Aρθρο του δικηγόρου κ. Βασίλη Καταβενάκη

Ανα­τρέ­χο­ντας στην καθη­με­ρι­νό­τητα που βιώναμε μόλις πριν λίγο καιρό, τις αυτο­μα­το­ποι­η­μέ­νες κινή­σεις μας, τις κοι­νω­νι­κές μας σχέσεις, τις ανάγκες και τις αγωνίες μας, δια­πι­στώ­νουμε ότι όλα τα παρα­πάνω ήταν ρυθ­μι­σμένα χωρίς την δική μας βούληση, ότι απο­τε­λού­σαμε μονάδες διαρ­θρω­μέ­νες σε μια κοι­νω­νία, ένα σύστημα, ένα κράτος, μια παγκό­σμια κοι­νό­τητα που η ατο­μι­κό­τητα ήταν εκμη­δε­νι­σμένη.

Οι άνθρω­ποι μέσα σ΄αυτό το περι­βάλ­λον είναι συνει­δητά υπο­κι­νού­με­νοι και ασυ­νεί­δητα υπο­ταγ­μέ­νοι να κινούν ατέρ­μονα ένα τροχό που ανά τακτά δια­στή­ματα επα­νέ­φερε προ­γραμ­μα­τι­σμέ­νες οικο­νο­μι­κές ή πολι­τι­κές ή πολι­τι­σμι­κές κρίσεις στο περι­βάλ­λον τους. Μόνο η εξα­σφά­λιση της καθη­με­ρι­νής επι­βί­ω­σης λει­τουρ­γούσε γι΄αυ­τούς κατευ­να­στικά, κατα­πραυ­ντικά και ως κύριο σημείο διεκ­δί­κη­σης και αντί­δρα­σης αφού η προη­γού­μενη τάξη πραγ­μά­των είχε απο­κτή­σει πλέον τη δική της αυτό­νομη ηθική και ιδε­ο­λο­γική κάλυψη που χρεια­ζό­ταν για να απο­κτή­σει υπό­σταση και συνεί­δηση συνόλων, ομάδων, θρη­σκειών, εθνο­τή­των.

Οι οργα­νω­μέ­νες κοι­νό­τη­τες προ­σέ­βλε­παν να εξυ­πη­ρε­τή­σουν τις ανάγκες ενός οικο­νο­μι­κού συστή­μα­τος και μιας στα­θε­ρό­τη­τας στην ανά­πτυξη μέσα σε κανόνες και ηθική που προ­έ­τασ­σαν αυτές τις ανάγκες ως δημόσιο συμ­φέ­ρον και ωφέλεια. Η ελεύ­θερη δια­κί­νηση και ανά­πτυξη της προ­σω­πι­κό­τη­τας απο­τε­λού­σαν κατ΄ευ­φη­μι­σμό αγαθά ενώ στην πραγ­μα­τι­κό­τητα ήταν προ­σαρ­μο­σμένα κι εξυ­πη­ρε­τού­σαν το ίδιο σύστημα.

Η φορο­λο­γία, η διανομή του κεφα­λαίου, η χει­ρα­γώ­γηση του κατα­να­λω­τι­σμού ουδόλως έθεταν σαν παρα­νο­μα­στή τον άνθρωπο. Περι­βάλ­λον, μετα­να­στευ­τικό, πολε­μι­κές συγκρού­σεις, όριο φτώ­χειας είχαν κι αυτά σαν παρα­νο­μα­στή οικο­νο­μικά συμ­φέ­ρο­ντα που οι ισχυροί θεω­ρού­σαν ότι δύνα­νται να ρυθ­μί­ζουν με θεμιτές και αθέ­μι­τες απο­φά­σεις στα πλαίσια του αντα­γω­νι­σμού τους.

Κι ερχό­μα­στε πλέον σε μια πρω­το­φανή κατά­σταση που η χάραξη κοινής πορείας εκ των πραγ­μά­των δεν μπορεί να χει­ρα­γω­γη­θεί ούτε με απο­φά­σεις ούτε με πράξεις.

Σε μια κατά­σταση που δεν μπορεί να ρυθ­μι­στούν ούτε να εξι­σορ­ρο­πη­θούν οικο­νο­μία και στα­θε­ρό­τητα. Απο­δεί­χθηκε ότι ο άνθρω­πος δεν είναι εξου­σια­στής των πάντων αλλά ξενι­στής σε ένα περι­βάλ­λον το οποίο θα πρέπει να σέβεται να δια­φυ­λάσ­σει. Η αλα­ζο­νεία της εξου­σίας ταπει­νώ­θηκε από ανέ­λεγ­κτους εξω­τε­ρι­κούς παρά­γο­ντες. Ως “από μηχανής θεός” η παν­δη­μία ανά­γκασε την παγκό­σμια κοι­νό­τητα να θέσει σαν πρω­ταρ­χικό μέλημά της την δημόσια υγεία, την υγεία του καθενός παρα­με­ρί­ζο­ντας όλα όσα μέχρι σήμερα απο­τε­λού­σαν το κύριο μέλημά τους. Τα εξαρ­τή­ματα που εξυ­πη­ρε­τού­σαν μέχρι τώρα τις ανάγκες και τα συμ­φέ­ρο­ντα της παγκο­σμιο­ποί­η­σης, οι άνθρω­ποι, όχι μόνο αδυ­να­τούν να χρη­σι­μεύ­σουν σ΄ένα απο­προ­σα­να­το­λι­σμένο σύστημα σαν σύνολο ή σαν επι­μέ­ρους ενό­τη­τες, αλλά έχουν ανέβει πλέον στο προ­σκή­νιο, στο όνομα της δημό­σιας υγείας . Προ­τάσ­σε­ται η ατο­μι­κό­τητα του καθενός, η προ­στα­σία της έναντι όλων. Το δημόσιο συμ­φέ­ρον πλέον δεν νοείται ως συμ­φέ­ρον του συνόλου αλλά ως συμ­φέ­ρον των ανθρώ­πων που το απο­τε­λούν, δημιουρ­γώ­ντας αμη­χα­νία στην ιθύ­νουσα παγκό­σμια κοι­νό­τητα, αφού ακούσιά της οδη­γή­θηκε προς τα εκεί.

