Στέλλα Κυβέλου: «Τα Δωδεκάνησα είναι το γεωστρατηγικό κεφάλαιο της Ευρώπης»

• «Η νη­σιω­τι­κό­τη­τα δεν είναι πρό­βλη­μα προς απο­ζη­μί­ω­ση, είναι εθνι­κή κυ­ριαρ­χία» • «Όχι σε απο­φά­σεις χωρίς Θα­λάσ­σιο Χω­ρο­τα­ξι­κό Σχέ­διο και κοι­νω­νι­κή απο­δο­χή»

Τα ελ­λη­νι­κά νησιά βρί­σκο­νται σή­με­ρα στο σταυ­ρο­δρό­μι μιας νέας ευ­ρω­παϊ­κής επο­χής. Ανά­με­σα σε ευ­και­ρί­ες και προ­κλή­σεις, η κ. Στέλ­λα Κυ­βέ­λου, κα­θη­γή­τρια στο Τμήμα Οι­κο­νο­μι­κής και Πε­ρι­φε­ρεια­κής Ανά­πτυ­ξης του Πα­ντεί­ου Πα­νε­πι­στη­μί­ου και ιδρύ­τρια του Διε­θνούς Ορ­γα­νι­σμού SDMED, μοι­ρά­ζε­ται μαζί μας τις σκέ­ψεις της για το πού πη­γαί­νει η Ευ­ρώ­πη, τι ση­μαί­νει αυτό για τη Δω­δε­κά­νη­σο, και ποιες απο­φά­σεις πρέ­πει να λη­φθούν τώρα ώστε να μην χαθεί το τρένο των εξε­λί­ξε­ων.

Στη συ­ζή­τη­ση που ακο­λου­θεί, ανα­λύ­ει πώς οι απο­φά­σεις που παίρ­νο­νται σή­με­ρα στις Βρυ­ξέλ­λες και στην Αθήνα θα δια­μορ­φώ­σουν το μέλ­λον της Ανα­το­λι­κής Με­σο­γεί­ου και γιατί η ώρα να ακου­στεί η φωνή των νη­σιών μας είναι τώρα.

• Κυρία Κυ­βέ­λου, θα ήθελα να ξε­κι­νή­σου­με τη συ­νέ­ντευ­ξή μας από την πρω­το­βου­λία να ιδρύ­σε­τε τον Διε­θνή Ορ­γα­νι­σμό SDMED. Πώς συν­δέ­ε­ται το προ­σω­πι­κό σας όραμα για τη βιώ­σι­μη ανά­πτυ­ξη της Με­σο­γεί­ου με τη ση­με­ρι­νή ευ­ρω­παϊ­κή πραγ­μα­τι­κό­τη­τα;

Σας ευ­χα­ρι­στώ θερμά για την ευ­και­ρία να μι­λή­σω για ένα όραμα που με συ­νο­δεύ­ει εδώ και πε­ρισ­σό­τε­ρα από εί­κο­σι χρό­νια. Η ίδρυ­ση του διε­θνούς μη κερ­δο­σκο­πι­κού ορ­γα­νι­σμού SDMED (www.sd-med.org) δεν ήταν απλώς η δη­μιουρ­γία ενός ακόμη επι­στη­μο­νι­κού δι­κτύ­ου. Ήταν μια πρω­το­βου­λία που ξε­κί­νη­σε στις αρχές της δε­κα­ε­τί­ας του 2000 με στόχο να δη­μιουρ­γή­σει έναν ευ­ρω­με­σο­γεια­κό χώρο συ­νερ­γα­σί­ας για τη βιώ­σι­μη ανά­πτυ­ξη, σε μια εποχή που αυτή αντι­με­τω­πι­ζό­ταν κυ­ρί­ως ως πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κή πο­λι­τι­κή και όχι ως ζή­τη­μα κοι­νω­νι­κής συ­νο­χής, δια­κυ­βέρ­νη­σης και εδα­φι­κής αν­θε­κτι­κό­τη­τας.

Το SDMED γεν­νή­θη­κε από τη συ­νερ­γα­σία Ελ­λή­νων και Γάλ­λων επι­στη­μό­νων και εξε­λί­χθη­κε σε ένα δί­κτυο που συν­δέ­ει πα­νε­πι­στή­μια, δη­μό­σιους φο­ρείς, ορ­γα­νώ­σεις της κοι­νω­νί­ας των πο­λι­τών και επαγ­γελ­μα­τί­ες. Η ιδιαι­τε­ρό­τη­τά του βρί­σκε­ται κυ­ρί­ως στη φι­λο­σο­φία του. Το σύν­θη­μά μας, «Προς τη φι­λο­σο­φία της πρά­ξης ως επι­χει­ρη­σια­κή πρα­κτι­κή», εκ­φρά­ζει την πε­ποί­θη­ση ότι η γνώση απο­κτά αξία μόνο όταν με­τα­τρέ­πε­ται σε δη­μό­σια πο­λι­τι­κή, χω­ρι­κό σχε­δια­σμό, θε­σμι­κή και­νο­το­μία και συλ­λο­γι­κή δράση. Με άλλα λόγια, λει­τουρ­γού­με ως ένα think-and-do tank: πα­ρά­γου­με γνώση και ταυ­τό­χρο­να τη με­τα­φέ­ρου­με στην πράξη μέσα από έργα και συ­νερ­γα­σί­ες.

Σή­με­ρα η επι­λο­γή της Με­σο­γεί­ου απο­δει­κνύ­ε­ται πιο επί­και­ρη από ποτέ. Η πε­ριο­χή συ­γκε­ντρώ­νει τις με­γά­λες προ­κλή­σεις του 21ου αιώνα την κλι­μα­τι­κή αλ­λα­γή, τη λει­ψυ­δρία, την ενερ­γεια­κή με­τά­βα­ση, τη θα­λάσ­σια ασφά­λεια, τις με­τα­να­στευ­τι­κές ροές και τις γε­ω­πο­λι­τι­κές εξε­λί­ξεις που καμία χώρα δεν μπο­ρεί να αντι­με­τω­πί­σει μόνη της.

Ακρι­βώς εδώ συ­να­ντά­ται το όραμα του SDMED με τη ση­με­ρι­νή ευ­ρω­παϊ­κή πραγ­μα­τι­κό­τη­τα. Η Ευ­ρω­παϊ­κή Ένωση με­τα­το­πί­ζε­ται από τη λο­γι­κή των απο­σπα­σμα­τι­κών έργων προς πο­λι­τι­κές απο­στο­λών, χω­ρι­κής αν­θε­κτι­κό­τη­τας και συμ­με­το­χι­κής δια­κυ­βέρ­νη­σης. Το Ευ­ρω­παϊ­κό Σύμ­φω­νο για τον Ωκε­α­νό, οι πο­λι­τι­κές για τη γα­λά­ζια οι­κο­νο­μία, η θα­λάσ­σια χω­ρο­τα­ξία και οι νέες στρα­τη­γι­κές για τα νησιά και τις πα­ρά­κτιες κοι­νό­τη­τες επι­βε­βαιώ­νουν ότι η Ευ­ρώ­πη ανα­ζη­τά ακρι­βώς αυτό που το SDMED υπη­ρε­τεί εδώ και δύο δε­κα­ε­τί­ες: τη σύν­δε­ση της επι­στη­μο­νι­κής γνώ­σης με τη δη­μό­σια πο­λι­τι­κή και την κοι­νω­νι­κή πράξη, με επί­κε­ντρο τη Με­σό­γειο και κόμβο την Ελ­λά­δα.

