• Με τα Στενά του Ορμούζ κλειστά, τις μεγαλύτερες ευρωπαϊκές αεροπορικές να κόβουν δρομολόγια και τα αποθέματα κηροζίνης να μετρούν εβδομάδες ζωής,
η ελληνική θερινή σεζόν αντιμετωπίζει τη σκληρότερη πρόκλησή της από το 2020
Εβδομήντα δύο ώρες έφτασαν για να αλλάξει το τοπίο του παγκόσμιου αεροπορικού κλάδου άρδην. Από την Παρασκευή 17 Απριλίου ως την Κυριακή 19 Απριλίου, ο Όμιλος Lufthansa καθήλωσε και τα 27 αεροσκάφη της περιφερειακής θυγατρικής του CityLine, η KLM επικύρωσε 160 ακυρώσεις πτήσεων εντός Ευρώπης για τον Μάιο, η ιρλανδική Aer Lingus ανακοίνωσε περισσότερες από 500 ακυρώσεις επικαλούμενη «υποχρεωτική συντήρηση» και οι Φρουροί της Επανάστασης του Ιράν ανανέωσαν το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ.
Σε αυτό το σκηνικό, η Ελλάδα και πιο συγκεκριμένα τα Δωδεκάνησα με τη Ρόδο και την Κω στην αιχμή, μετρούν τις πιθανές απώλειες ακριβώς τη στιγμή που έπρεπε να ξεκινά η γιορτή.
Ο κόσμος χωρίς κηροζίνη
Ο επικεφαλής της Διεθνούς Υπηρεσίας Ενέργειας, Φατίχ Μπιρόλ, δεν άφησε περιθώρια αισιοδοξίας: δήλωσε ότι η Ευρώπη διαθέτει περίπου 6 εβδομάδες εναπομείναντος αεροπορικού καυσίμου και χαρακτήρισε την κατάσταση «τη μεγαλύτερη ενεργειακή κρίση». Δεν είναι μόνο η ρητορεία. Τα Στενά του Ορμούζ καλύπτουν το 40% των ευρωπαϊκών εισαγωγών αεροπορικών καυσίμων, ενώ οι τιμές κηροζίνης έχουν αναρριχηθεί στα 1.710 δολάρια ανά μετρικό τόνο, αύξηση 130% σε σύγκριση με έναν χρόνο πριν.
Η παγκόσμια χωρητικότητα για τον Μάιο έχει ήδη μειωθεί κατά 3 ποσοστιαίες μονάδες, με 19 από τις 20 μεγαλύτερες αεροπορικές του κόσμου να μειώνουν πτήσεις, σύμφωνα με στοιχεία της εταιρείας αεροπορικής ανάλυσης Cirium. Ο ανώτερος σύμβουλος της Cirium, Ρίτσαρντ Έβανς, διατύπωσε με σαφήνεια αυτό που πολλοί αρνούνται να παραδεχτούν: «Φαίνεται εξαιρετικά πιθανό ότι έρχονται περαιτέρω μειώσεις».
Η ανησυχία δεν παραμένει στο επίπεδο των αποθεμάτων. Σε χώρες της Ευρώπης, τα αποθέματα κηροζίνης έχουν ήδη πέσει κάτω από τις 20 ημέρες κάλυψης – επίπεδο που δεν είχε καταγραφεί από το 2020 – ενώ αν η κάλυψη πέσει κάτω από τις 23 ημέρες, ενδέχεται να εμφανιστούν πραγματικές ελλείψεις σε αεροδρόμια, με αποτέλεσμα ακυρώσεις και αποθάρρυνση επιβατών.
Η Aer Lingus και η αλήθεια πίσω από τη «συντήρηση»
Η ιρλανδική περίπτωση αξίζει ιδιαίτερης προσοχής, γιατί αποτυπώνει με ευκρίνεια τον τρόπο που οι μεγάλες εταιρείες επικοινωνούν μια κρίση χωρίς να την ομολογούν ανοικτά. Η Aer Lingus ανακοίνωσε την κατάργηση περισσότερων από 500 πτήσεων από το θερινό πρόγραμμά της, επικαλούμενη «υποχρεωτική συντήρηση αεροσκαφών», αν και η απόφαση ανακοινώθηκε ακριβώς τη στιγμή που η αεροπορική βιομηχανία αντιμετωπίζει έντονες πιέσεις στην τιμή και τη διαθεσιμότητα κηροζίνης. Ο γενικός διευθυντής της Διεθνούς Ένωσης Αεροπορίας (IATA), Γουίλι Γουόλς, χαρακτήρισε «αποκαλυπτική» την προειδοποίηση της Διεθνούς Υπηρεσίας Ενέργειας και προειδοποίησε ότι έως το τέλος Μαΐου θα μπορούσαν να καταγραφούν ακυρώσεις για λόγους έλλειψης αεροπορικού καυσίμου στην Ευρώπη, κάτι που ήδη συμβαίνει σε τμήματα της Ασίας.