Και βέβαια η αμη­χα­νία είναι αμφί­πλευρη γιατί με τα σημε­ρινά δεδο­μένα οι άνθρω­ποι δεν μπορούν να καθο­δη­γη­θούν, δεν μπορούν να χρη­σι­μο­ποι­η­θούν. Βρί­σκο­νται κι αυτού σε ακούσια αδρά­νεια αλλά και σε σημείο εκκί­νη­σης για τον ανα­προσ­διο­ρι­σμό της θέσης τους και της λει­τουρ­γι­κό­τη­τάς τους.

Η περί­ο­δος κρίσης που βιώνουν θα απο­τε­λέ­σει το έναυσμα αντί­δρα­σης καθώς το σύστημα αδυ­να­τεί να προ­σφέ­ρει και να καλύψει την ανάγκη της καθη­με­ρι­νής επι­βί­ω­σης. Ο εγκλω­βι­σμός των ανθρώ­πων για την ώρα τους δημιουρ­γεί το αίσθημα της ασφά­λειας και της “υπο­τυ­πώ­δους” πρό­νοιας που έχουν συνη­θί­σει να τους προ­σφέ­ρε­ται σαν αντί­τιμο των υπη­ρε­σιών τους προς το σύνολο, μη αντι­λαμ­βα­νό­με­νοι ακόμη ότι αυτοί οι ίδιοι που απο­τε­λού­σαν το καύσιμο, την κινη­τή­ριο δύναμη, στη νέα πραγ­μα­τι­κό­τητα βρί­σκο­νται πλέον στο προ­σκή­νιο προ­σω­πικά, ατομικά με ανάγκες απο­κλει­στικά δικές τους.

Σε σύντομο διά­στημα θα αρχί­σουν και να ανε­ξαρ­τη­το­ποιού­νται και να προ­τάσ­σουν τις ατο­μι­κές ανάγκες τους έναντι του συστή­μα­τος, ενώ κατα­λυ­τικό ρόλο στη συνει­δη­το­ποί­ηση της νέας κατά­στα­σης θα παίξει επι­βαλ­λό­μενη “απο­στει­ρω­μένη” καθη­με­ρι­νό­τητά τους.

Είναι δε ακόμη σε πρώιμο στάδιο το σύστημα, ο μηχα­νι­σμός που αντί να τον υπη­ρε­τή­σουμε οφείλει να μας εξυ­πη­ρε­τή­σει και να μας προ­σφέ­ρει. Δεν είναι όμως ένα σύστημα σκο­πι­μό­τη­τας γιατί δημιουρ­γή­θηκε από την άμεση ανάγκη, από έναν αόρατο εχθρό τον οποίο όσο πιο γρήγορα εξα­λεί­ψουν τόσο πιο γρήγορα θα απο­δυ­να­μώ­σουν την ασυ­νεί­δητη ακόμη ισχύ της ατο­μι­κό­τη­τας.

Πρω­ταρ­χικό αγαθό στη νέα πραγ­μα­τι­κό­τητα θα είναι η εξα­σφά­λιση της υγείας και της δια­βί­ω­σης σ΄ένα περι­βάλ­λον που θα έχει στο επί­κε­ντρο τους ανθρώ­πους και όχι τα δημο­σιο­νο­μικά ζητή­ματα για επί­τευξη γενι­κό­τε­ρων στόχων που έθεταν τα όρια της υπό­στα­σής τους. Τα κύματα αλλη­λεγ­γύης και αλλη­λο­στή­ρι­ξης που ανα­πτύσ­σο­νται δεν έχουν πλέον παρα­νο­μα­στή το συμ­φέ­ρο­ντα της οικο­νο­μίας και της πολι­τι­κής αλλά της διά­σω­σης ανθρώ­πων ανε­ξαρ­τή­τως οποιασ­δή­ποτε ειδι­κό­τε­ρης ταυ­τό­τη­τας.

Θα απο­τε­λέ­σει αυτή η αλλαγή της καθη­με­ρι­νό­τη­τας και της αντι­στοι­χίας ατόμου-κοινότητας το έναυσμα για την αλλαγή της κοσμο­θε­ω­ρίας μας. Την επόμενη μέρα της υγειο­νο­μι­κής κρίσης θα τεθούν τα νέα δεδο­μένα ώστε να προ­χω­ρή­σουμε παρα­πέρα συνει­δη­το­ποιώ­ντας ότι οφείλει η ανθρω­πό­τητα να προ­χω­ρή­σει σε ένα νέο “δια­φω­τι­σμό” και ότι δεν πρέπει να αφε­θούμε στους επι­τή­δειους που θα προ­σπα­θή­σουν να εκμε­ταλ­λευ­τούν την παγκό­σμια κρίση για να βγούν και πάλι κυρί­αρ­χοι έναντι άλλων. Ας απο­τε­λέ­σει η κατά­σταση αυτή που βιώ­νουμε το κοινό δίδαγμα ότι οι κοινοί κίν­δυ­νοι που δια­τρέ­χει η ανθρω­πό­τητα είναι μεγα­λύ­τε­ροι της κυριαρ­χίας της.