Πα­ράλ­λη­λα, ορ­γα­νι­σμοί όπως το SDMED μπο­ρούν να λει­τουρ­γή­σουν ως γέ­φυ­ρες ανά­με­σα στην Ευ­ρω­παϊ­κή Ένωση και τις το­πι­κές κοι­νω­νί­ες, με­τα­φέ­ρο­ντας τόσο την επι­στη­μο­νι­κή γνώση προς την πο­λι­τι­κή όσο και τις εμπει­ρί­ες και τις ανά­γκες των ίδιων των με­σο­γεια­κών κοι­νω­νιών προς τα ευ­ρω­παϊ­κά κέ­ντρα λήψης απο­φά­σε­ων.

Θα έλεγα ότι η ση­μα­ντι­κό­τε­ρη συ­νει­σφο­ρά του SDMED είναι η προ­σπά­θεια δια­μόρ­φω­σης μιας νέας πο­λι­τι­κής κουλ­τού­ρας για τη Με­σό­γειο, όπου η βιώ­σι­μη ανά­πτυ­ξη θα απο­τε­λεί κοινό σχέ­διο ει­ρή­νης, εδα­φι­κής συ­νο­χής, πο­λι­τι­σμού και δη­μο­κρα­τι­κής συμ­με­το­χής. Γιατί η γνώση πρέ­πει να με­τα­τρέ­πε­ται σε κοι­νω­νι­κή μά­θη­ση και σε συλ­λο­γι­κή ικα­νό­τη­τα χω­ρι­κής αλ­λα­γής. Αυτό πι­στεύω ότι είναι και το ση­μα­ντι­κό­τε­ρο μή­νυ­μα της SDMED, για την επι­κεί­με­νη συ­νερ­γα­σία για την γα­λά­ζια οι­κο­νο­μία στην Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο.

• Με αφορ­μή τις πρό­σφα­τες εξαγ­γε­λί­ες του νέου Ευ­ρω­παί­ου επι­τρό­που Αλιεί­ας και Ωκε­α­νών, Κώστα Καδή, για τις νη­σιω­τι­κές και πα­ρά­κτιες κοι­νό­τη­τες, ως εμπει­ρο­γνώ­μων στον Ευ­ρω­παϊ­κό Μη­χα­νι­σμό Στή­ρι­ξης, τι δια­φο­ρε­τι­κό θα δει στην κα­θη­με­ρι­νό­τη­τά του ένας κά­τοι­κος των νη­σιών μας στα επό­με­να χρό­νια, πέρα από τα κεί­με­να πο­λι­τι­κής;

Αν έπρε­πε να συ­νο­ψί­σω την απά­ντη­ση σε μία φράση, θα έλεγα ότι η με­γα­λύ­τε­ρη αλ­λα­γή είναι η στα­δια­κή με­τά­βα­ση από την “πο­λι­τι­κή απο­ζη­μί­ω­σης” στην “πο­λι­τι­κή ισό­τι­μης πρό­σβα­σης και δια­σύν­δε­σης”. Εφό­σον οι στρα­τη­γι­κές που πα­ρου­σί­α­σε ο νέος, εμπνευ­σμέ­νος κατά την άποψή μου, Ευ­ρω­παί­ος επί­τρο­πος για την Αλιεία και τους Ωκε­α­νούς, κ. Κώ­στας Καδής, υλο­ποι­η­θούν με συ­νέ­πεια, ο κά­τοι­κος ενός ελ­λη­νι­κού νη­σιού θα αρ­χί­σει να βλέ­πει στα­δια­κά αλ­λα­γές σε πέντε πολύ συ­γκε­κρι­μέ­νους το­μείς. Πρώ­τον, στις με­τα­φο­ρές. Η Ευ­ρω­παϊ­κή Ένωση ανα­γνω­ρί­ζει ότι η προ­σβα­σι­μό­τη­τα απο­τε­λεί προ­ϋ­πό­θε­ση της εδα­φι­κής συ­νο­χής και όχι κοι­νω­νι­κή πα­ρο­χή. H συ­ζή­τη­ση με­τα­το­πί­ζε­ται από απο­σπα­σμα­τι­κές επι­δο­τή­σεις προς ένα πραγ­μα­τι­κό πλαί­σιο ισο­δυ­να­μί­ας πρό­σβα­σης για αν­θρώ­πους, επι­χει­ρή­σεις και αγαθά. Δεύ­τε­ρον, στις δη­μό­σιες υπη­ρε­σί­ες. Η νη­σιω­τι­κό­τη­τα θα πρέ­πει να λαμ­βά­νε­ται υπόψη ήδη από τον σχε­δια­σμό των ευ­ρω­παϊ­κών πο­λι­τι­κών. Έτσι, ζη­τή­μα­τα όπως η υγεία, η εκ­παί­δευ­ση, η ψη­φια­κή συν­δε­σι­μό­τη­τα και οι βα­σι­κές υπη­ρε­σί­ες δεν θα αντι­με­τω­πί­ζο­νται ως “ει­δι­κές εξαι­ρέ­σεις”, αλλά ως εν­σω­μα­τω­μέ­νο στοι­χείο της ευ­ρω­παϊ­κής νο­μο­θε­σί­ας. Τρί­τον, στην το­πι­κή οι­κο­νο­μία. Οι νέες στρα­τη­γι­κές δεν αντι­με­τω­πί­ζουν τα νησιά απο­κλει­στι­κά ως του­ρι­στι­κούς προ­ο­ρι­σμούς, αλλά ως πε­ριο­χές που μπο­ρούν να ανα­πτυ­χθούν ολι­στι­κά και ολο­κλη­ρω­μέ­να, μέσω της γα­λά­ζιας οι­κο­νο­μί­ας, της βιώ­σι­μης αλιεί­ας, της και­νο­το­μί­ας, της θα­λάσ­σια βιο­τε­χνο­λο­γί­ας και των το­πι­κών αλυ­σί­δων αξίας. Έτσι δη­μιουρ­γού­νται πε­ρισ­σό­τε­ρες και ποιο­τι­κό­τε­ρες θέ­σεις ερ­γα­σί­ας για τους νέους. Τέ­ταρ­τον, στη δια­χεί­ρι­ση του θα­λάσ­σιου χώρου. Για πρώτη φορά η Ευ­ρω­παϊ­κή Ένωση συν­δέ­ει τόσο άμεσα τις πο­λι­τι­κές για τα νησιά με τη θα­λάσ­σια χω­ρο­τα­ξία, την προ­στα­σία των οι­κο­συ­στη­μά­των και την αν­θε­κτι­κό­τη­τα απέ­να­ντι στην κλι­μα­τι­κή αλ­λα­γή. Αυτό ση­μαί­νει λι­γό­τε­ρες απο­σπα­σμα­τι­κές απο­φά­σεις και πε­ρισ­σό­τε­ρο ολο­κλη­ρω­μέ­νο σχε­δια­σμό για αλιεία, του­ρι­σμό, ανα­νε­ώ­σι­μες πηγές ενέρ­γειας και προ­στα­τευό­με­νες πε­ριο­χές.

