Η Ρόδος «μαγνήτης» για νέα θαλάσσια είδη – Από την «ανάποδη» μέδουσα και το ξενικό καβούρι μέχρι τον λαγοκέφαλο

Νέα θα­λάσ­σια είδη και ση­μα­ντι­κές κα­τα­γρα­φές έρ­χο­νται συ­νε­χώς στο προ­σκή­νιο στη Ρόδο, επι­βε­βαιώ­νο­ντας τον ιδιαί­τε­ρο ρόλο του νη­σιού ως ση­μεί­ου ανα­φο­ράς για την πα­ρα­κο­λού­θη­ση των αλ­λα­γών στο θα­λάσ­σιο οι­κο­σύ­στη­μα της Ανα­το­λι­κής Με­σο­γεί­ου.

Από τη με­γα­λύ­τε­ρη έως σή­με­ρα συ­γκέ­ντρω­ση της ξε­νι­κής μέ­δου­σας Cassiopea andromeda που εντο­πί­στη­κε στην Καλ­λι­θέα, μέχρι την πρώτη κα­τα­γρα­φή στα ελ­λη­νι­κά νερά του ξε­νι­κού κα­βου­ριού Liomera rugipes στο Λα­δι­κό και την επι­βε­βαί­ω­ση της πα­ρου­σί­ας του λα­γο­κέ­φα­λου Lagocephalus guentheri στη βο­ρειο­δυ­τι­κή Ρόδο, οι επι­στη­μο­νι­κές έρευ­νες κα­τα­γρά­φουν μια διαρ­κώς με­τα­βαλ­λό­με­νη ει­κό­να στις θά­λασ­σες του νη­σιού. Την ίδια ώρα, ένα ξε­χω­ρι­στό πε­ρι­στα­τι­κό στα Κο­λύ­μπια, με 79 νε­ο­γέν­νη­τες Caretta caretta να βγαί­νουν από τη φωλιά τους κάτω από μία ξα­πλώ­στρα και να κα­τευ­θύ­νο­νται προς τη θά­λασ­σα, έρ­χε­ται να ανα­δεί­ξει και τον πλού­το της θα­λάσ­σιας ζωής που φι­λο­ξε­νεί η Ρόδος.

Η μέ­δου­σα Cassiopea andromeda

Ει­δι­κό­τε­ρα, στην Καλ­λι­θέα Ρόδου κα­τα­γρά­φη­κε η με­γα­λύ­τε­ρη έως σή­με­ρα συ­γκέ­ντρω­ση της ξε­νι­κής μέ­δου­σας Cassiopea andromeda στη Με­σό­γειο, όπως έγινε χθες γνω­στό από το επι­στη­μο­νι­κό προ­σω­πι­κό του Υδρο­βιο­λο­γι­κού Σταθ­μού Ρόδου. Η Κασ­σιό­πεια είναι γνω­στή ως «ανά­πο­δη μέ­δου­σα», καθώς περνά το με­γα­λύ­τε­ρο μέρος του χρό­νου της ανα­πο­δο­γυ­ρι­σμέ­νη στον βυθό. Πε­ρί­που 14.641 μέ­δου­σες εκτι­μά­ται ότι βρί­σκο­νταν σε μια μικρή, ημί­κλει­στη βρα­χώ­δη λι­μνού­λα έκτα­σης μόλις 430 m²!

Οι με­τρή­σεις 275 ατό­μων απο­κά­λυ­ψαν ένα ευρύ φάσμα με­γε­θών, υπο­δει­κνύ­ο­ντας συ­νε­χή ανα­πα­ρα­γω­γή και ανά­πτυ­ξη του πλη­θυ­σμού. Η ταυ­το­ποί­η­ση του εί­δους επι­βε­βαιώ­θη­κε με DNA barcoding, απο­κλεί­ο­ντας τη σύγ­χυ­σή του με μορ­φο­λο­γι­κά πα­ρό­μοια είδη. Τα απο­τε­λέ­σμα­τα ανα­δει­κνύ­ουν τη ση­μα­σία της συ­στη­μα­τι­κής πα­ρα­κο­λού­θη­σης ημί­κλει­στων πα­ρά­κτιων οι­κο­συ­στη­μά­των, τα οποία μπο­ρούν να λει­τουρ­γούν ως «θερ­μο­κοι­τί­δες» για την εξά­πλω­ση ξε­νι­κών ειδών.

