«Η γαστρονομία είναι ο τρόπος να δείξουμε στον κόσμο τι μπορούν να πετύχουν τα νησιά μας»

Μια όμορ­φη συ­ζή­τη­ση με τον Πε­ρι­φε­ρειάρ­χη Νο­τί­ου Αι­γαί­ου Γιώρ­γο Χα­τζη­μάρ­κο, για τη σύν­δε­ση της πα­ρά­δο­σης με το αύριο, τη στή­ρι­ξη των αν­θρώ­πων της πα­ρα­γω­γής και τη φι­λο­δο­ξία το Νότιο Αι­γαίο να απο­τε­λέ­σει διε­θνές πα­ρά­δειγ­μα βιώ­σι­μης νη­σιω­τι­κής ανά­πτυ­ξης.

Δώρα Μά­στο­ρα

Λί­γους μήνες πριν η διε­θνής επι­τρο­πή αξιο­λό­γη­σης επι­σκε­φθεί τα νησιά για να κρί­νει την υπο­ψη­φιό­τη­τα του Νο­τί­ου Αι­γαί­ου ως Πα­γκό­σμιας Πε­ρι­φέ­ρειας Γα­στρο­νο­μί­ας 2028, η πρώτη Πε­ρι­φέ­ρεια της χώρας που διεκ­δι­κεί τον διε­θνή αυτό τίτλο ανοί­γει έναν νέο κύκλο εξω­στρέ­φειας για τη γα­στρο­νο­μι­κή της ταυ­τό­τη­τα. Ο Πε­ρι­φε­ρειάρ­χης Γιώρ­γος Χα­τζη­μάρ­κος μιλά για ένα στοί­χη­μα που ξε­περ­νά την προ­βο­λή ενός προ­ο­ρι­σμού.

Η Πε­ρι­φέ­ρεια Νο­τί­ου Αι­γαί­ου διεκ­δι­κεί τον τίτλο της Πα­γκό­σμιας Πε­ρι­φέ­ρειας Γα­στρο­νο­μί­ας 2028. Τι ση­μαί­νει για εσάς προ­σω­πι­κά αυτή η υπο­ψη­φιό­τη­τα;

Δεν είναι μια ακόμη διά­κρι­ση στον κα­τά­λο­γο των επι­τυ­χιών μας. Είναι ερ­γα­λείο στρα­τη­γι­κής ανά­πτυ­ξης και, ταυ­τό­χρο­να, ευ­και­ρία να δεί­ξου­με αυτό που εμείς γνω­ρί­ζου­με καλά εδώ και χρό­νια: ότι τα νησιά μας δεν είναι απλώς όμορ­φοι προ­ο­ρι­σμοί, αλλά ζω­ντα­νές κοι­νω­νί­ες με ιστο­ρία, γνώση και δη­μιουρ­γι­κό­τη­τα.

Το Νότιο Αι­γαίο έμαθε να με­τα­τρέ­πει τις προ­κλή­σεις σε δύ­να­μη. Η νη­σιω­τι­κό­τη­τα, η μικρή κλί­μα­κα, η από­στα­ση από τα με­γά­λα κέ­ντρα —όσα μέχρι και την προη­γού­με­νη δε­κα­ε­τία αντι­με­τω­πί­ζο­νταν μόνο ως μειο­νε­κτή­μα­τα— σή­με­ρα απο­τε­λούν πεδίο και­νο­το­μί­ας. Πε­ρά­σα­με από αλ­λε­πάλ­λη­λες κρί­σεις κι απο­δεί­ξα­με πως ξέ­ρου­με να προ­σαρ­μο­ζό­μα­στε, να πρω­το­πο­ρού­με, να χα­ρά­ζου­με δικό μας δρόμο.

Από την πρώτη στιγ­μή επεν­δύ­σα­με σε ένα ενιαίο οι­κο­σύ­στη­μα που συν­δέ­ει το πε­ρι­βάλ­λον, τον πο­λι­τι­σμό, τη γα­στρο­νο­μία και τον του­ρι­σμό. Γιατί η γα­στρο­νο­μία δεν στα­μα­τά στο τρα­πέ­ζι· είναι η σχέση μας με τη γη και τη θά­λασ­σα, η φι­λο­ξε­νία μας, τε­λι­κά η ταυ­τό­τη­τά μας. Το Νότιο Αι­γαίο ήταν η πρώτη Πε­ρι­φέ­ρεια στην Ελ­λά­δα που ορ­γά­νω­σε ένα ολο­κλη­ρω­μέ­νο σύ­στη­μα ανά­δει­ξης της το­πι­κής γα­στρο­νο­μί­ας μέσα από το Aegean Cuisine, και η πρώτη Ευ­ρω­παϊ­κή Πε­ρι­φέ­ρεια Γα­στρο­νο­μί­ας το 2019. Σή­με­ρα κά­νου­με ένα βήμα πα­ρα­πέ­ρα: δεν κοι­τά­με μόνο από πού ερ­χό­μα­στε, κοι­τά­με κυ­ρί­ως προς τα πού πάμε.