Πέμ­πτον, και ίσως ση­μα­ντι­κό­τε­ρο, αλ­λά­ζει η ίδια η φι­λο­σο­φία της ευ­ρω­παϊ­κής πο­λι­τι­κής. Τα νησιά αντι­με­τω­πί­ζο­νταν, κατά κα­νό­να, ως πε­ριο­χές με “μειο­νε­κτή­μα­τα”. Οι νέες στρα­τη­γι­κές επι­χει­ρούν να τα ανα­γνω­ρί­σουν ως γε­ω­στρα­τη­γι­κά κε­φά­λαια (assets) της Ευ­ρώ­πης, ιδιαί­τε­ρα στη Με­σό­γειο, όπου η ασφά­λεια και η άμυνα, η ενερ­γεια­κή με­τά­βα­ση, η θα­λάσ­σια οι­κο­νο­μία και η προ­στα­σία του πε­ρι­βάλ­λο­ντος συν­δέ­ο­νται πλέον αδιάρ­ρη­κτα.

Τί­θε­ται, φυ­σι­κά, μια ση­μα­ντι­κή προ­ϋ­πό­θε­ση. Οι στρα­τη­γι­κές αυτές δεν θα αλ­λά­ξουν, αφ’εαυ­τών, την κα­θη­με­ρι­νό­τη­τα των νη­σιω­τών.

Η πραγ­μα­τι­κή δο­κι­μα­σία θα είναι η εφαρ­μο­γή τους από τα κράτη-μέλη λόγω και της επα­νε­θνι­κο­ποί­η­σης της Πο­λι­τι­κής Συ­νο­χής και κατά συ­νέ­πεια των πόρων του νέου Πο­λυ­ε­τούς Δη­μο­σιο­νο­μι­κού Πλαι­σί­ου 2028-2034. Για την Ελ­λά­δα, αυτό ση­μαί­νει ότι πρέ­πει να εγκα­τα­λεί­ψου­με τη λο­γι­κή των απο­σπα­σμα­τι­κών μέ­τρων και να δια­μορ­φώ­σου­με μια συ­νε­κτι­κή εθνι­κή πο­λι­τι­κή για τη νη­σιω­τι­κό­τη­τα, αξιο­ποιώ­ντας το ευ­ρω­παϊ­κό πλαί­σιο.

• Η Ελ­λά­δα έχει κα­θυ­στε­ρή­σει στη θε­σμο­θέ­τη­ση των εθνι­κών θα­λάσ­σιων χω­ρο­τα­ξι­κών σχε­δί­ων. Ποιο είναι το κό­στος αυτής της κα­θυ­στέ­ρη­σης για μια πε­ριο­χή όπως τα Δω­δε­κά­νη­σα, όπου συ­νυ­πάρ­χουν ο του­ρι­σμός, η αλιεία και οι ενερ­γεια­κές επεν­δύ­σεις, ει­δι­κά τώρα που η συ­ζή­τη­ση για τη χω­ρο­θέ­τη­ση Θα­λάσ­σιων Αιο­λι­κών Πάρ­κων στο Αι­γαίο προ­κα­λεί έντο­νες ανη­συ­χί­ες στις το­πι­κές κοι­νω­νί­ες;

Το κό­στος της κα­θυ­στέ­ρη­σης δεν είναι διοι­κη­τι­κό. Είναι ανα­πτυ­ξια­κό, κοι­νω­νι­κό, πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κό και κυ­ρί­ως γε­ω­πο­λι­τι­κό. Στα Δω­δε­κά­νη­σα συ­νυ­πάρ­χουν του­ρι­σμός, αλιεία, ναυ­σι­πλο­ΐα, προ­στα­τευό­με­νες πε­ριο­χές, πο­λι­τι­στι­κή κλη­ρο­νο­μιά, κρί­σι­μες υπο­θα­λάσ­σιες υπο­δο­μές και πλέον η προ­ο­πτι­κή υπε­ρά­κτιων αιο­λι­κών πάρ­κων, όπως στη θα­λάσ­σια πε­ριο­χή της Νό­τιας Ρόδου.

Χωρίς εγκε­κρι­μέ­νο Θα­λάσ­σιο Χω­ρο­τα­ξι­κό Σχέ­διο, όλες αυτές οι δρα­στη­ριό­τη­τες ανα­πτύσ­σο­νται χωρίς κοινό στρα­τη­γι­κό πλαί­σιο, γε­γο­νός που δη­μιουρ­γεί συ­γκρού­σεις, αβε­βαιό­τη­τα για τις επεν­δύ­σεις, πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κές πιέ­σεις και δυ­σπι­στία στις το­πι­κές κοι­νω­νί­ες.

Στη συ­ζή­τη­ση για τα υπε­ρά­κτια αιο­λι­κά, το ου­σια­στι­κό ερώ­τη­μα είναι πού, με ποιους όρους και μέσα από ποιά επι­στη­μο­νι­κή και κοι­νω­νι­κή δια­δι­κα­σία θα χω­ρο­θε­τη­θούν. Ως μέλος του Εθνι­κού Συμ­βου­λί­ου Χω­ρο­τα­ξί­ας έχω επι­ση­μά­νει ότι το ισχύ­ον ΕΧΠ για τις ΑΠΕ εξα­κο­λου­θεί να βα­σί­ζε­ται κυ­ρί­ως σε ζώνες απο­κλει­σμού άλλων χρή­σε­ων, ενώ η Ευ­ρω­παϊ­κή Ένωση προ­ω­θεί ήδη προ δε­κα­ε­τί­ας την αρ­μο­νι­κή συ­νύ­παρ­ξη δρα­στη­ριο­τή­των και τις πο­λυ­χρη­στι­κές θα­λάσ­σιες ζώνες. Χώρες όπως η Δανία, η Ολ­λαν­δία, το Βέλ­γιο αλλά και η Ια­πω­νία σχε­διά­ζουν πρώτα τον θα­λάσ­σιο χώρο και στη συ­νέ­χεια αδειο­δο­τούν τις επι­μέ­ρους δρα­στη­ριό­τη­τες.

