Τίνα Ζορμπαλά: «Η απόφαση του ΣτΕ για τα μη κρατικά πανεπιστήμια αποκαλύπτει δύο μέτρα και δύο σταθμά»

Η πρόεδρος του Συλλόγου Διοικητικού και Ερευνητικού Προσωπικού του Πανεπιστημίου Αιγαίου, Τίνα Ζορμπαλά, μιλά για την απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας που ακυρώνει τις άδειες τριών μη κρατικών πανεπιστημίων, για την τύχη των περίπου 700 φοιτητών τους, αλλά και για τις ευθύνες της κυβέρνησης και της Εθνικής Αρχής Ανώτατης Εκπαίδευσης.
Παράλληλα, ασκεί έντονη κριτική στην πολιτική που, όπως υποστηρίζει, υποβαθμίζει το δημόσιο πανεπιστήμιο και ευνοεί την ιδιωτική ανώτατη εκπαίδευση.
• Κυρία Ζορμπαλά, θα ήθελα να ξεκινήσουμε από την πρόσφατη απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας σχετικά με τα μη κρατικά πανεπιστήμια. Πώς την σχολιάζετε;
Πράγματι, πρόκειται για μια απόφαση ιδιαίτερα σημαντική και, θα έλεγα, αναπάντεχη, δεδομένης της μεγάλης κινητοποίησης που είχε υπάρξει από την πλευρά της κυβέρνησης για τη λειτουργία των λεγόμενων μη κρατικών πανεπιστημίων. Δόθηκαν άδειες σε τέσσερα ιδρύματα, τα οποία σύμφωνα με τον νόμο ονομάζονται Νομικά Πρόσωπα Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης. Αυτά λειτούργησαν για έναν ολόκληρο χρόνο, με φοιτητές.
Η απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας, όμως, ακυρώνει τις άδειες λειτουργίας τριών από τα τέσσερα ιδρύματα, καθώς και τα προγράμματα σπουδών τους. Αυτό σημαίνει ότι στην ουσία ολόκληρος ο προηγούμενος ακαδημαϊκός χρόνος βρίσκεται στον αέρα.
• Ποιοι ήταν οι βασικοί λόγοι που οδήγησαν το ΣτΕ σε αυτή την απόφαση;
Από όσα γνωρίζω, υπάρχουν τρεις βασικοί λόγοι. Ο πρώτος αφορά στις κτηριακές υποδομές. Δεν πληρούνταν οι απαραίτητες προδιαγραφές. Είχαν γίνει μάλιστα συστάσεις σε προηγούμενο χρονικό διάστημα, οι οποίες, όπως φαίνεται, δεν ελήφθησαν υπόψη και τα ιδρύματα συνέχισαν να λειτουργούν με αυτές τις ελλείψεις.
Ο δεύτερος λόγος αφορά στην πιστοποίηση των προγραμμάτων σπουδών. Τα προγράμματα θα έπρεπε να έχουν πιστοποιηθεί με συγκεκριμένα ποιοτικά και ποσοτικά κριτήρια από την Εθνική Αρχή Ανώτατης Εκπαίδευσης, την ΕΘΑΑΕ. Το Συμβούλιο της Επικρατείας έκρινε ότι τα κριτήρια αυτά δεν συνιστούσαν ουσιαστικά ούτε ποιοτικά ούτε ποσοτικά κριτήρια, με αποτέλεσμα να θεωρηθεί ότι τα προγράμματα των τριών ιδρυμάτων δεν είχαν πιστοποιηθεί.
Υπήρξε, επίσης, περίπτωση κατά την οποία μέλος επιτροπής αξιολόγησης είχε σχέση με τον εκπαιδευτικό φορέα που αξιολογούσε, σχέση που ήταν ικανή να δημιουργήσει υπόνοια μεροληψίας. Για αυτούς τους λόγους ακυρώθηκαν οι άδειες λειτουργίας και τα προγράμματα σπουδών.
