Τίνα Ζορμπαλά: «Η απόφαση του ΣτΕ για τα μη κρατικά πανεπιστήμια αποκαλύπτει δύο μέτρα και δύο σταθμά»

Κυρία Ζορ­μπαλά, θα ήθελα να ξεκι­νή­σουμε από την πρό­σφατη απόφαση του Συμ­βου­λίου της Επι­κρα­τείας σχετικά με τα μη κρατικά πανε­πι­στή­μια. Πώς την σχο­λιά­ζετε;

Πράγ­ματι, πρό­κει­ται για μια απόφαση ιδιαί­τερα σημα­ντική και, θα έλεγα, ανα­πά­ντεχη, δεδο­μέ­νης της μεγάλης κινη­το­ποί­η­σης που είχε υπάρξει από την πλευρά της κυβέρ­νη­σης για τη λει­τουρ­γία των λεγό­με­νων μη κρα­τι­κών πανε­πι­στη­μίων. Δόθηκαν άδειες σε τέσσερα ιδρύ­ματα, τα οποία σύμφωνα με τον νόμο ονο­μά­ζο­νται Νομικά Πρόσωπα Πανε­πι­στη­μια­κής Εκπαί­δευ­σης. Αυτά λει­τούρ­γη­σαν για έναν ολό­κληρο χρόνο, με φοι­τη­τές.

Η απόφαση του Συμ­βου­λίου της Επι­κρα­τείας, όμως, ακυ­ρώ­νει τις άδειες λει­τουρ­γίας τριών από τα τέσσερα ιδρύ­ματα, καθώς και τα προ­γράμ­ματα σπουδών τους. Αυτό σημαί­νει ότι στην ουσία ολό­κλη­ρος ο προη­γού­με­νος ακα­δη­μαϊ­κός χρόνος βρί­σκε­ται στον αέρα.

Ποιοι ήταν οι βασικοί λόγοι που οδή­γη­σαν το ΣτΕ σε αυτή την απόφαση;

Από όσα γνωρίζω, υπάρ­χουν τρεις βασικοί λόγοι. Ο πρώτος αφορά στις κτη­ρια­κές υπο­δο­μές. Δεν πλη­ρού­νταν οι απα­ραί­τη­τες προ­δια­γρα­φές. Είχαν γίνει μάλιστα συστά­σεις σε προη­γού­μενο χρονικό διά­στημα, οι οποίες, όπως φαί­νε­ται, δεν ελή­φθη­σαν υπόψη και τα ιδρύ­ματα συνέ­χι­σαν να λει­τουρ­γούν με αυτές τις ελλεί­ψεις.

Ο δεύ­τε­ρος λόγος αφορά στην πιστο­ποί­ηση των προ­γραμ­μά­των σπουδών. Τα προ­γράμ­ματα θα έπρεπε να έχουν πιστο­ποι­η­θεί με συγκε­κρι­μένα ποιο­τικά και ποσο­τικά κρι­τή­ρια από την Εθνική Αρχή Ανώ­τα­της Εκπαί­δευ­σης, την ΕΘΑΑΕ. Το Συμ­βού­λιο της Επι­κρα­τείας έκρινε ότι τα κρι­τή­ρια αυτά δεν συνι­στού­σαν ουσια­στικά ούτε ποιο­τικά ούτε ποσο­τικά κρι­τή­ρια, με απο­τέ­λε­σμα να θεω­ρη­θεί ότι τα προ­γράμ­ματα των τριών ιδρυ­μά­των δεν είχαν πιστο­ποι­η­θεί.

Υπήρξε, επίσης, περί­πτωση κατά την οποία μέλος επι­τρο­πής αξιο­λό­γη­σης είχε σχέση με τον εκπαι­δευ­τικό φορέα που αξιο­λο­γούσε, σχέση που ήταν ικανή να δημιουρ­γή­σει υπόνοια μερο­λη­ψίας. Για αυτούς τους λόγους ακυ­ρώ­θη­καν οι άδειες λει­τουρ­γίας και τα προ­γράμ­ματα σπουδών.

Μιλάμε, επο­μέ­νως, για εκα­το­ντά­δες φοι­τη­τές που βρί­σκο­νται σε μια εξαι­ρε­τικά δύσκολη κατά­σταση.

Δυστυ­χώς ναι. Πρό­κει­ται για περίπου 700 φοι­τη­τές, οι οποίοι έχουν εγγρα­φεί και φοιτούν σε αυτούς τους εκπαι­δευ­τι­κούς φορείς και σήμερα βρί­σκο­νται, μαζί με τις οικο­γέ­νειές τους, σε μια πάρα πολύ δύσκολη θέση.

