Το Εφετείο Δωδεκανήσου έκρινε παραγεγραμμένες τις αξιώσεις Τούρκων κληρονόμων για το Νιοχώρι

• Με την υπ’ αριθμ. 164/2026 από­φα­σή του, το Τρι­με­λές Εφε­τείο Δω­δε­κα­νή­σου απέρ­ρι­ψε τις αγω­γές της κ. Νιλ­γκούν Μπα­ράι και των κα­θο­λι­κών δια­δό­χων του κ. Αμπ­ντου­ραχ­μάν Νατζί Ακμάν κατά του Ελ­λη­νι­κού Δη­μο­σί­ου, με τις οποί­ες διεκ­δι­κού­νταν απο­ζη­μιώ­σεις που ξε­περ­νού­σαν συ­νο­λι­κά τα 5,6 εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ. Το δι­κα­στή­ριο δέ­χθη­κε ότι οι ιτα­λι­κές απαλ­λο­τριώ­σεις του 1940 ου­δέ­πο­τε συ­ντε­λέ­στη­καν νό­μι­μα, έκρι­νε όμως ότι οι αξιώ­σεις είχαν από δε­κα­ε­τί­ες υπο­κύ­ψει στην πε­ντα­ε­τή πα­ρα­γρα­φή που ισχύ­ει υπέρ του Δη­μο­σί­ου

Μια διεκ­δί­κη­ση με ρίζες 86 ετών έφθα­σε στο τέλος της στις 9 Ιου­λί­ου 2026, όταν δη­μο­σιεύ­θη­κε η από­φα­ση 164/2026 του Τρι­με­λούς Εφε­τεί­ου Δω­δε­κα­νή­σου. Στο επί­κε­ντρο βρέ­θη­καν 2 ακί­νη­τα στο Νιο­χώ­ρι της Ρόδου, στη θέση «Άγιοι Ανάρ­γυ­ροι», με κτη­μα­το­λο­γι­κές με­ρί­δες οι­κο­δο­μών Ρόδου V-292 και V-293, τα οποία απαλ­λο­τριώ­θη­καν στις 13 Μαΐου 1940 με διά­ταγ­μα του Ιτα­λού Κυ­βερ­νή­τη για λό­γους δη­μό­σιας ωφέ­λειας και συ­γκε­κρι­μέ­να για την ανέ­γερ­ση στρα­τιω­τι­κών κτη­ρί­ων.

Οι κλη­ρο­νό­μοι των αρ­χι­κών Τούρ­κων ιδιο­κτη­τών, με 2 αγω­γές που κα­τέ­θε­σαν στις 5 Ια­νουα­ρί­ου 2023 στο Πο­λυ­με­λές Πρω­το­δι­κείο Ρόδου, ζή­τη­σαν να ανα­γνω­ρι­στεί η ακυ­ρό­τη­τα των απαλ­λο­τριώ­σε­ων και να απο­ζη­μιω­θούν από το Ελ­λη­νι­κό Δη­μό­σιο, ως διά­δο­χο του ιτα­λι­κού, αφού τα ακί­νη­τα είχαν στο με­τα­ξύ πω­λη­θεί σε τρί­τους και η αυ­τού­σια επι­στρο­φή τους ήταν πλέον ανέ­φι­κτη.

Με την πρώτη αγωγή η κ. Μπα­ράι διεκ­δι­κού­σε 949.358,20 ευρώ, ενώ με τη δεύ­τε­ρη διεκ­δι­κού­νταν 2.848.076,30 ευρώ για την ίδια και 632.905,30 ευρώ για κα­θέ­ναν από τους υπό­λοι­πους 3 ενά­γο­ντες.