KLM, Lufthansa, Delta: Ο κλάδος υπολογίζει ζημίες
Η KLM υπήρξε η πρώτη που μετέτρεψε την ανησυχία σε συγκεκριμένα νούμερα. Η εταιρεία ανακοίνωσε ότι θα καταργήσει 160 πτήσεις τον επόμενο μήνα, περίπου το 1% των συνολικών ευρωπαϊκών δρομολογίων της, επικαλούμενη «αυξημένο κόστος κηροζίνης» και δηλώνοντας ότι ορισμένες πτήσεις δεν είναι πλέον οικονομικά βιώσιμες. Παράλληλα, η KLM προχώρησε σε προσαυξήσεις τιμών, με 50 ευρώ επιπλέον στα εισιτήρια μεγάλων αποστάσεων μετ’ επιστροφής και 10 ευρώ στις βραχυπρόθεσμες πτήσεις.
Στη Γερμανία, ο Όμιλος Lufthansa πήγε πιο βαθιά, καθηλώνοντας ολόκληρο τον στόλο της CityLine. Σχεδιάζεται επίσης η απόσυρση 6 ακόμη αεροσκαφών μεγάλων αποστάσεων μετά το τέλος του καλοκαιριού, με περαιτέρω περικοπές για τον χειμώνα 2026-2027. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, ο διευθύνων σύμβουλος της Delta Air Lines, Εντ Μπάστιαν, ήταν πιο ειλικρινής από τους περισσότερους: «Κάθε δρομολόγιο που λειτουργεί στο όριο βιωσιμότητας ή δεν αποφέρει τις αποδόσεις που επιθυμούμε πρόκειται να επανεξεταστεί», δήλωσε, αναφέροντας ότι η βιομηχανία επωμίζεται 2,5 δισ. δολάρια επιπλέον κόστους καυσίμων μόνο αυτό το τρίμηνο.
Η ελληνική εικόνα: Aegean, Sky Express και τα παράδοξα της κρίσης
Στην Ελλάδα, η κρίση αφήνει ήδη ίχνη. Η Aegean έχει προχωρήσει σε αυξήσεις τιμών της τάξης του 7-8% και, από τις 28 Φεβρουαρίου, έχει ακυρώσει δρομολόγια προς σειρά προορισμών της Μέσης Ανατολής, μεταξύ των οποίων Τελ Αβίβ, Ερμπίλ, Βαγδάτη, Βηρυτό, Αμάν, Ντουμπάι, Αμπού Ντάμπι, Ριάντ και Τζέντα. Σύμφωνα με την τελευταία ανακοίνωσή της, οι πτήσεις προς Ερμπίλ και Βαγδάτη ακυρώνονται έως τις 25 Μαΐου, ενώ οι πτήσεις προς Τελ Αβίβ, Βηρυτό και Αμάν επεκτείνουν τις ακυρώσεις τους έως το τέλος της τρίτης εβδομάδας του Απριλίου.
Η Sky Express, σε αντίθεση, κινείται στον αντίποδα: διατηρεί σταθερές τιμές, σε ορισμένες γραμμές παρέχει εκπτώσεις και προσφέρει δωρεάν αλλαγή εισιτηρίου ή voucher στους επηρεαζόμενους επιβάτες. Μια κίνηση που, σε ένα κλίμα γενικής αβεβαιότητας, διεκδικεί μερίδια αγοράς. Ο διευθύνων σύμβουλος του Διεθνούς Αερολιμένα Αθηνών, Γιώργος Καλλιμασιάς, αποτίμησε κατά τη γενική συνέλευση της εταιρείας ότι η έκθεση του «Ελ. Βενιζέλος» στη Μέση Ανατολή ανέρχεται στο 7,5% της επιβατικής κίνησης και ότι η δραστηριότητα σε αυτούς τους προορισμούς έχει μειωθεί κατά 50%. Τόνισε την ύπαρξη στρατηγικών αποθεμάτων μέσω HELLENiQ ENERGY και Motor Oil ως «δίχτυ ασφαλείας», αλλά δεν απέκρυψε ότι αν η κρίση λάβει πανευρωπαϊκές διαστάσεις, «δεν θα μείνουμε ανεπηρέαστοι», αφού η ελληνική αεροπορική δραστηριότητα εξαρτάται και από την επάρκεια καυσίμων στα αεροδρόμια προορισμού των ξένων αεροπορικών που φέρνουν τουρίστες στη χώρα.