Θεωρώ, και αυτή είναι η άποψη της πλειο­ψη­φίας της πανε­πι­στη­μια­κής κοι­νό­τη­τας, ότι την ευθύνη γι’ αυτή την κατά­σταση τη φέρουν ακέραια τόσο το υπουρ­γείο όσο και η ΕΘΑΑΕ. Η ΕΘΑΑΕ είναι η ανε­ξάρ­τητη αρχή που αξιο­λο­γεί τα πανε­πι­στή­μια και πιστο­ποιεί τα ιδρύ­ματα και τα προ­γράμ­ματα σπουδών, ακριβώς για να δια­σφα­λί­ζε­ται η ποιό­τητα της ανώ­τα­της εκπαί­δευ­σης.

Υπο­στη­ρί­ζετε, δηλαδή, ότι υπήρξαν δια­φο­ρε­τικά κρι­τή­ρια για τα δημόσια και τα μη κρατικά πανε­πι­στή­μια;

Αυτό ακριβώς είναι ένα από τα βασικά ζητή­ματα. Στα δημόσια πανε­πι­στή­μια τα κρι­τή­ρια εφαρ­μό­ζο­νται με πολύ αυστηρό τρόπο. Κάθε τμήμα πρέπει να πιστο­ποιεί το πρό­γραμμα σπουδών του, τόσο σε προ­πτυ­χιακό όσο και σε μετα­πτυ­χιακό επίπεδο. Απαι­τεί­ται ένας τερά­στιος φάκελος, στον οποίο πρέπει να απο­δει­κνύ­ε­ται ότι υπάρχει επαρκές εκπαι­δευ­τικό, διοι­κη­τικό και τεχνικό προ­σω­πικό, οι απα­ραί­τη­τες υπο­δο­μές, εργα­στή­ρια, βιβλιο­θή­κες και, συνο­λικά, ότι το πρό­γραμμα μπορεί να προ­σφέ­ρει υψηλού επι­πέ­δου εκπαί­δευση.

Η δια­δι­κα­σία αυτή απαιτεί χρόνο και σοβαρή προ­ε­τοι­μα­σία. Η ΕΘΑΑΕ μπορεί ακόμη και να μην εγκρί­νει ή να καταρ­γή­σει προ­γράμ­ματα στα δημόσια πανε­πι­στή­μια όταν δεν πλη­ρού­νται οι προ­ϋ­πο­θέ­σεις.

Από την άλλη πλευρά, στην περί­πτωση των συγκε­κρι­μέ­νων ιδρυ­μά­των, είδαμε μια δια­δι­κα­σία που προ­χώ­ρησε εξαι­ρε­τικά γρήγορα. Μέσα σε πολύ σύντομο χρονικό διά­στημα ανα­γνω­ρί­στη­καν ως πανε­πι­στή­μια. Το απο­τέ­λε­σμα είναι σήμερα να βρί­σκο­νται οι φοι­τη­τές και οι οικο­γέ­νειές τους σε αυτή την κατά­σταση.

Τι περι­μέ­νετε να γίνει από εδώ και στο εξής;

Θεωρώ σχεδόν βέβαιο ότι η κυβέρ­νηση, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, θα προ­σπα­θή­σει να επι­λύ­σει το πρό­βλημα. Όμως δεν μπορεί να το επι­λύ­σει ανα­δρο­μικά, αγνο­ώ­ντας μια δικα­στική απόφαση.

Θεωρώ μεγάλο λάθος το γεγονός ότι το υπουρ­γείο, την επόμενη κιόλας ημέρα της από­φα­σης του Συμ­βου­λίου της Επι­κρα­τείας, ανα­κοί­νωσε ότι οι φοι­τη­τές δεν θα χάσουν το έτος. Δεν μπορεί η κυβέρ­νηση να αξιο­λο­γεί ή να ερμη­νεύει κατά το δοκούν μια απόφαση του ανώ­τα­του διοι­κη­τι­κού δικα­στη­ρίου. Το ΣτΕ έχει ακυ­ρώ­σει άδειες και πιστο­ποι­ή­σεις προ­γραμ­μά­των και η απόφασή του πρέπει να εφαρ­μο­στεί.

Από εκεί και πέρα, η κυβέρ­νηση θα πρέπει να βρει μια λύση για τους φοι­τη­τές, γιατί δεν μπορεί να αγνοη­θεί η πραγ­μα­τική διά­σταση του προ­βλή­μα­τος. Όμως η λύση αυτή πρέπει να είναι συμβατή με τη δικα­στική απόφαση.

Έχουν ήδη γίνει προ­σφυ­γές και για άλλα επτά ιδρύ­ματα. Τι σημαί­νει αυτό για τη συνέ­χεια;

Έχουν γίνει προ­σφυ­γές και για επτά ακόμη Νομικά Πρόσωπα Πανε­πι­στη­μια­κής Εκπαί­δευ­σης, στα οποία δόθηκαν άδειες για να λει­τουρ­γή­σουν αυτή την ακα­δη­μαϊκή περίοδο. Το σημα­ντικό είναι ότι και αυτά αξιο­λο­γή­θη­καν με τα ίδια κρι­τή­ρια.

