Κώστας Θωκταρίδης: «Η Πολιτεία πρέπει να προωθήσει τον καταδυτικό τουρισμό και την υποβρύχια πολιτιστική κληρονομιά»

Ο πα­νελ­λη­νί­ως γνω­στός δύτης Κώ­στας Θω­κτα­ρί­δης σε συ­νέ­ντευ­ξή του στη «δη­μο­κρα­τι­κή» μι­λά­ει για τους λό­γους που τον οδή­γη­σαν να ασχο­λη­θεί με το υγρό στοι­χείο και τις κα­τα­δύ­σεις. Ανα­φέ­ρε­ται χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά σε πα­ρα­δείγ­μα­τα που τον ώθη­σαν στην με­λέ­τη του ιστο­ρι­κού πλαι­σί­ου των ευ­ρη­μά­των και των αν­θρώ­πων που τα στε­λέ­χω­σαν, επι­ση­μαί­νο­ντας ότι «αν γνω­ρί­ζω την ιστο­ρία είναι σαν να προ­σθέ­τω σε μία ασπρό­μαυ­ρη ται­νία χρώμα και μου­σι­κή».

Ανα­φέ­ρε­ται λε­πτο­με­ρώς στο υπο­βρύ­χιο «Περ­σεύς» από να ναυά­για που ανα­κά­λυ­ψε και με το οποίο δέ­θη­κε πε­ρισ­σό­τε­ρο συ­ναι­σθη­μα­τι­κά, αλλά και στα ναυά­για της Ρόδου. Επι­ση­μαί­νει την ανα­γκαιό­τη­τα να προ­ω­θή­σει η πο­λι­τεία τον κα­τα­δυ­τι­κό του­ρι­σμό και την υπο­βρύ­χια πο­λι­τι­στι­κή κλη­ρο­νο­μιά. Δεν πρέ­πει να μεί­νου­με μόνο σε ένα ΦΕΚ. «Πρέ­πει, διαρ­κώς, να γί­νο­νται ενέρ­γειες, ώστε να προ­ω­θη­θεί η ναυ­τι­κή ιστο­ρία, η οποία είναι πολύ πλού­σια και συ­ναρ­πά­ζει πάρα πολύ τόσο τους Ελ­λη­νες, όσο και τους ξέ­νους», ανα­φέ­ρει χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά ο «γη­τευ­τής της αβύσ­σου» όπως τον απο­κα­λούν.

ΣΥ­ΝΕ­ΝΤΕΥ­ΞΗ ΣΤΟΝ Γιάν­νη Μπό­ζιο

• Ποιος ήταν ο λόγος που σας έκανε να ασχο­λη­θεί­τε με το υγρό στοι­χείο και τις κα­τα­δύ­σεις;

