Θρύψαλα το πανέμορφο Γυαλί

Ενα νησί κομ­μά­τια και θρύψαλα, ένα νησί που κομ­μα­τιά­ζε­ται και μετα­τρέ­πε­ται σε οικο­δο­μικό προϊόν. Εχουμε άραγε την πολυ­τέ­λεια να πούμε «κομ­μά­τια να γίνει», ειδικά όταν είναι ένα πανέ­μορφο νησάκι, με αρχαιο­λο­γι­κούς θησαυ­ρούς και πανέ­μορ­φες γαλά­ζιες ακρο­για­λιές; Ο λόγος για το Γυαλί, ένα ηφαι­στειο­γε­νές μικρό νησί (με έκταση μόλις 4,6 τ.χλμ.), το οποίο ανήκει στον Δήμο της Νισύρου, από την οποία απέχει μόλις 3 ναυτικά μίλια. Το Γυαλί απο­τε­λεί­ται από δύο μέρη, όπου ορθώ­νο­νται δύο λόφοι (190 και 174 μέτρα αντι­στοί­χως), που ενώ­νο­νται με έναν στενό ισθμό. Η μορ­φο­λο­γία του νησιού είναι πολύ όμορφη, ενώ υπάρ­χουν δάση με πεύκα και κου­μα­ριές, καθώς και σημεία με πυκνούς θάμνους. Το Γυαλί έχει ανα­κη­ρυ­χθεί από το 1982 σε τόπο ιδιαί­τε­ρου φυσικού κάλλους.

Το νησί δια­θέ­τει εκμε­ταλ­λεύ­σιμα κοι­τά­σματα, περλίτη και οψιανού στο ανα­το­λικό τμήμα, ελα­φρό­πε­τρας στο δυτικό. Το απο­τέ­λε­σμα ήταν να μετα­τρα­πεί σε νησί-νταμάρι, όπου εδώ και δεκα­ε­τίες σκά­βε­ται για να απο­κτη­θούν τα λατο­μικά υλικά, με τρόπο και ένταση που δυσκο­λεύει δρα­μα­τικά εάν δεν κάνει αδύνατη την απο­κα­τά­σταση του τοπίου του νησιού.

Τα κοι­τά­σματα περλίτη εκμε­ταλ­λεύ­ε­ται η εται­ρεία «Περ­λί­τες Αιγαίου», στην οποία έχει παρα­χω­ρη­θεί χώρος λατο­μείου εμβαδού 1.612,481 στρεμ­μά­των, μέχρι τον Αύγου­στο του 2026 (η μίσθωση ανα­νε­ώ­θηκε το 2011). Η εξόρυξη περιο­ρί­ζε­ται από την αδειο­δό­τηση αυστηρά σε δύο τμήματα συνο­λι­κής έκτασης 339,66 στρεμ­μά­των. Στην παρα­χώ­ρηση περι­λαμ­βά­νε­ται και δημόσιο δάσος, καθώς και δημόσια δασική έκταση εμβαδού περίπου 150 στρεμ­μά­των, ύστερα από σχετική απόφαση της Διεύ­θυν­σης Δασών Δωδε­κα­νή­σου.

Στη σχετική απόφαση παρα­χώ­ρη­σης τονί­ζε­ται πως «ιδιαί­τερη προσοχή θα δοθεί στην αποφυγή ισχυρών δια­τα­ρά­ξεων του περι­βάλ­λο­ντος κατά την κατα­σκευή του έργου, με τη δια­τή­ρηση των κλίσεων του εδάφους στην υπάρ­χουσα μορφή». Αλήθεια, τηρεί­ται ο συγκε­κρι­μέ­νος όρος, σύμφωνα με τις αρμό­διες αρχές;

Στο Γυαλί έχουν βρεθεί αξιό­λογα αρχαιο­λο­γικά ευρή­ματα (μεταξύ αυτών νεκρο­τα­φείο και ερείπια νεο­λι­θι­κού οικι­σμού), με απο­τέ­λε­σμα οι υπη­ρε­σίες του υπουρ­γείου Πολι­τι­σμού να θέτουν συγκε­κρι­μέ­νους όρους για τις εξο­ρύ­ξεις. Μεταξύ αυτών είναι και πως η εξόρυξη δεν πρέπει «να φτάσει στην ακτή, δεδο­μέ­νου ότι ο αιτού­με­νος χώρος απο­τε­λεί και το βόρειο άκρο του νησιού, προ­κει­μέ­νου να μην αλλοιω­θεί το ανά­γλυφο και το περί­γραμμα του νησιού». Το ζήτημα της προ­στα­σίας του ανά­γλυ­φου ανα­δει­κνύ­ε­ται. Τι γίνεται όμως στην πράξη;