Από την πρω­τό­δι­κη απόρ­ρι­ψη στην ανα­τρο­πή

Το Πο­λυ­με­λές Πρω­το­δι­κείο Ρόδου, με την υπ’ αριθμ. 62/2024 από­φα­σή του, είχε απορ­ρί­ψει τις αγω­γές ως απα­ρά­δε­κτες, κρί­νο­ντας ότι οι ενά­γο­ντες δεν είχαν έν­νο­μο συμ­φέ­ρον, αφού τα ακί­νη­τα είχαν κα­τα­λη­φθεί ήδη από το 1940 και το Δη­μό­σιο μπο­ρού­σε να έχει απο­κτή­σει την κυ­ριό­τη­τά τους με κτη­τι­κή πα­ρα­γρα­φή. Η έφεση που ακο­λού­θη­σε συ­ζη­τή­θη­κε στις 6 Μαρ­τί­ου 2026 και το Εφε­τείο ανέ­τρε­ψε πλή­ρως το σκε­πτι­κό αυτό. Όπως δέ­χθη­κε, όταν δεν έχει κα­τα­βλη­θεί η απο­ζη­μί­ω­ση για απαλ­λο­τριω­μέ­νο ακί­νη­το, η απαλ­λο­τρί­ω­ση κα­θί­στα­ται ανί­σχυ­ρη, όπως και οι κτη­μα­το­λο­γι­κές εγ­γρα­φές που στη­ρί­χθη­καν σε αυτήν, με απο­τέ­λε­σμα το εμπράγ­μα­το δι­καί­ω­μα να πα­ρα­μέ­νει στον αρ­χι­κό δι­καιού­χο. Οι ενά­γο­ντες είχαν, επο­μέ­νως, πλή­ρες έν­νο­μο συμ­φέ­ρον να ζη­τή­σουν απο­ζη­μί­ω­ση για την ορι­στι­κή απώ­λεια της ιδιο­κτη­σί­ας τους. Το Εφε­τείο εξα­φά­νι­σε την πρω­τό­δι­κη από­φα­ση, κρά­τη­σε την υπό­θε­ση και τη δί­κα­σε το ίδιο. Πριν από αυτό, πά­ντως, απέρ­ρι­ψε ως απα­ρά­δε­κτη την έφεση ως προς τον έβδο­μο εκ­κα­λού­ντα, ο οποί­ος είχε απο­βιώ­σει στις 13 Μαΐου 2025, πριν από την κα­τά­θε­σή της, κρί­νο­ντας ότι έν­δι­κο μέσο στο όνομα προ­σώ­που που δεν βρί­σκε­ται πλέον στη ζωή δεν έχει υπο­κεί­με­νο και ότι η δή­λω­ση του κλη­ρο­νό­μου του περί συ­νέ­χι­σης της δίκης δεν μπο­ρού­σε να θε­ρα­πεύ­σει το απα­ρά­δε­κτο.

Άκυ­ρες οι απαλ­λο­τριώ­σεις, ου­δέ­πο­τε κύ­ριος το Δη­μό­σιο

Στην ουσία της υπό­θε­σης, η από­φα­ση πε­ριέ­χει πα­ρα­δο­χές με ιδιαί­τε­ρη βα­ρύ­τη­τα. Οι απο­ζη­μιώ­σεις που είχε ορί­σει το απαλ­λο­τριω­τι­κό διά­ταγ­μα του 1940, ύψους 45.954 ιτα­λι­κών λιρών για τη με­ρί­δα V-292 και 51.270 ιτα­λι­κών λιρών για τη με­ρί­δα V-293, δεν απο­δεί­χθη­κε ότι κα­τα­βλή­θη­καν ποτέ στους δι­καιού­χους, ενώ τα ακί­νη­τα ου­δέ­πο­τε χρη­σι­μο­ποι­ή­θη­καν για τους στρα­τιω­τι­κούς σκο­πούς για τους οποί­ους απαλ­λο­τριώ­θη­καν ούτε για οποιον­δή­πο­τε άλλο κοι­νω­φε­λή σκοπό. Το Δη­μό­σιο ισχυ­ρί­στη­κε ότι τα ποσά είχαν με­τα­βι­βα­στεί από την Τρά­πε­ζα της Ιτα­λί­ας και είχαν κα­τα­τε­θεί στην Τρά­πε­ζα της Ελ­λά­δος προς από­δο­ση στους δι­καιού­χους, αλλά ότι, μετά την πά­ρο­δο 80 και πλέον ετών, η ανεύ­ρε­σή τους δεν κα­τέ­στη δυ­να­τή. Ο ισχυ­ρι­σμός κρί­θη­κε χωρίς έν­νο­μη επιρ­ροή, αφού η κα­τά­θε­ση των ποσών δεν απο­δει­κνύ­ει από μόνη της την πραγ­μα­τι­κή και εμπρό­θε­σμη κα­τα­βο­λή τους, το βάρος από­δει­ξης της οποί­ας έφερε το Δη­μό­σιο. Με τα δε­δο­μέ­να αυτά, οι απαλ­λο­τριώ­σεις κρί­θη­καν άκυ­ρες και το Δη­μό­σιο ου­δέ­πο­τε απέ­κτη­σε την κυ­ριό­τη­τα των ακι­νή­των, τα οποία ωστό­σο εκ­ποί­η­σε σε τρί­τους μέσω του Ορ­γα­νι­σμού Ακί­νη­της Πε­ριου­σί­ας του Δη­μο­σί­ου το 1960 και το 1968.