• Μιλάμε, επομένως, για εκατοντάδες φοιτητές που βρίσκονται σε μια εξαιρετικά δύσκολη κατάσταση.
Δυστυχώς ναι. Πρόκειται για περίπου 700 φοιτητές, οι οποίοι έχουν εγγραφεί και φοιτούν σε αυτούς τους εκπαιδευτικούς φορείς και σήμερα βρίσκονται, μαζί με τις οικογένειές τους, σε μια πάρα πολύ δύσκολη θέση.
Θεωρώ, και αυτή είναι η άποψη της πλειοψηφίας της πανεπιστημιακής κοινότητας, ότι την ευθύνη γι’ αυτή την κατάσταση τη φέρουν ακέραια τόσο το υπουργείο όσο και η ΕΘΑΑΕ. Η ΕΘΑΑΕ είναι η ανεξάρτητη αρχή που αξιολογεί τα πανεπιστήμια και πιστοποιεί τα ιδρύματα και τα προγράμματα σπουδών, ακριβώς για να διασφαλίζεται η ποιότητα της ανώτατης εκπαίδευσης.
• Υποστηρίζετε, δηλαδή, ότι υπήρξαν διαφορετικά κριτήρια για τα δημόσια και τα μη κρατικά πανεπιστήμια;
Αυτό ακριβώς είναι ένα από τα βασικά ζητήματα. Στα δημόσια πανεπιστήμια τα κριτήρια εφαρμόζονται με πολύ αυστηρό τρόπο. Κάθε τμήμα πρέπει να πιστοποιεί το πρόγραμμα σπουδών του, τόσο σε προπτυχιακό όσο και σε μεταπτυχιακό επίπεδο. Απαιτείται ένας τεράστιος φάκελος, στον οποίο πρέπει να αποδεικνύεται ότι υπάρχει επαρκές εκπαιδευτικό, διοικητικό και τεχνικό προσωπικό, οι απαραίτητες υποδομές, εργαστήρια, βιβλιοθήκες και, συνολικά, ότι το πρόγραμμα μπορεί να προσφέρει υψηλού επιπέδου εκπαίδευση.
Η διαδικασία αυτή απαιτεί χρόνο και σοβαρή προετοιμασία. Η ΕΘΑΑΕ μπορεί ακόμη και να μην εγκρίνει ή να καταργήσει προγράμματα στα δημόσια πανεπιστήμια όταν δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις.
Από την άλλη πλευρά, στην περίπτωση των συγκεκριμένων ιδρυμάτων, είδαμε μια διαδικασία που προχώρησε εξαιρετικά γρήγορα. Μέσα σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα αναγνωρίστηκαν ως πανεπιστήμια. Το αποτέλεσμα είναι σήμερα να βρίσκονται οι φοιτητές και οι οικογένειές τους σε αυτή την κατάσταση.
• Τι περιμένετε να γίνει από εδώ και στο εξής;
Θεωρώ σχεδόν βέβαιο ότι η κυβέρνηση, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, θα προσπαθήσει να επιλύσει το πρόβλημα. Όμως δεν μπορεί να το επιλύσει αναδρομικά, αγνοώντας μια δικαστική απόφαση.
Θεωρώ μεγάλο λάθος το γεγονός ότι το υπουργείο, την επόμενη κιόλας ημέρα της απόφασης του Συμβουλίου της Επικρατείας, ανακοίνωσε ότι οι φοιτητές δεν θα χάσουν το έτος. Δεν μπορεί η κυβέρνηση να αξιολογεί ή να ερμηνεύει κατά το δοκούν μια απόφαση του ανώτατου διοικητικού δικαστηρίου. Το ΣτΕ έχει ακυρώσει άδειες και πιστοποιήσεις προγραμμάτων και η απόφασή του πρέπει να εφαρμοστεί.
Από εκεί και πέρα, η κυβέρνηση θα πρέπει να βρει μια λύση για τους φοιτητές, γιατί δεν μπορεί να αγνοηθεί η πραγματική διάσταση του προβλήματος. Όμως η λύση αυτή πρέπει να είναι συμβατή με τη δικαστική απόφαση.