Έτσι, η πα­ρα­γω­γή ενέρ­γειας μπο­ρεί να συ­νυ­πάρ­χει με την αλιεία, την προ­στα­σία της βιο­ποι­κι­λό­τη­τας και την υπο­βρύ­χια πο­λι­τι­στι­κή κλη­ρο­νο­μιά. Στην Ελ­λά­δα, δυ­στυ­χώς, συχνά συμ­βαί­νει το αντί­θε­το.

Για τα Δω­δε­κά­νη­σα το δια­κύ­βευ­μα είναι ακόμη με­γα­λύ­τε­ρο, καθώς πρό­κει­ται για μια πε­ριο­χή υψη­λής οι­κο­λο­γι­κής και γε­ω­πο­λι­τι­κής αξίας. Ένα σύγ­χρο­νο Θα­λάσ­σιο Χω­ρο­τα­ξι­κό Σχέ­διο μπο­ρεί να απο­τε­λέ­σει ερ­γα­λείο ισορ­ρο­πί­ας ανά­με­σα στην προ­στα­σία του πε­ρι­βάλ­λο­ντος, την ανά­πτυ­ξη και την εθνι­κή στρα­τη­γι­κή. Εξί­σου ση­μα­ντι­κή είναι η συμ­με­το­χή των το­πι­κών κοι­νω­νιών.

Η κοι­νω­νι­κή απο­δο­χή επι­τυγ­χά­νε­ται με δια­φά­νεια, πρό­σβα­ση στα επι­στη­μο­νι­κά δε­δο­μέ­να και ου­σια­στι­κή συμ­με­το­χή στον σχε­δια­σμό από την αρχή. Η Ελ­λά­δα οφεί­λει πλέον να ολο­κλη­ρώ­σει γρή­γο­ρα έναν επι­στη­μο­νι­κά τεκ­μη­ριω­μέ­νο και συμ­με­το­χι­κό Θα­λάσ­σιο Χω­ρο­τα­ξι­κό Σχε­δια­σμό (πριν τις επι­κεί­με­νες εκλο­γές!), εν­σω­μα­τώ­νο­ντας τις ευ­ρω­παϊ­κές και­νο­το­μί­ες. Μόνο έτσι η θά­λασ­σα θα αντι­με­τω­πι­στεί ως ενιαί­ος χώρος δη­μό­σιας πο­λι­τι­κής και όχι ως άθροι­σμα επι­μέ­ρους αδειο­δο­τή­σε­ων.

• Ο νέος Κώ­δι­κας Το­πι­κής Αυ­το­διοί­κη­σης φέρ­νει αλ­λα­γές στους πε­ρι­φε­ρεια­κούς μη­χα­νι­σμούς σχε­δια­σμού. Με την ακα­δη­μαϊ­κή σας ιδιό­τη­τα στην Πε­ρι­φε­ρεια­κή Ανά­πτυ­ξη, πι­στεύ­ε­τε ότι η Δω­δε­κά­νη­σος δια­θέ­τει σή­με­ρα την απα­ραί­τη­τη διοι­κη­τι­κή και επι­στη­μο­νι­κή ικα­νό­τη­τα ώστε να αξιο­ποι­ή­σει τα νέα ευ­ρω­παϊ­κά ερ­γα­λεία, ή χρειά­ζε­ται άμεση ενί­σχυ­ση;

Τη στιγ­μή που η Ευ­ρώ­πη ενι­σχύ­ει τη χω­ρι­κή διά­στα­ση της Πο­λι­τι­κής Συ­νο­χής, η Ελ­λά­δα βρί­σκε­ται αντι­μέ­τω­πη με μια σο­βα­ρή θε­σμι­κή αντί­φα­ση. Η συ­ζή­τη­ση για την Πο­λι­τι­κή Συ­νο­χής μετά το 2027 συ­νο­δεύ­ε­ται από τά­σεις επα­νε­θνι­κο­ποί­η­σης των ευ­ρω­παϊ­κών πόρων.

Αν οι απο­φά­σεις συ­γκε­ντρω­θούν πε­ρισ­σό­τε­ρο στα κράτη-μέλη, η ανά­γκη για ισχυ­ρούς πε­ρι­φε­ρεια­κούς μη­χα­νι­σμούς σχε­δια­σμού θα γίνει ακόμη με­γα­λύ­τε­ρη.

Ωστό­σο, ο νέος Κώ­δι­κας Το­πι­κής Αυ­το­διοί­κη­σης φαί­νε­ται να απο­δυ­να­μώ­νει ακρι­βώς αυ­τούς τους μη­χα­νι­σμούς, κα­ταρ­γώ­ντας Πε­ρι­φε­ρεια­κούς Ανα­πτυ­ξια­κούς Ορ­γα­νι­σμούς και άλλες απο­κε­ντρω­μέ­νες δομές που είχαν εξε­λι­χθεί σε πο­λύ­τι­μα ερ­γα­λεία τε­χνι­κής υπο­στή­ρι­ξης, ωρί­μαν­σης έργων και αξιο­ποί­η­σης ευ­ρω­παϊ­κών πόρων.

Εδώ βρί­σκε­ται η με­γα­λύ­τε­ρη πρό­κλη­ση. Οι νέες ευ­ρω­παϊ­κές πο­λι­τι­κές δεν απαι­τούν μόνο πε­ρισ­σό­τε­ρους πό­ρους, αλλά ισχυ­ρό­τε­ρη διοι­κη­τι­κή ικα­νό­τη­τα, πο­λυ­ε­πί­πε­δη δια­κυ­βέρ­νη­ση και συ­νερ­γα­σία κρά­τους, Πε­ρι­φε­ρειών, δήμων, πα­νε­πι­στη­μί­ων, ερευ­νη­τι­κών φο­ρέ­ων και το­πι­κών κοι­νω­νιών. Την ώρα που η Ευ­ρω­παϊ­κή Ένωση επεν­δύ­ει στις λει­τουρ­γι­κές εδα­φι­κές στρα­τη­γι­κές, η Ελ­λά­δα κιν­δυ­νεύ­ει να απο­δυ­να­μώ­σει τους θε­σμούς που μπο­ρούν να τις υλο­ποι­ή­σουν.

Γι’ αυτό πι­στεύω ότι η Δω­δε­κά­νη­σος, όπως και όλες οι νη­σιω­τι­κές Πε­ρι­φέ­ρειες, χρειά­ζε­ται κυ­ρί­ως ενί­σχυ­ση των μη­χα­νι­σμών δια­κυ­βέρ­νη­σης. Στη νέα ευ­ρω­παϊ­κή πε­ρί­ο­δο, οι χρη­μα­το­δο­τή­σεις θα εξαρ­τώ­νται όλο και πε­ρισ­σό­τε­ρο από την ικα­νό­τη­τα των Πε­ρι­φε­ρειών να σχε­διά­ζουν και να υλο­ποιούν ολο­κλη­ρω­μέ­νες στρα­τη­γι­κές και όχι απλώς να δια­χει­ρί­ζο­νται επι­δο­τή­σεις.