Ρόδος: Κορυφαίος προορισμός, 15 ακυρωμένες κρουαζιέρες, 12.000 χαμένοι ημερήσιοι επισκέπτες
Στα Δωδεκάνησα, η εικόνα έχει δύο πρόσωπα και κανένα από τα δύο δεν είναι ανέφελο. Το πρώτο αφορά στη θέση εκκίνησης: η Ρόδος εισέρχεται στη σεζόν με εξαιρετικά εφόδια. Η TUI την κατέταξε ως τον κορυφαίο παράκτιο προορισμό στην Ευρώπη για το 2026, με βαθμολογία 9,22 στα 10, ξεπερνώντας Νάπολη και Λισαβόνα. Ο Γερμανικός Τουριστικός Όμιλος εκτελεί περίπου 180 εβδομαδιαίες πτήσεις από τη Γερμανία προς Κρήτη, Ρόδο και Κω, ο δε Μπέντζαμιν Γιακόμπι, CEO της TUI Γερμανίας, χαρακτηρίζει ανοικτά το 2026 «έτος Ελλάδας», με τον όμιλο να μεταφέρει κατ’ εκτίμηση 4 εκατομμύρια επισκέπτες ετησίως στη χώρα. Το πρώτο δεκαπενθήμερο του Απριλίου, παρά την παγκόσμια αστάθεια, οι αφίξεις στη Ρόδο κατέγραψαν ισχυρή άνοδο, ενώ οι πρώτες τουριστικές πτήσεις από το Ισραήλ αναμένονται την Πέμπτη 23 Απριλίου.
Το δεύτερο πρόσωπο είναι ζοφερότερο. Τον Απρίλιο, η Ρόδος μετράει ήδη 15 ακυρώσεις κρουαζιερόπλοιων, με άμεσο αντίκτυπο: περίπου 12.000 ημερήσιοι επισκέπτες δεν εμφανίστηκαν στα λιμάνια, στις αγορές και στα καταστήματα του νησιού κατά την εκκίνηση της σεζόν. Η αιτία δεν βρίσκεται στο νησί. 4 μεγάλα κρουαζιερόπλοια παραμένουν επιχειρησιακά εγκλωβισμένα στη Μέση Ανατολή και δεν έχουν επανατοποθετηθεί εγκαίρως στη Μεσόγειο, ενώ η Celestyal Cruises ακύρωσε τις αναχωρήσεις ολόκληρου του Απριλίου. Στο λιμάνι της Ρόδου, 8 δρομολόγια την εβδομάδα έχουν ήδη «βγει» από το πρόγραμμα προσεγγίσεων. Το κρίσιμο ορόσημο για την αγορά είναι η 30ή Απριλίου: αν έως τότε δεν αποκατασταθεί το πρόγραμμα, ο Μάιος επίσης θα επηρεαστεί. Η εικόνα στον αέρα δεν είναι λιγότερο σύνθετη. Το αεροδρόμιο «Διαγόρας» υποδέχεται κατά μέσο όρο πάνω από 100 αεροσκάφη ημερησίως σε αιχμή σεζόν και ο «Ιπποκράτης» της Κω περίπου 54. Η σεζόν του 2026 δεν αμφισβητεί αν θα υπάρχει κηροζίνη στα ντεπόζιτα – αμφισβητεί σε τι τιμή και με ποια πληρότητα στα αεροσκάφη.
Η αναδιάταξη του χάρτη: Γερμανοί προς Ρόδο, Βρετανοί προς Κω
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα υποπροϊόντα της κρίσης είναι αυτό που θα μπορούσε να ωφελήσει τα ελληνικά νησιά έμμεσα. Οι γερμανικοί τουρ οπερέιτορ έχουν ακυρώσει ουσιαστικά όλα τα οργανωμένα ταξίδια προς τις αραβικές χώρες του Περσικού Κόλπου, μια αγορά μικρή σε όγκο αλλά πολύ υψηλή σε δαπάνη ανά τουρίστα. Οι ταξιδιώτες αυτοί ανακατευθύνονται σε Κρήτη, Ρόδο, Κω, Μαγιόρκα και Αττάλεια. Ο Στέφεν Μπένκε, επικεφαλής Sun and Beach της TUI, αναφέρει ότι η Ελλάδα ισοβαθμεί πλέον με την Ισπανία στις προτιμήσεις των Γερμανών και ξεπερνά την Τουρκία.