Όταν ήμου­να μι­κρός θε­ω­ρού­σα τον εαυτό μου βου­νί­σιο (γε­λά­ει)… δεν είχα κά­ποια ιδιαί­τε­ρη έλξη για την θά­λασ­σα, αλλά βλέ­πο­ντας μία εκ­πο­μπή στην τη­λε­ό­ρα­ση, στην οποία υπήρ­χε ένα αφιέ­ρω­μα στους βα­τρα­χαν­θρώ­πους του Πο­λε­μι­κού Ναυ­τι­κού μου είχε κάνει ιδιαί­τε­ρη εντύ­πω­ση ότι στον επί­λο­γο της εκ­πο­μπής οι δύτες άρ­χι­σαν να κα­τα­δύ­ο­νται, νύχτα, στην θά­λασ­σα με τη βο­ή­θεια προ­βο­λέ­ων, ενώ στα­δια­κά το φώς χα­νό­ταν. Εμένα αυτό μου πυ­ρο­δό­τη­σε την πε­ριέρ­γεια, για το τί είδαν μετά. Στην συ­νέ­χεια, εγώ έψαξα τις υπό­λοι­πες εκ­πο­μπές για να δω τι συ­νέ­βη στην νυ­κτε­ρι­νή αυτή κα­τά­δυ­ση, αλλά, εν τέλει, δεν το βρήκα κι έτσι πα­ρέ­μει­νε η απο­ρία για το τί μπο­ρεί να δει κά­ποιος νύχτα στη θά­λασ­σα. Όντας μι­κρός, για μένα αυτό ήταν κάτι το εξω­πραγ­μα­τι­κό. Έπει­τα άρ­χι­σα να δια­βά­ζω τις εγκυ­κλο­παί­δειες του Κου­στώ και να βλέπω τα ντο­κι­μα­ντέρ, όμως ο Κου­στώ είχε μία πλη­ρό­τη­τα, δη­λα­δή είχε αρχή, μέση και τέλος και αυτό δεν μου διέ­γει­ρε τόσο πολύ τη φα­ντα­σία. Η εμπει­ρία μου από τις πρώ­τες κα­τα­δύ­σεις σε νεαρή ηλι­κία δεν ήταν θε­τι­κή, δεν αι­σθα­νό­μουν άνετα μέσα στο νερό, για αυτό απο­φά­σι­σα ότι θα έπρε­πε να επεν­δύ­σω αρ­κε­τό χρόνο, ώστε να μπο­ρέ­σω να αι­σθαν­θώ άνετα. Έτσι άρ­χι­σα να κάνω πολύ συ­στη­μα­τι­κά κα­τα­δύ­σεις, να δια­βά­ζω βι­βλία, να πη­γαί­νω σε σχο­λεία και να ρωτάω αν­θρώ­πους με εμπει­ρία, για να βελ­τιω­θώ και να νιώσω ασφά­λεια μέσα στη θά­λασ­σα.

• Εκτός από την πρα­κτι­κή ανα­ζή­τη­ση των ναυα­γί­ων, είστε ένας άν­θρω­πος που πάντα προ­σπα­θεί να με­λε­τά το ιστο­ρι­κό πλαί­σιο αλλά και τη δράση των πρω­τα­γω­νι­στών που στε­λέ­χω­ναν, κά­πο­τε, τα ευ­ρή­μα­τά σας. Από πού προ­έ­κυ­ψε αυτή η αγάπη για τη με­λέ­τη του ιστο­ρι­κού πλαι­σί­ου;

