Ο Κυριάκος Μητσοτάκης στο Καστελλόριζο, στην πρώτη γραμμή της πατρίδας, την ώρα που η Άγκυρα ανεβάζει τους τόνους

• Ο πρωθυπουργός επιλέγει το ανατολικότερο άκρο της ελληνικής επικράτειας για ένα τριήμερο με ισχυρό εθνικό και πολιτικό συμβολισμό, λίγες ημέρες μετά τις νέες απειλές Ερντογάν και εν μέσω παραληρήματος από τα τουρκικά μέσα ενημέρωσης. Η κυβέρνηση δεν μπαίνει σε χαρτοπόλεμο ανακοινώσεων, οχυρώνει τη χώρα και δείχνει με πράξεις ότι καμία γωνιά της Ελλάδας δεν μένει πίσω

Υπάρχουν στιγμές στην πολιτική που η εικόνα λέει περισσότερα από οποιαδήποτε δήλωση. Η μετάβαση του Κυριάκου Μητσοτάκη στο Καστελλόριζο, είναι μία από αυτές. Ο Έλληνας πρωθυπουργός δεν πηγαίνει σε ένα οποιοδήποτε νησί. Πηγαίνει στο σημείο του χάρτη που η τουρκική ρητορική επιχειρεί εδώ και εβδομάδες να μετατρέψει σε πεδίο αμφισβήτησης, στο νοτιοανατολικότερο άκρο της χώρας, εκεί όπου η απόσταση από τη μικρασιατική ακτή μετριέται σε ελάχιστα ναυτικά μίλια και η ελληνική σημαία δεν είναι απλώς σύμβολο αλλά καθημερινότητα.
Η επιλογή αυτή, ανεξάρτητα από το πότε αποφασίστηκε και ανεξάρτητα από τις προθέσεις που της αποδίδονται, αποκτά στη συγκεκριμένη συγκυρία τη δική της βαρύτητα. Και αυτή η βαρύτητα λειτουργεί υπέρ της Ελλάδας. Ο πρωθυπουργός δεν χρειάζεται να εκφωνήσει κάποιον πύρινο λόγο από το Καστελλόριζο για να γίνει κατανοητό το μήνυμα. Αρκεί το γεγονός ότι βρίσκεται εκεί.
Ένα ταξίδι που η Άγκυρα δεν μπόρεσε να αγνοήσει
Η αντίδραση από την απέναντι πλευρά ήρθε πριν καν ο πρωθυπουργός πατήσει το πόδι του στο νησί, και αυτό από μόνο του αποκαλύπτει πόσο εύστοχη υπήρξε η επιλογή. Η τουρκική εφημερίδα Nefes κυκλοφόρησε με τίτλο που μιλούσε για «πρόκληση», υπονοώντας ότι από το Καστελλόριζο ο Έλληνας πρωθυπουργός «ίσως ακούσει καλύτερα». Το TR Haber έφτασε στο σημείο να γράψει ότι ο Μητσοτάκης «θα δει το Καστελλόριζο για τελευταία φορά», συνδέοντας την επίσκεψη με το αμυντικό πρόγραμμα «Ασπίδα του Αχιλλέα», τη συνεργασία Ελλάδας και Ισραήλ και την ηλεκτρική διασύνδεση Κρήτης και Κύπρου. Το HaberGlobal υποστήριξε ότι «η Ελλάδα εξοπλίζεται σαν να προετοιμάζεται για πόλεμο» και ότι ο πρωθυπουργός μεταβαίνει στο νησί «για να ορθώσει ανάστημα απέναντι στην Τουρκία». Ακόμη και ο αντιπρόεδρος του κόμματος της αξιωματικής αντιπολίτευσης CHP, Γιανκί Μπαγτζίογλου, έσπευσε να χαρακτηρίσει την επίσκεψη «πρόκληση».