Ο Πε­ρι­φε­ρειάρ­χης Νο­τί­ου Αι­γαί­ου Γιώρ­γος Χα­τζη­μάρ­κος κατά την ομι­λία του στο Rhodes Forum.

Το 2019 εί­χα­τε ήδη ανα­κη­ρυ­χθεί Ευ­ρω­παϊ­κή Πε­ρι­φέ­ρεια Γα­στρο­νο­μί­ας. Τι άλ­λα­ξε από τότε και τι κάνει τη ση­με­ρι­νή υπο­ψη­φιό­τη­τα πιο ώριμη;

Το 2019 ήταν μια στιγ­μή ανα­γνώ­ρι­σης, η στιγ­μή που το Νότιο Αι­γαίο κοί­τα­ξε τον εαυτό του στον κα­θρέ­φτη και συ­νει­δη­το­ποί­η­σε τον πλού­το που κρα­τού­σε. Ανα­δεί­ξα­με προ­ϊ­ό­ντα, ιστο­ρί­ες, αν­θρώ­πους που για γε­νιές κρα­τού­σαν ζω­ντα­νή μια μο­να­δι­κή σχέση με τον τόπο τους.

Η με­γα­λύ­τε­ρη κλη­ρο­νο­μιά, όμως, δεν ήταν ο τί­τλος. Ήταν η κουλ­τού­ρα συ­νερ­γα­σί­ας που γεν­νή­θη­κε τότε: πα­ρα­γω­γοί, επι­χει­ρη­μα­τί­ες της φι­λο­ξε­νί­ας, σεφ, εκ­παι­δευ­τι­κοί, φο­ρείς κά­θι­σαν στο ίδιο τρα­πέ­ζι και άρ­χι­σαν να σχε­διά­ζουν μαζί. Αυτό ίσως είναι το πιο ση­μα­ντι­κό μά­θη­μα για το μέλ­λον: κα­νείς δεν προ­χω­ρά μόνος του σε αυτό το εγ­χεί­ρη­μα.

Η νέα υπο­ψη­φιό­τη­τα δεν αφορά μόνο την ανά­δει­ξη της κλη­ρο­νο­μιάς μας· αφορά τη δη­μιουρ­γία της επό­με­νης ημέ­ρας. Στο Bid Book που κα­τα­θέ­σα­με για να αξιο­λο­γη­θού­με, το απο­τυ­πώ­νου­με ξε­κά­θα­ρα: περ­νά­με από το «Ancient Pride» στο «Future Legacy». Από την υπε­ρη­φά­νεια για ό,τι κλη­ρο­νο­μή­σα­με, στη δη­μιουρ­γία μιας πα­ρα­κα­τα­θή­κης για τις επό­με­νες γε­νιές. Φι­λο­δο­ξία μας είναι το Νότιο Αι­γαίο να γίνει ση­μείο ανα­φο­ράς για κάθε νη­σιω­τι­κή πε­ριο­χή στον κόσμο και η από­δει­ξη πως τα νησιά δεν χρειά­ζο­νται εξαι­ρέ­σεις, χρειά­ζο­νται τις κα­τάλ­λη­λες πο­λι­τι­κές για να ευ­η­με­ρούν και να προ­ο­δεύ­ουν.

Οι πα­ρα­γω­γοί των νη­σιών πα­λεύ­ουν με το κό­στος πα­ρα­γω­γής και την κλι­μα­τι­κή κρίση. Πώς δια­σφα­λί­ζε­τε τη συ­νέ­χεια του πρω­το­γε­νούς τομέα, ώστε η νέα γενιά να τον δει ως ελ­κυ­στι­κή επι­λο­γή;

Η με­γα­λύ­τε­ρη πρό­κλη­ση δεν είναι μόνο οι­κο­νο­μι­κή· είναι βαθιά κοι­νω­νι­κή. Είναι να κρα­τή­σου­με τους αν­θρώ­πους στη γη, στη θά­λασ­σα, στο χω­ρά­φι, και να πεί­σου­με τη νέα γενιά ότι αυτά τα επαγ­γέλ­μα­τα δεν ανή­κουν στο πα­ρελ­θόν αλλά στο μέλ­λον της.