Η αγάπη μου για την γνώση και πλη­ρο­φο­ρία του αντι­κει­μέ­νου, προ­έ­κυ­ψε πάλι λόγω μιας τυ­χαί­ας συ­γκυ­ρί­ας. Τα­ξί­δευα από Πει­ραιά για Κρήτη για μία δου­λειά κα­τα­δυ­τι­κή και έφτα­σα στο λι­μά­νι αρ­κε­τά νωρίς και δεν μπο­ρού­σα να μπω μέσα στο πλοίο, οπότε απο­φά­σι­σα να επι­σκε­φτώ το Ναυ­τι­κό Mου­σείο Ελ­λά­δος που είναι στον Πει­ραιά για να πε­ρά­σω το χρόνο μου μέχρι να επι­βι­βα­στώ στο πλοίο. Μπαί­νο­ντας μέσα στο Mου­σείο δια­πί­στω­σα ότι ήμουν ο μόνος επι­σκέ­πτης και άρ­χι­σα να το εξε­ρευ­νώ. Ύστε­ρα από λίγη ώρα και ενώ πε­ριερ­γα­ζό­μουν τα εκ­θέ­μα­τα με την άκρη του μα­τιού μου έβλε­πα ότι περ­πα­τού­σε πα­ράλ­λη­λα με εμένα ένας ηλι­κιω­μέ­νος άν­θρω­πος. Στην αρχή φα­ντά­στη­κα ότι ήταν και αυτός ένας επι­σκέ­πτης. Καθώς περ­πα­τού­σα­με πα­ράλ­λη­λα, εγώ στα­μά­τη­σα και έδει­ξα ιδιαί­τε­ρο εν­δια­φέ­ρον για κά­ποια αντι­κεί­με­να που προ­έρ­χο­νταν από το βυθό. Συ­γκε­κρι­μέ­να, έβλε­πα την τορ­πί­λη που είχε χτυ­πή­σει το κα­τα­δρο­μι­κό Έλλη στην Τήνο και άλλα αντι­κεί­με­να από γε­γο­νό­τα-σταθ­μούς της ναυ­τι­κής ιστο­ρί­ας της χώρας μας. Τότε με προ­σέγ­γι­σε αυτός ο κύ­ριος, ο οποί­ος, τε­λι­κά, απο­δεί­χθη­κε πως ήταν ο πρό­ε­δρος του Μου­σεί­ου, μία με­γά­λη μορφή στο χώρο της ναυ­τι­κής ιστο­ρί­ας, ο ναύ­αρ­χος Πα­ΐ­ζης. Ο άν­θρω­πος αυτός είχε αφιε­ρώ­σει τη ζωή του στη με­λέ­τη της ναυ­τι­κής ιστο­ρί­ας της Ελ­λά­δας. Και άρ­χι­σε να μου κάνει μία πολύ όμορ­φη και ευ­γε­νι­κή ξε­νά­γη­ση. Εί­δα­με μαζί όλο το Μου­σείο και ήταν μία συ­ναρ­πα­στι­κή εμπει­ρία. Στο τέλος της ιδιαί­τε­ρης αυτής ξε­νά­γη­σης μου πρό­τει­νε, να αγο­ρά­σω ένα βι­βλίο από την βι­βλιο­θή­κη του Μου­σεί­ου, σχε­τι­κά με τη ναυ­τι­κή ιστο­ρία. Έτσι και έγινε. Αγό­ρα­σα ένα βι­βλίο, το οποίο άρ­χι­σα να ξε­φυλ­λί­ζω μέσα στο κα­ρά­βι και πραγ­μα­τι­κά μα­γεύ­τη­κα, με απο­τέ­λε­σμα να ξε­νυ­χτή­σω δια­βά­ζο­ντάς το. Ήταν ένα τρο­με­ρό βι­βλίο του Τσου­κα­λά, ο οποί­ος ήταν ύπαρ­χος του υπο­βρυ­χί­ου Κα­τσώ­νης, στου οποί­ου έτυχε, λίγα χρό­νια πριν, να συμ­με­τέ­χω στην ανα­κά­λυ­ψη. Το βι­βλίο αυτό με την απλό­τη­τα του λόγου, με χιου­μο­ρι­στι­κές πι­νε­λιές και με τη φο­βε­ρή πε­ρι­γρα­φή των προ­σω­πι­κο­τή­των που­στε­λέ­χω­ναν το υπο­βρύ­χιο, σου δη­μιουρ­γού­σε την εντύ­πω­ση ότι είσαι μέλος του πλη­ρώ­μα­τος και αυτό με συ­γκλό­νι­σε και με έκανε να συλ­λο­γι­στώ ότι σαν δύτης δεν έχω δει τί­πο­τα, γιατί όσα ναυά­για κι αν είχα δει, χωρίς τη γνώση του ιστο­ρι­κού πλαι­σί­ου έμοια­ζαν σαν ένα μάτσο σί­δε­ρα. Έτσι, συ­νει­δη­το­ποί­η­σα ότι αν γνω­ρί­ζω την ιστο­ρία είναι σαν να προ­σθέ­τω σε μία ασπρό­μαυ­ρη ται­νία χρώμα και μου­σι­κή. Έτσι, άρ­χι­σα να αγο­ρά­ζω βι­βλία και πλέον έχω πάνω από 7.000, κυ­ρί­ως ναυ­τι­κά, ενώ δια­τή­ρη­σα την σχέση με τον ναύ­αρ­χο, ο οποί­ος δια­δρα­μά­τι­σε το ρόλο του μέ­ντο­ρα για μένα.