Η Δω­δε­κά­νη­σος δια­θέ­τει ση­μα­ντι­κά πλε­ο­νε­κτή­μα­τα: ισχυ­ρή αυ­το­διοι­κη­τι­κή εμπει­ρία, δυ­να­μι­κούς πα­ρα­γω­γι­κούς φο­ρείς, αξιό­λο­γο επι­στη­μο­νι­κό δυ­να­μι­κό και διε­θνή πα­ρου­σία στον του­ρι­σμό, τη ναυ­τι­λία και τη γα­λά­ζια οι­κο­νο­μία.

Εκεί­νο που λεί­πει είναι ένας μό­νι­μος πε­ρι­φε­ρεια­κός μη­χα­νι­σμός στρα­τη­γι­κού σχε­δια­σμού, που θα συν­δέ­ει την επι­στή­μη με τη δη­μό­σια πο­λι­τι­κή. Για τον λόγο αυτό προ­τεί­νω τη δη­μιουρ­γία ενός «Πε­ρι­φε­ρεια­κού Κέ­ντρου Χω­ρι­κής Στρα­τη­γι­κής, Προ­ο­πτι­κής και Και­νο­το­μί­ας (Regional Spatial Foresight Hub)», ως γέ­φυ­ρας με­τα­ξύ αυ­το­διοί­κη­σης, πα­νε­πι­στη­μί­ων, ερευ­νη­τι­κών κέ­ντρων, επι­χει­ρή­σε­ων και κοι­νω­νί­ας των πο­λι­τών.

Τε­λι­κά, το κρί­σι­μο ερώ­τη­μα δεν είναι αν η Δω­δε­κά­νη­σος δια­θέ­τει το απα­ραί­τη­το δυ­να­μι­κό, αλλά αν θα της δο­θούν τα θε­σμι­κά ερ­γα­λεία για να το αξιο­ποι­ή­σει. Στη νέα ευ­ρω­παϊ­κή πραγ­μα­τι­κό­τη­τα, το με­γα­λύ­τε­ρο συ­γκρι­τι­κό πλε­ο­νέ­κτη­μα δεν θα είναι οι επι­δο­τή­σεις, αλλά η ικα­νό­τη­τα σχε­δια­σμού, πρό­βλε­ψης και δια­κυ­βέρ­νη­σης. Αυτή θα κα­θο­ρί­σει ποιες Πε­ρι­φέ­ρειες θα πρω­τα­γω­νι­στή­σουν και ποιες θα υστε­ρή­σουν.

• Απο­τε­λεί πάγιο αί­τη­μα των νη­σιω­τι­κών πε­ριο­χών και των δι­κτύ­ων τους προς τις Βρυ­ξέλ­λες η θε­σμο­θέ­τη­ση ενός μό­νι­μου, ει­δι­κού ευ­ρω­παϊ­κού πλαι­σί­ου για τα νησιά, στα πρό­τυ­πα των Εξό­χως Από­κε­ντρων Πε­ρι­φε­ρειών, που θα κα­το­χυ­ρώ­νει μό­νι­μες φο­ρο­λο­γι­κές εξαι­ρέ­σεις. Με δε­δο­μέ­νο ότι η Ρόδος στε­ρεί­ται πλέον τους μειω­μέ­νους συ­ντε­λε­στές ΦΠΑ, την ώρα που σε άλλα νησιά της Πε­ρι­φέ­ρειάς μας ευ­τυ­χώς επα­νήλ­θαν, και με βάση το έργο σας ως εμπει­ρο­γνώ­μων στη σχε­τι­κή γνω­μο­δό­τη­ση της ΕΟΚΕ, θε­ω­ρεί­τε ότι αυτή η διεκ­δί­κη­ση μπο­ρεί να απο­τε­λέ­σει το “κλει­δί” για την επι­στρο­φή των μειω­μέ­νων συ­ντε­λε­στών πα­ντού, ή οι δη­μο­σιο­νο­μι­κοί κα­νό­νες της Ε.Ε. πα­ρα­μέ­νουν ένα ανυ­πέρ­βλη­το εμπό­διο;

Στην υψη­λού επι­πέ­δου διά­σκε­ψη για τις στρα­τη­γι­κές για τα νησιά και τις πα­ρά­κτιες Κοι­νό­τη­τες που πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­κε στην Πάφο στα τέλη Ιου­νί­ου, με­γά­λη πο­λι­τι­κή ση­μα­σία είχε η πα­ρέμ­βα­ση του αντι­προ­έ­δρου του Ευ­ρω­παϊ­κού Κοι­νο­βου­λί­ου Younous Omarjee, ο οποί­ος υπο­στή­ρι­ξε ότι τα ευ­ρω­παϊ­κά νησιά πρέ­πει να απο­κτή­σουν μό­νι­μο θε­σμι­κό κα­θε­στώς, ανά­λο­γο με εκεί­νο των Εξό­χως Από­κε­ντρων Πε­ρι­φε­ρειών της Ευ­ρω­παϊ­κής Ένω­σης. Η δή­λω­ση αυτή ανοί­γει για πρώτη φορά τη συ­ζή­τη­ση για μια θε­σμι­κή κα­το­χύ­ρω­ση της νη­σιω­τι­κό­τη­τας σε ευ­ρω­παϊ­κό επί­πε­δο.

