• Ο Δρ. Στέφανος Ι. Δράκος μιλά στη «δημοκρατική» με αφορμή την παγκόσμια κυκλοφορία του νέου του βιβλίου «The Bible of Agentic AI Systems» — ένα από τα πρώτα βιβλία διεθνώς που καλύπτει παράλληλα τα OpenAI Agents SDK και Claude Agent SDK
Είκοσι χρόνια μετά το ξεκίνημά του στο Πανεπιστήμιο του Swansea, όπου προσπαθούσε σε εποχή που ελάχιστοι το έκαναν να αναπτύξει νευρωνικά δίκτυα ικανά να «σκέφτονται» πάνω σε πλέγματα πεπερασμένων στοιχείων, ο Ρόδιος μηχανικός και ερευνητής Δρ. Στέφανος Ι. Δράκος κυκλοφορεί το νέο του βιβλίο «The Bible of Agentic AI Systems». Ένα εγχειρίδιο που, όπως λέει ο ίδιος, θα ήθελε να υπήρχε όταν ξεκινούσε. Τον συναντήσαμε στη Ρόδο για να μιλήσουμε για τη βιομηχανία που χτίζεται γύρω από τους «πράκτορες» τεχνητής νοημοσύνης, για τα συστήματα που δεν απαντούν απλώς αλλά αποφασίζουν, και για το τι σημαίνει, το 2026, να χτίζει κανείς λογισμικό.
• Δρ. Δράκο, καλωσορίσατε. Ας ξεκινήσουμε από το προφανές: τι ακριβώς είναι ένα «agentic AI system»; Γιατί το διαχωρίζουμε από ένα απλό ChatGPT;
Ευχαριστώ πολύ. Θα ξεκινήσω με έναν τρόπο που θα βοηθήσει τον αναγνώστη. Όταν μιλάμε σε ένα chatbot, έχουμε μια συνομιλία: ρωτάμε, παίρνουμε μια απάντηση, ρωτάμε πάλι. Το μοντέλο δεν «κάνει» τίποτα απλώς παράγει κείμενο. Ένα agentic σύστημα είναι κάτι ουσιαστικά διαφορετικό. Είναι λογισμικό που έχει έναν στόχο, διαθέτει εργαλεία, παίρνει αποφάσεις για το ποιο εργαλείο να χρησιμοποιήσει, και δρα. Μπορεί να διαβάσει ένα email, να συμβουλευτεί μια βάση δεδομένων, να καλέσει ένα API, να γράψει κώδικα, να τον εκτελέσει, να δει το αποτέλεσμα, να διορθώσει τον εαυτό του και να συνεχίσει.
Η διαφορά λοιπόν δεν είναι τεχνολογική με τη στενή έννοια είναι φιλοσοφική. Από ένα σύστημα που απαντά, περνάμε σε ένα σύστημα που ενεργεί. Και αυτή η μετάβαση είναι, κατά τη γνώμη μου, ισοδύναμη σε σημασία με τη μετάβαση από τον υπολογιστή μηχανικής γραφής του ‘80 στον υπολογιστή με διαδίκτυο του ‘00.
• Το βιβλίο σας είναι από τα πρώτα βιβλία διεθνώς που καλύπτουν παράλληλα και σε βάθος τα δύο κορυφαία frameworks το OpenAI Agents SDK και το Claude Agent SDK. Τι σημαίνει αυτό πρακτικά;
Σήμερα, στον πραγματικό κόσμο, υπάρχουν δύο μεγάλες σχολές σκέψης για το πώς χτίζεται ένα παραγωγικό σύστημα πρακτόρων. Η μία είναι η προσέγγιση της OpenAI, με έμφαση στα multi-agent συστήματα, τα handoffs, τους φωνητικούς πράκτορες και τα structured outputs. Η άλλη είναι η προσέγγιση της Anthropic με το Claude Agent SDK, που δίνει έμφαση στα skills, τους υπο-πράκτορες, την παράλληλη εκτέλεση, τα filesystem agents.
