Στο Εφετείο Δωδεκανήσου η έφεση των Τούρκων για τα ακίνητα στο Νιοχώρι

• Επα­νέρ­χε­ται στο προ­σκή­νιο το ζή­τη­μα των «de facto» απαλ­λο­τριώ­σε­ων του 1940 • Τέσ­σε­ρις Τούρ­κοι υπή­κο­οι και οι κα­θο­λι­κοί τους διά­δο­χοι ζη­τούν ανα­τρο­πή της πρω­τό­δι­κης από­φα­σης που απέρ­ρι­ψε τις αγω­γές τους κατά του Ελ­λη­νι­κού Δη­μο­σί­ου για ακί­νη­τα στη Ρόδο • Υπό­θε­ση με ιστο­ρι­κό, νο­μι­κό και δι­πλω­μα­τι­κό βάθος

Για την 6η Μαρ­τί­ου 2026 έχει προσ­διο­ρι­στεί μετά από ανα­βο­λή η εκ­δί­κα­ση στο Τρι­με­λές Εφε­τείο Δω­δε­κα­νή­σου της πο­λυ­συ­ζη­τη­μέ­νης έφε­σης που έχουν ασκή­σει Τούρ­κοι υπή­κο­οι, οι οποί­οι διεκ­δι­κούν απο­ζη­μιώ­σεις για δύο ακί­νη­τα στο Νιο­χώ­ρι Ρόδου, τα οποία απαλ­λο­τριώ­θη­καν το 1940 από την ιτα­λι­κή διοί­κη­ση.

Πρό­κει­ται για μια υπό­θε­ση με έντο­νες νο­μι­κές και πο­λι­τι­κές προ­ε­κτά­σεις, που επα­να­φέ­ρει στο προ­σκή­νιο το πα­λαιό και σύν­θε­το ζή­τη­μα των πε­ριου­σιών μου­σουλ­μα­νι­κών οι­κο­γε­νειών στα Δω­δε­κά­νη­σα κατά την ιτα­λο­κρα­τία και τη με­τέ­πει­τα ελ­λη­νι­κή διοί­κη­ση.

Η υπό­θε­ση αφορά στην προ­σφυ­γή της Νιλ­γκούν Μπα­ράι, κα­τοί­κου Άγκυ­ρας, και των κα­θο­λι­κών δια­δό­χων του Αμπ­ντου­ραχ­μάν Νατζί Ακμάν, οι οποί­οι ζη­τούν την εξα­φά­νι­ση της από­φα­σης 62/2024 του Πο­λυ­με­λούς Πρω­το­δι­κεί­ου Ρόδου. Η από­φα­ση αυτή απέρ­ρι­ψε τις αγω­γές τους κατά του Ελ­λη­νι­κού Δη­μο­σί­ου, κρί­νο­ντάς τες απα­ρά­δε­κτες λόγω έλ­λει­ψης εν­νό­μου συμ­φέ­ρο­ντος.

Από την ιτα­λι­κή απαλ­λο­τρί­ω­ση του  1940 έως την ελ­λη­νι­κή κυ­ριό­τη­τα

Τα επί­δι­κα ακί­νη­τα, με κτη­μα­το­λο­γι­κούς αριθ­μούς V-292 και V-293 οι­κο­δο­μών Ρόδου, απαλ­λο­τριώ­θη­καν με τα δια­τάγ­μα­τα του Ιτα­λού κυ­βερ­νή­τη στις 13 Μαΐου 1940, για λό­γους δη­μο­σί­ας ωφέ­λειας. Σύμ­φω­να με το Ελ­λη­νι­κό Δη­μό­σιο, οι τότε ιδιο­κτή­τες είχαν απο­ζη­μιω­θεί, καθώς το Ιτα­λι­κό Δη­μό­σιο είχε κα­θο­ρί­σει σχε­τι­κή απο­ζη­μί­ω­ση, η οποία με­τα­φέρ­θη­κε μέσω της Μι­κτής Οι­κο­νο­μι­κής Επι­τρο­πής και κα­τέ­λη­ξε στην Τρά­πε­ζα της Ελ­λά­δος. Ωστό­σο, οι ενα­γό­με­νοι υπο­στη­ρί­ζουν πως ου­δέ­πο­τε έλα­βαν χρή­μα­τα ή ει­δο­ποί­η­ση για τις απαλ­λο­τριώ­σεις αυτές.