Την ίδια ώρα ο εκπρόσωπος του κυβερνώντος AKP, Ομέρ Τσελίκ, εξαπέλυσε νέα προσωπική επίθεση κατά του Κυριάκου Μητσοτάκη με αφορμή τη συνεργασία της Αθήνας με το Ισραήλ, ισχυριζόμενος ότι η Ελλάδα επιδιώκει να «περικυκλώσει» την Τουρκία μέσω συμμαχιών και προειδοποιώντας ότι μια τέτοια στάση «θα προκαλούσε μεγάλη ζημιά στην ίδια την Ελλάδα».
Όλα αυτά μαζί συνθέτουν μια εικόνα εκνευρισμού που δύσκολα κρύβεται. Όταν μια απλή επίσκεψη ενός πρωθυπουργού σε έδαφος της δικής του χώρας προκαλεί τίτλους σε πρώτες σελίδες, τηλεοπτικά πάνελ και δηλώσεις κομματικών στελεχών από κυβέρνηση και αντιπολίτευση της γείτονος, τότε το μήνυμα έχει ήδη φτάσει στον παραλήπτη του. Και έφτασε χωρίς η Αθήνα να χρειαστεί να πει ούτε μία λέξη παραπάνω.
Το πλαίσιο των τελευταίων εβδομάδων
Η επίσκεψη δεν πραγματοποιείται σε ουδέτερο περιβάλλον. Στις αρχές Σεπτεμβρίου ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν επανέφερε με ένταση το ζήτημα της αποστρατιωτικοποίησης των νησιών, ζητώντας από την Ελλάδα να εγκαταλείψει, όπως υποστήριξε, τη στρατιωτικοποίησή τους και προειδοποιώντας ότι η Τουρκία θα κάνει «ό,τι χρειάζεται». Λίγες ημέρες αργότερα, μιλώντας για την Κας, την ακτή που απέχει ελάχιστα από το Καστελλόριζο, εκτόξευσε έμμεση απειλή λέγοντας ότι «αν μπορούσαμε απλώς να υψώσουμε τη φωνή μας από το Κας, στην Ελλάδα, θα μας άκουγαν».
Παράλληλα, η Άγκυρα ανακήρυξε θαλάσσιο πάρκο στην Ανατολική Μεσόγειο το οποίο επί της ουσίας επιχειρεί να αποκόψει το Καστελλόριζο από τον υπόλοιπο νησιωτικό κορμό της χώρας, ενώ στις αρχές του μήνα εξέδωσε παράνομη NAVTEX για το ερευνητικό TUBITAK MARMARA σε θαλάσσια περιοχή νοτίως του νησιού. Η Αθήνα απάντησε άμεσα με δική της NAVTEX, ξεκαθαρίζοντας ότι η περιοχή βρίσκεται εντός ελληνικής δικαιοδοσίας και εντός της ελληνικής υφαλοκρηπίδας.
Σε αυτό το τοπίο, η φυσική παρουσία του Έλληνα πρωθυπουργού στο Καστελλόριζο δεν είναι απλώς μια ακόμη εγγραφή στο πρόγραμμά του. Είναι η έμπρακτη επιβεβαίωση ότι το νησί είναι, ήταν και θα παραμείνει αναπόσπαστο και ζωντανό κομμάτι της ελληνικής επικράτειας, με κατοίκους, υποδομές, ανάπτυξη και ασφάλεια.
Ψυχραιμία απέναντι στις κραυγές
Αυτό που αξίζει να υπογραμμιστεί είναι ο τρόπος με τον οποίο η κυβέρνηση διαχειρίζεται την κλιμάκωση. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης απάντησε ήδη στον Ερντογάν με σαφήνεια, ξεκαθαρίζοντας ότι η Ελλάδα δεν θα δεχθεί υποδείξεις για το πώς θα ενισχύσει την άμυνά της. Δεν επέλεξε όμως τον δρόμο της ατέρμονης λεκτικής αντιπαράθεσης. Σύμφωνα με στενούς συνεργάτες του, ο πρωθυπουργός δεν πρόκειται να μπει σε χαρτοπόλεμο ανακοινώσεων με την τουρκική πλευρά.
Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης διατύπωσε τη γραμμή αυτή με τρόπο που δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνείας. Η Ελλάδα θα συνεχίσει να στηρίζει την εξωτερική της πολιτική στο Διεθνές Δίκαιο, επιδιώκοντας την ειρηνική συνύπαρξη «χωρίς να υποχωρεί» και χωρίς να συζητά τις κόκκινες γραμμές της. Ο διάλογος με την Τουρκία παραμένει, όπως είπε, ο καλύτερος τρόπος διεκδίκησης των ελληνικών συμφερόντων, αλλά διάλογος δεν σημαίνει υποχώρηση και σε καμία περίπτωση δεν σημαίνει διαπραγμάτευση επί της κυριαρχίας.
Η ίδια ψυχραιμία διαπερνά και τη διπλωματική ανάγνωση της κατάστασης. Διπλωματικές πηγές εκτιμούν ότι δεν υπάρχει κίνδυνος σύγκρουσης στο πεδίο, καθώς η Τουρκία δεν επιθυμεί να βρεθεί προ τετελεσμένων, ενώ στο υπουργείο Εξωτερικών παρατηρούν ότι η ρητορική των τουρκικών μέσων ενημέρωσης «έχει ξεφύγει» τους τελευταίους μήνες, με άμεση επίπτωση στη στάση κυβερνητικών στελεχών της γείτονος. Η Αθήνα, όπως προκύπτει, επιλέγει να μην ανταποδώσει τις κραυγές με κραυγές. Επιλέγει να συνεχίσει τη δουλειά της.
Η πολιτική της «οχύρωσης» ως απάντηση
Και η δουλειά αυτή έχει συγκεκριμένο περιεχόμενο. Η κυβέρνηση παρουσιάζει την εξωτερική της πολιτική όχι ως διαρκή διαμάχη με την Άγκυρα, αλλά ως συστηματική συσσώρευση ισχύος. Οι συμφωνίες οριοθέτησης ΑΟΖ με την Ιταλία και την Αίγυπτο, ο Θαλάσσιος Χωροταξικός Σχεδιασμός, η επέκταση των χωρικών υδάτων στο Ιόνιο και η αμυντική θωράκιση της χώρας με Rafale, φρεγάτες Belharra, F-35 και αναβαθμισμένα F-16 συνθέτουν αυτό που η κυβέρνηση περιγράφει ως «οχύρωση» της Ελλάδας.
Ενδεικτικό της αποτελεσματικότητας αυτής της πολιτικής είναι ότι την αναγνωρίζουν ακόμη και φωνές από την άλλη πλευρά του Αιγαίου. Τούρκος απόστρατος υποπτέραρχος, ο Χουσεΐν Φαζλά, παραδέχθηκε σε τηλεοπτική συζήτηση ότι «ως Τουρκία έχουμε μείνει πίσω» στον τομέα της Πολεμικής Αεροπορίας, αναφερόμενος στα ελληνικά Rafale, στην αναβάθμιση 84 F-16 στο επίπεδο Viper έως το 2027 και στην προοπτική απόκτησης F-35 από την Ελλάδα, ενώ σημείωσε ότι η δική του χώρα δεν έχει δει καμία εξέλιξη στις παραδόσεις των 40 F-16 Viper που ενέκρινε το αμερικανικό Κογκρέσο το 2024. Όταν η υστέρηση ομολογείται από τους ίδιους τους ειδικούς της γείτονος, η ελληνική στρατηγική των τελευταίων ετών δικαιώνεται με τον πιο εύγλωττο τρόπο.