Τα υπάρχοντα βιβλία τείνουν να ακολουθούν το ένα ή το άλλο. Εγώ θέλησα κάτι άλλο: μια συγκριτική, τεχνική, σε βάθος ανάγνωση και των δύο. Γιατί; Διότι στην πράξη οι μηχανικοί δεν επιλέγουν «στρατόπεδο». Επιλέγουν το κατάλληλο εργαλείο για το κατάλληλο πρόβλημα. Και όσοι χτίζουν σοβαρά συστήματα σήμερα, τα χτίζουν χρησιμοποιώντας και τα δύο συχνά μέσα στο ίδιο project.
Το βιβλίο καλύπτει τις θεμελιώδεις έννοιες, patterns για παραγωγικά περιβάλλοντα, την ασφάλεια, τα guardrails, τα MCP πρωτόκολλα, τους φωνητικούς πράκτορες, τα sessions με human-in-the-loop. Είναι, όπως λέω και στον πρόλογο, το εγχειρίδιο που θα ήθελα να είχα στα χέρια μου όταν ξεκινούσα.
• Αναφέρεστε συχνά στα χρόνια του Swansea. Πώς φτάσαμε από εκείνη την ερευνητική διαίσθηση στα σημερινά agentic συστήματα; Και πόσο πραγματικά μεγάλη είναι η αλλαγή που έρχεται;
Η αλήθεια είναι ότι υπάρχει μια ευθεία γραμμή όσο κι αν από έξω φαίνεται ότι τα πράγματα αλλάζουν συνεχώς. Το 2005, στο Κέντρο Υπολογιστικής Μηχανικής του Swansea, δίπλα στον αείμνηστο καθηγητή G. N. Pande, ασχολιόμουν με κάτι που την εποχή εκείνη θεωρούνταν περίεργος συνδυασμός: τεχνητή νοημοσύνη και μέθοδος πεπερασμένων στοιχείων. Ανέπτυσσα νευρωνικά δίκτυα ικανά να μαθαίνουν τη συμπεριφορά υλικών να «καταλαβαίνουν» πώς αντιδρά ένα έδαφος αντί να τα περιγράφω με κλειστές μαθηματικές εξισώσεις.
Η διαίσθηση τότε ήταν απλή: τα πιο ενδιαφέροντα συστήματα δεν είναι αυτά που υπολογίζουν μια απάντηση. Είναι αυτά που μπορούν να σκεφτούν γύρω από ένα πρόβλημα. Εκείνη η ιδέα εξελίχθηκε σταδιακά: σε νευρωνικά δίκτυα πάνω σε χρηματιστηριακά δεδομένα, μετά σε συστήματα deep learning για συναλλαγές συναλλάγματος, και τελικά στα σημερινά μεγάλα γλωσσικά μοντέλα που λειτουργούν ως αυτόνομοι πράκτορες.
Σε ό,τι αφορά το μέγεθος της αλλαγής που έρχεται: ο Demis Hassabis της Google DeepMind βραβευμένος με Νόμπελ Χημείας 2024 διατύπωσε πρόσφατα μια εκτίμηση που κάνει τη συζήτηση πολύ συγκεκριμένη. Είπε ότι η AGI θα έχει «δέκα φορές την επίδραση της Βιομηχανικής Επανάστασης, σε δέκα φορές μικρότερο χρόνο». Δηλαδή κάτι ισοδύναμο με δέκα Βιομηχανικές Επαναστάσεις, να εκτυλίσσεται μέσα σε μία δεκαετία αντί για έναν αιώνα. Ο Mustafa Suleyman, της Microsoft AI, μιλά για «τη μεγαλύτερη ώθηση παραγωγικότητας στην ιστορία του είδους μας». Και οι δύο ήταν συνιδρυτές της DeepMind το 2010 όταν διαφορετικοί άνθρωποι, σήμερα σε διαφορετικές εταιρείες, καταλήγουν στο ίδιο συμπέρασμα, η σύμπτωση παύει να είναι σύμπτωση.
Αυτό μου επιβεβαιώνει κάτι που το αισθανόμουν εδώ και χρόνια: ζούμε μέσα σε μια μετάβαση κλίμακας που δεν έχει προηγούμενο. Και η ταχύτητα διάχυσης είναι το διαφοροποιό στοιχείο • το ChatGPT έφτασε εκατό εκατομμύρια χρήστες σε δύο μήνες. Καμία προηγούμενη τεχνολογία δεν διαδόθηκε με αυτόν τον ρυθμό.