Οι πα­ρα­γω­γοί μας νιώ­θουν τις ίδιες πιέ­σεις με ολό­κλη­ρη την κοι­νω­νία —ενερ­γεια­κό κό­στος, πλη­θω­ρι­σμό, συ­νέ­πειες της κλι­μα­τι­κής αλ­λα­γής— μόνο που στα νησιά όλα αυτά βα­ραί­νουν πε­ρισ­σό­τε­ρο λόγω κλί­μα­κας και γε­ω­γρα­φί­ας. Η δική μας απά­ντη­ση είναι να ξα­να­γί­νει ελ­κυ­στι­κός ο πρω­το­γε­νής το­μέ­ας μέσα από γνώση, εκ­παί­δευ­ση, νέες δε­ξιό­τη­τες, σύν­δε­ση με την αγορά.

Μέσα από προ­γράμ­μα­τα όπως το Aegean Skills και το South Aegean Open Farms ορ­γα­νώ­νου­με σε­μι­νά­ρια μάρ­κε­τινγκ για πα­ρα­γω­γούς που θέ­λουν να ανοί­ξουν τις μο­νά­δες τους σε επι­σκέ­πτες. Στό­χος δεν είναι μόνο να πα­ρά­γει κα­νείς ένα εξαι­ρε­τι­κό προ­ϊ­όν, αλλά να ξέρει να αφη­γη­θεί την ιστο­ρία του, να χτί­σει μια εμπει­ρία γύρω από αυτό, να συν­δε­θεί με τον επι­σκέ­πτη. Πα­ράλ­λη­λα ετοι­μά­ζου­με το Aegean Youth Lab, μια νέα πρω­το­βου­λία που φέρ­νει τη νέα γενιά πιο κοντά στις δυ­να­τό­τη­τες του τόπου τους, μέσα από εκ­παί­δευ­ση και εν­θάρ­ρυν­ση της και­νο­το­μί­ας στην αγρο­δια­τρο­φή, τη γα­στρο­νο­μία, τη βιώ­σι­μη ανά­πτυ­ξη.

Θέ­λου­με τα παι­διά μας να ξέ­ρουν ότι η γα­στρο­νο­μία ξε­κι­νά πολύ πριν από την κου­ζί­να —στο χω­ρά­φι, στο αμπέ­λι, στη θά­λασ­σα. Εκεί βρί­σκε­ται η πραγ­μα­τι­κή μας δύ­να­μη. Η επι­τυ­χία μιας νη­σιω­τι­κής Πε­ρι­φέ­ρειας δεν με­τριέ­ται μόνο από τους επι­σκέ­πτες που προ­σελ­κύ­ει, αλλά και από τους νέους αν­θρώ­πους που κα­τα­φέρ­νει να κρα­τή­σει κοντά της.

Οι κη­που­ροί του Αι­γαί­ου με τον Πε­ρι­φε­ρειάρ­χη. Εκ­παι­δευ­τι­κό πρό­γραμ­μα της Πε­ρι­φέ­ρειας και του Πε­ρι­φε­ρεια­κού Φυ­τω­ρί­ου Νο­τί­ου Αι­γαί­ου.

Η βιω­σι­μό­τη­τα είναι κε­ντρι­κός άξο­νας της υπο­ψη­φιό­τη­τας. Πώς γί­νε­ται το Νότιο Αι­γαίο πρό­τυ­πο μιας γα­στρο­νο­μί­ας που σέ­βε­ται το πε­ρι­βάλ­λον;

Η βιω­σι­μό­τη­τα δεν είναι για εμάς νέα τάση· είναι τρό­πος ζωής που τα νησιά μας γνω­ρί­ζουν εδώ και αιώ­νες. Οι άν­θρω­ποι του Αι­γαί­ου έμα­θαν να ζουν με το μέτρο, να αξιο­ποιούν κάθε πόρο, να δη­μιουρ­γούν με ό,τι τους δίνει ο τόπος, με τα «βρι­σκού­με­να».