Τα κοι­τά­σματα ελα­φρό­πε­τρας, στο δυτικό μέρος του νησιού, εκμε­ταλ­λεύ­ε­ται η εται­ρεία «Λάβα Μεταλ­λευ­τική και Λατο­μική Α.Ε.», η οποία ιδρύ­θηκε το 1952 για να εκμε­ταλ­λευ­θεί το Δημο­τικό Ορυχείο, που βρι­σκό­ταν στον χώρο. Το 1977, η «Λάβα» εξα­γο­ρά­στηκε από τον όμιλο «Ηρακλής». Σύμφωνα με τα στοι­χεία της εται­ρείας, η παρα­γω­γική ικα­νό­τητα του ορυ­χείου του Γυαλιού αγγίζει το 1.000.000 μετρι­κούς τόνους τον χρόνο. Σήμερα, λόγω της συρ­ρί­κνω­σης της εσω­τε­ρι­κής αγοράς, το 90% της παρα­γω­γής εξά­γε­ται σε πολλές χώρες. «Το ορυχείο ελα­φρό­πε­τρας στο Γυαλί είναι μονα­δικό στον κόσμο τόσο από άποψη απο­θε­μά­των όσο και ποιό­τη­τας, γεγονός που έχει καθιε­ρώ­σει την εται­ρεία σε πρώτη εξα­γω­γική εται­ρεία ελα­φρό­πε­τρας στον κόσμο», σημειώ­νουν εκπρό­σω­ποί της στην «Κ». Σήμερα η εται­ρεία απα­σχο­λεί στο Γυαλί 23 εργα­ζό­με­νους, 12 εκ οποίων κατοι­κούν μόνιμα στο νησάκι.

Σήμερα όλο και περισ­σό­τε­ροι επι­σκέ­πτο­νται το Γυαλί και χαί­ρο­νται τις κρυ­στάλ­λι­νες αμμου­δε­ρές παρα­λίες του. Δεν θα μπο­ρούσε να είναι αυτός ο δρόμος μιας δεύ­τε­ρης ζωής για το Γυαλί;

Το Αιγαίο έχει όντως πολλά νησιά. Εχουμε όμως την πολυ­τέ­λεια (και το δικαί­ωμα, απέ­να­ντι στις επό­με­νες γενιές) να «συρ­ρι­κνώ­σουμε» κάποια απ’ αυτά στο όνομα της όποιας οικο­νο­μι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας;

Μέτρα προ­στα­σίας

Τι μέτρα λαμ­βά­νει η εται­ρεία «Λάβα» για την περι­βαλ­λο­ντική προ­στα­σία στο Γυαλί; Σύμφωνα με τους εκπρο­σώ­πους της, «για τη δια­τή­ρηση και ενί­σχυση της βιο­ποι­κι­λό­τη­τας χρη­σι­μο­ποιούμε συστή­ματα και εργα­λεία που εξα­σφα­λί­ζουν την απο­κα­τά­σταση του ορυ­χείου. Περισ­σό­τερα από 30.000 δεν­δρύλ­λια έχουν φυτευ­θεί τα τελευ­ταία χρόνια στη νησίδα, τα οποία (μαζί με άλλα τοπικά φυτά) ανα­πτύσ­σο­νται σε φυτώριο της εγκα­τά­στα­σης. Το ορυχείο δια­θέ­τει εξο­πλι­σμό θαλάσ­σιας αντιρ­ρύ­παν­σης καθώς και σχέδιο δια­χεί­ρι­σης των απο­βλή­των των πλοίων, με σκοπό την προ­στα­σία της θαλάσ­σιας βιο­ποι­κι­λό­τη­τας. Επίσης, δια­θέ­τει σύστημα ανα­κύ­κλω­σης χρη­σι­μο­ποιού­με­νων μπα­τα­ριών και λιπα­ντι­κών οχη­μά­των και μηχα­νη­μά­των», σημειώ­νο­ντας πως υπάρχει εγκε­κρι­μένη Μελέτη Περι­βαλ­λο­ντι­κών Επι­πτώ­σεων.

Πώς να προ­στα­τεύ­σεις, όμως, κάτι που χάνεται; Ο λόφος της ελα­φρό­πε­τρας παρου­σιά­ζει σήμερα μια χαρα­κτη­ρι­στική όσο και απο­κρου­στική εικόνα ντα­μα­ριού, με ανα­βαθ­μί­δες, όπου μεγάλο μέρος του απλά λείπει. Εχει θρυμ­μα­τι­στεί και μετα­φερ­θεί μακριά.

Υπάρχει τελικά κάποιο όριο στο σκάψιμο του Γυαλιού;

πηγή kathimerini.gr

Συντά­κτης ΓΙΑΝΝΗΣ ΕΛΑΦΡΟΣ