Η έρευ­να πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­κε από το επι­στη­μο­νι­κό προ­σω­πι­κό του Υδρο­βιο­λο­γι­κού Σταθ­μού Ρόδου και του Ιν­στι­τιού­του Ωκε­α­νο­γρα­φί­ας του ΕΛ­ΚΕ­ΘΕ σε συ­νερ­γα­σία με το Τμήμα Βιο­λο­γί­ας του Αρι­στο­τέ­λειου Πα­νε­πι­στή­μιου Θεσ­σα­λο­νί­κης και δη­μο­σιεύ­τη­κε στο πε­ριο­δι­κό BioInvasions Records.

«Ει­σβο­λέ­ας» από τον Ιν­δι­κό Ωκε­α­νό το κα­βού­ρι Liomera rugipes

Επί­σης, πριν από μία εβδο­μά­δα έγινε γνω­στό ότι στη θα­λάσ­σια πε­ριο­χή του Λα­δι­κού στη Ρόδο κα­τα­γρά­φη­κε για πρώτη φορά στα ελ­λη­νι­κά ύδατα το ξε­νι­κό κα­βού­ρι Liomera rugipes. Το αρ­σε­νι­κό άτομο συλ­λέ­χθη­κε σε βάθος 50–55 μέ­τρων και απο­τε­λεί τη δυ­τι­κό­τε­ρη μέχρι σή­με­ρα κα­τα­γρα­φή του εί­δους στη Με­σό­γειο. Η ταυ­το­ποί­η­σή του βα­σί­στη­κε στη λε­πτο­με­ρή εξέ­τα­ση των μορ­φο­λο­γι­κών χα­ρα­κτη­ρι­στι­κών του, συ­μπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νης της χα­ρα­κτη­ρι­στι­κής μορ­φής του πρώ­του αρ­σε­νι­κού γο­νο­πο­δί­ου. Η μο­ρια­κή ανά­λυ­ση πα­ρεί­χε την πρώτη αλ­λη­λου­χία DNA barcode για το Liomera rugipes, προ­σφέ­ρο­ντας ένα πο­λύ­τι­μο ερ­γα­λείο για τη μελ­λο­ντι­κή ανα­γνώ­ρι­ση και πα­ρα­κο­λού­θη­σή του. Το είδος αυτό προ­έρ­χε­ται από τον Ιν­δι­κό Ωκε­α­νό και η νέα κα­τα­γρα­φή υπο­δει­κνύ­ει τη συ­νε­χι­ζό­με­νη εξά­πλω­σή του στην Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο, πι­θα­νό­τα­τα μέσω της Ερυ­θράς Θά­λασ­σας και της Διώ­ρυ­γας του Σουέζ, και ανα­δει­κνύ­ει τη ση­μα­σία της Ρόδου ως ση­μεί­ου ανα­φο­ράς για την έγκαι­ρη ανί­χνευ­ση θα­λάσ­σιων βιο­λο­γι­κών ει­σβο­λών στα ελ­λη­νι­κά νερά.

Η έρευ­να πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­κε από το επι­στη­μο­νι­κό προ­σω­πι­κό του Υδρο­βιο­λο­γι­κού Σταθ­μού Ρόδου και των Ιν­στι­τού­των Ωκε­α­νο­γρα­φί­ας και Θα­λάσ­σιων Βιο­λο­γι­κών Πόρων και Εσω­τε­ρι­κών Υδά­των του ΕΛ­ΚΕ­ΘΕ, σε συ­νερ­γα­σία με το ΑΠΘ, στο πε­ριο­δι­κό BioInvasions Records.