• Στη Ρόδο έχετε δημιουργήσει την AGEL AI και ένα ευρύ χαρτοφυλάκιο προϊόντων. Τι σημαίνει να έχεις μια εταιρεία τεχνητής νοημοσύνης με βάση τη Ρόδο, και πώς συνδέεται όλο αυτό με το AgelClaw;
Τα τελευταία χρόνια έχουμε αναπτύξει στην AGEL AI πάνω από πενήντα agentic AI projects. Καλύπτουν πολύ διαφορετικές αγορές: αυτοματοποίηση τιμολόγησης και διασύνδεση με την ΑΑΔΕ μέσω του timologia.me, εφαρμογές κρατήσεων με φυσική γλώσσα μέσω του ChatBook, πλατφόρμες αξιολόγησης συνομιλιών, εργαλεία διαχείρισης WhatsApp Business, modern invoice management, AI news aggregators, web crawlers για κατασκευή knowledge bases, εργαλεία crypto backtesting με real-time visualization, και ένα από τα σημαντικότερα έργα που είναι προς δημοσίευση για την μοντελοποίηση των καρκινικών όγκων.
Πάνω από όλα αυτά υπάρχει το AgelClaw • το AI Operating System που χτίσαμε. Είναι η πλατφόρμα-βάση: ένα framework που τρέχει daemons σε παραγωγή, διαχειρίζεται persistent memory με SQLite, εκτελεί skills, ορχηστρώνει υπο-πράκτορες, εκθέτει FastAPI API. Στο AgelClaw στηρίζονται όλα τα υπόλοιπα προϊόντα. Είναι, αν θέλετε, η μηχανή πίσω από τα πενήντα και πλέον projects.
Σχετικό ακαδημαϊκό paper έχουμε δημοσιεύσει στο Zenodo, παρουσιάζοντας το AgelClaw ως μια τυπική ταξινομία 14 αφαιρέσεων με 241 πράκτορες, που έχει αναπτύξει ένας μόνο μηχανικός κάτι που πριν πέντε χρόνια θα ήταν αδιανόητο.
Στο να έχεις την έδρα στη Ρόδο υπάρχουν αντιστάσεις, δεν θα σας πω ψέματα. Δεν είμαστε Αθήνα ή Θεσσαλονίκη σε ό,τι αφορά ταλέντο ή επενδυτικά δίκτυα. Όμως με τα σημερινά εργαλεία ακριβώς την agentic τεχνολογία για την οποία μιλάμε η γεωγραφία σταματά να είναι το κύριο εμπόδιο. Μια μικρή ομάδα στη Ρόδο, με καλό σχεδιασμό και σωστές αυτοματοποιήσεις, μπορεί να παράξει όγκο δουλειάς που πριν πέντε χρόνια θα απαιτούσε τριανταμελή ομάδα στο εξωτερικό.
Και θα σας πω κάτι προσωπικό: αυτή είναι η δύναμη που θέλω να δώσω στα ελληνικά νησιά. Το να μπορεί ένας νέος μηχανικός στη Ρόδο να στήσει επιχείρηση παγκόσμιας εμβέλειας χωρίς να υποχρεωθεί να μεταναστεύσει.
• Στο βιβλίο μιλάτε για «ομάδες ανθρώπων που διευθύνουν ομάδες πρακτόρων». Δεν φοβάστε ότι αυτό συνεπάγεται απώλεια θέσεων εργασίας;
Είναι η ερώτηση που ακούω περισσότερο, και καταλαβαίνω το άγχος που υπάρχει πίσω της. Η ειλικρινής απάντηση είναι: ναι, κάποιες εργασίες θα αλλάξουν δραστικά, και κάποιες θα εξαφανιστούν. Αυτό συνέβη και με την πρώτη Βιομηχανική Επανάσταση, και με τους υπολογιστές, και με το διαδίκτυο. Θα συμβεί και τώρα και μάλιστα, αν έχει δίκιο ο Hassabis, με δέκα φορές μεγαλύτερη ταχύτητα.