Το επόμενο δίμηνο θεωρείται εξάλλου κρίσιμο. Η επανέναρξη των ερευνών για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας και Κύπρου, με τη συμμετοχή του γαλλικού ομίλου Meridiam που εμπλέκει άμεσα το Παρίσι, αναμένεται κατά πληροφορίες έως το τέλος Οκτωβρίου, ενώ τις προσεχείς εβδομάδες θα υπογραφούν και τα Προεδρικά Διατάγματα που αποτελούν το δεύτερο ορόσημο από ελληνικής πλευράς. Η Αθήνα κινείται με σχέδιο και χρονοδιάγραμμα, χωρίς να επιτρέπει στην τουρκική ρητορική να καθορίσει τον ρυθμό της.
Το πρόγραμμα στο νησί
Η επίσκεψη έχει και μια πολύ συγκεκριμένη διάσταση καθημερινότητας, που είναι ίσως και η πιο ουσιαστική. Σήμερα ο πρωθυπουργός θα συναντηθεί με τον δήμαρχο Μεγίστης Νικόλαο Ασβέστη και στη συνέχεια θα επισκεφθεί έργα και υποδομές που έχουν ολοκληρωθεί τα τελευταία χρόνια στο νησί, μεταξύ των οποίων και υποδομές υγείας. Την Κυριακή 13 Σεπτεμβρίου 2026 θα παραστεί στις εκδηλώσεις για την ογδοηκοστή τρίτη επέτειο της απελευθέρωσης του Καστελλόριζου, σε ένα πραγματικό ραντεβού με την Ιστορία. Πληροφορίες αναφέρουν ότι δεν αποκλείεται να επισκεφθεί και τη Ρω και τη Στρογγύλη.
Το μήνυμα εδώ είναι διπλό. Από τη μία, ότι η κυβέρνηση μεριμνά για κάθε γωνιά της πατρίδας και ότι καμία περιοχή δεν μένει πίσω, όσο απομακρυσμένη κι αν είναι. Από την άλλη, ότι το Καστελλόριζο δεν είναι ένας βράχος που μνημονεύεται μόνο σε διπλωματικές διακοινώσεις. Είναι ένας τόπος με σχολείο, με κέντρο υγείας, με λιμάνι, με ανθρώπους που ζουν και εργάζονται εκεί, και η πολιτεία τούς αντιμετωπίζει ως ισότιμους πολίτες με όλους τους υπόλοιπους Έλληνες. Απέναντι σε μια τουρκική αφήγηση που βλέπει στο νησί μόνο στρατιωτικό καθεστώς και γεωπολιτικές διεκδικήσεις, η Αθήνα αντιπαραθέτει την εικόνα ενός ζωντανού ελληνικού τόπου.
Ο δεύτερος συμβολισμός
Υπάρχει και μια ακόμη διάσταση που δίνει στο τριήμερο ιδιαίτερο βάθος. Το Καστελλόριζο συνδέθηκε στη συλλογική μνήμη με την έναρξη της μνημονιακής περιπέτειας της χώρας, με τις δύσκολες μέρες της κρίσης και της χρεοκοπίας. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης, σύμφωνα με τους συνεργάτες του, θέλει με την παρουσία του να σηματοδοτήσει το οριστικό κλείσιμο εκείνου του κύκλου και να υπενθυμίσει ότι η ελευθερία και η ανεξαρτησία μιας χώρας δεν κρίνονται μόνο στα εθνικά θέματα αλλά και στην οικονομική της ισχύ, καθώς το χρέος και τα μνημόνια συνιστούν επί της ουσίας περιορισμό της ανεξαρτησίας.
Το ίδιο νησί που κάποτε έγινε σύμβολο μιας Ελλάδας υπό επιτροπεία, γίνεται σήμερα σύμβολο μιας Ελλάδας που εξοπλίζεται, που υπογράφει συμφωνίες οριοθέτησης, που επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα, που συνδέει ενεργειακά την Κύπρο με την Ευρώπη και που ο πρωθυπουργός της επισκέπτεται το ανατολικότερο άκρο της χωρίς να χρειάζεται καμία ιδιαίτερη προεργασία, όπως θα έκανε σε οποιοδήποτε άλλο σημείο της επικράτειας.