Ίμια: 30 χρόνια από την δραματική νύχτα που έφερε Ελλάδα και Τουρκία μια ανάσα από τον πόλεμο

Η κρίση των Ιμίων απο­τε­λεί ένα από τα σοβα­ρό­τερα και πιο επι­κίν­δυνα επει­σό­δια στις ελλη­νο­τουρ­κι­κές σχέσεις της μετα­πο­λι­τευ­τι­κής περιό­δου. Τον Ιανουά­ριο του 1996, μια φαι­νο­με­νικά ανύ­παρ­κτη διαφορά γύρω από δύο ακα­τοί­κη­τες βρα­χο­νη­σί­δες στο νοτιο­α­να­το­λικό Αιγαίο, εξε­λί­χθηκε σε πολιτικο-στρατιωτική κρίση, φέρ­νο­ντας Ελλάδα και Τουρκία στο χείλος ένοπλης σύγκρου­σης.

Η αφορμή δόθηκε ανήμερα τα Χρι­στού­γεννα του 1995, όταν τουρ­κικό φορτηγό πλοίο προ­σά­ραξε στη μία από τις δύο βρα­χο­νη­σί­δες των Ιμίων. Η άρνηση του πλοιάρ­χου να δεχθεί ελλη­νική βοήθεια για διάσωση και ρυμού­κληση έδωσε το έναυσμα στην Άγκυρα να προ­χω­ρή­σει σε καθαρή αμφι­σβή­τηση της ελλη­νι­κής κυριαρ­χίας. Οι απο­φά­σεις της τουρ­κι­κής πλευράς (σ.σ. ισχυ­ρί­στη­καν ότι το ναυάγιο έγινε σε “τουρ­κική” νησίδα!) άνοιξαν έναν κύκλο κλι­μα­κού­με­νων και δρα­μα­τι­κών ενερ­γειών. Η ανταλ­λαγή ρημα­τι­κών δια­κοι­νώ­σεων μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας κατέ­στησε σαφές ότι η υπόθεση δεν περιο­ρι­ζό­ταν σε ένα ναυτικό συμβάν, αλλά άγγιζε τον πυρήνα των ελλη­νο­τουρ­κι­κών δια­φο­ρών στο Αιγαίο.

Στις αρχές Ιανουα­ρίου 1996, η υπόθεση μετα­φέρ­θηκε στο πολι­τικό προ­σκή­νιο, με την τοπική αυτο­διοί­κηση να υψώνει ελλη­νική σημαία στη μία βρα­χο­νη­σίδα και τουρ­κικά μέσα ενη­μέ­ρω­σης να απα­ντούν με αντί­στοιχη ενέρ­γεια. Οι κινή­σεις αυτές λει­τούρ­γη­σαν ως κατα­λύ­της για την περαι­τέρω στρα­τιω­τική εμπλοκή, με τις Ένοπλες Δυνά­μεις και των δύο χωρών να τίθε­νται σε αυξη­μένη επι­φυ­λακή.

Alert για τις Ένοπλες Δυνά­μεις

Πιο συγκε­κρι­μένα, την 9η Ιανουα­ρίου 1996 επι­δό­θηκε η ελλη­νική απά­ντηση σε τουρ­κική ρημα­τική δια­κοί­νωση με την οποία απορ­ρι­πτό­ταν ο ισχυ­ρι­σμός της Άγκυρας περί κυριαρ­χίας στα Ίμια.

Στις 16 Ιανουα­ρίου, το ελλη­νικό Υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών ζήτησε από το ΓΕΕΘΑ να λάβει μέτρα αυξη­μέ­νης επα­γρύ­πνη­σης στην ευρύ­τερη περιοχή των βρα­χο­νη­σί­δων για κάθε ενδε­χό­μενο. Δύο ημέρες αργό­τερα, το ΓΕΕΘΑ έδωσε με τη σειρά του εντολή στο ΓΕΝ για αυξη­μένη επα­γρύ­πνηση, ενώ ενη­μέ­ρωσε τα δυο άλλα επι­τε­λεία και το Υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών για τα μέτρα που είχαν ληφθεί.

Ο ΘΑΛΑΣΣΙΟΣ ΧΩΡΟΣ ΤΩΝ ΙΜΙΩΝ (EUROKINISSI//ΥΠ. ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΜΥΝΑΣ)

Τη νύχτα της 30ής προς 31η Ιανουα­ρίου 1996, ελλη­νι­κές και τουρ­κι­κές ναυ­τι­κές και αερο­πο­ρι­κές δυνά­μεις ανα­πτύ­χθη­καν στην ευρύ­τερη περιοχή. Η απο­βί­βαση Τούρκων κομά­ντος στη μία από τις βρα­χο­νη­σί­δες και η παρου­σία ελλη­νι­κών ειδικών δυνά­μεων στην άλλη δημιούρ­γη­σαν συν­θή­κες άμεσης στρα­τιω­τι­κής αντι­πα­ρά­θε­σης. Το απο­κο­ρύ­φωμα της κρίσης ήρθε με την πτώση ελλη­νι­κού ελι­κο­πτέ­ρου του Πολε­μι­κού Ναυ­τι­κού – που σηκώ­θηκε από τη φρεγάτα «Ναυα­ρίνο» υπό άσχημες και­ρι­κές συν­θή­κες – κατά την ανα­γνω­ρι­στική του απο­στολή, με απο­τέ­λε­σμα τον θάνατο τριών Ελλήνων αξιω­μα­τι­κών: του Χρι­στό­δου­λου Καρα­θα­νάση, του Πανα­γιώτη Βλα­χά­κου και του Έκτορα Για­λο­ψού.