• Πόσα ναυά­για υπάρ­χουν στην Ελ­λά­δα; Είναι δυ­να­τή η πρό­σβα­ση σε όλα;

Εγώ έχω μία βάση δε­δο­μέ­νων πάρα πολύ ενη­με­ρω­μέ­νη. Υπάρ­χουν πάνω από 1.500 σύγ­χρο­να ναυά­για, δεν ανα­φέ­ρο­μαι στα αρ­χαία, καθώς τα θεωρώ μία δια­φο­ρε­τι­κή κα­τη­γο­ρία, η οποία συ­μπε­ρι­λαμ­βά­νει την επι­στή­μη της αρ­χαιο­λο­γί­ας. Εγώ προ­σω­πι­κά ασχο­λού­μαι πε­ρισ­σό­τε­ρο με τα σύγ­χρο­να ναυά­για, τα σι­δε­ρέ­νια πλοία, για να γίνω πιο κα­τα­νοη­τός. Στην κα­τη­γο­ρία αυτή έχω πάνω από 1.500 ναυά­για στο αρ­χείο μου. Πολλά από αυτά είναι σε με­γά­λα βάθη και αυτό τα κα­θι­στά δυ­σπρό­σι­τα. Κά­ποια ναυά­για έχουν πολύ ση­μα­ντι­κή ιστο­ρία, ενώ κά­ποια άλλα ισο­σταθ­μί­ζουν την έλ­λει­ψη ση­μα­ντι­κού ιστο­ρι­κού υπο­βά­θρου με την πολύ ωραία ει­κό­να που προ­σφέ­ρουν. Οπότε κάθε ναυά­γιο έχει κάτι εν­δια­φέ­ρον να πα­ρου­σιά­σει. Για μένα όλη αυτή η δια­δι­κα­σία είναι σαν ένα παζλ, που σιγά-σιγά το ολο­κλη­ρώ­νω. Βρί­σκω νέα στοι­χεία, νέες πλη­ρο­φο­ρί­ες και ενη­με­ρώ­νω, διαρ­κώς, το ήδη υπάρ­χον αρ­χείο.

• Ποιο, θε­ω­ρεί­τε, είναι το σπου­δαιό­τε­ρο ναυά­γιο που έχετε ανα­κα­λύ­ψει;

