Υπεράκτιο αιολικό πάρκο ανοιχτά της Κατταβιάς

• Έρευνες έχουν ήδη πραγματοποιηθεί δυτικά της Ρόδου για την εγκατάσταση μεγάλου υπεράκτιου αιολικού πάρκου περίπου έξι ναυτικά μίλια από τις ακτές

Στο επίκεντρο του σχεδιασμού για την ανάπτυξη υπεράκτιων αιολικών πάρκων εισέρχεται πλέον η Νότια Ρόδος, καθώς -σύμφωνα με πληροφορίες- έχουν ήδη πραγματοποιηθεί οι απαραίτητες έρευνες στη θαλάσσια περιοχή δυτικά της Κατταβιάς, προκειμένου κονσόρτσιουμ εταιρειών να προχωρήσει στην εγκατάσταση μεγάλου υπεράκτιου αιολικού πάρκου σε απόσταση περίπου έξι ναυτικών μιλίων από τις ακτές.

Οι έρευνες περιλαμβάνουν μετρήσεις για το βάθος, αναζήτηση πιθανών ναρκών από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο (είχε ναρκοθετηθεί η ευρύτερη περιοχή της Ρόδου) και εκτιμήσεις για το ανάγλυφο του βυθού για να αγκυρωθούν οι ανεμογεννήτριες με καλώδια.
Πρόκειται για Cluster Νορβηγικών συμφέρονταν καθώς οι Βίκινγκς ήταν από τους πρώτους που είχαν ενδιαφερθεί για το θαλάσσιο αιολικό δυναμικό της Ελλάδας όταν το 2018 η Equinor είχε διοργανώσει εκδήλωση στην Αθήνα. Εκπρόσωποι από το cluster Norwegian Offshore Wind έχουν επισκεφθεί αρκετές φορές τη χώρα μας. Η κύρια εταιρεία νορβηγικών συμφερόντων που ηγείται των υπεράκτιων αιολικών πάρκων παγκοσμίως είναι η Equinor (πρώην Statoil). Τα θαλάσσια (ή υπεράκτια) αιολικά πάρκα (Offshore Wind Farms) είναι εγκαταστάσεις που παράγουν περισσότερη καθαρή ενέργεια – αν και η κατασκευή τους είναι τεχνικά πιο απαιτητική και δαπανηρή- αφού οι άνεμοι στη θάλασσα είναι ισχυρότεροι και πιο σταθεροί.

Οι πλωτές (Floating) ανεμογεννήτριες αποτελούν τη μοναδική λύση για βαθιές θάλασσες, όπως το Αιγαίο. Σύμφωνα με τα επίσημα στατιστικά στοιχεία της Ελληνικής Επιστημονικής Ένωσης Αιολικής Ενέργειας (ΕΛΕΤΑΕΝ) η παραγωγή από Αιολικά Πάρκα στην χώρα μας είναι 5.695 MW για το τέλος του 2025 με στόχο για το 2030 τα 10.800 ΜW. Η εξέλιξη αυτή έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία ανοίγει σε πανελλαδικό επίπεδο η συζήτηση για το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας και κυρίως για τον τρόπο με τον οποίο θα αναπτυχθούν τα υπεράκτια αιολικά πάρκα στις ελληνικές θάλασσες.
Η καθηγήτρια Θαλάσσιου Χωροταξικού Σχεδιασμού στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, Στέλλα Κυβέλου-Χιωτίνη, παρεμβαίνοντας στη δημόσια συζήτηση, επισημαίνει ότι η Ελλάδα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει τον θαλάσσιο χώρο με λογικές αποκλεισμών και διαχωρισμού χρήσεων, τη στιγμή που η Ευρώπη προχωρά σε μοντέλα συνύπαρξης δραστηριοτήτων και πολυλειτουργικής αξιοποίησης του θαλάσσιου χώρου. Όπως τονίζει, σε χώρες της Βόρειας Θάλασσας, της Βαλτικής αλλά και της δυτικής Μεσογείου, τα υπεράκτια αιολικά πάρκα δεν αντιμετωπίζονται πλέον ως «απομονωμένες ενεργειακές ζώνες», αλλά ως τμήματα σύνθετων θαλάσσιων οικοσυστημάτων, όπου μπορούν να συνυπάρχουν η αλιεία, οι υδατοκαλλιέργειες, η προστασία της βιοποικιλότητας, η έρευνα, ακόμη και η πολιτιστική κληρονομιά.