Το Εφε­τείο απέρ­ρι­ψε επι­πλέ­ον την έν­στα­ση χρη­σι­κτη­σί­ας του Δη­μο­σί­ου, κρί­νο­ντας ότι πέρα από την απλή κα­τά­λη­ψη δεν απο­δεί­χθη­καν συ­γκε­κρι­μέ­νες δια­κα­το­χι­κές πρά­ξεις, όπως τε­χνι­κές επεμ­βά­σεις ή εκ­μι­σθώ­σεις, που να μαρ­τυ­ρούν βού­λη­ση εξου­σί­α­σης των ακι­νή­των με διά­νοια κυ­ρί­ου. Απορ­ρί­φθη­κε και η έν­στα­ση κα­τα­χρη­στι­κής άσκη­σης δι­καιώ­μα­τος, με το χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό σκε­πτι­κό ότι δεν νο­εί­ται κα­τα­χρη­στι­κή άσκη­ση δι­καιώ­μα­τος του οποί­ου την ύπαρ­ξη αρ­νεί­ται ο ίδιος ο ενι­στά­με­νος, ενώ η μα­κρο­χρό­νια αδρά­νεια των δι­καιού­χων δεν αρκεί από μόνη της για να κα­τα­στή­σει τη διεκ­δί­κη­ση κα­τα­χρη­στι­κή.

Η πα­ρα­γρα­φή έκρι­νε την έκ­βα­ση

Παρά τις κομ­βι­κές αυτές πα­ρα­δο­χές, η υπό­θε­ση χά­θη­κε στο πεδίο του χρό­νου. Το Εφε­τείο δέ­χθη­κε ότι οι αξιώ­σεις απο­ζη­μί­ω­σης δεν γεν­νή­θη­καν με την κα­τά­λη­ψη των ακι­νή­των το 1940, αλλά με τις πω­λή­σεις τους σε τρί­τους, στις 20 Δε­κεμ­βρί­ου 1960 για το τμήμα της με­ρί­δας V-293 και στις 11 Φε­βρουα­ρί­ου 1968 για τη με­ρί­δα V-292, οπότε και εκ­δη­λώ­θη­κε η ορι­στι­κή αδυ­να­μία επι­στρο­φής τους. Από τότε έτρε­ξε η πε­ντα­ε­τής πα­ρα­γρα­φή που ισχύ­ει ει­δι­κά για τις χρη­μα­τι­κές αξιώ­σεις κατά του Δη­μο­σί­ου και εξε­τά­ζε­ται αυ­τε­παγ­γέλ­τως από το δι­κα­στή­ριο. Όταν κα­τα­τέ­θη­καν οι αγω­γές, το 2023, οι αξιώ­σεις είχαν πα­ρα­γρα­φεί προ πολ­λού, και μά­λι­στα πριν καν οι ενά­γο­ντες υπει­σέλ­θουν στην κλη­ρο­νο­μία των δι­καιο­πα­ρό­χων τους, με απο­τέ­λε­σμα να μην τις έχουν απο­κτή­σει ποτέ.