Θα σας πω αυτό, με το οποίο έχω δεθεί πε­ρισ­σό­τε­ρο συ­ναι­σθη­μα­τι­κά και δεν είναι άλλο από το υπο­βρύ­χιο «Περ­σεύς». Είναι ένα βρε­τα­νι­κό υπο­βρύ­χιο, το οποίο βυ­θί­στη­κε στην Κε­φα­λο­νιά, κατά τη διάρ­κεια του Δευ­τέ­ρου Πα­γκο­σμί­ου Πο­λέ­μου και στο οποίο ένας, από τους άν­δρες, που στε­λέ­χω­ναν το υπο­βρύ­χιο, ένας βρε­τα­νός κα­τά­φε­ρε και δια­σώ­θη­κε. Αφού μπό­ρε­σε με υπε­ράν­θρω­πη προ­σπά­θεια να κο­λυ­μπή­σει και να βγει στο νησί, εκεί τον βρή­καν ημι­λι­πό­θυ­μο κά­ποιοι ντό­πιοι, οι οποί­οι είχαν πάει για ψά­ρε­μα στην πα­ρα­λία. Τον τρά­βη­ξαν έξω από το νερό, του έδω­σαν το χτα­πό­δι που είχαν πιά­σει και λίγο ρούμι, αν θυ­μά­μαι καλά, και τον έκρυ­ψαν σε μία σπη­λιά, λέ­γο­ντάς του, με τη χρήση νοη­μά­των φυ­σι­κά καθώς δεν ήξε­ραν να μι­λούν αγ­γλι­κά, να πε­ρι­μέ­νει εκεί. Αυτοί γύ­ρι­σαν στο χωριό και έκα­ναν μία μικρή σύ­σκε­ψη απο­φα­σί­ζο­ντας, εν τέλει να τον πε­ρι­θάλ­ψουν. Οι ντό­πιοι, λοι­πόν, γύ­ρι­σαν στη σπη­λιά με ένα γαϊ­δου­ρά­κι, για να τον με­τα­φέ­ρουν στο χωριό. Έπει­τα, για πάρα πολ­λούς μήνες τον με­τέ­φε­ραν από σπίτι σε σπίτι, τον φι­λο­ξε­νού­σαν, του πα­ρεί­χαν φα­γη­τό και φάρ­μα­κα και κα­νέ­νας δεν τον κα­τέ­δω­σε. Να ση­μειω­θεί ότι όλο αυτό το διά­στη­μα στο νησί υπήρ­χαν Γερ­μα­νοί και Ιτα­λοί. Στη συ­νέ­χεια, κά­ποιοι Έλ­λη­νες πρά­κτο­ρες που συ­νερ­γα­ζό­ντου­σαν με τις αγ­γλι­κές μυ­στι­κές υπη­ρε­σί­ες, ενη­μέ­ρω­σαν τη Μέση Ανα­το­λή, που βρι­σκό­ταν το αγ­γλι­κό αρ­χη­γείο, ότι υπάρ­χει ένας ναυα­γός από ένα υπο­βρύ­χιο. Οπότε η υπη­ρε­σία  δια­φυ­γών ανέ­λα­βε να στεί­λει ένα με­γά­λο καΐκι με κα­πε­τά­νιο τον φη­μι­σμέ­νο Χούμα, έναν ήρωα της Αγ­γλι­κής Εθνι­κής Αντί­στα­σης, ο οποί­ος ήταν κα­πε­τά­νιος δια­φυ­γών, δη­λα­δή διέ­σω­ζε κόσμο. Ο κα­πε­τά­νιος έφτα­σε στην Κε­φα­λο­νιά και μετά από ένα πε­ρι­πε­τειώ­δες τα­ξί­δι κα­τά­φε­ρε να πάρει τον επι­ζώ­ντα και να τον με­τα­φέ­ρει στην Τουρ­κία. Εγώ όταν διά­βα­σα αυτή την ιστο­ρία, την οποία δι­η­γή­θη­κα πα­ρα­λεί­πο­ντας αρ­κε­τές εν­δια­φέ­ρου­σες λε­πτο­μέ­ρειες, απο­φά­σι­σα πως έπρε­πε να βρώ αυτό το ναυά­γιο. Έτσι ορ­γα­νώ­σα­με μία απο­στο­λή το 1997 στην Κε­φα­λο­νιά, η οποία στην αρχή δεν πή­γαι­νε καλά. Εν τέλει, βρήκα το ναυά­γιο ανή­με­ρα των Χρι­στου­γέν­νων. Κα­τό­πιν τα­ξι­δέ­ψα­με στην Αγ­γλία και βρή­κα­με τους συγ­γε­νείς του επι­ζώ­ντος του υπο­βρυ­χί­ου, ο οποί­ος δεν ήταν πλέον στη ζωή και αντλή­σα­με και από κει πλη­ρο­φο­ρί­ες, τις οποί­ες χρη­σι­μο­ποι­ή­σα­με για να γρά­ψου­με και βι­βλία σχε­τι­κά με την ιστο­ρία του υπο­βρυ­χί­ου «Περ­σεύς».