Παρόμοιο μοτίβο περιγράφουν και άλλοι τουρ οπερέιτορ. Τουρκία, Κύπρος και Αίγυπτος «παλεύουν», ενώ εταιρείες προσπαθούν να ανακατευθύνουν τουρίστες προς Ισπανία, Πορτογαλία και Μάλτα. Ωστόσο, ένα σημαντικό μέρος επιλέγει και τα Δωδεκάνησα. Ακόμη και στην αγορά κρουαζιέρας, παρά τις 15 ακυρώσεις του Απριλίου, η ένταση στη Μέση Ανατολή οδηγεί σε ανακατεύθυνση πλοίων προς τη Μεσόγειο σε βάθος χρόνου, κάτι που θα επωφελήσει τη Ρόδο και την Κω αργότερα μέσα στη σεζόν.
Τρία σενάρια για έναν Μάιο σε αναμονή
Ο καθηγητής Γρηγόρης Ζαρωτιάδης, κοσμήτορας της Σχολής Οικονομικών και Πολιτικών Επιστημών στο ΑΠΘ, σκιαγραφεί με ψύχραιμη ανάλυση τι έρχεται. Ακόμη και αν τα Στενά του Ορμούζ ανοίξουν άμεσα, η αλυσίδα τροφοδοσίας έχει ήδη διαταραχθεί και θα χρειαστούν εβδομάδες μέχρι να εμφανιστεί πραγματική «διόρθωση». Και αυτή η διόρθωση δεν θα επαναφέρει τις τιμές των εισιτηρίων στα προ της κρίσης επίπεδα. Η αγορά είναι έντονα ολιγοπωλιακή, οι αυξήσεις παγιώνονται και οι εταιρείες συχνά διατηρούν υψηλές τιμές ακόμη και όταν οι πιέσεις αποκλιμακώνονται, για να αναπληρώσουν απώλειες.
Τα σενάρια που συζητιούνται σε κυβερνητικούς και κλαδικούς κύκλους είναι 3. Στο αισιόδοξο, τα Στενά παραμένουν λειτουργικά, οι αεροπορικές απορροφούν τις αυξήσεις με μικρές προσαρμογές 7-10%, η θερινή σεζόν εκκινεί κανονικά και οι απώλειες για τα Δωδεκάνησα περιορίζονται στον Απρίλιο και στο μισό Μάιο. Στο ενδιάμεσο, η κρίση παρατείνεται, οι τιμές παραμένουν πάνω από τα 150 δολάρια το βαρέλι, η ζήτηση μειώνεται κατά 5-8% και κόβονται κυρίως οι λιγότερο αποδοτικές πτήσεις σε δευτερεύοντες προορισμούς, Πάτμος, Κάρπαθος, Λέρος, ενώ Ρόδος και Κως μένουν σχετικά ανέπαφες. Στο σκοτεινό σενάριο, ενεργοποιούνται συστημικές ελλείψεις, η ΕΕ αποδεσμεύει αποθέματα, τίθενται περιορισμοί σε αεροδρόμια και η σεζόν ξεκινά με καθυστέρηση μηνός, απαιτώντας στοχευμένη στήριξη για τα ελληνικά νησιά.
Ο ίδιος ο καθηγητής εντοπίζει 3 κινδύνους που συγκλίνουν στην ίδια χρονιά: μείωση πτήσεων charter και δυσλειτουργία μικρότερων αεροδρομίων, γενική πίεση από τον παγκόσμιο πληθωρισμό που περιορίζει την αγοραστική δύναμη των δυνητικών επισκεπτών, και ενδεχόμενες συνέπειες αν η χώρα εμπλακεί έμμεσα στη σύγκρουση. Στα ίδια πλαίσια, σημαίνει συναγερμό και για την εμπορική ναυτιλία, που ήδη επηρεάζεται από τους γεωπολιτικούς περιορισμούς, και για τα διυλιστήρια, έναν από τους πιο εξαγωγικούς κλάδους της χώρας. Tο επόμενο τρίμηνο θα κριθεί σε 3 μέτωπα ταυτόχρονα: στα Στενά του Ορμούζ, στα κεντρικά γραφεία των ευρωπαϊκών αεροπορικών εταιρειών που ετοιμάζουν τα προγράμματα Ιουνίου-Αυγούστου, και στα αεροδρόμια «Διαγόρας» και «Ιπποκράτης», όπου κάθε πτήση που ακυρώνεται στις Βρυξέλλες ή το Άμστερνταμ καταλήγει ως κενό στην πληρότητα ενός ξενοδοχείου της Ρόδου ή της Κω. Αν, αντιθέτως, η διπλωματική αποκλιμάκωση επιτευχθεί, τα Δωδεκάνησα διαθέτουν ήδη τα εχέγγυα για να μετατρέψουν μια «χαλαρή» εκκίνηση σε δυναμικό καλοκαίρι, ενδεχομένως με λιγότερους επισκέπτες αλλά υψηλότερη δαπάνη ανά επισκέπτη.