Η απά­ντη­σή λοι­πόν στην ερώ­τη­σή σας αυτή είναι θε­τι­κή. Ναι, η Δω­δε­κά­νη­σος (πε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νης της Ρόδου) πρέ­πει να διεκ­δι­κή­σει το κα­θε­στώς των Εξό­χως Από­κε­ντρων Πε­ρι­φε­ρειών της Ευ­ρω­παϊ­κής Ένω­σης. Απορώ, αν θέ­λε­τε, γιατί δεν το έχει κάνει μέχρι σή­με­ρα, ενώ χω­ρο­θε­τεί­ται στα εξω­τε­ρι­κά σύ­νο­ρα της ΕΕ. Ίσως ο λόγος είναι το υψηλό ΑΕΠ της Πε­ρι­φέ­ρειας Νο­τί­ου Αι­γαί­ου. Ωστό­σο το ΑΕΠ, είναι ένας άδι­κος δεί­κτης. Πόσο μάλ­λον όταν αυτός δια­μορ­φώ­νε­ται με βάση την επι­σφα­λή του­ρι­στι­κή μο­νο­καλ­λιέρ­γεια και όχι μια πραγ­μα­τι­κή οι­κο­νο­μι­κή δια­φο­ρο­ποί­η­ση, με προ­στι­θέ­με­νη αξία και αν­θε­κτι­κό­τη­τα για την πε­ριο­χή. Αυτή η διεκ­δί­κη­ση του κα­θε­στώ­τος των Εξό­χως Από­κε­ντρων Πε­ρι­φε­ρειών της ΕΕ μπο­ρεί να απο­τε­λέ­σει το “κλει­δί” για βελ­τί­ω­ση συ­ντε­λε­στών σε όλους τους το­μείς, ύστε­ρα φυ­σι­κά από δια­πραγ­μά­τευ­ση. Εδώ βε­βαί­ως θα πρέ­πει να το­νι­σθεί ότι τα νησιά της Δω­δε­κα­νή­σου απο­τε­λούν λει­τουρ­γι­κούς γε­ω­πο­λι­τι­κούς κόμ­βους της Ευ­ρω­παϊ­κής Ένω­σης. Ο όρος αυτός συν­δέ­ει τη θα­λάσ­σια χω­ρο­τα­ξία, τη γα­λά­ζια οι­κο­νο­μία, την ενερ­γεια­κή με­τά­βα­ση, τις θα­λάσ­σιες με­τα­φο­ρές, την προ­στα­σία των οι­κο­συ­στη­μά­των, και την ευ­ρω­παϊ­κή στρα­τη­γι­κή αυ­το­νο­μία, δη­λα­δή τη με­τά­βα­ση που επι­χει­ρεί να απο­τυ­πώ­σει η νέα Γνω­μο­δό­τη­ση της ΕΟΚΕ στην οποία διε­τέ­λε­σα σύμ­βου­λος: από την πο­λι­τι­κή της πε­ρι­φε­ρεια­κής αντι­στάθ­μι­σης στην πο­λι­τι­κή της στρα­τη­γι­κής νη­σιω­τι­κό­τη­τας.

• Στην ευ­ρω­παϊ­κή ατζέ­ντα ξε­χω­ρί­ζει το “OceanEye”, μια πρω­το­βου­λία για την ψη­φια­κή πα­ρα­κο­λού­θη­ση του θα­λάσ­σιου πε­ρι­βάλ­λο­ντος σε πραγ­μα­τι­κό χρόνο με τη χρήση high-tech μέσων και δο­ρυ­φό­ρων. Πόσο ρε­α­λι­στι­κό είναι να φτά­σει σύ­ντο­μα η εφαρ­μο­γή τέ­τοιων τε­χνο­λο­γιών στα νησιά μας, και τι θα άλ­λα­ζε αυτό πρα­κτι­κά στη δια­χεί­ρι­ση της υπε­ρα­λί­ευ­σης ή της ρύ­παν­σης στα νερά μας;

Το OceanEye, εφό­σον υλο­ποι­η­θεί στο πλαί­σιο του νέου Ευ­ρω­παϊ­κού Συμ­φώ­νου για τον Ωκε­α­νό, μπο­ρεί να εξε­λι­χθεί σε μια ευ­ρω­παϊ­κή ψη­φια­κή υπο­δο­μή αντί­στοι­χη του Copernicus για την ξηρά. Θα αξιο­ποιεί δο­ρυ­φο­ρι­κά δε­δο­μέ­να, τε­χνη­τή νοη­μο­σύ­νη, αι­σθη­τή­ρες και ψη­φια­κά δί­δυ­μα (digital twins) για τη συ­νε­χή πα­ρα­κο­λού­θη­ση των θα­λασ­σών.

Για τη Δω­δε­κά­νη­σο, η τε­χνο­λο­γία αυτή είναι απο­λύ­τως ρε­α­λι­στι­κή. Το κρί­σι­μο ερώ­τη­μα είναι αν η Ελ­λά­δα θα συμ­με­τά­σχει στη δια­μόρ­φω­σή της ή θα πε­ριο­ρι­στεί στον ρόλο του τε­λι­κού χρή­στη. Τα οφέλη είναι ιδιαί­τε­ρα ση­μα­ντι­κά. Θα επι­τρέ­πει τον έγκαι­ρο εντο­πι­σμό πα­ρά­νο­μης αλιεί­ας, θα­λάσ­σιας ρύ­παν­σης, με­τα­βο­λών στην ποιό­τη­τα των υδά­των και πιέ­σε­ων στα προ­στα­τευό­με­να οι­κο­συ­στή­μα­τα, ώστε οι αρ­μό­διες αρχές να πα­ρεμ­βαί­νουν προ­λη­πτι­κά και όχι εκ των υστέ­ρων. Αυτό ση­μαί­νει κα­λύ­τε­ρη προ­στα­σία των φυ­σι­κών πόρων αλλά και των επαγ­γελ­μα­τιών αλιέ­ων που τη­ρούν τους κα­νό­νες.

Όμως τα δε­δο­μέ­να από μόνα τους δεν αρ­κούν. Χρειά­ζο­νται διοι­κη­τι­κή ικα­νό­τη­τα, επι­στη­μο­νι­κή τεκ­μη­ρί­ω­ση και απο­τε­λε­σμα­τι­κή δια­κυ­βέρ­νη­ση για να με­τα­τρα­πούν σε δη­μό­σια πο­λι­τι­κή. Γι’ αυτό θεωρώ ότι το OceanEye πρέ­πει να συν­δε­θεί άμεσα με τον Θα­λάσ­σιο Χω­ρο­τα­ξι­κό Σχε­δια­σμό, ώστε τα δε­δο­μέ­να να αξιο­ποιού­νται όχι μόνο για επι­τή­ρη­ση, αλλά και για τη συ­νε­χή προ­σαρ­μο­γή των θα­λάσ­σιων σχε­δί­ων στις πραγ­μα­τι­κές με­τα­βο­λές των οι­κο­συ­στη­μά­των και των αν­θρώ­πι­νων δρα­στη­ριο­τή­των. Άλλες ευ­ρω­παϊ­κές χώρες βρί­σκο­νται ήδη στη δεύ­τε­ρη και τρίτη γενιά θα­λάσ­σιων σχε­δί­ων. Για μια νη­σιω­τι­κή χώρα όπως η Ελ­λά­δα, αυτή η με­τά­βα­ση σε μια ψη­φια­κά υπο­στη­ρι­ζό­με­νη και προ­σαρ­μο­στι­κή δια­κυ­βέρ­νη­ση της θά­λασ­σας είναι ζή­τη­μα εθνι­κής κυ­ριαρ­χί­ας και στρα­τη­γι­κής αυ­το­νο­μί­ας, προ­στα­σί­ας του θα­λάσ­σιου πλού­του, φυ­σι­κού και πο­λι­τι­σμι­κού και βιώ­σι­μης ανά­πτυ­ξης των νη­σιών μας.