Σή­με­ρα, αυτή η πα­ρα­δο­σια­κή σοφία συ­να­ντά τη σύγ­χρο­νη και­νο­το­μία. Το Νότιο Αι­γαίο έχει γίνει ερ­γα­στή­ρι εφαρ­μο­γής πο­λι­τι­κών βιω­σι­μό­τη­τας, από την κυ­κλι­κή οι­κο­νο­μία και την οι­κια­κή κο­μπο­στο­ποί­η­ση μέχρι εμ­βλη­μα­τι­κές πρω­το­βου­λί­ες όπως το Tilos Just Go Zero. Απο­δει­κνύ­ου­με ότι ακόμη και μι­κρές νη­σιω­τι­κές κοι­νω­νί­ες μπο­ρούν να προ­τεί­νουν λύ­σεις με πα­γκό­σμιο εν­δια­φέ­ρον. Αυτό είναι το πλε­ο­νέ­κτη­μα των νη­σιών: επει­δή λει­τουρ­γούν σε μικρή κλί­μα­κα, δο­κι­μά­ζουν, και­νο­το­μούν, προ­σαρ­μό­ζο­νται γρή­γο­ρα. Είναι τα φυ­σι­κά ερ­γα­στή­ρια του μέλ­λο­ντος.

Δεν υπάρ­χει ποιο­τι­κό προ­ϊ­όν χωρίς υγιή γη και θά­λασ­σα, ούτε πο­λι­τι­σμός χωρίς σε­βα­σμό στους φυ­σι­κούς πό­ρους. Γι’ αυτό η δική μας πρό­τα­ση συν­δέ­ει άρ­ρη­κτα τη γα­στρο­νο­μία με την πρά­σι­νη με­τά­βα­ση και την αν­θε­κτι­κό­τη­τα.

Κάθε χρόνο, η Πε­ρι­φέ­ρεια Νο­τί­ου Αι­γαί­ου στη­ρί­ζει πάνω από σα­ρά­ντα γα­στρο­νο­μι­κές εκ­δη­λώ­σεις και φε­στι­βάλ.

Το Bid Book απο­τυ­πώ­νει το όραμα της Πε­ρι­φέ­ρειας. Ποια στοι­χεία θε­ω­ρεί­τε ότι δεί­χνουν κα­λύ­τε­ρα τη μο­να­δι­κό­τη­τα του Νο­τί­ου Αι­γαί­ου;

Το Bid Book δεν είναι απλώς φά­κε­λος υπο­ψη­φιό­τη­τας· είναι η κα­τα­γρα­φή μιας δια­δρο­μής και συ­νά­μα οδι­κός χάρ­της για το μέλ­λον. Η μο­να­δι­κό­τη­τά μας βρί­σκε­ται σε κάτι βα­θύ­τε­ρο από τα ίδια τα προ­ϊ­ό­ντα. Βρί­σκε­ται στη σχέση του αν­θρώ­που με τον τόπο.

Η κου­ζί­να του Αι­γαί­ου είναι η ανά­γκη που έγινε σοφία: η σοφία του μέ­τρου του Κλε­ό­βου­λου, η αντί­λη­ψη του Ιπ­πο­κρά­τη πως η τροφή είναι φάρ­μα­κο. Είναι το άνυ­δρο έδα­φος που, αντί να πε­ριο­ρί­σει την πα­ρα­γω­γή, γέν­νη­σε προ­ϊ­ό­ντα με ξε­χω­ρι­στή έντα­ση και ταυ­τό­τη­τα. Είναι κι η ποι­κι­λο­μορ­φία ενός ολό­κλη­ρου αρ­χι­πε­λά­γους —το «Αρ­χι­πέ­λα­γος 50» δεν είναι ένας αριθ­μός, είναι πε­νή­ντα δια­φο­ρε­τι­κές ιστο­ρί­ες, πε­νή­ντα τοπία, πε­νή­ντα εκ­φρά­σεις του ίδιου πο­λι­τι­σμού. Αυτή είναι η δύ­να­μή μας: η ενό­τη­τα μέσα από τη δια­φο­ρε­τι­κό­τη­τα, η συμ­φω­νία του Αι­γαί­ου.

