Σήμα κινδύνου για τη δυτική ακτογραμμή της Ρόδου

• Το αόρατο υποθαλάσσιο «τείχος» 100.000 ετών που μας προστατεύει από τη διάβρωση • Αποκαλυπτική διεθνής μελέτη με τη συμμετοχή του Σταθμού Υδροβιολογίας Ρόδου (ΕΛΚΕΘΕ) χαρτογραφεί για πρώτη φορά την τρωτότητα της ακτής από την Ιαλυσό

Μια νέα, πρωτοποριακή επιστημονική μελέτη έρχεται να αποδείξει με τεκμηριωμένα επιστημονικά δεδομένα, αριθμούς και χάρτες αυτό που οι ειδικοί των θαλάσσιων οικοσυστημάτων υποπτεύονταν εδώ και χρόνια, ότι η δυτική ακτή της Ρόδου είναι εξαιρετικά ευάλωτη στη διάβρωση.
Από την Ιαλυσό και την Κρεμαστή, μέχρι τη Σορωνή και τη μακρινή Κατταβιά, η γεωγραφική διαμόρφωση της ακτογραμμής βρίσκεται σε μια διαρκή, εύθραυστη μάχη με τα κύματα.
Το μόνο πράγμα που στέκεται ως φυσικό ανάχωμα ανάμεσα στις κοσμοπολίτικες παραλίες μας και την ορμή της θάλασσας είναι ένα υποθαλάσσιο φυτό που οι περισσότεροι θεωρούν… οπτική όχληση ή «βρωμιά» όταν ξεβράζεται στην ακτή, η Posidonia oceanica.
Η μελέτη, η οποία δημοσιεύτηκε στο έγκριτο διεθνές επιστημονικό περιοδικό Environmental Earth Sciences του εκδοτικού οίκου Springer, αποτυπώνει για πρώτη φορά με ακρίβεια τη θωράκιση που προσφέρουν αυτά τα θαλάσσια λιβάδια στο νησί μας.
Παράλληλα, προειδοποιεί για τις ανυπολόγιστες οικονομικές και περιβαλλοντικές συνέπειες που θα αντιμετωπίσει η Ρόδος σε περίπτωση που αυτή η αόρατη ασπίδα υποβαθμιστεί περαιτέρω από την ανθρώπινη δραστηριότητα και την κλιματική αλλαγή.
Με επικεφαλής τον ερευνητή Βύρωνα Μωραΐτη από το Ελληνικό Κέντρο Θαλάσσιων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ), η επιστημονική ομάδα δημιούργησε τον πρώτο πανελλαδικό δείκτη παράκτιας τρωτότητας. Ο δείκτης αυτός ενσωματώνει για πρώτη φορά τη δυναμική των λιβαδιών της Posidonia ως ζωντανών κυματοθραυστών. Στην πρώτη γραμμή της έρευνας βρέθηκε ο Σταθμός Υδροβιολογίας Ρόδου του ΕΛΚΕΘΕ, αποδεικνύοντας έμπρακτα ότι το νησί μας διαθέτει την επιστημονική υποδομή και το έμψυχο δυναμικό όχι απλώς για να καταγράφει τα προβλήματα, αλλά για να ηγείται της θαλάσσιας έρευνας στη Μεσόγειο.
Το συμπέρασμα της μελέτης ειδικά για τη Ρόδο είναι ξεκάθαρο και κρούει τον κώδωνα του κινδύνου, η δυτική πλευρά του νησιού είναι η πλέον εκτεθειμένη. Ο μοναδικός λόγος που η θάλασσα δεν έχει «καταπιεί» ακόμα μεγάλο μέρος της ακτογραμμής, είναι τα πυκνά λιβάδια που απλώνονται παράλληλα με την ακτή στον βυθό.
Σε πλήρη ευθυγράμμιση με τα στοιχεία αυτά, ανάλυση του Τμήματος Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος του ΕΚΠΑ υπογραμμίζει τη ζωτική σημασία του φαινομένου.
Όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά, η προστασία των λιβαδιών κατά μήκος της δυτικής Ρόδου είναι επιτακτική, καθώς οποιαδήποτε υποβάθμισή τους θα προκαλέσει άμεση αύξηση της κυματικής ενέργειας που φτάνει στην ξηρά. Αυτό, σε συνδυασμό με την αλλοίωση της κλίσης του πυθμένα, θα εντείνει ραγδαία και μη αναστρέψιμα τη διάβρωση των ακτών.