Αιφ­νι­δια­σμός στην κυβέρ­νηση;

Η ελλη­νική κυβέρ­νηση, υπό τον Κώστα Σημίτη (σ.σ. η νοση­λεία στο Ωνάσειο του Ανδρέα Παπαν­δρέου είχε σημα­το­δο­τή­σει την μάχη της δια­δο­χής) βρέθηκε αντι­μέ­τωπη με μια αιφ­νί­δια και εξαι­ρε­τικά επι­κίν­δυνη κρίση, λίγες μόλις ημέρες μετά την ανάληψη των καθη­κό­ντων της. Από την τουρ­κική πλευρά, η κυβέρ­νηση της Τανσού Τσιλέρ υιο­θέ­τησε σκληρή στάση, εντάσ­σο­ντας την υπόθεση στο ευρύ­τερο πλαίσιο αμφι­σβή­τη­σης του καθε­στώ­τος κυριαρ­χίας στο Αιγαίο.

Πιο συγκε­κρι­μένα: η κρίση των Ιμίων ξεκί­νησε με την τοπο­θέ­τηση της τουρ­κι­κής σημαίας στα ανα­το­λικά Ίμια στις 28 Ιανουα­ρίου 1996. Την ίδια μέρα, ειδικές δυνά­μεις του Πολε­μι­κού Ναυ­τι­κού απέ­συ­ραν την τουρ­κική σημαία και ύψωσαν την ελλη­νική στα ανα­το­λικά Ίμια, – χωρίς την έγκριση του ΚΥΣΕΑ και χωρίς γνώση του πρω­θυ­πουρ­γού σύμφωνα με όσα λέγο­νται.

Το βράδυ της ίδιας ημέρας, κατ’ εντολή της πολι­τι­κής ηγεσίας, οι βατρα­χάν­θρω­ποι μετα­φέρ­θη­καν νύχτα στη βρα­χο­νη­σίδα για την ασφαλή φύλαξη της σημαίας και επέ­στρε­ψαν το πρωί της 29ης Ιανουα­ρίου στο πλοίο, επα­νερ­χό­με­νοι ξανά στα Ίμια περί ώρα 10.00 μετά από την παρέμ­βαση του αρχηγού ΓΕΕΘΑ και γνω­μο­δό­τηση του ΣΑΓΕ. Οι Έλληνες στρα­τιώ­τες είχαν σαφείς εντολές να απο­τρέ­ψουν κάθε από­πειρα απο­βί­βα­σης Τούρκων και να χρη­σι­μο­ποι­ή­σουν βία σε περί­πτωση ανάγκης.

ΙΜΙΑ ΒΡΑΧΟΝΗΣΙΔΑ-ΤΟΥΡΚΟΙ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΙ (ΦΩΤΟ: EUROKINISSI)

Το βράδυ της 29ης Ιανουα­ρίου, η περιοχή έμοιαζε με πυρι­τι­δα­πο­θήκη: δύο ελλη­νι­κές πυραυ­λά­κα­τοι και ένα σύνολο πλοίων, ενώ οι Τούρκοι είχαν τέσσερα σκάφη ακτο­φυ­λα­κής. Τις πρώτες ώρες της 30ής Ιανουα­ρίου, δύο φρε­γά­τες κατέ­πλευ­σαν στην περιοχή, με στόχο να ισο­σκε­λι­στεί η παρου­σία ελλη­νι­κών και τουρ­κι­κών ναυ­τι­κών μονάδων. Την ίδια μέρα, τουρ­κικό πλοίο επι­βε­βαί­ωσε την παρου­σία Ελλήνων βατρα­χαν­θρώ­πων στα ανατ. Ίμια, ενώ ο Έλληνας πρέσβης στην Άγκυρα απαί­τησε από την Τουρκία να στα­μα­τή­σει τις παρα­βιά­σεις ελλη­νι­κών χωρικών υδάτων και ενα­έ­ριου χώρου. Παράλ­ληλα, ο βοηθός υφυ­πουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών της Τουρ­κίας ενη­μέ­ρωσε τους Ευρω­παί­ους πρέ­σβεις για την τουρ­κική εκδοχή της κρίσης.