Αλλά εδώ είναι το ενδιαφέρον: ο μηχανικός που θα ξέρει να σχεδιάζει, να περιορίζει και να εμπιστεύεται αυτούς τους πράκτορες, θα είναι πολλαπλάσια πιο παραγωγικός από πριν. Όχι ανταγωνιστικός προς τους πράκτορες συνεργάτης τους. Το λέω και στο βιβλίο: η επόμενη γενιά λογισμικού δεν θα γράφεται από ανθρώπους που πληκτρολογούν σε editors. Θα γράφεται από ομάδες ανθρώπων που διευθύνουν ομάδες πρακτόρων. Αυτοί που θα μάθουν αυτή τη δεξιότητα πώς να σχεδιάζεις, να βάζεις όρια, να αξιολογείς θα ορίσουν την επόμενη δεκαετία.
Αυτό που με ανησυχεί πραγματικά δεν είναι οι πράκτορες. Είναι η ταχύτητα με την οποία αλλάζει ο κόσμος και η αδυναμία της εκπαίδευσης ιδίως στην Ελλάδα να προσαρμοστεί εγκαίρως.
• Σε ποιον απευθύνεται το βιβλίο; Πρέπει κάποιος να είναι προγραμματιστής για να το διαβάσει;
Το βιβλίο έχει τεχνικό βάθος, δεν θα το κρύψω. Υπάρχει κώδικας, υπάρχουν αρχιτεκτονικά διαγράμματα, patterns, συζητήσεις για ασφάλεια και guardrails. Είναι γραμμένο για μηχανικούς, αρχιτέκτονες λογισμικού και product leads που θέλουν να κατασκευάσουν πραγματικά συστήματα, όχι απλά demos.
Ωστόσο, τα πρώτα κεφάλαια εκείνα που εξηγούν τι είναι τα agentic συστήματα, πώς διαφέρουν από τα απλά LLM calls, και γιατί χρειάζονται εξειδικευμένα frameworks είναι απολύτως προσβάσιμα σε έναν μη τεχνικό αναγνώστη με περιέργεια. Ένας οικονομολόγος, ένας δικηγόρος, ένας γιατρός που θέλει να καταλάβει πού πηγαίνει η τεχνολογία που θα αλλάξει το επάγγελμά του μπορεί να πάρει εξαιρετική εικόνα.
• Έχετε μια πορεία που ξεφεύγει από το τυπικό προφίλ του μηχανικού: διδακτορικό στο Α.Π.Θ., μεταπτυχιακά σε Swansea και York, δεκαετίες στη γεωτεχνική μηχανική, τέσσερα χρόνια αντιδήμαρχος Ρόδου, βραβείο Taylor & Francis, και τώρα το βιβλίο για AI. Πώς συνδέονται όλα αυτά;
Φαίνονται ασύνδετα και όμως, για μένα, είναι μια ενιαία διαδρομή. Πάντα ενδιαφερόμουν για συστήματα που έχουν αβεβαιότητα είτε πρόκειται για ένα έδαφος που στηρίζει μια σήραγγα, είτε για μια αγορά παραγώγων σε μεταβλητότητα, είτε για μια μαθηματική μοντελοποίηση εξέλιξης καρκινικών όγκων, κάτι που έχω δουλέψει πολύ. Όλα αυτά τα προβλήματα απαιτούν τον ίδιο τρόπο σκέψης: στοχαστικά μοντέλα, ποσοτικοποίηση της αβεβαιότητας, λήψη απόφασης με ατελή δεδομένα.
Η πολιτική ήταν, παραδόξως, άλλο ένα σύστημα του ίδιου τύπου. Τέσσερα χρόνια ως Αντιδήμαρχος Πολιτιστικών Μνημείων και Υπηρεσίας Δόμησης στη Ρόδο μου έμαθαν κάτι που κανένα πανεπιστήμιο δεν μπορούσε να μου διδάξει: πώς να παίρνεις αποφάσεις όταν τα δεδομένα είναι αντιφατικά, οι ενδιαφερόμενοι πολλοί και το χρόνο περιορισμένο. Είναι, σε γενικές γραμμές, το ίδιο πρόβλημα που προσπαθούμε να λύσουμε και με τους πράκτορες ΑΙ.