• Υπάρ­χουν στη χώρα μας πε­ριο­χές με με­γα­λύ­τε­ρη πυ­κνό­τη­τα ναυα­γί­ων;

Υπάρ­χουν πε­ριο­χές που έχουν με­γα­λύ­τε­ρη πυ­κνό­τη­τα ναυα­γί­ων και αυτό οφεί­λε­ται στις γε­ω­λο­γι­κές συν­θή­κες, στον αέρα αλλά και στον κυ­μα­τι­σμό, για πα­ρά­δειγ­μα ένα τέ­τοιο ση­μείο είναι το Κάβο Ντόρο, πε­ριο­χή στην οποία υπάρ­χει ένας πολύ με­γά­λος αριθ­μός ναυα­γί­ων. Είναι ένα πολύ δύ­σκο­λο πέ­ρα­σμα, όπως άλ­λω­στε μαρ­τυ­ρά και το όνομα του, το οποίο έχει πάνω από πε­νή­ντα ναυά­για. Επί­σης, είναι και πολύ δύ­σκο­λο να ερευ­νη­θεί, γιατί έχει με­γά­λα ρεύ­μα­τα και εντο­νό­τε­ρο κυ­μα­τι­σμό από άλλες πε­ριο­χές. Μία άλλη τέ­τοια πε­ριο­χή είναι το Ικά­ριο, το οποίο έχει εξί­σου δύ­σκο­λη θά­λασ­σα, όπως επί­σης και το Καρ­πά­θιο Πέ­λα­γος. Γε­νι­κό­τε­ρα, η θά­λασ­σα με­τα­ξύ Ρόδου και Καρ­πά­θου είναι πολύ ζό­ρι­κη. Μά­λι­στα, πριν από δύο χρό­νια την είχα επι­σκε­φτεί με το σκά­φος μου και είχα μεί­νει αρ­κε­τούς μήνες σε αυτά τα νερά και δου­λεύ­ο­ντας εκεί επι­βε­βαί­ω­σα αυτό που γρά­φουν τα βι­βλία για τη δυ­σκο­λία της συ­γκε­κρι­μέ­νης θά­λασ­σας. Τέλος, με­τα­ξύ Κρή­της και Αντι­κυ­θή­ρων είναι ένα ακόμα δύ­σκο­λο πέ­ρα­σμα, στο οποίο υπάρ­χουν αρ­κε­τά ναυά­για. Αυτά είναι, λοι­πόν, τα τέσ­σε­ρα βα­σι­κά ση­μεία που έχουν τα πε­ρισ­σό­τε­ρα ναυά­για στην χώρα μας, με πρω­τα­θλη­τή το Κάβο Ντόρο.

• Πώς εξε­λίσ­σε­ται η δια­δι­κα­σία εξε­ρεύ­νη­σης του βυθού; Τι ρόλο δια­δρα­μα­τί­ζει η νέα τε­χνο­λο­γία;

Κοι­τάξ­τε, η κα­τά­δυ­ση είναι ένα είδος ανα­ψυ­χής και σε καμία πε­ρί­πτω­ση δεν απο­τε­λεί το μέλ­λον. Το μέλ­λον βρί­σκε­ται στην υψηλή τε­χνο­λο­γία, δη­λα­δή στα ρο­μπο­τι­κά συ­στή­μα­τα, τα οποία ρυθ­μί­ζει και ελέγ­χει ο άν­θρω­πος. Πλέον, οι πε­ρισ­σό­τε­ρες σο­βα­ρές έρευ­νες γί­νο­νται από υπο­βρύ­χια οχή­μα­τα που λέ­γο­νται ROV, με τα οποία ασχο­λού­μαι και εγώ αρ­κε­τά χρό­νια, και επί­σης, με τα AUV, τα οποία είναι αυ­τό­νο­μα υπο­βρύ­χια οχή­μα­τα που προ­γραμ­μα­τί­ζο­νται από πρίν και εκτε­λούν, από μόνα τους, τις υπο­βρύ­χιες δια­δρο­μές χωρίς να έχουν καμία σύν­δε­ση με την επι­φά­νεια μέσω κα­λω­δί­ου. Στην Ελ­λά­δα αυτό το πράγ­μα δεν έχει ακόμη εξε­λι­χθεί, σε σχέση με το εξω­τε­ρι­κό που διαρ­κώς ανα­πτύσ­σε­ται, λόγω του με­γά­λου κό­στους.