Μέρος της πρό­τα­σης είναι κι ένα αρ­χείο γα­στρο­νο­μι­κής κλη­ρο­νο­μιάς. Πόσο ση­μα­ντι­κή είναι η κα­τα­γρα­φή αυτής της γνώ­σης πριν χαθεί; Και πώς βλέ­πε­τε τον ρόλο του Νο­τί­ου Αι­γαί­ου σε ένα διε­θνές δί­κτυο νη­σιω­τι­κών πε­ρι­φε­ρειών;

Κάθε τόπος έχει μνήμη, κι η γα­στρο­νο­μία είναι από τους πιο ζω­ντα­νούς τρό­πους με τους οποί­ους αυτή περνά από γενιά σε γενιά. Έχου­με χρέος να κα­τα­γρά­ψου­με αυτόν τον πλού­το —όχι για να τον κλεί­σου­με στο πα­ρελ­θόν, αλλά για να τον δώ­σου­με στους νε­ό­τε­ρους ως βάση για να δη­μιουρ­γή­σουν. Σε μια εποχή που η ει­κό­να και η πλη­ρο­φο­ρία κυ­κλο­φο­ρούν με πρω­το­φα­νή τα­χύ­τη­τα, οι νέοι χρειά­ζο­νται πε­ρισ­σό­τε­ρο από ποτέ τις ρίζες τους για να χτί­σουν το και­νούρ­γιο. Το αρ­χείο θα είναι γέ­φυ­ρα ανά­με­σα στη μνήμη και στο μέλ­λον. Θα σώσει ιστο­ρί­ες, τε­χνι­κές, γεύ­σεις που αλ­λιώς θα χά­νο­νταν. Γιατί ένας τόπος χωρίς μνήμη δεν μπο­ρεί να σχε­διά­σει με αυ­το­πε­ποί­θη­ση το αύριό του.

Όσο για το διε­θνές δί­κτυο, η φι­λο­δο­ξία μας είναι ξε­κά­θα­ρη: το Νότιο Αι­γαίο να μη συμ­με­τέ­χει απλώς στη συ­ζή­τη­ση για τη νη­σιω­τι­κό­τη­τα, αλλά να τη δια­μορ­φώ­νει. Οι νη­σιω­τι­κές πε­ριο­χές πα­γκο­σμί­ως μοι­ρά­ζο­νται τις ίδιες προ­κλή­σεις —κλι­μα­τι­κή κρίση, δια­χεί­ρι­ση πόρων, δη­μο­γρα­φι­κή πίεση, κό­στος με­τα­φο­ρών— κι εμείς τις ζούμε κα­θη­με­ρι­νά, όχι θε­ω­ρη­τι­κά. Γι’ αυτό επεν­δύ­σα­με σε ένα μο­ντέ­λο που με­τα­τρέ­πει την πρό­κλη­ση σε πεδίο και­νο­το­μί­ας. Η Δια­κή­ρυ­ξη της Ρόδου, που υιο­θε­τή­θη­κε από ση­μα­ντι­κούς ευ­ρω­παϊ­κούς φο­ρείς του του­ρι­σμού, απέ­δει­ξε ήδη ότι το Νότιο Αι­γαίο μπο­ρεί να λει­τουρ­γή­σει ως πλατ­φόρ­μα δια­λό­γου για το μέλ­λον των νη­σιω­τι­κών κοι­νω­νιών. Πι­στεύω πως η γα­στρο­νο­μία είναι ένας από τους πιο δυ­να­τούς τρό­πους να συν­δε­θούν άν­θρω­ποι, πο­λι­τι­σμοί, τόποι.

Για τον Πε­ρι­φε­ρειάρ­χη, στο επί­κε­ντρο της υπο­ψη­φιό­τη­τας Νο­τί­ου Αι­γαί­ου ως Πα­γκό­σμιας Πρω­τεύ­ου­σας Γα­στρο­νο­μί­ας 2028 μπαί­νουν οι άν­θρω­ποι. Πα­ρα­γω­γοί και ψα­ρά­δες που εξε­λίσ­σουν την πα­ρά­δο­ση των νη­σιών.

Η διε­θνής επι­τρο­πή αξιο­λό­γη­σης θα επι­σκε­φθεί το φθι­νό­πω­ρο τα νησιά. Αν μπο­ρού­σα­τε να τη συ­νο­δεύ­σε­τε προ­σω­πι­κά σε μία μόνο δια­δρο­μή, τι θα δια­λέ­γα­τε να της δεί­ξε­τε;

