Σήμα κινδύνου για τη δυτική ακτογραμμή της Ρόδου

• Το αόρατο υπο­θα­λάσ­σιο «τείχος» 100.000 ετών που μας προ­στα­τεύει από τη διά­βρωση • Απο­κα­λυ­πτική διεθνής μελέτη με τη συμ­με­τοχή του Σταθμού Υδρο­βιο­λο­γίας Ρόδου (ΕΛΚΕΘΕ) χαρ­το­γρα­φεί για πρώτη φορά την τρω­τό­τητα της ακτής από την Ιαλυσό

Μια νέα, πρω­το­πο­ριακή επι­στη­μο­νική μελέτη έρχεται να απο­δεί­ξει με τεκ­μη­ριω­μένα επι­στη­μο­νικά δεδο­μένα, αριθ­μούς και χάρτες αυτό που οι ειδικοί των θαλάσ­σιων οικο­συ­στη­μά­των υπο­πτεύ­ο­νταν εδώ και χρόνια, ότι η δυτική ακτή της Ρόδου είναι εξαι­ρε­τικά ευάλωτη στη διά­βρωση.

Από την Ιαλυσό και την Κρε­μα­στή, μέχρι τη Σορωνή και τη μακρινή Κατ­τα­βιά, η γεω­γρα­φική δια­μόρ­φωση της ακτο­γραμ­μής βρί­σκε­ται σε μια διαρκή, εύθραυ­στη μάχη με τα κύματα.

Το μόνο πράγμα που στέ­κε­ται ως φυσικό ανάχωμα ανάμεσα στις κοσμο­πο­λί­τι­κες παρα­λίες μας και την ορμή της θάλασ­σας είναι ένα υπο­θα­λάσ­σιο φυτό που οι περισ­σό­τε­ροι θεωρούν… οπτική όχληση ή «βρωμιά» όταν ξεβρά­ζε­ται στην ακτή, η Posidonia oceanica.

Η μελέτη, η οποία δημο­σιεύ­τηκε στο έγκριτο διεθνές επι­στη­μο­νικό περιο­δικό Environmental Earth Sciences του εκδο­τι­κού οίκου Springer, απο­τυ­πώ­νει για πρώτη φορά με ακρί­βεια τη θωρά­κιση που προ­σφέ­ρουν αυτά τα θαλάσ­σια λιβάδια στο νησί μας.

Παράλ­ληλα, προει­δο­ποιεί για τις ανυ­πο­λό­γι­στες οικο­νο­μι­κές και περι­βαλ­λο­ντι­κές συνέ­πειες που θα αντι­με­τω­πί­σει η Ρόδος σε περί­πτωση που αυτή η αόρατη ασπίδα υπο­βαθ­μι­στεί περαι­τέρω από την ανθρώ­πινη δρα­στη­ριό­τητα και την κλι­μα­τική αλλαγή.

Με επι­κε­φα­λής τον ερευ­νητή Βύρωνα Μωραΐτη από το Ελλη­νικό Κέντρο Θαλάσ­σιων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ), η επι­στη­μο­νική ομάδα δημιούρ­γησε τον πρώτο πανελ­λα­δικό δείκτη παρά­κτιας τρω­τό­τη­τας. Ο δείκτης αυτός ενσω­μα­τώ­νει για πρώτη φορά τη δυνα­μική των λιβα­διών της Posidonia ως ζωντα­νών κυμα­το­θραυ­στών. Στην πρώτη γραμμή της έρευνας βρέθηκε ο Σταθμός Υδρο­βιο­λο­γίας Ρόδου του ΕΛΚΕΘΕ, απο­δει­κνύ­ο­ντας έμπρα­κτα ότι το νησί μας δια­θέ­τει την επι­στη­μο­νική υποδομή και το έμψυχο δυνα­μικό όχι απλώς για να κατα­γρά­φει τα προ­βλή­ματα, αλλά για να ηγείται της θαλάσ­σιας έρευνας στη Μεσό­γειο.

Το συμπέ­ρα­σμα της μελέτης ειδικά για τη Ρόδο είναι ξεκά­θαρο και κρούει τον κώδωνα του κιν­δύ­νου, η δυτική πλευρά του νησιού είναι η πλέον εκτε­θει­μένη. Ο μονα­δι­κός λόγος που η θάλασσα δεν έχει «κατα­πιεί» ακόμα μεγάλο μέρος της ακτο­γραμ­μής, είναι τα πυκνά λιβάδια που απλώ­νο­νται παράλ­ληλα με την ακτή στον βυθό.

Σε πλήρη ευθυ­γράμ­μιση με τα στοι­χεία αυτά, ανάλυση του Τμή­μα­τος Γεω­λο­γίας και Γεω­πε­ρι­βάλ­λο­ντος του ΕΚΠΑ υπο­γραμ­μί­ζει τη ζωτική σημασία του φαι­νο­μέ­νου.

Όπως ανα­φέ­ρε­ται χαρα­κτη­ρι­στικά, η προ­στα­σία των λιβα­διών κατά μήκος της δυτικής Ρόδου είναι επι­τα­κτική, καθώς οποια­δή­ποτε υπο­βάθ­μισή τους θα προ­κα­λέ­σει άμεση αύξηση της κυμα­τι­κής ενέρ­γειας που φτάνει στην ξηρά. Αυτό, σε συν­δυα­σμό με την αλλοί­ωση της κλίσης του πυθμένα, θα εντεί­νει ραγδαία και μη ανα­στρέ­ψιμα τη διά­βρωση των ακτών.