Μετά τη συν­θή­κη Ει­ρή­νης των Πα­ρι­σί­ων του 1947, όλα τα ακί­νη­τα του Ιτα­λι­κού Δη­μο­σί­ου στη Δω­δε­κά­νη­σο πε­ρι­ήλ­θαν στο Ελ­λη­νι­κό Δη­μό­σιο. Τα συ­γκε­κρι­μέ­να ακί­νη­τα εντά­χθη­καν αρ­χι­κά στον Ορ­γα­νι­σμό Ακί­νη­της Πε­ριου­σί­ας Δη­μο­σί­ου Δω­δε­κα­νή­σου το 1955 και αρ­γό­τε­ρα που­λή­θη­καν, εν μέρει, σε ιδιώ­τες και οι­κο­δο­μι­κούς συ­νε­ται­ρι­σμούς. Το υπό­λοι­πο τμήμα πα­ρέ­μει­νε στην κυ­ριό­τη­τα του Ελ­λη­νι­κού Δη­μο­σί­ου.

Η πρω­τό­δι­κη από­φα­ση και το σκε­πτι­κό της

Το Πο­λυ­με­λές Πρω­το­δι­κείο Ρόδου, με την από­φα­ση 62/2024, απέρ­ρι­ψε τις δύο αγω­γές των Τούρ­κων υπη­κό­ων, κρί­νο­ντας ότι οι ενά­γο­ντες δεν δια­θέ­τουν έν­νο­μο συμ­φέ­ρον, καθώς οι ίδιοι συ­νο­μο­λο­γούν ότι η κα­τά­λη­ψη των ακι­νή­των έγινε ήδη από το 1940. Το Δι­κα­στή­ριο έλαβε υπόψη του πως από το 1940 έως σή­με­ρα έχει πα­ρέλ­θει το χρο­νι­κό διά­στη­μα που απαι­τεί­ται για τη συ­μπλή­ρω­ση της κτη­τι­κής πα­ρα­γρα­φής ή χρη­σι­κτη­σί­ας, σύμ­φω­να με τον Κτη­μα­το­λο­γι­κό Κα­νο­νι­σμό Δω­δε­κα­νή­σου. Επί­σης, ση­μεί­ω­σε ότι ακόμη κι αν θε­ω­ρη­θεί πως η απαλ­λο­τρί­ω­ση δεν συ­ντε­λέ­στη­κε πλή­ρως, η κυ­ριό­τη­τα ανή­κει πλέον στο Ελ­λη­νι­κό Δη­μό­σιο λόγω έκτα­κτης χρη­σι­κτη­σί­ας.

Το Δι­κα­στή­ριο επι­κα­λέ­στη­κε απο­φά­σεις του Αρεί­ου Πάγου, όπως την ΟλΑΠ 599/1971 και την ΑΠ 1625/2009, οι οποί­ες ανα­γνω­ρί­ζουν την κτήση κυ­ριό­τη­τας από το Δη­μό­σιο σε πε­ρι­πτώ­σεις που η κα­το­χή ασκεί­ται για μακρύ χρο­νι­κό διά­στη­μα χωρίς αντι­δρά­σεις των αρ­χι­κών ιδιο­κτη­τών.

Το πε­ριε­χό­με­νο της έφε­σης: επι­χει­ρή­μα­τα και αι­τιά­σεις

Οι εκ­κα­λού­ντες θε­ω­ρούν την πρω­τό­δι­κη από­φα­ση εσφαλ­μέ­νη, ισχυ­ρι­ζό­με­νοι ότι το δι­κα­στή­ριο δεν αι­τιο­λό­γη­σε ει­δι­κά την έλ­λει­ψη εν­νό­μου συμ­φέ­ρο­ντος. Υπο­στη­ρί­ζουν ότι η εφαρ­μο­γή της χρη­σι­κτη­σί­ας στην υπό­θε­σή τους είναι αντι­συ­νταγ­μα­τι­κή και αντί­θε­τη στο άρθρο 4 του Συ­ντάγ­μα­τος περί ισό­τη­τας των πο­λι­τών ενώ­πιον του νόμου, καθώς το Δη­μό­σιο –όταν ενερ­γεί ως ιδιώ­της– δεν μπο­ρεί να επι­κα­λεί­ται ευ­νοϊ­κό­τε­ρη με­τα­χεί­ρι­ση. Επί­σης, κά­νουν λόγο για πα­ρα­βί­α­ση διε­θνών συμ­βά­σε­ων, όπως της Ευ­ρω­παϊ­κής Σύμ­βα­σης Δι­καιω­μά­των του Αν­θρώ­που (άρθρο 1 του Πρώ­του Πρω­το­κόλ­λου) και του Χάρτη Θε­με­λιω­δών Δι­καιω­μά­των της ΕΕ, που προ­στα­τεύ­ουν το δι­καί­ω­μα της ιδιο­κτη­σί­ας.