Να σημειωθεί ότι η Posidonia δεν είναι φύκι. Πρόκειται για ένα ανώτερο ανθόφυτο, στενό εξελικτικό συγγενή των φυτών της στεριάς, το οποίο επέστρεψε και προσαρμόστηκε στο θαλάσσιο περιβάλλον πριν από περίπου 65 έως 100 εκατομμύρια χρόνια. Ζει αποκλειστικά στα καθαρά νερά της Μεσογείου, αναπτύσσεται με τον εξαιρετικά βραδύ ρυθμό των ελάχιστων εκατοστών το χρόνο και τα γηραιότερα λιβάδια της θεωρούνται από τους αρχαιότερους ζωντανούς οργανισμούς στον πλανήτη.
Η φύση έχει εγκαταστήσει στις δυτικές ακτές της Ρόδου έναν τέλειο μηχανισμό προστασίας που λειτουργεί σε δύο επίπεδα.
Κάτω από την επιφάνεια του νερού.
Τα πυκνά, μακριά φύλλα του φυτού λειτουργούν ως ένα ελαστικό υποθαλάσσιο τείχος που απορροφά και διαχέει την ενέργεια των κυμάτων πριν αυτά χτυπήσουν την ακτή. Ταυτόχρονα, το περίπλοκο σύστημα των ριζωμάτων του (το λεγόμενο “matte”) σταθεροποιεί τον βυθό, εμποδίζοντας τα ρεύματα να παρασύρουν την άμμο.
Πάνω στην αμμουδιά. Τα ξερά φύλλα που αποβάλλονται φυσικά και ξεβράζονται στις ακτές, τα οποία οι επιστήμονες ονομάζουν “banquettes”, σχηματίζουν συμπαγή στρώματα. Αυτά τα στρώματα λειτουργούν ως φυσικοί κυματοθραύστες στην ακρογιαλιά. Προστατεύουν την άμμο από τον άνεμο που την παρασύρει και μειώνουν την ένταση με την οποία το κύμα σκάει στην ξηρά.
Με τη Ρόδο να αποτελεί έναν από τους κορυφαίους τουριστικούς προορισμούς παγκοσμίως, υποδεχόμενη εκατομμύρια επισκέπτες ετησίως, γίνεται σαφές ότι η προστασία της Posidonia είναι ζήτημα επιβίωσης της τοπικής οικονομίας. Οι παραλίες που προστατεύει αυτό το φυτό αποτελούν τη ραχοκοκαλιά του τουριστικού μας προϊόντος.
Οι πιέσεις που ασκούνται στα λιβάδια είναι συσσωρευτικές και κοινές σε όλη τη Μεσόγειο.
Η αγκυροβόληση σκαφών σε αβαθή λιβάδια, οι παράκτιες παρεμβάσεις και εκσκαφές, καθώς και η πρακτική να απομακρύνονται τα ξεβρασμένα φύλλα από τις παραλίες για λόγους αισθητικής, χωρίς ο κόσμος να γνωρίζει τις συνέπειες. Σε αυτά προστίθεται η κλιματική κρίση, με την άνοδο της θερμοκρασίας των υδάτων να καταπονεί ένα φυτό εξελιγμένο για σταθερά μεσογειακά περιβάλλοντα.
Η ερευνητική ομάδα της μελέτης του 2026 προτείνει μια ριζική αλλαγή φιλοσοφίας: την υιοθέτηση «Λύσεων Βασισμένων στη Φύση» (Nature-Based Solutions). Αντί για πανάκριβες και συχνά αναποτελεσματικές τσιμεντένιες κατασκευές, η επιστήμη προκρίνει τη θωράκιση και τη φυσική αποκατάσταση των υπαρχόντων λιβαδιών.
Για τη δυτική Ρόδο, η δέσμη μέτρων που προτείνεται περιλαμβάνει τη θεσμοθέτηση ζωνών προστασίας με απαγόρευση αγκυροβολίας, τη χρήση δορυφορικής τεχνολογίας και υποβρύχιων drones για τη συνεχή χαρτογράφηση από τον Σταθμό Υδροβιολογίας, και την ενσωμάτωση των δεδομένων αυτών στον παράκτιο χωροταξικό σχεδιασμό, εργαλεία που εφαρμόζονται ήδη σε άλλες μεσογειακές χώρες.