• Έχουν ήδη γίνει προσφυγές και για άλλα επτά ιδρύματα. Τι σημαίνει αυτό για τη συνέχεια;
Έχουν γίνει προσφυγές και για επτά ακόμη Νομικά Πρόσωπα Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης, στα οποία δόθηκαν άδειες για να λειτουργήσουν αυτή την ακαδημαϊκή περίοδο. Το σημαντικό είναι ότι και αυτά αξιολογήθηκαν με τα ίδια κριτήρια.
Επομένως, υπάρχει ένα σοβαρό ενδεχόμενο να επαναληφθεί το ίδιο σενάριο. Οι προηγούμενες αποφάσεις του ΣτΕ δημιουργούν ένα σημαντικό προηγούμενο. Αυτό σημαίνει ότι τα ζητήματα δεν είναι τόσο εύκολο να λυθούν όσο ενδεχομένως παρουσιάζεται.
• Γιατί θεωρείτε ότι η υπόθεση έχει πάρει και διεθνείς διαστάσεις;
Γιατί πρόκειται για ένα πολύ μεγάλο θεσμικό φιάσκο. Δεν γνωρίζω αν έχει υπάρξει αντίστοιχη περίπτωση σε άλλη χώρα, να δίνονται άδειες σε ιδρύματα ανώτατης εκπαίδευσης και μέσα σε έναν χρόνο να ακυρώνονται από το ανώτατο δικαστήριο.
Υπάρχει, επίσης, μια ακόμη σημαντική παράμετρος. Τα συγκεκριμένα ιδρύματα συνδέονται με πανεπιστήμια του εξωτερικού. Χρησιμοποιούν το όνομα και το λογότυπο των ξένων ιδρυμάτων και αυτό προσδίδει μια επιπλέον εικόνα αξιοπιστίας. Γι’ αυτό και η υπόθεση έχει αποκτήσει δημοσιότητα και εκτός Ελλάδας.
• Εσείς, όμως, αμφισβητείτε συνολικά το κατά πόσο μια ιδιωτική επιχείρηση μπορεί να λειτουργήσει ως ακαδημαϊκός χώρος. Γιατί;
Γιατί ένα πανεπιστήμιο δεν είναι απλώς ένας χώρος διδασκαλίας. Η διδασκαλία είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την έρευνα και η έρευνα απαιτεί ελευθερία: ελευθερία σκέψης, κριτική σκέψη, κριτικό λόγο και ακαδημαϊκή ελευθερία.
Μια ιδιωτική επιχείρηση έχει διαφορετικό σκοπό. Έχει οικονομικούς στόχους και λειτουργεί με όρους αγοράς. Όταν οι φοιτητές είναι πελάτες, υπάρχει εκ των πραγμάτων μια διαφορετική σχέση. Η γνώση δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως ένα απλό προϊόν που προσαρμόζεται στις απαιτήσεις της πελατείας.
Για εμάς, η γνώση δεν μπορεί να πωλείται ως εμπόρευμα. Ο ακαδημαϊκός χώρος πρέπει να προστατεύει την ελεύθερη σκέψη και την έρευνα. Αυτό είναι θεμελιώδες χαρακτηριστικό της ανώτατης εκπαίδευσης.
• Πιστεύετε ότι η ελληνική κοινωνία έχει ενημερωθεί επαρκώς για όσα συμβαίνουν;
Όχι. Και αυτό είναι ένα ακόμη πρόβλημα. Θεωρώ ότι ένα τόσο σημαντικό ζήτημα δεν αναδείχθηκε όσο θα έπρεπε. Υπάρχει μια γενικότερη τάση να προβάλλεται περισσότερο αυτό που συμφέρει την κυβερνητική πολιτική και λιγότερο αυτό που την δυσκολεύει.
