Η αυτοπεποίθηση της άγνοιας, ο νέος εμπειρογνώμονας των μέσων κοινωνικής δικτύωσης

Δαμιανός Αθανασίου

Σε μια εποχή που η οθόνη χάρισε σε όλους βήμα, μια ολόκληρη κατηγορία χρηστών αρθρώνει κρίσεις με στόμφο πάνω σε ζητήματα που αγνοεί παντελώς, μετατρέποντας την ημιμάθεια σε καθημερινό θέαμα.

Υπήρξε εποχή που η γνώμη απαιτούσε κόπο. Διάβασμα, εμπειρία, τριβή με το αντικείμενο, ίσως και μερικά λάθη στην πορεία. Σήμερα αρκεί ένα κινητό και τρία δευτερόλεπτα. Η οθόνη ισοπέδωσε την απόσταση ανάμεσα σε εκείνον που ξέρει και σε εκείνον που απλώς μιλάει, και το αποτέλεσμα είναι ορατό σε κάθε ανάρτηση. Ο σχολιασμός αυτός δεν στρέφεται εναντίον κανενός προσώπου, αλλά εναντίον ενός φαινομένου που έχει γίνει πια κανόνας.

Το παράδοξο της εποχής δεν είναι ότι οι άνθρωποι έχουν άποψη. Άποψη πάντα είχαν, και καλώς. Το παράδοξο είναι η σιγουριά με την οποία εκφέρεται. Πάνω σε θέματα που απαιτούν χρόνια μελέτη, οικονομία, υγεία, δίκαιο, διεθνείς σχέσεις, εμφανίζεται μια στρατιά αυτόκλητων ειδικών που μέσα σε λίγες αράδες λύνουν ό,τι δεν κατάφεραν να λύσουν ολόκληρες σχολές σκέψης. Η εξειδίκευση που κάποτε χτιζόταν με κόπο, σήμερα αποκτάται με ένα βίντεο 40 δευτερολέπτων και μια εύηχη φράση.

Το επικίνδυνο δεν είναι το λάθος καθαυτό. Λάθη κάνουν και οι μετρημένοι. Επικίνδυνη είναι η απουσία της παραμικρής αμφιβολίας. Εκεί που ο γνώστης διστάζει, ο αδαής βεβαιώνει. Εκεί που ο ειδικός βάζει αστερίσκους, ο αυτοσχέδιος σχολιαστής βάζει τελεία και θαυμαστικό.

Το έδαφος δεν είναι ουδέτερο. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δεν ανταμείβουν την ακρίβεια αλλά την ένταση. Όσο πιο κατηγορηματική η διατύπωση, τόσο μεγαλύτερη η απήχηση. Όσο πιο προκλητική η θέση, τόσο περισσότερα τα σχόλια. Έτσι, η νηφάλια φωνή πνίγεται και η κραυγή ανεβαίνει. Δεν είναι σύμπτωση ότι οι πιο θορυβώδεις είναι συχνά οι λιγότερο ενημερωμένοι. Ο μηχανισμός τους επιβραβεύει ακριβώς για αυτό που τους λείπει, για το θράσος.

Το αποτέλεσμα είναι ένας δημόσιος διάλογος που μοιάζει πλούσιος ενώ είναι ρηχός. Χιλιάδες απόψεις, ελάχιστη γνώση. Πολλή φασαρία, λίγο νόημα.

Το πρόβλημα ξεπερνά την ενόχληση. Όταν η άποψη του ανίδεου τοποθετείται στο ίδιο ζύγι με την κρίση εκείνου που έχει αφιερώσει τη ζωή του σε ένα αντικείμενο, η ίδια η έννοια της γνώσης απαξιώνεται. Η κοινωνία χάνει τα σημεία αναφοράς της. Δεν ξέρει πια ποιον να εμπιστευτεί, γιατί όλοι μιλούν με την ίδια βεβαιότητα.

Δεν πρόκειται για έκκληση στη σιωπή. Ο καθένας έχει δικαίωμα λόγου, και αυτό είναι κατάκτηση. Πρόκειται για έκκληση στη μετριοφροσύνη, σε εκείνη τη χαμένη αρετή που λέει ότι μπορεί κανείς να ρωτήσει αντί να αποφανθεί, να μάθει αντί να διδάξει. Γιατί στο τέλος, η γνώση δεν χρειάζεται όγκο φωνής. Η άγνοια όμως, πάντα τον επιζητεί.