Επο­μέ­νως, υπάρχει ένα σοβαρό ενδε­χό­μενο να επα­να­λη­φθεί το ίδιο σενάριο. Οι προη­γού­με­νες απο­φά­σεις του ΣτΕ δημιουρ­γούν ένα σημα­ντικό προη­γού­μενο. Αυτό σημαί­νει ότι τα ζητή­ματα δεν είναι τόσο εύκολο να λυθούν όσο ενδε­χο­μέ­νως παρου­σιά­ζε­ται.

Γιατί θεω­ρείτε ότι η υπόθεση έχει πάρει και διε­θνείς δια­στά­σεις;

Γιατί πρό­κει­ται για ένα πολύ μεγάλο θεσμικό φιάσκο. Δεν γνωρίζω αν έχει υπάρξει αντί­στοιχη περί­πτωση σε άλλη χώρα, να δίνο­νται άδειες σε ιδρύ­ματα ανώ­τα­της εκπαί­δευ­σης και μέσα σε έναν χρόνο να ακυ­ρώ­νο­νται από το ανώτατο δικα­στή­ριο.

Υπάρχει, επίσης, μια ακόμη σημα­ντική παρά­με­τρος. Τα συγκε­κρι­μένα ιδρύ­ματα συν­δέ­ο­νται με πανε­πι­στή­μια του εξω­τε­ρι­κού. Χρη­σι­μο­ποιούν το όνομα και το λογό­τυπο των ξένων ιδρυ­μά­των και αυτό προσ­δί­δει μια επι­πλέον εικόνα αξιο­πι­στίας. Γι’ αυτό και η υπόθεση έχει απο­κτή­σει δημο­σιό­τητα και εκτός Ελλάδας.

Εσείς, όμως, αμφι­σβη­τείτε συνο­λικά το κατά πόσο μια ιδιω­τική επι­χεί­ρηση μπορεί να λει­τουρ­γή­σει ως ακα­δη­μαϊ­κός χώρος. Γιατί;

Γιατί ένα πανε­πι­στή­μιο δεν είναι απλώς ένας χώρος διδα­σκα­λίας. Η διδα­σκα­λία είναι άρρηκτα συν­δε­δε­μένη με την έρευνα και η έρευνα απαιτεί ελευ­θε­ρία: ελευ­θε­ρία σκέψης, κριτική σκέψη, κριτικό λόγο και ακα­δη­μαϊκή ελευ­θε­ρία.

Μια ιδιω­τική επι­χεί­ρηση έχει δια­φο­ρε­τικό σκοπό. Έχει οικο­νο­μι­κούς στόχους και λει­τουρ­γεί με όρους αγοράς. Όταν οι φοι­τη­τές είναι πελάτες, υπάρχει εκ των πραγ­μά­των μια δια­φο­ρε­τική σχέση. Η γνώση δεν μπορεί να αντι­με­τω­πί­ζε­ται ως ένα απλό προϊόν που προ­σαρ­μό­ζε­ται στις απαι­τή­σεις της πελα­τείας.

Για εμάς, η γνώση δεν μπορεί να πωλεί­ται ως εμπό­ρευμα. Ο ακα­δη­μαϊ­κός χώρος πρέπει να προ­στα­τεύει την ελεύ­θερη σκέψη και την έρευνα. Αυτό είναι θεμε­λιώ­δες χαρα­κτη­ρι­στικό της ανώ­τα­της εκπαί­δευ­σης.

Πιστεύ­ετε ότι η ελλη­νική κοι­νω­νία έχει ενη­με­ρω­θεί επαρκώς για όσα συμ­βαί­νουν;

Όχι. Και αυτό είναι ένα ακόμη πρό­βλημα. Θεωρώ ότι ένα τόσο σημα­ντικό ζήτημα δεν ανα­δεί­χθηκε όσο θα έπρεπε. Υπάρχει μια γενι­κό­τερη τάση να προ­βάλ­λε­ται περισ­σό­τερο αυτό που συμ­φέ­ρει την κυβερ­νη­τική πολι­τική και λιγό­τερο αυτό που την δυσκο­λεύει.

Για την ελλη­νική κοι­νω­νία, όμως, το θέμα είναι πολύ σημα­ντικό. Από τη μία έχουμε ένα δημόσιο πανε­πι­στή­μιο που υπο­χρη­μα­το­δο­τεί­ται και ταυ­τό­χρονα αξιο­λο­γεί­ται με εξαι­ρε­τικά αυστηρά κρι­τή­ρια. Από την άλλη, έχουμε ιδρύ­ματα στα οποία δια­πι­στώ­θη­καν σοβαρές ελλεί­ψεις ακόμη και σε βασικές υπο­δο­μές, όπως η πυρα­σφά­λεια.