Και σε ό,τι αφορά τη Ρόδο προσωπικά: η Προγραμματική Σύμβαση Πολιτισμικής Ανάπτυξης για τη Μεσαιωνική Πόλη, το Εθνικό Θέατρο, η Νέα Αγορά, ο Διαγόρας, τα Δημοτικά Λουτρά • όλα αυτά ήταν για μένα ένα μάθημα για το πώς μετακινείς τεράστια αδρανή συστήματα. Μια δημόσια διοίκηση είναι, με έναν περίεργο τρόπο, το πιο πολύπλοκο multi-agent σύστημα που έχω δουλέψει.
• Τι θα συμβουλεύατε έναν νέο ή μια νέα από τη Ρόδο που τελειώνει το σχολείο σήμερα και σκέφτεται τι να σπουδάσει;
Δύο πράγματα. Πρώτον, μην επιλέξεις με βάση το τι είναι σήμερα «hot». Το 2005, η AI ήταν θέμα για μια μικρή μειοψηφία. Όποιος επένδυσε τότε, σήμερα βρίσκεται σε πλεονεκτική θέση όχι γιατί ήταν εξυπνότερος, αλλά γιατί δούλεψε όταν κανείς δεν κοιτούσε. Επίλεξε κάτι που σε ενδιαφέρει πραγματικά. Η αντοχή στη διάρκεια είναι πιο σημαντική από τη λάμψη της στιγμής.
Δεύτερον: μάθε να μαθαίνεις. Τα εργαλεία που θα σπουδάσεις σήμερα θα έχουν ξεπεραστεί σε δέκα χρόνια. Αυτό που δεν θα ξεπεραστεί είναι η ικανότητα να κατανοείς γρήγορα ένα νέο πεδίο, να το αφομοιώνεις, και να το συνδέεις με όσα ήδη ξέρεις. Αν συνδυάσεις μαθηματικά, υπολογιστική σκέψη και περιέργεια, είσαι εντάξει για οποιαδήποτε επανάσταση έρθει.
• Κλείνοντας, αν το «The Bible of Agentic AI Systems» ήταν μια πρόταση προς τον αναγνώστη, ποια θα ήταν;
Θα έλεγα: «Μη μείνεις απ’ έξω.» Είμαστε σε μια από τις σπάνιες στιγμές της ιστορίας όπου η τεχνολογία αλλάζει με τρόπο που θα κρίνει ποιος γράφει τη συνέχεια και ποιος απλώς τη διαβάζει. Το βιβλίο δεν είναι επιχείρημα να γίνουμε όλοι προγραμματιστές. Είναι μια πρόσκληση να καταλάβουμε τι συμβαίνει, και να συμμετέχουμε, ο καθένας από τη δική του σκοπιά. Γιατί αυτή τη φορά, η επανάσταση δεν είναι κάτι που μας συμβαίνει. Είναι κάτι που φτιάχνουμε.
ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
«The Bible of Agentic AI Systems: Mastering the OpenAI Agents SDK & Claude Agent SDK for Intelligent, Autonomous, Production-Ready Agents» • Δρ. Στέφανος Ι. Δράκος. Διαθέσιμο παγκοσμίως μέσω Amazon (Kindle & Paperback).
ΣΥΝΤΟΜΟ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ
Ο Δρ. Στέφανος Ι. Δράκος είναι πολιτικός μηχανικός Α.Π.Θ., με μεταπτυχιακά στην Υπολογιστική Μηχανική (Swansea) και στα Οικονομικά Μαθηματικά (York). Βραβεύτηκε το 2016 με το «Engineering & Technology Readers Award» από τον εκδοτικό οίκο Taylor & Francis. Είναι κριτής σε διεθνή επιστημονικά περιοδικά και διετέλεσε ως γενικός γραμματέας του International Center of Computational Engineering. Υπηρέτησε ως αντιδήμαρχος Πολιτιστικών Μνημείων και Υπηρεσίας Δόμησης του Δήμου Ρόδου (2019–2023). Είναι ιδρυτής της AGEL AI I.K.E. και έχει αναπτύξει πάνω από 50 agentic AI projects, με flagship το AgelClaw AI Operating System. Γράφει και ζει στη Ρόδο.