Να σημειω­θεί ότι η Posidonia δεν είναι φύκι. Πρό­κει­ται για ένα ανώτερο ανθό­φυτο, στενό εξε­λι­κτικό συγγενή των φυτών της στεριάς, το οποίο επέ­στρεψε και προ­σαρ­μό­στηκε στο θαλάσ­σιο περι­βάλ­λον πριν από περίπου 65 έως 100 εκα­τομ­μύ­ρια χρόνια. Ζει απο­κλει­στικά στα καθαρά νερά της Μεσο­γείου, ανα­πτύσ­σε­ται με τον εξαι­ρε­τικά βραδύ ρυθμό των ελά­χι­στων εκα­το­στών το χρόνο και τα γηραιό­τερα λιβάδια της θεω­ρού­νται από τους αρχαιό­τε­ρους ζωντα­νούς οργα­νι­σμούς στον πλανήτη.

Η φύση έχει εγκα­τα­στή­σει στις δυτικές ακτές της Ρόδου έναν τέλειο μηχα­νι­σμό προ­στα­σίας που λει­τουρ­γεί σε δύο επίπεδα.

Κάτω από την επι­φά­νεια του νερού.

Τα πυκνά, μακριά φύλλα του φυτού λει­τουρ­γούν ως ένα ελα­στικό υπο­θα­λάσ­σιο τείχος που απορ­ροφά και διαχέει την ενέρ­γεια των κυμάτων πριν αυτά χτυ­πή­σουν την ακτή. Ταυ­τό­χρονα, το περί­πλοκο σύστημα των ριζω­μά­των του (το λεγό­μενο “matte”) στα­θε­ρο­ποιεί τον βυθό, εμπο­δί­ζο­ντας τα ρεύματα να παρα­σύ­ρουν την άμμο.

Πάνω στην αμμου­διά. Τα ξερά φύλλα που απο­βάλ­λο­νται φυσικά και ξεβρά­ζο­νται στις ακτές, τα οποία οι επι­στή­μο­νες ονο­μά­ζουν “banquettes”, σχη­μα­τί­ζουν συμπαγή στρώ­ματα. Αυτά τα στρώ­ματα λει­τουρ­γούν ως φυσικοί κυμα­το­θραύ­στες στην ακρο­για­λιά. Προ­στα­τεύ­ουν την άμμο από τον άνεμο που την παρα­σύ­ρει και μειώ­νουν την ένταση με την οποία το κύμα σκάει στην ξηρά.

Με τη Ρόδο να απο­τε­λεί έναν από τους κορυ­φαί­ους του­ρι­στι­κούς προ­ο­ρι­σμούς παγκο­σμίως, υπο­δε­χό­μενη εκα­τομ­μύ­ρια επι­σκέ­πτες ετησίως, γίνεται σαφές ότι η προ­στα­σία της Posidonia είναι ζήτημα επι­βί­ω­σης της τοπικής οικο­νο­μίας. Οι παρα­λίες που προ­στα­τεύει αυτό το φυτό απο­τε­λούν τη ραχο­κο­κα­λιά του του­ρι­στι­κού μας προ­ϊ­ό­ντος.

Οι πιέσεις που ασκού­νται στα λιβάδια είναι συσ­σω­ρευ­τι­κές και κοινές σε όλη τη Μεσό­γειο.

Η αγκυ­ρο­βό­ληση σκαφών σε αβαθή λιβάδια, οι παρά­κτιες παρεμ­βά­σεις και εκσκα­φές, καθώς και η πρα­κτική να απο­μα­κρύ­νο­νται τα ξεβρα­σμένα φύλλα από τις παρα­λίες για λόγους αισθη­τι­κής, χωρίς ο κόσμος να γνω­ρί­ζει τις συνέ­πειες. Σε αυτά προ­στί­θε­ται η κλι­μα­τική κρίση, με την άνοδο της θερ­μο­κρα­σίας των υδάτων να κατα­πο­νεί ένα φυτό εξε­λιγ­μένο για σταθερά μεσο­γειακά περι­βάλ­λο­ντα.

Η ερευ­νη­τική ομάδα της μελέτης του 2026 προ­τεί­νει μια ριζική αλλαγή φιλο­σο­φίας: την υιο­θέ­τηση «Λύσεων Βασι­σμέ­νων στη Φύση» (Nature-Based Solutions). Αντί για πανά­κρι­βες και συχνά ανα­πο­τε­λε­σμα­τι­κές τσι­με­ντέ­νιες κατα­σκευές, η επι­στήμη προ­κρί­νει τη θωρά­κιση και τη φυσική απο­κα­τά­σταση των υπαρ­χό­ντων λιβα­διών.

Για τη δυτική Ρόδο, η δέσμη μέτρων που προ­τεί­νε­ται περι­λαμ­βά­νει τη θεσμο­θέ­τηση ζωνών προ­στα­σίας με απα­γό­ρευση αγκυ­ρο­βο­λίας, τη χρήση δορυ­φο­ρι­κής τεχνο­λο­γίας και υπο­βρύ­χιων drones για τη συνεχή χαρ­το­γρά­φηση από τον Σταθμό Υδρο­βιο­λο­γίας, και την ενσω­μά­τωση των δεδο­μέ­νων αυτών στον παρά­κτιο χωρο­τα­ξικό σχε­δια­σμό, εργα­λεία που εφαρ­μό­ζο­νται ήδη σε άλλες μεσο­γεια­κές χώρες.