Η έφεση επι­κα­λεί­ται ακόμη τη νο­μο­λο­γία του Ευ­ρω­παϊ­κού Δι­κα­στη­ρί­ου Δι­καιω­μά­των του Αν­θρώ­που (όπως την υπό­θε­ση Πα­πα­μι­χα­λό­που­λος κατά Ελ­λά­δας, 1993), όπου ανα­γνω­ρί­ζε­ται ότι η de facto απαλ­λο­τρί­ω­ση χωρίς απο­ζη­μί­ω­ση συ­νι­στά πα­ρα­βί­α­ση του δι­καιώ­μα­τος στην πε­ριου­σία. Οι εφε­σί­βλη­τοι επι­μέ­νουν ότι ου­δέ­πο­τε κα­τα­βλή­θη­κε απο­ζη­μί­ω­ση ούτε ολο­κλη­ρώ­θη­κε νο­μί­μως δια­δι­κα­σία απαλ­λο­τρί­ω­σης.

Η στάση του Ελ­λη­νι­κού Δη­μο­σί­ου

Το Ελ­λη­νι­κό Δη­μό­σιο, ως διά­δο­χο του Ιτα­λι­κού, έχει απορ­ρί­ψει κα­τη­γο­ρη­μα­τι­κά τις αι­τιά­σεις, υπο­γραμ­μί­ζο­ντας ότι οι απο­ζη­μιώ­σεις είχαν προ­βλε­φθεί από το 1940 και πως τα ακί­νη­τα κα­τε­λή­φθη­σαν νο­μί­μως, ενώ στη συ­νέ­χεια εντά­χθη­καν στο ελ­λη­νι­κό νο­μι­κό κα­θε­στώς δυ­νά­μει διε­θνών συν­θη­κών. Το Δη­μό­σιο επι­κα­λεί­ται ακόμη τη συ­νε­χή και ει­ρη­νι­κή νομή των ακι­νή­των για πάνω από οκτώ δε­κα­ε­τί­ες, γε­γο­νός που θε­με­λιώ­νει την κυ­ριό­τη­τά του ακόμη και κατά τις δια­τά­ξεις περί χρη­σι­κτη­σί­ας.

Σύμ­φω­να με τη θέση του, η οποια­δή­πο­τε ση­με­ρι­νή διεκ­δί­κη­ση στε­ρεί­ται νο­μι­κής βάσης, καθώς έχει επέλ­θει πα­ρα­γρα­φή κάθε σχε­τι­κού δι­καιώ­μα­τος, ενώ η κυ­ριό­τη­τα ανή­κει πλέον στο Ελ­λη­νι­κό Δη­μό­σιο κατά πλήρη και αδιά­κο­πη νομή.

Οι πο­λι­τι­κές και δι­πλω­μα­τι­κές δια­στά­σεις

Η υπό­θε­ση δεν πε­ριο­ρί­ζε­ται μόνο στη νο­μι­κή της διά­στα­ση. Τουρ­κι­κά μέσα ενη­μέ­ρω­σης και ορ­γα­νώ­σεις έχουν ήδη ανα­κοι­νώ­σει ότι θα με­τα­φέ­ρουν το ζή­τη­μα στα διε­θνή φόρα, με­τα­ξύ των οποί­ων τα Ηνω­μέ­να Έθνη, η Ευ­ρω­παϊ­κή Ένωση, ο ΟΑΣΕ και το Ευ­ρω­παϊ­κό Δι­κα­στή­ριο Αν­θρω­πί­νων Δι­καιω­μά­των. Υπο­στη­ρί­ζουν πως η Ελ­λά­δα «σφε­τε­ρί­στη­κε» πε­ριου­σί­ες Τούρ­κων πο­λι­τών μετά την προ­σάρ­τη­ση της Δω­δε­κα­νή­σου το 1947, επι­χει­ρώ­ντας να δη­μιουρ­γή­σουν ζή­τη­μα «τουρ­κι­κών πε­ριου­σιών» στο Αι­γαίο.

Στο ελ­λη­νι­κό Υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών, ωστό­σο, η υπό­θε­ση θε­ω­ρεί­ται κα­θα­ρά αστι­κής φύ­σε­ως, με νο­μι­κά και ιστο­ρι­κά τε­τε­λε­σμέ­να που δεν μπο­ρούν να αμ­φι­σβη­τη­θούν. Πα­ράλ­λη­λα, το­νί­ζε­ται ότι οι τουρ­κι­κές κι­νή­σεις εντάσ­σο­νται σε μια ευ­ρύ­τε­ρη στρα­τη­γι­κή αμ­φι­σβή­τη­σης της ελ­λη­νι­κής κυ­ριαρ­χί­ας σε νησιά και εδάφη της Δω­δε­κα­νή­σου.

Την υπό­θε­ση χει­ρί­ζε­ται ο δι­κη­γό­ρος κ. Τάσος Μπα­κα­λού­μας.