• Η πρά­σι­νη με­τά­βα­ση της ακτο­πλο­ΐ­ας συ­ζη­τεί­ται έντο­να σε ευ­ρω­παϊ­κό επί­πε­δο, όμως για τα νησιά μας η δια­σύν­δε­ση είναι ζή­τη­μα επι­βί­ω­σης. Ποιες υπο­δο­μές θε­ω­ρεί­τε ότι λεί­πουν σή­με­ρα από τα λι­μά­νια της Δω­δε­κα­νή­σου για να ακο­λου­θή­σουν αυτή την πο­ρεία, χωρίς να επι­βα­ρυν­θεί η ακτο­πλοϊ­κή σύν­δε­ση ή το κό­στος για τον πο­λί­τη;

Η απαν­θρα­κο­ποί­η­ση της ναυ­τι­λί­ας και η πρά­σι­νη με­τά­βα­ση της ακτο­πλο­ΐ­ας δεν είναι μόνο τε­χνο­λο­γι­κό ζή­τη­μα. Για τη Δω­δε­κά­νη­σο είναι πρω­τί­στως ζή­τη­μα εδα­φι­κής συ­νο­χής. Αν οδη­γή­σει σε ακρι­βό­τε­ρα ει­σι­τή­ρια ή λι­γό­τε­ρα δρο­μο­λό­για, θα έχει απο­τύ­χει ως δη­μό­σια πο­λι­τι­κή.

Η πρό­κλη­ση δεν αφορά μόνο τα νέα πλοία, αλλά και τα λι­μά­νια. Χρειά­ζο­νται ηλε­κτρο­δό­τη­ση από την ξηρά (shore-side electricity), υπο­δο­μές για κα­θα­ρά καύ­σι­μα και σύγ­χρο­να ενερ­γεια­κά και ψη­φια­κά συ­στή­μα­τα. Κυ­ρί­ως όμως, αυτές οι επεν­δύ­σεις πρέ­πει να εντα­χθούν σε έναν ενιαίο πε­ρι­φε­ρεια­κό σχε­δια­σμό, ώστε τα λι­μά­νια της Δω­δε­κα­νή­σου να λει­τουρ­γούν ως ένα δια­συν­δε­δε­μέ­νο δί­κτυο και όχι απο­σπα­σμα­τι­κά.

Πα­ράλ­λη­λα, η Ευ­ρω­παϊ­κή Ένωση οφεί­λει να δια­σφα­λί­σει ότι το κό­στος της με­τά­βα­σης δεν θα με­τα­κυ­λι­σθεί στους νη­σιώ­τες. Εδώ το Με­τα­φο­ρι­κό Ισο­δύ­να­μο πρέ­πει να λει­τουρ­γή­σει όχι ως επι­δο­μα­τι­κή πο­λι­τι­κή, αλλά ως μό­νι­μος μη­χα­νι­σμός ισό­τι­μης πρό­σβα­σης. Η πρά­σι­νη με­τά­βα­ση πρέ­πει να ση­μαί­νει κα­λύ­τε­ρες και κα­θα­ρό­τε­ρες με­τα­φο­ρές, όχι ακρι­βό­τε­ρες.

Η Δω­δε­κά­νη­σος μπο­ρεί να απο­τε­λέ­σει ευ­ρω­παϊ­κό πρό­τυ­πο πρά­σι­νης νη­σιω­τι­κής ναυ­τι­λί­ας. Με την πο­λυ­νη­σία, τον του­ρι­σμό και τη στρα­τη­γι­κή θέση της στην Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο, μπο­ρεί να γίνει πρό­τυ­πο βιώ­σι­μης νη­σιω­τι­κής συν­δε­σι­μό­τη­τας και γα­λά­ζιας οι­κο­νο­μί­ας, αρκεί όλα να εντα­χθούν σε έναν ολο­κλη­ρω­μέ­νο νη­σιω­τι­κό και θα­λάσ­σιο χω­ρο­τα­ξι­κό σχε­δια­σμό.

• Έχο­ντας δια­τε­λέ­σει ει­δι­κή σύμ­βου­λος στην ΕΟΚΕ για τη δια­μόρ­φω­ση της γνω­μο­δό­τη­σης για τις πο­λι­τι­κές των ευ­ρω­παϊ­κών νη­σιών, πι­στεύ­ε­τε ότι οι Βρυ­ξέλ­λες κα­τα­νο­ούν πλή­ρως τι ση­μαί­νει νη­σιω­τι­κό­τη­τα, με όρους λει­ψυ­δρί­ας, γε­ω­γρα­φι­κής απο­μό­νω­σης και ενερ­γεια­κής εξάρ­τη­σης, ή εξα­κο­λου­θούν να σχε­διά­ζουν με μια γε­νι­κή, ορι­ζό­ντια λο­γι­κή;

Θα έλεγα ότι η Ευ­ρώ­πη βρί­σκε­ται σή­με­ρα σε ένα ση­μείο κα­μπής. Για πρώτη φορά ανα­γνω­ρί­ζει ότι η νη­σιω­τι­κό­τη­τα δεν είναι απλώς μια γε­ω­γρα­φι­κή ιδιαι­τε­ρό­τη­τα, αλλά μια διαρ­θρω­τι­κή συν­θή­κη που επη­ρε­ά­ζει κάθε δη­μό­σια πο­λι­τι­κή. Αυτό απο­τυ­πώ­νε­ται και στην Ευ­ρω­παϊ­κή στρα­τη­γι­κή για τα νησιά, και στην γνω­μο­δό­τη­ση της ΕΟΚΕ στην οποία είχα την τιμή να συμ­βά­λω, ως σύμ­βου­λος του ει­ση­γη­τή, νη­σιώ­τη συ­μπα­τριώ­τη μου, κ.Γιάν­νη Βαρ­δα­κα­στά­νη.

Ωστό­σο, εξα­κο­λου­θεί να υπάρ­χει από­στα­ση ανά­με­σα στην ανα­γνώ­ρι­ση του προ­βλή­μα­τος και στον τρόπο σχε­δια­σμού των πο­λι­τι­κών. Πολύ συχνά εφαρ­μό­ζε­ται μια ορι­ζό­ντια λο­γι­κή, σαν όλα τα ευ­ρω­παϊ­κά εδάφη να ξε­κι­νούν από τις ίδιες συν­θή­κες.

Τα νησιά, όμως, αντι­με­τω­πί­ζουν ταυ­τό­χρο­να αυ­ξη­μέ­νο κό­στος με­τα­φο­ρών, λει­ψυ­δρία, ενερ­γεια­κή εξάρ­τη­ση, πε­ριο­ρι­σμέ­νες οι­κο­νο­μί­ες κλί­μα­κας, δυ­σκο­λό­τε­ρη πρό­σβα­ση σε υπη­ρε­σί­ες υγεί­ας και εκ­παί­δευ­σης, αλλά και ιδιαί­τε­ρες γε­ω­πο­λι­τι­κές προ­κλή­σεις, ει­δι­κά στην Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο. Αυτές οι προ­κλή­σεις λει­τουρ­γούν σω­ρευ­τι­κά και απαι­τούν δια­φο­ρε­τι­κή προ­σέγ­γι­ση.