Για την ελληνική κοινωνία, όμως, το θέμα είναι πολύ σημαντικό. Από τη μία έχουμε ένα δημόσιο πανεπιστήμιο που υποχρηματοδοτείται και ταυτόχρονα αξιολογείται με εξαιρετικά αυστηρά κριτήρια. Από την άλλη, έχουμε ιδρύματα στα οποία διαπιστώθηκαν σοβαρές ελλείψεις ακόμη και σε βασικές υποδομές, όπως η πυρασφάλεια.
Αυτό δημιουργεί δύο μέτρα και δύο σταθμά. Και οι γονείς πρέπει να γνωρίζουν την πραγματική κατάσταση, ιδιαίτερα όταν βρίσκονται σε αγωνία για το μέλλον των παιδιών τους και αναζητούν εναλλακτικές μετά τις πανελλαδικές εξετάσεις.
• Την ίδια στιγμή, λέτε ότι το δημόσιο πανεπιστήμιο παρουσιάζεται συχνά ως προβληματικό.
Αυτό είναι αλήθεια… Από τη μία υποβαθμίζεται το δημόσιο πανεπιστήμιο και παρουσιάζεται συχνά ως χώρος ανομίας και βίας. Από την άλλη προβάλλονται τα μη κρατικά ιδρύματα ως κάτι εξαιρετικό, χωρίς να ενημερώνεται επαρκώς η κοινωνία για τις πραγματικές συνθήκες λειτουργίας τους.
Χαρακτηριστικό είναι ότι, όταν ανακοινώθηκαν τα αποτελέσματα των πανελλαδικών, ο πρωθυπουργός αναφέρθηκε πρώτα στις επτά άδειες που δόθηκαν στα λεγόμενα μη κρατικά πανεπιστήμια και στη συνέχεια συνεχάρη τα παιδιά που πέτυχαν την εισαγωγή τους στο δημόσιο πανεπιστήμιο.
Για εμάς όλα τα παιδιά που πετυχαίνουν την εισαγωγή τους είναι παιδιά που πέτυχαν, είτε μπήκαν με 19.800 μόρια είτε με λιγότερα. Η συμβολική προτεραιότητα, όμως, που δόθηκε στα μη κρατικά ιδρύματα δείχνει πολλά για την κατεύθυνση της κυβερνητικής πολιτικής.
• Και ποια είναι σήμερα η μεγαλύτερη ανάγκη του δημόσιου πανεπιστημίου; Μιλήστε μας π.χ. για το Πανεπιστήμιο Αιγαίου.
Το δημόσιο πανεπιστήμιο χρειάζεται ουσιαστική στήριξη. Χρειάζεται χρηματοδότηση, προσωπικό και υποδομές. Δεν μπορούν να λειτουργούν σωστά τα πανεπιστήμια όταν υπάρχουν τεράστιες ελλείψεις σε διοικητικό και τεχνικό προσωπικό και όταν δεν γίνονται οι απαραίτητες προσλήψεις.
Στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου έχουμε πολύ μεγάλες ελλείψεις, τόσο στο διοικητικό όσο και στο τεχνικό προσωπικό. Και αυτό είναι ένα πρόβλημα που δεν αφορά μόνο στο δικό μας πανεπιστήμιο. Αφορά συνολικά στη δημόσια ανώτατη εκπαίδευση.
Αν πραγματικά θέλουμε πανεπιστήμια που να μπορούν να εκπαιδεύσουν επιστήμονες, να παράγουν έρευνα και να συμβάλλουν στην ανάπτυξη της χώρας, τότε πρέπει να επενδύσουμε σε αυτά. Δεν μπορούμε από τη μία να απαιτούμε υψηλή ποιότητα και αυστηρή αξιολόγηση και από την άλλη να αφήνουμε τα δημόσια πανεπιστήμια να λειτουργούν με ελλείψεις προσωπικού και πόρων.
Η ποιότητα της ανώτατης εκπαίδευσης δεν διασφαλίζεται με λογότυπα. Διασφαλίζεται με ανθρώπους, υποδομές, έρευνα, ακαδημαϊκή ελευθερία και πραγματική δημόσια επένδυση στην παιδεία.