φέ­ρον η συζή­τηση που είχα με τον πατέρα μου, όταν τον συνά­ντησα μετά τη δημο­σί­ευση: «Καλά, γιατί δεν μου είπες ότι έγραφες βιβλίο;». Του απά­ντησα «Στο είπα» και εκείνος μου αντα­πά­ντησε: «Νόμιζα ότι έκανες πλάκα!». Νομίζω ότι αυτός ο διά­λο­γος τα λέει όλα.

• Τι πραγ­μα­τεύ­ε­ται, όμως, επί της ουσίας το βιβλίο;

Είναι ένα ρομα­ντικό μυθι­στό­ρημα καταρ­χάς, αλλά όχι με την απλή, επι­φα­νειακή έννοια. Αφη­γεί­ται την ιστορία ενός νέου και φιλό­δο­ξου δικη­γό­ρου, ο οποίος πιστεύει ότι έχει τακτο­ποι­ή­σει τη ζωή του, το γραφείο του, τον γάμο του, την καθη­με­ρι­νό­τητά του. Κάποια στιγμή γνω­ρί­ζει μια γυναίκα η οποία έρχεται και ανα­τρέ­πει όσα εκείνος θεω­ρούσε δεδο­μένα, όλες τις στα­θε­ρές του. Έρχεται σε μια θέση όπου επα­να­δια­πραγ­μα­τεύ­ε­ται όλη του την κοσμο­θε­ω­ρία. Είναι μια ιστορία αγάπης, αλλά ταυ­τό­χρονα και μια ιστορία δια­χεί­ρι­σης του πόνου που γεννά η απώλεια. Η πλοκή ισορ­ρο­πεί ανάμεσα στην επιμονή και την αποδοχή. Τί γίνεται όταν γνω­ρί­ζεις έναν άνθρωπο, σχη­μα­τί­ζεις την απόλυτη πεποί­θηση ότι είναι ο ιδα­νι­κός σύντρο­φος για σένα, αλλά για τον άλφα ή τον βήτα λόγο, δεν μπο­ρείτε να είστε μαζί; Πώς συνε­χί­ζεις; Πώς ζεις χωρίς τον άνθρωπο που δεν μπο­ρού­σες να φαντα­στείς τη ζωή σου χωρίς αυτόν; Πού στα­μα­τάει η επιμονή και πού ξεκινά η αποδοχή;

• Τι έχεις εισπρά­ξει από όσους το διά­βα­σαν μέχρι στιγμής;

Έχω ακούσει ανέλ­πι­στα καλά λόγια. Το πρώτο σχόλιο που εισπράττω είναι ότι δια­βά­ζε­ται πάρα πολύ εύκολα. Γεγονός που με γεμίζει ικα­νο­ποί­ηση γιατί θεωρώ εξαι­ρε­τικά σημα­ντικό να έχει ροή το κείμενο και να είναι ευχά­ρι­στο στην ανά­γνωση. Σε δεύτερο χρόνο, ορι­σμέ­νοι ανα­γνώ­στες μου ζήτησαν να γράψω τη συνέ­χεια της ιστο­ρίας σε δεύτερο βιβλίο.

• Το σκέ­φτε­σαι; Θα υπάρξει συνέ­χεια;

Να σου πω την αλήθεια, όχι. Η ιστορία η συγκε­κρι­μένη τελειώ­νει εδώ, δεν θα έχει συνέ­χεια. Ωστόσο, έχω συλ­λά­βει μία ιδέα για ένα επόμενο μυθι­στό­ρημα και από τη στιγμή που την έχω στο μυαλό μου, νιώθω την ανάγκη να την υλο­ποι­ήσω! Δυστυ­χώς για μένα, βέβαια, γιατί αυτό σημαί­νει πάλι πολύ «σκάψιμο», πολλή δουλειά και αφο­σί­ωση.

• Εξα­κο­λου­θείς να γράφεις τρα­γού­δια ή αυτός ο κύκλος έκλεισε ορι­στικά; Έχεις στο αρχείο σου πάνω από 100 τρα­γού­δια.

Ναι, είναι πάνω από 100, αλλά δεν τα έχω εκδώσει. Νομίζω ότι αυτός ο κύκλος έχει κλείσει. Ό,τι είχα να πω μέσω του στίχου, το είπα. Αυτό που με τραβάει τώρα είναι η αφήγηση. Ξέρεις, πολλές φορές έβλεπα ταινίες ή διάβαζα βιβλία που δεν με ικα­νο­ποιού­σαν και σκε­φτό­μουν: «Πόσο δύσκολο είναι να γραφτεί μια ωραία ιστορία ή ένα ωραίο σενάριο;». Η βιο­μη­χα­νία του ελλη­νι­κού τρα­γου­διού, για παρά­δειγμα, έχει φύγει πάρα πολύ από το ποιο­τικό επίπεδο τα τελευ­ταία χρόνια. Θεωρώ ότι έχουμε απο­μα­κρυν­θεί από το ποιο­τικό ελλη­νικό τρα­γούδι.

Αυτό ήταν ένα κίνητρο για μένα. Υπάρχει εξαι­ρε­τική ποιό­τητα δημιουρ­γών, αλλά η δουλειά τους δεν φτάνει ποτέ στον κόσμο. Η βιο­μη­χα­νία απαιτεί συγκε­κρι­μένα πράγ­ματα, είναι στενά συν­δε­δε­μένη με πρόσωπα και δύσκολα δίνει ευκαι­ρίες σε νέους δημιουρ­γούς που δεν ακο­λου­θούν τις τάσεις. Είναι εντυ­πω­σιακό και λυπηρό το πόση ποιό­τητα μένει στο συρτάρι.

• Κλεί­νο­ντας, η «Αγάπη της ζωής μου», να μας πεις πού μπο­ρούμε να το βρούμε.

Κυκλο­φο­ρεί από τις εκδό­σεις Μελτέμι. Μπορεί κανείς να το παραγ­γεί­λει online ή να το ζητήσει από οποιο­δή­ποτε βιβλιο­πω­λείο της χώρας.

Η ιδέα προ­έ­κυψε μέσα από τους στίχους.