Νέος λα­γο­κέ­φα­λος «επι­σκέ­πτης»

Επι­πλέ­ον, στις 30 Ιου­νί­ου έγινε γνω­στό ότι, σε νέα με­λέ­τη επι­βε­βαιώ­νε­ται η πα­ρου­σία του Lagocephalus guentheri στις ελ­λη­νι­κές ακτές του Αι­γαί­ου, από δείγ­μα που συλ­λέ­χθη­κε στη βο­ρειο­δυ­τι­κή Ρόδο. Στις ελ­λη­νι­κές θά­λασ­σες έχουν κα­τα­γρα­φεί αρ­κε­τά είδη λα­γο­κέ­φα­λων, ορι­σμέ­να από τα οποία μοιά­ζουν πολύ με­τα­ξύ τους και δεν είναι πάντα εύ­κο­λο να ανα­γνω­ρι­στούν σωστά. Το είδος αυτό είχε προ­κα­λέ­σει σύγ­χυ­ση στο πα­ρελ­θόν με το συγ­γε­νι­κό Lagocephalus spadiceus, λόγω της με­γά­λης μορ­φο­λο­γι­κής τους ομοιό­τη­τας. Η ασφα­λής ταυ­το­ποί­η­ση έγινε με συν­δυα­σμό μορ­φο­λο­γι­κής εξέ­τα­σης και DNA barcoding, δη­λα­δή ανά­λυ­σης γε­νε­τι­κού υλι­κού.

Η ερ­γα­σία πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­κε από τον Υδρο­βιο­λο­γι­κό Σταθ­μό – Ενυ­δρείο Ρόδου του Ελ­λη­νι­κού Κέ­ντρου Θα­λάσ­σιων Ερευ­νών σε συ­νερ­γα­σία με το Τμήμα Βιο­λο­γί­ας του ΑΠΘ. Η με­λέ­τη συμ­βάλ­λει στην κα­λύ­τε­ρη γνώση και πα­ρα­κο­λού­θη­ση των βιο­λο­γι­κών ει­σβο­λών και συ­γκε­κρι­μέ­να των λα­γο­κέ­φα­λων στο Αι­γαίο. Υπεν­θυ­μί­ζε­ται ότι οι λα­γο­κέ­φα­λοι είναι το­ξι­κοί και η κα­τα­νά­λω­σή τους μπο­ρεί να προ­κα­λέ­σει θά­να­το.

79 νε­ο­γέν­νη­τες Caretta caretta κάτω από μια ξα­πλώ­στρα στα Κο­λύ­μπια!

Τέλος, μια μο­να­δι­κή εμπει­ρία έζη­σαν δύο επι­σκέ­πτες από την Ου­κρα­νία στην πα­ρα­λία των Κο­λυ­μπί­ων στη Ρόδο, όταν βρέ­θη­καν μπρο­στά σε ένα σπά­νιο θέαμα: δε­κά­δες νε­ο­γέν­νη­τες Caretta caretta βγή­καν από τη φωλιά τους και κα­τευ­θύν­θη­καν προς τη θά­λασ­σα. Η Inna και ο Vitaly βρέ­θη­καν πριν από λίγες ημέ­ρες στην πα­ρα­λία, μπρο­στά από ξε­νο­δο­χεια­κή μο­νά­δα, όταν δια­πί­στω­σαν ότι κάτω από την ξα­πλώ­στρα τους άρ­χι­σαν να εμ­φα­νί­ζο­νται μικρά χε­λω­νά­κια. Οι δύο επι­σκέ­πτες αντι­λή­φθη­καν αμέ­σως ότι πρό­κει­ται για εκ­κό­λα­ψη φω­λιάς θα­λάσ­σιας χε­λώ­νας και ενη­μέ­ρω­σαν το προ­σω­πι­κό του ξε­νο­δο­χεί­ου. Το ση­μείο πε­ρι­φρά­χθη­κε, προ­κει­μέ­νου να προ­στα­τευ­θεί η φωλιά και τα νε­ο­γέν­νη­τα χε­λω­νά­κια, ενώ ενη­με­ρώ­θη­κε το επι­στη­μο­νι­κό προ­σω­πι­κό του Υδρο­βιο­λο­γι­κού Σταθ­μού Ρόδου και του Ενυ­δρεί­ου.