 Η αμε­ρι­κα­νική παρέμ­βαση

Το από­γευμα της 30ής Ιανουα­ρίου, Αμε­ρι­κα­νοί αξιω­μα­τού­χοι ξεκί­νη­σαν δια­με­σο­λά­βηση για την απο­κλι­μά­κωση, με συνο­μι­λη­τές τους Τούρ­κους ηγέτες, ενώ η Τουρκία έθεσε χρονικό όριο στις δια­πραγ­μα­τεύ­σεις και απαί­τησε την απο­μά­κρυνση της ελλη­νι­κής σημαίας. Το ίδιο βράδυ, οι ελλη­νι­κές ναυ­τι­κές δυνά­μεις ενι­σχύ­θη­καν με φρε­γά­τες, αντι­τορ­πι­λικά και πυραυ­λά­κα­τους, ενώ ο Ο διπλω­μά­της και υφυ­πουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών των ΗΠΑ, Ρίτσαρντ Χόλ­μπρουκ, είχε αδιά­κο­πες τηλε­φω­νι­κές επαφές με την τουρ­κική κυβέρ­νηση για την καθυ­στέ­ρηση των ελλη­νι­κών ενερ­γειών.

Την 31η Ιανουα­ρίου, στις 03.00 τα ξημε­ρώ­ματα, ο Τούρκος υπουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών ανα­κοί­νωσε τηλε­ο­πτικά την απο­βί­βαση βατρα­χαν­θρώ­πων στα δυτικά Ίμια και την ανύψωση της τουρ­κι­κής σημαίας. Η ελλη­νική πλευρά επι­βε­βαί­ωσε την παρου­σία των Τούρκων μέσω ελι­κο­πτέ­ρου και απο­φά­σισε να συγκα­λέ­σει το ΚΥΣΕΑ για να αξιο­λο­γή­σει στρα­τιω­τικά σενάρια. Κατά τις πρώτες πρωινές ώρες, ο πρω­θυ­πουρ­γός Κ. Σημίτης και η πολι­τική ηγεσία απο­φά­σι­σαν την από­συρση τόσο των ελλη­νι­κών όσο και των τουρ­κι­κών δυνά­μεων, καθώς και την απο­μά­κρυνση των σημαιών, απο­φεύ­γο­ντας την κλι­μά­κωση της κρίσης σε στρα­τιω­τική σύγκρουση.

Η κρίση κορυ­φώ­θηκε με την τρα­γω­δία της πτώσης ελι­κο­πτέ­ρου της φρε­γά­τας, που οδήγησε στον θάνατο τριών μελών του πλη­ρώ­μα­τος, επι­ση­μαί­νο­ντας τον κίνδυνο που αντι­με­τώ­πι­σαν οι ελλη­νι­κές δυνά­μεις σε κάθε στιγμή της κρίσης. Η απόφαση επα­να­φο­ράς στο status quo ante, υπό την πίεση των Αμε­ρι­κα­νών δια­με­σο­λα­βη­τών, έφερε προ­σω­ρινή ηρεμία αλλά άφησε βαθιά σημάδια στις σχέσεις Ελλάδας–Τουρ­κίας και στο εσω­τε­ρικό πολι­τικό σκηνικό της χώρας.

Μαρ­τυ­ρία Έλληνα βατρα­χαν­θρώ­που που μετείχε στην επι­χεί­ρηση:

 «No flags, no ships, no troops»

Καθο­ρι­στικό ρόλο στην απο­κλι­μά­κωση της κρίσης δια­δρα­μά­τι­σαν οι Ηνω­μέ­νες Πολι­τείες. Μέσω έντονης διπλω­μα­τι­κής παρέμ­βα­σης, η Ουά­σιγ­κτον προ­ώ­θησε τη λύση της «αμοι­βαίας απο­κλι­μά­κω­σης», γνωστή ως «no flags, no ships, no troops», οδη­γώ­ντας στην ταυ­τό­χρονη απο­χώ­ρηση δυνά­μεων και συμ­βό­λων από την περιοχή. Η παρέμ­βαση αυτή απέ­τρεψε την πολε­μική σύγκρουση, άφησε όμως ανοιχτά κρίσιμα ζητή­ματα που εξα­κο­λου­θούν να επη­ρε­ά­ζουν τις ελλη­νο­τουρ­κι­κές σχέσεις.

Σύμφωνα με ανα­λύ­σεις στρα­τη­γι­κών μελετών, η κρίση των Ιμίων ανέ­δειξε τις αδυ­να­μίες στους μηχα­νι­σμούς δια­χεί­ρι­σης κρίσεων, αλλά και τη σημασία του πολι­τι­κού ελέγχου, του συντο­νι­σμού διπλω­μα­τι­κών και στρα­τιω­τι­κών ενερ­γειών και της απο­φυ­γής κινή­σεων που θα μπο­ρού­σαν να οδη­γή­σουν σε ανε­ξέ­λεγ­κτη κλι­μά­κωση.

Τρεις δεκα­ε­τίες μετά, τα Ίμια παρα­μέ­νουν σύμβολο του πόσο εύθραυ­στη μπορεί να απο­δει­χθεί η ειρήνη στο Αιγαίο. Η κρίση του 1996 εξα­κο­λου­θεί να απο­τε­λεί σημείο ανα­φο­ράς όχι μόνο για την ιστορία, αλλά και για το παρόν και το μέλλον της ασφά­λειας στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο.

Με πλη­ρο­φο­ρίες από το Ελλη­νικό Ινστι­τούτο Στρα­τη­γκών Μελετών

Πηγή: flash.gr