Δεν θα διά­λε­γα έναν προ­ο­ρι­σμό. Θα διά­λε­γα αν­θρώ­πους. Θα ξε­κι­νού­σα­με πριν ξη­με­ρώ­σει, με έναν ψαρά που γυ­ρί­ζει από τη θά­λασ­σα. Ύστε­ρα θα πη­γαί­να­με σε έναν πα­ρα­γω­γό που δου­λεύ­ει ένα άνυ­δρο κομ­μά­τι γης κι ωστό­σο βγά­ζει προ­ϊ­ό­ντα με μο­να­δι­κή ταυ­τό­τη­τα· αν­θρώ­πους που δεν βλέ­πουν την πα­ρά­δο­ση σαν κάτι στα­τι­κό, αλλά σαν γνώση που συ­νε­χώς εξε­λίσ­σε­ται. Και το βράδυ θα κα­θό­μα­σταν όλοι μαζί σε ένα τρα­πέ­ζι, με μια για­γιά που κρατά ζω­ντα­νή μια συ­ντα­γή γε­νε­ών κι έναν νέο σεφ που τη με­τα­φρά­ζει με ση­με­ρι­νό βλέμ­μα.

Γιατί αυτό είναι το Νότιο Αι­γαίο. Όχι μόνο οι γεύ­σεις του —οι άν­θρω­ποί του. Η συ­νέ­χεια ανά­με­σα στο χθες και στο αύριο. Όποιος κα­τα­λά­βει αυτή την αλυ­σί­δα, τη φύση, τον άν­θρω­πο, την πα­ρα­γω­γή, τη μνήμη, τη δη­μιουρ­γία, έχει κα­τα­λά­βει πραγ­μα­τι­κά τα νησιά μας.

Λέ­γε­ται πως η Πε­ρι­φέ­ρεια δεν διεκ­δι­κεί απλώς έναν ακόμη τίτλο, αλλά έναν νέο ρόλο στον πα­γκό­σμιο γα­στρο­νο­μι­κό χάρτη. Πώς θα θέ­λα­τε να έχει αλ­λά­ξει η ει­κό­να των νη­σιών ως το 2028;

Το πραγ­μα­τι­κό στοί­χη­μα δεν είναι ο τί­τλος. Είναι να απο­δεί­ξου­με πως η γα­στρο­νο­μία μπο­ρεί να γίνει πο­λι­τι­κή για τον άν­θρω­πο, την οι­κο­νο­μία, το πε­ρι­βάλ­λον, τον πο­λι­τι­σμό —όχι μόνο στοι­χείο εμπει­ρί­ας για τον επι­σκέ­πτη, αλλά μο­χλός ευ­η­με­ρί­ας και βιώ­σι­μης ανά­πτυ­ξης. Μπο­ρεί να στη­ρί­ξει τους πα­ρα­γω­γούς μας, να ανοί­ξει ευ­και­ρί­ες στους νέους, να προ­στα­τεύ­σει την πο­λι­τι­στι­κή μας κλη­ρο­νο­μιά, να ισορ­ρο­πή­σει με το φυ­σι­κό πε­ρι­βάλ­λον.

Το Νότιο Αι­γαίο πέ­ρα­σε μέσα από δια­δο­χι­κές κρί­σεις κι απέ­δει­ξε την αντο­χή του. Δεν είναι όμως μόνο αυτό. Δεν συμ­βι­βα­ζό­μα­στε στην προ­σαρ­μο­γή, αλλά δια­μορ­φώ­νου­με το μέλ­λον μας. Δια­μορ­φώ­νου­με τις εξε­λί­ξεις. Θέλω, όταν κά­ποιος οπου­δή­πο­τε στον κόσμο ακού­ει «Νότιο Αι­γαίο», να μη σκέ­φτε­ται μόνο όμορ­φα νησιά, αλλά μια Πε­ρι­φέ­ρεια που απέ­δει­ξε πως ακόμη κι οι μι­κρές, απο­μα­κρυ­σμέ­νες νη­σιω­τι­κές κοι­νω­νί­ες μπο­ρούν να ηγη­θούν στις με­γά­λες συ­ζη­τή­σεις της επο­χής μας —στη βιω­σι­μό­τη­τα, στην και­νο­το­μία, στην ποιό­τη­τα ζωής.

Αν το πε­τύ­χου­με αυτό, δεν θα έχου­με απλώς κερ­δί­σει έναν τίτλο. Θα έχου­με δη­μιουρ­γή­σει ένα πρό­τυ­πο. Γιατί η διε­θνής ηγε­σία δεν κα­τα­κτιέ­ται επει­δή είσαι με­γα­λύ­τε­ρος από τους άλ­λους. Κα­τα­κτιέ­ται όταν έχεις το θάρ­ρος να δεί­ξεις πρώ­τος τον δρόμο.

Πηγή: tovima.gr