Αυτό δημιουρ­γεί δύο μέτρα και δύο σταθμά. Και οι γονείς πρέπει να γνω­ρί­ζουν την πραγ­μα­τική κατά­σταση, ιδιαί­τερα όταν βρί­σκο­νται σε αγωνία για το μέλλον των παιδιών τους και ανα­ζη­τούν εναλ­λα­κτι­κές μετά τις πανελ­λα­δι­κές εξε­τά­σεις.

Την ίδια στιγμή, λέτε ότι το δημόσιο πανε­πι­στή­μιο παρου­σιά­ζε­ται συχνά ως προ­βλη­μα­τικό.

Αυτό είναι αλήθεια… Από τη μία υπο­βαθ­μί­ζε­ται το δημόσιο πανε­πι­στή­μιο και παρου­σιά­ζε­ται συχνά ως χώρος ανομίας και βίας. Από την άλλη προ­βάλ­λο­νται τα μη κρατικά ιδρύ­ματα ως κάτι εξαι­ρε­τικό, χωρίς να ενη­με­ρώ­νε­ται επαρκώς η κοι­νω­νία για τις πραγ­μα­τι­κές συν­θή­κες λει­τουρ­γίας τους.

Χαρα­κτη­ρι­στικό είναι ότι, όταν ανα­κοι­νώ­θη­καν τα απο­τε­λέ­σματα των πανελ­λα­δι­κών, ο πρω­θυ­πουρ­γός ανα­φέρ­θηκε πρώτα στις επτά άδειες που δόθηκαν στα λεγό­μενα μη κρατικά πανε­πι­στή­μια και στη συνέ­χεια συνε­χάρη τα παιδιά που πέτυχαν την εισα­γωγή τους στο δημόσιο πανε­πι­στή­μιο.

Για εμάς όλα τα παιδιά που πετυ­χαί­νουν την εισα­γωγή τους είναι παιδιά που πέτυχαν, είτε μπήκαν με 19.800 μόρια είτε με λιγό­τερα. Η συμ­βο­λική προ­τε­ραιό­τητα, όμως, που δόθηκε στα μη κρατικά ιδρύ­ματα δείχνει πολλά για την κατεύ­θυνση της κυβερ­νη­τι­κής πολι­τι­κής.

Και ποια είναι σήμερα η μεγα­λύ­τερη ανάγκη του δημό­σιου πανε­πι­στη­μίου; Μιλήστε μας π.χ. για το Πανε­πι­στή­μιο Αιγαίου.

Το δημόσιο πανε­πι­στή­μιο χρειά­ζε­ται ουσια­στική στήριξη. Χρειά­ζε­ται χρη­μα­το­δό­τηση, προ­σω­πικό και υπο­δο­μές. Δεν μπορούν να λει­τουρ­γούν σωστά τα πανε­πι­στή­μια όταν υπάρ­χουν τερά­στιες ελλεί­ψεις σε διοι­κη­τικό και τεχνικό προ­σω­πικό και όταν δεν γίνο­νται οι απα­ραί­τη­τες προ­σλή­ψεις.

Στο Πανε­πι­στή­μιο Αιγαίου έχουμε πολύ μεγάλες ελλεί­ψεις, τόσο στο διοι­κη­τικό όσο και στο τεχνικό προ­σω­πικό. Και αυτό είναι ένα πρό­βλημα που δεν αφορά μόνο στο δικό μας πανε­πι­στή­μιο. Αφορά συνο­λικά στη δημόσια ανώτατη εκπαί­δευση.

Αν πραγ­μα­τικά θέλουμε πανε­πι­στή­μια που να μπορούν να εκπαι­δεύ­σουν επι­στή­μο­νες, να παρά­γουν έρευνα και να συμ­βάλ­λουν στην ανά­πτυξη της χώρας, τότε πρέπει να επεν­δύ­σουμε σε αυτά. Δεν μπο­ρούμε από τη μία να απαι­τούμε υψηλή ποιό­τητα και αυστηρή αξιο­λό­γηση και από την άλλη να αφή­νουμε τα δημόσια πανε­πι­στή­μια να λει­τουρ­γούν με ελλεί­ψεις προ­σω­πι­κού και πόρων.

Η ποιό­τητα της ανώ­τα­της εκπαί­δευ­σης δεν δια­σφα­λί­ζε­ται με λογό­τυπα. Δια­σφα­λί­ζε­ται με ανθρώ­πους, υπο­δο­μές, έρευνα, ακα­δη­μαϊκή ελευ­θε­ρία και πραγ­μα­τική δημόσια επέν­δυση στην παιδεία.