Η πραγ­μα­τι­κή πρό­κλη­ση δεν είναι πε­ρισ­σό­τε­ρες επι­δο­τή­σεις, αλλά η εν­σω­μά­τω­ση της νη­σιω­τι­κής διά­στα­σης σε κάθε ευ­ρω­παϊ­κή πο­λι­τι­κή. Αυτό ση­μαί­νει ότι κάθε νέα νο­μο­θε­σία για την ενέρ­γεια, το πε­ρι­βάλ­λον ή τις με­τα­φο­ρές πρέ­πει να αξιο­λο­γεί­ται εκ των προ­τέ­ρων ως προς τις επι­πτώ­σεις της στα νησιά. Αυτή είναι η λο­γι­κή της ρή­τρας νη­σιω­τι­κό­τη­τας (Island Proofing) και του Islands Pact, που προ­τεί­να­με στη γνω­μο­δό­τη­ση της ΕΟΚΕ. Αν πε­τύ­χου­με αυτή τη με­τά­βα­ση, η νη­σιω­τι­κό­τη­τα δεν θα αντι­με­τω­πί­ζε­ται πλέον ως πρό­βλη­μα που χρειά­ζε­ται απο­ζη­μί­ω­ση, αλλά ως «ιδιαί­τε­ρη μορφή λει­τουρ­γι­κής εδα­φι­κό­τη­τας της Ευ­ρω­παϊ­κής Ένω­σης», που απαι­τεί δια­φο­ρε­τι­κό σχε­δια­σμό. Αυτό, πι­στεύω, είναι το με­γά­λο στοί­χη­μα της επό­με­νης ευ­ρω­παϊ­κής προ­γραμ­μα­τι­κής πε­ριό­δου.

• Κλεί­νο­ντας, ποιο θε­ω­ρεί­τε το πιο επεί­γον και άμεσο βήμα που πρέ­πει να κάνει η Ελ­λά­δα τους επό­με­νους μήνες, ώστε τα Δω­δε­κά­νη­σα να μην μεί­νουν στο πε­ρι­θώ­ριο αυτής της νέας ευ­ρω­παϊ­κής στρο­φής προς τη Γα­λά­ζια Οι­κο­νο­μία;

Αγα­πη­τή κ.Φώτη, η Ελ­λά­δα έχει μπρο­στά της μια ιστο­ρι­κή ευ­και­ρία. Αν κι­νη­θεί έγκαι­ρα, με βάση τις νέες Ευ­ρω­παϊ­κές στρα­τη­γι­κές και πρω­το­βου­λί­ες, τα Δω­δε­κά­νη­σα μπο­ρούν να γί­νουν ευ­ρω­παϊ­κό πρό­τυ­πο για τη Γα­λά­ζια Οι­κο­νο­μία και τη βιώ­σι­μη νη­σιω­τι­κή ανά­πτυ­ξη, ως ένας πολύ δια­κρι­τός «λει­τουρ­γι­κός χώρος» με­γά­λης ση­μα­σί­ας. Η επή­ρεια των Δω­δε­κα­νή­σων εξα­σφα­λί­ζει και την Απο­κλει­στι­κή Οι­κο­νο­μι­κή ζώνη Ελ­λά­δας-Κύ­πρου στην Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο. Στο ση­μείο αυτό, η εκ­πό­νη­ση του θα­λάσ­σιου χω­ρο­τα­ξι­κού σχε­δί­ου που πε­ρι­λαμ­βά­νει τα Δω­δε­κά­νη­σα, απο­τε­λεί προ­τε­ραιό­τη­τα, για ένα λόγο πα­ρα­πά­νω ότι δεν έχει ακόμα θε­σμο­θε­τη­θεί το Πε­ρι­φε­ρεια­κό Χω­ρο­τα­ξι­κό Πλαί­σιο Νο­τί­ου Αι­γαί­ου.

Η πα­ρού­σα κυ­βέρ­νη­ση δίνει προ­τε­ραιό­τη­τα στα το­με­α­κά Ει­δι­κά Χω­ρο­τα­ξι­κά πλαί­σια (ΕΧΠ-ΑΠΕ, ΕΧΠ-βιο­μη­χα­νί­ας, ΕΧΠ-Του­ρι­σμού) και όχι στα ολο­κλη­ρω­μέ­να Πε­ρι­φε­ρεια­κά πλαί­σια με­τα­ξύ των οποί­ων είναι τα Θα­λάσ­σια χω­ρο­τα­ξι­κά πλαί­σια. Αυτή η δια­δι­κα­σία πρέ­πει να αντι­στρα­φεί.

Τα το­με­α­κά πλαί­σια οφεί­λουν να εναρ­μο­νί­ζο­νται προς τα Θα­λάσ­σια Χω­ρο­τα­ξι­κά Πλαί­σια τα οποία είναι στρα­τη­γι­κά, ολο­κλη­ρω­μέ­να, προ­σαρ­μο­στι­κά, λαμ­βά­νουν υπόψη τους τη διά­δρα­ση γης-θά­λασ­σας, τις σω­ρευ­τι­κές επι­δρά­σεις των θα­λάσ­σιων δρα­στη­ριο­τή­των, την αντί­στοι­χη πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κή επι­βά­ρυν­ση, και έχουν υψηλή γε­ω­πο­λι­τι­κή αξία ως ερ­γα­λεία ήπιας οριο­θέ­τη­σης (soft delimitation tools).

Το Θα­λάσ­σιο Χω­ρο­τα­ξι­κό σχέ­διο Νο­τί­ου Αι­γαί­ου, αν προ­τε­ραιο­ποι­η­θεί, θα απο­τε­λέ­σει πραγ­μα­τι­κά ατμο­μη­χα­νή για την ανά­πτυ­ξη των Δω­δε­κα­νή­σων αλλά και ευ­ρύ­τε­ρα του Αι­γαί­ου.

Αν κα­θυ­στε­ρή­σει, άλλοι θα σχε­διά­σουν το μέλ­λον της Ανα­το­λι­κής Με­σο­γεί­ου χωρίς εμάς. Τα νησιά μας δεν είναι μία πε­ρι­φέ­ρεια της Ευ­ρώ­πης, είναι το θα­λάσ­σιο σύ­νο­ρό της και απο­τε­λούν προ­πύρ­για γε­ω­πο­λι­τι­κής, πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κής και ανα­πτυ­ξια­κής αξίας. Η θέση τους δεν είναι στο πε­ρι­θώ­ριο των ευ­ρω­παϊ­κών εξε­λί­ξε­ων, αλλά στην πρώτη γραμ­μή της νέας ευ­ρω­παϊ­κής στρα­τη­γι­κής.