Η Ρόδος «μαγνήτης» για νέα θαλάσσια είδη – Από την «ανάποδη» μέδουσα και το ξενικό καβούρι μέχρι τον λαγοκέφαλο

Νέα θαλάσσια είδη και σημαντικές καταγραφές έρχονται συνεχώς στο προσκήνιο στη Ρόδο, επιβεβαιώνοντας τον ιδιαίτερο ρόλο του νησιού ως σημείου αναφοράς για την παρακολούθηση των αλλαγών στο θαλάσσιο οικοσύστημα της Ανατολικής Μεσογείου.
Από τη μεγαλύτερη έως σήμερα συγκέντρωση της ξενικής μέδουσας Cassiopea andromeda που εντοπίστηκε στην Καλλιθέα, μέχρι την πρώτη καταγραφή στα ελληνικά νερά του ξενικού καβουριού Liomera rugipes στο Λαδικό και την επιβεβαίωση της παρουσίας του λαγοκέφαλου Lagocephalus guentheri στη βορειοδυτική Ρόδο, οι επιστημονικές έρευνες καταγράφουν μια διαρκώς μεταβαλλόμενη εικόνα στις θάλασσες του νησιού. Την ίδια ώρα, ένα ξεχωριστό περιστατικό στα Κολύμπια, με 79 νεογέννητες Caretta caretta να βγαίνουν από τη φωλιά τους κάτω από μία ξαπλώστρα και να κατευθύνονται προς τη θάλασσα, έρχεται να αναδείξει και τον πλούτο της θαλάσσιας ζωής που φιλοξενεί η Ρόδος.
Η μέδουσα Cassiopea andromeda
Ειδικότερα, στην Καλλιθέα Ρόδου καταγράφηκε η μεγαλύτερη έως σήμερα συγκέντρωση της ξενικής μέδουσας Cassiopea andromeda στη Μεσόγειο, όπως έγινε χθες γνωστό από το επιστημονικό προσωπικό του Υδροβιολογικού Σταθμού Ρόδου. Η Κασσιόπεια είναι γνωστή ως «ανάποδη μέδουσα», καθώς περνά το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου της αναποδογυρισμένη στον βυθό. Περίπου 14.641 μέδουσες εκτιμάται ότι βρίσκονταν σε μια μικρή, ημίκλειστη βραχώδη λιμνούλα έκτασης μόλις 430 m²!
Οι μετρήσεις 275 ατόμων αποκάλυψαν ένα ευρύ φάσμα μεγεθών, υποδεικνύοντας συνεχή αναπαραγωγή και ανάπτυξη του πληθυσμού. Η ταυτοποίηση του είδους επιβεβαιώθηκε με DNA barcoding, αποκλείοντας τη σύγχυσή του με μορφολογικά παρόμοια είδη. Τα αποτελέσματα αναδεικνύουν τη σημασία της συστηματικής παρακολούθησης ημίκλειστων παράκτιων οικοσυστημάτων, τα οποία μπορούν να λειτουργούν ως «θερμοκοιτίδες» για την εξάπλωση ξενικών ειδών.
Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από το επιστημονικό προσωπικό του Υδροβιολογικού Σταθμού Ρόδου και του Ινστιτιούτου Ωκεανογραφίας του ΕΛΚΕΘΕ σε συνεργασία με το Τμήμα Βιολογίας του Αριστοτέλειου Πανεπιστήμιου Θεσσαλονίκης και δημοσιεύτηκε στο περιοδικό BioInvasions Records.
«Εισβολέας» από τον Ινδικό Ωκεανό το καβούρι Liomera rugipes
Επίσης, πριν από μία εβδομάδα έγινε γνωστό ότι στη θαλάσσια περιοχή του Λαδικού στη Ρόδο καταγράφηκε για πρώτη φορά στα ελληνικά ύδατα το ξενικό καβούρι Liomera rugipes. Το αρσενικό άτομο συλλέχθηκε σε βάθος 50–55 μέτρων και αποτελεί τη δυτικότερη μέχρι σήμερα καταγραφή του είδους στη Μεσόγειο. Η ταυτοποίησή του βασίστηκε στη λεπτομερή εξέταση των μορφολογικών χαρακτηριστικών του, συμπεριλαμβανομένης της χαρακτηριστικής μορφής του πρώτου αρσενικού γονοποδίου. Η μοριακή ανάλυση παρείχε την πρώτη αλληλουχία DNA barcode για το Liomera rugipes, προσφέροντας ένα πολύτιμο εργαλείο για τη μελλοντική αναγνώριση και παρακολούθησή του. Το είδος αυτό προέρχεται από τον Ινδικό Ωκεανό και η νέα καταγραφή υποδεικνύει τη συνεχιζόμενη εξάπλωσή του στην Ανατολική Μεσόγειο, πιθανότατα μέσω της Ερυθράς Θάλασσας και της Διώρυγας του Σουέζ, και αναδεικνύει τη σημασία της Ρόδου ως σημείου αναφοράς για την έγκαιρη ανίχνευση θαλάσσιων βιολογικών εισβολών στα ελληνικά νερά.
Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από το επιστημονικό προσωπικό του Υδροβιολογικού Σταθμού Ρόδου και των Ινστιτούτων Ωκεανογραφίας και Θαλάσσιων Βιολογικών Πόρων και Εσωτερικών Υδάτων του ΕΛΚΕΘΕ, σε συνεργασία με το ΑΠΘ, στο περιοδικό BioInvasions Records.