Συ­νο­λι­κά 79 νε­ο­γέν­νη­τες Caretta caretta κα­τά­φε­ραν να βγουν από τη φωλιά και να φτά­σουν με τις δικές τους δυ­νά­μεις στη θά­λασ­σα. Για τους δύο Ου­κρα­νούς επι­σκέ­πτες, η εμπει­ρία ήταν πραγ­μα­τι­κά ξε­χω­ρι­στή, καθώς όπως ανέ­φε­ραν, επρό­κει­το για «την πιο μα­γι­κή εμπει­ρία της ζωής τους».

Με αφορ­μή το πε­ρι­στα­τι­κό, ο Υδρο­βιο­λο­γι­κός Σταθ­μός Ρόδου υπεν­θυ­μί­ζει στους πο­λί­τες και τους επι­σκέ­πτες ότι απαι­τεί­ται ιδιαί­τε­ρη προ­σο­χή σε πε­ρί­πτω­ση εντο­πι­σμού θα­λάσ­σιας χε­λώ­νας στην ακτή, ιδιαί­τε­ρα κατά τις βρα­δι­νές ώρες.

Δεν πρέ­πει να προ­κα­λεί­ται θό­ρυ­βος, να χρη­σι­μο­ποιού­νται έντο­να φώτα ή φω­το­γρα­φι­κό φλας, καθώς υπάρ­χει πι­θα­νό­τη­τα η χε­λώ­να να βρί­σκε­ται στη δια­δι­κα­σία δη­μιουρ­γί­ας φω­λιάς και ωο­το­κί­ας.

Αφού η χε­λώ­να επι­στρέ­ψει στη θά­λασ­σα, η φωλιά θα πρέ­πει να οριο­θε­τεί­ται χωρίς να δια­τα­ράσ­σε­ται και να ενη­με­ρώ­νο­νται άμεσα ο Υδρο­βιο­λο­γι­κός Σταθ­μός Ρόδου και το Ενυ­δρείο ή ο Σύλ­λο­γος για την Προ­στα­σία της Θα­λάσ­σιας Χε­λώ­νας «ΑΡ­ΧΕ­ΛΩΝ».

Ιδιαί­τε­ρη προ­σο­χή χρειά­ζε­ται και όταν εμ­φα­νί­ζο­νται νε­ο­γέν­νη­τα χε­λω­νά­κια. Δεν πρέ­πει να τα αγ­γί­ζου­με ούτε να τα με­τα­φέ­ρου­με εμείς στη θά­λασ­σα. Η φυ­σι­κή τους πο­ρεία προς το νερό είναι ση­μα­ντι­κό μέρος της δια­δι­κα­σί­ας και πρέ­πει να την ολο­κλη­ρώ­νουν μόνα τους, ενώ σε πε­ρί­πτω­ση εντο­πι­σμού τους οι πο­λί­τες κα­λού­νται να ενη­με­ρώ­νουν άμεσα τους αρ­μό­διους επι­στη­μο­νι­κούς φο­ρείς. Οι θα­λάσ­σιες χε­λώ­νες Caretta caretta, όπως και οι φω­λιές τους, απο­τε­λούν προ­στα­τευό­με­να είδη βάσει της ελ­λη­νι­κής και της διε­θνούς νο­μο­θε­σί­ας.