Αδιά­φο­ρος κρί­θη­κε ο ισχυ­ρι­σμός τους ότι πλη­ρο­φο­ρή­θη­καν την τύχη των ακι­νή­των μόλις ύστε­ρα από έρευ­να του πλη­ρε­ξού­σιου δι­κη­γό­ρου τους, αφού στις αξιώ­σεις κατά του Δη­μο­σί­ου αφε­τη­ρία της πα­ρα­γρα­φής είναι το αντι­κει­με­νι­κό γε­γο­νός της γέν­νη­σης του δι­καιώ­μα­τος και όχι ο χρό­νος γνώ­σης της ζη­μί­ας.

Η πρώτη αγωγή της κ. Μπα­ράι απορ­ρί­φθη­κε επι­πλέ­ον και για απο­δει­κτι­κό κενό, καθώς δεν προ­σκο­μί­στη­καν οι απο­φά­σεις που πι­στο­ποιού­σαν το κλη­ρο­νο­μι­κό της δι­καί­ω­μα στην πε­ριου­σία της μη­τέ­ρας της.

Το ιστο­ρι­κό πα­ρα­σκή­νιο

Η υπό­θε­ση απο­τε­λεί χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό δείγ­μα των εκ­κρε­μο­τή­των που άφησε πίσω της η ιτα­λι­κή διοί­κη­ση της Δω­δε­κα­νή­σου. Τα ακί­νη­τα πέ­ρα­σαν στο Ελ­λη­νι­κό Δη­μό­σιο με τη Συν­θή­κη Ει­ρή­νης των Πα­ρι­σί­ων του 1947 και το 1952 με­τα­βι­βά­στη­καν στον Ορ­γα­νι­σμό Ακί­νη­της Πε­ριου­σί­ας του Δη­μο­σί­ου στη Δω­δε­κά­νη­σο, ο οποί­ος τα εκ­ποί­η­σε σε ιδιώ­τες. Στις εκτά­σεις που απο­σπά­στη­καν από τις αρ­χι­κές με­ρί­δες υψώ­θη­καν στη συ­νέ­χεια πο­λυώ­ρο­φες οι­κο­δο­μές με δε­κά­δες δια­με­ρί­σμα­τα και κα­τα­στή­μα­τα, γε­γο­νός που έκανε ανέ­φι­κτη κάθε σκέψη αυ­τού­σιας επι­στρο­φής. Οι Τούρ­κοι κλη­ρο­νό­μοι κι­νή­θη­καν δι­κα­στι­κά δε­κα­ε­τί­ες αρ­γό­τε­ρα, αφού πρώτα ανα­γνω­ρί­στη­καν στην Ελ­λά­δα, με απο­φά­σεις του Μο­νο­με­λούς Πρω­το­δι­κεί­ου Ρόδου, τα κλη­ρο­νο­μι­κά δι­καιώ­μα­τα που τους είχαν πι­στο­ποι­ή­σει τουρ­κι­κά δι­κα­στή­ρια. Η από­φα­ση 164/2026, που κα­τα­δί­κα­σε τους ενά­γο­ντες μόνο στη συμ­βο­λι­κή δι­κα­στι­κή δα­πά­νη των 290 ευρώ, στέλ­νει έτσι ένα διπλό μή­νυ­μα: η ιστο­ρι­κή αδι­κία των μη συ­ντε­λε­σμέ­νων απαλ­λο­τριώ­σε­ων ανα­γνω­ρί­ζε­ται δι­κα­στι­κά, όμως ο χρό­νος και οι αυ­στη­ροί κα­νό­νες πα­ρα­γρα­φής υπέρ του Δη­μο­σί­ου σφρα­γί­ζουν ορι­στι­κά την τύχη τέ­τοιων αξιώ­σε­ων.

Την υπό­θε­ση χει­ρί­στη­κε ο δι­κη­γό­ρος κ. Τάσος Μπα­κα­λού­μας.