• Με πρό­σφα­τη πρω­το­βου­λία του υπουρ­γεί­ου πο­λι­τι­σμού και αθλη­τι­σμού 91 ελ­λη­νι­κά ναυά­για θα γί­νουν υπο­θα­λάσ­σια μου­σεία κα­τα­δύ­σε­ων. Πι­στεύ­ε­τε, ότι η ενέρ­γεια αυτή κι­νεί­ται στη σωστή κα­τεύ­θυν­ση;

Σί­γου­ρα, είναι μία καλή ενέρ­γεια, αλλά θα πρέ­πει να έχει και συ­νέ­χεια, δη­λα­δή να υπάρ­χει ένα συ­νε­χές εν­δια­φέ­ρον από την πο­λι­τεία, ώστε να προ­ω­θεί τον κα­τα­δυ­τι­κό του­ρι­σμό και την υπο­βρύ­χια πο­λι­τι­στι­κή κλη­ρο­νο­μιά. Δεν πρέ­πει να μεί­νου­με μόνο σε ένα ΦΕΚ. Πρέ­πει, διαρ­κώς, να γί­νο­νται ενέρ­γειες, ώστε να προ­ω­θη­θεί η ναυ­τι­κή ιστο­ρία, η οποία είναι πολύ πλού­σια και συ­ναρ­πά­ζει πάρα πολύ τόσο τους Ελ­λη­νες, όσο και τους ξέ­νους.

• Στις θά­λασ­σες της Ρόδου υπάρ­χουν ναυά­για;

Στη Ρόδο υπάρ­χουν τρία ναυά­για, τα οποία είναι πολύ συ­ναρ­πα­στι­κά. Το ένα είναι το «Πυ­θέ­ας» που βρί­σκε­ται στη βό­ρεια πλευ­ρά της Ρόδου, κοντά στην Κά­μει­ρο και έχει τε­ρά­στιο ιστο­ρι­κό βάρος, γιατί είναι το μο­να­δι­κό ελ­λη­νι­κό Liberty, το το­νί­ζω αυτό, καθώς το «Ελλάς» που έχου­με, σαν μου­σείο στον Πει­ραιά δεν είναι ελ­λη­νι­κό Liberty αλλά αμε­ρι­κά­νι­κο, δη­λα­δή δεν ήταν ένα από τα 100 που εί­χα­με σαν βο­ή­θεια. Είναι ένα από τα ωραιό­τε­ρα και ιστο­ρι­κό­τε­ρα ναυά­για Liberty, τα οποία έπαι­ξαν ση­μα­ντι­κό ρόλο στην ανοι­κο­δό­μη­ση της Ελ­λη­νι­κής Ναυ­τι­λί­ας. Το δεύ­τε­ρο είναι το «donizetti», για το οποίο έχω κάνει πολύ με­γά­λη έρευ­να. Είναι ένα πλοίο το οποίο βυ­θί­στη­κε,  με πάρα πολ­λούς Ιτα­λούς μέσα, φεύ­γο­ντας από τη Ρόδο, για να πάει στον Πει­ραιά. Και ,φυ­σι­κά, το πιο σύγ­χρο­νο, αλλά από τα ωραιό­τε­ρα ναυά­για στην Ελ­λά­δα, όντας εντυ­πω­σια­κό σε ει­κό­να και πολύ βο­λι­κό σε βάθος είναι το ναυά­γιο «giannoula cava» που βρί­σκε­ται στο Πλημ­μύ­ρι και απο­τε­λεί πόλο έλξης για τους ξέ­νους.