Ευρωπαϊκό παράδειγμα ολοκληρωμένης γαλάζιας ανάπτυξης η Νότια Ρόδος
Ιδιαίτερη αναφορά κάνει η κα Κυβέλου στη Νότια Ρόδο, η οποία -όπως υπογραμμίζει- συγκαταλέγεται ήδη στις περιοχές που εξετάζονται για την ανάπτυξη υπεράκτιων αιολικών εγκαταστάσεων και αναμένεται να αποτελέσει μία από τις πρώτες ουσιαστικές δοκιμασίες του νέου χωροταξικού σχεδιασμού. Η ίδια χαρακτηρίζει τη θαλάσσια περιοχή της Ρόδου ως έναν «σύνθετο χώρο», όπου συνυπάρχουν τουρισμός, αλιευτικές δραστηριότητες, ναυτιλιακές διαδρομές, ευαίσθητα οικοσυστήματα αλλά και σημαντικοί πόροι υποβρύχιας πολιτιστικής κληρονομιάς.

Σύμφωνα με την καθηγήτρια, το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι μόνο η παραγωγή «πράσινης» ενέργειας, αλλά κυρίως αν θα εφαρμοστεί στην πράξη ένα μοντέλο πολλαπλών χρήσεων και συνεργειών, το οποίο θα επιτρέψει την ισορροπημένη ανάπτυξη όλων των δραστηριοτήτων στη θαλάσσια περιοχή. «Η Νότια Ρόδος μπορεί να εξελιχθεί είτε σε ευρωπαϊκό παράδειγμα ολοκληρωμένης γαλάζιας ανάπτυξης είτε σε ακόμη μία περίπτωση όπου οι συγκρούσεις χρήσεων θα αντιμετωπιστούν αποκλειστικά μέσω απαγορεύσεων και χωρικών αποκλεισμών», σημειώνει χαρακτηριστικά.
Η κα Κυβέλου ασκεί παράλληλα κριτική στο υπό διαβούλευση χωροταξικό πλαίσιο, υποστηρίζοντας ότι, παρά τις αναφορές στη συνύπαρξη δραστηριοτήτων, στην πράξη εξακολουθεί να βασίζεται σε «ζώνες αποκλεισμού», αντιμετωπίζοντας συχνά τις ενάλιες αρχαιότητες, τα θαλάσσια πάρκα, τα προστατευόμενα οικοσυστήματα και τις ναυτιλιακές διαδρομές κυρίως ως περιοχές αποφυγής για τις ενεργειακές εγκαταστάσεις. Όπως εξηγεί, η νέα ευρωπαϊκή στρατηγική για τη Γαλάζια Οικονομία κινείται πλέον προς διαφορετική κατεύθυνση, δίνοντας έμφαση στις συνέργειες μεταξύ ενέργειας, περιβάλλοντος, αλιείας, πολιτιστικής κληρονομιάς και τοπικής ανάπτυξης.
Η ίδια θεωρεί ότι οι αποφάσεις που λαμβάνονται σήμερα για περιοχές όπως η Νότια Ρόδος θα καθορίσουν για δεκαετίες τη σχέση της ενεργειακής μετάβασης με τη θαλάσσια βιοποικιλότητα, τον τουρισμό, την πολιτιστική κληρονομιά και την τοπική οικονομία. Τέλος, υπογραμμίζει την ανάγκη ευρείας επιμόρφωσης των τοπικών, περιφερειακών και εθνικών αρχών σε ζητήματα θαλάσσιας χωροταξίας, παρακολούθησης σωρευτικών επιπτώσεων και κοινής διακυβέρνησης, επισημαίνοντας ότι η Ελλάδα καλείται πλέον να αποφασίσει αν θα παραμείνει σε μια λογική χωρικών αποκλεισμών ή αν θα διεκδικήσει πρωταγωνιστικό ρόλο στη νέα εποχή της Γαλάζιας Οικονομίας.