Νέος λαγοκέφαλος «επισκέπτης»
Επιπλέον, στις 30 Ιουνίου έγινε γνωστό ότι, σε νέα μελέτη επιβεβαιώνεται η παρουσία του Lagocephalus guentheri στις ελληνικές ακτές του Αιγαίου, από δείγμα που συλλέχθηκε στη βορειοδυτική Ρόδο. Στις ελληνικές θάλασσες έχουν καταγραφεί αρκετά είδη λαγοκέφαλων, ορισμένα από τα οποία μοιάζουν πολύ μεταξύ τους και δεν είναι πάντα εύκολο να αναγνωριστούν σωστά. Το είδος αυτό είχε προκαλέσει σύγχυση στο παρελθόν με το συγγενικό Lagocephalus spadiceus, λόγω της μεγάλης μορφολογικής τους ομοιότητας. Η ασφαλής ταυτοποίηση έγινε με συνδυασμό μορφολογικής εξέτασης και DNA barcoding, δηλαδή ανάλυσης γενετικού υλικού.
Η εργασία πραγματοποιήθηκε από τον Υδροβιολογικό Σταθμό – Ενυδρείο Ρόδου του Ελληνικού Κέντρου Θαλάσσιων Ερευνών σε συνεργασία με το Τμήμα Βιολογίας του ΑΠΘ. Η μελέτη συμβάλλει στην καλύτερη γνώση και παρακολούθηση των βιολογικών εισβολών και συγκεκριμένα των λαγοκέφαλων στο Αιγαίο. Υπενθυμίζεται ότι οι λαγοκέφαλοι είναι τοξικοί και η κατανάλωσή τους μπορεί να προκαλέσει θάνατο.
79 νεογέννητες Caretta caretta κάτω από μια ξαπλώστρα στα Κολύμπια!
Τέλος, μια μοναδική εμπειρία έζησαν δύο επισκέπτες από την Ουκρανία στην παραλία των Κολυμπίων στη Ρόδο, όταν βρέθηκαν μπροστά σε ένα σπάνιο θέαμα: δεκάδες νεογέννητες Caretta caretta βγήκαν από τη φωλιά τους και κατευθύνθηκαν προς τη θάλασσα. Η Inna και ο Vitaly βρέθηκαν πριν από λίγες ημέρες στην παραλία, μπροστά από ξενοδοχειακή μονάδα, όταν διαπίστωσαν ότι κάτω από την ξαπλώστρα τους άρχισαν να εμφανίζονται μικρά χελωνάκια. Οι δύο επισκέπτες αντιλήφθηκαν αμέσως ότι πρόκειται για εκκόλαψη φωλιάς θαλάσσιας χελώνας και ενημέρωσαν το προσωπικό του ξενοδοχείου. Το σημείο περιφράχθηκε, προκειμένου να προστατευθεί η φωλιά και τα νεογέννητα χελωνάκια, ενώ ενημερώθηκε το επιστημονικό προσωπικό του Υδροβιολογικού Σταθμού Ρόδου και του Ενυδρείου.
Συνολικά 79 νεογέννητες Caretta caretta κατάφεραν να βγουν από τη φωλιά και να φτάσουν με τις δικές τους δυνάμεις στη θάλασσα. Για τους δύο Ουκρανούς επισκέπτες, η εμπειρία ήταν πραγματικά ξεχωριστή, καθώς όπως ανέφεραν, επρόκειτο για «την πιο μαγική εμπειρία της ζωής τους».
Με αφορμή το περιστατικό, ο Υδροβιολογικός Σταθμός Ρόδου υπενθυμίζει στους πολίτες και τους επισκέπτες ότι απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή σε περίπτωση εντοπισμού θαλάσσιας χελώνας στην ακτή, ιδιαίτερα κατά τις βραδινές ώρες.
Δεν πρέπει να προκαλείται θόρυβος, να χρησιμοποιούνται έντονα φώτα ή φωτογραφικό φλας, καθώς υπάρχει πιθανότητα η χελώνα να βρίσκεται στη διαδικασία δημιουργίας φωλιάς και ωοτοκίας.
Αφού η χελώνα επιστρέψει στη θάλασσα, η φωλιά θα πρέπει να οριοθετείται χωρίς να διαταράσσεται και να ενημερώνονται άμεσα ο Υδροβιολογικός Σταθμός Ρόδου και το Ενυδρείο ή ο Σύλλογος για την Προστασία της Θαλάσσιας Χελώνας «ΑΡΧΕΛΩΝ».
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και όταν εμφανίζονται νεογέννητα χελωνάκια. Δεν πρέπει να τα αγγίζουμε ούτε να τα μεταφέρουμε εμείς στη θάλασσα. Η φυσική τους πορεία προς το νερό είναι σημαντικό μέρος της διαδικασίας και πρέπει να την ολοκληρώνουν μόνα τους, ενώ σε περίπτωση εντοπισμού τους οι πολίτες καλούνται να ενημερώνουν άμεσα τους αρμόδιους επιστημονικούς φορείς. Οι θαλάσσιες χελώνες Caretta caretta, όπως και οι φωλιές τους, αποτελούν προστατευόμενα είδη βάσει της ελληνικής και της διεθνούς νομοθεσίας.