Ο Δήμος Ρόδου στο Εφετείο απέναντι στον e-ΕΦΚΑ για οφειλή 7 εκατομμυρίων δημοτικών εταιρειών!

• Η εκ­δί­κα­ση των εφέ­σε­ων προσ­διο­ρί­στη­κε για τις 25 Σε­πτεμ­βρί­ου 2026, ενώ ο Δήμος εξα­κο­λου­θεί να απο­πλη­ρώ­νει με ρητή επι­φύ­λα­ξη οφει­λές που, όπως υπο­στη­ρί­ζει, δεν του ανή­κουν

Μια πο­λυ­ε­τής νο­μι­κή αντι­πα­ρά­θε­ση ανά­με­σα στον Δήμο Ρόδου και τον e-ΕΦΚΑ, με αντι­κεί­με­νο ασφα­λι­στι­κές οφει­λές που ξε­περ­νούν τα 7 εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ, οδεύ­ει προς την κρί­σι­μη φάση της.

Η εκ­δί­κα­ση των εφέ­σε­ων που έχει ασκή­σει ο Δήμος ορί­στη­κε για τις 25 Σε­πτεμ­βρί­ου 2026, ενώ­πιον του Μο­νο­με­λούς Διοι­κη­τι­κού Εφε­τεί­ου Πει­ραιώς. Στο επί­κε­ντρο βρί­σκε­ται ένα ερώ­τη­μα που υπερ­βαί­νει τα όρια του νη­σιού: μπο­ρεί ένας Ορ­γα­νι­σμός Το­πι­κής Αυ­το­διοί­κη­σης να θε­ω­ρεί­ται αυ­το­δι­καί­ως συ­νυ­πεύ­θυ­νος για τα χρέη ανω­νύ­μων εται­ρειών που ίδρυ­σε, αλλά οι οποί­ες λει­τουρ­γού­σαν με κα­νό­νες ιδιω­τι­κής οι­κο­νο­μί­ας;

Η υπό­θε­ση θε­ω­ρεί­ται από τις πλέον σύν­θε­τες δια­φο­ρές που έχουν προ­κύ­ψει με­τα­ξύ δήμου και ασφα­λι­στι­κού φορέα στη χώρα. Ο Δήμος Ρόδου έχει ήδη υπα­χθεί από το 2019 σε ρύθ­μι­ση των οφει­λών βάσει του Ν. 4611/2019, ωστό­σο το έπρα­ξε με σαφή δή­λω­ση ότι η κί­νη­ση αυτή δεν συ­νι­στά ανα­γνώ­ρι­ση της οφει­λής ούτε απο­δο­χή της συ­νυ­πευ­θυ­νό­τη­τας. Σύμ­φω­να με πλη­ρο­φο­ρί­ες της «δη­μο­κρα­τι­κής», η δη­μο­τι­κή αρχή σκο­πεύ­ει, εφό­σον δι­καιω­θεί, να διεκ­δι­κή­σει την επι­στρο­φή όλων των ποσών που έχει κα­τα­βά­λει έως τότε ως αχρε­ω­στή­τως κα­τα­βλη­θέ­ντων.

Πώς ξε­κί­νη­σε η υπό­θε­ση

Οι ρίζες της δια­μά­χης ανά­γο­νται στο 2013. Με από­φα­ση της διευ­θύ­ντριας του Πε­ρι­φε­ρεια­κού Υπο­κα­τα­στή­μα­τος ΙΚΑ ΕΤΑΜ Ρόδου, η οποία εκ­δό­θη­κε στις 8 Νο­εμ­βρί­ου 2013, βε­βαιώ­θη­καν σε βάρος του Δήμου Ρόδου οφει­λές ύψους 7.028.252,28 ευρώ. Οι οφει­λές αυτές δεν προ­έρ­χο­νταν από τη λει­τουρ­γία του ίδιου του Δήμου, αλλά από δύο δη­μο­τι­κές επι­χει­ρή­σεις που είχαν τεθεί υπό εκ­κα­θά­ρι­ση: την Ανα­πτυ­ξια­κή Δω­δε­κα­νη­σια­κή Εται­ρεία Κα­τα­σκευών και Με­λε­τών Α.Ε. (ΑΔΕ­ΚΑΜ), η οποία ανήκε στον πρώην Δήμο Πε­τα­λού­δων, και την Ανα­πτυ­ξια­κή Δια­δη­μο­τι­κή Εται­ρεία Κα­τα­σκευών και Του­ρι­σμού Α.Ε. (ΑΔΕΚΤ), η οποία ανήκε στον πρώην Δήμο Ρο­δί­ων.

Με την ενο­ποί­η­ση των δήμων του νη­σιού, ο ενιαί­ος Δήμος Ρόδου βρέ­θη­κε να κλη­ρο­νο­μεί το βάρος αυτών των απαι­τή­σε­ων. Το ασφα­λι­στι­κό τα­μείο θε­ώ­ρη­σε ότι ο Δήμος φέρει συ­νυ­πευ­θυ­νό­τη­τα για τις ει­σφο­ρές που δεν είχαν απο­δο­θεί από τις δύο εται­ρεί­ες και προ­χώ­ρη­σε στη βε­βαί­ω­ση του συ­νο­λι­κού ποσού σε βάρος του. Οι απαι­τή­σεις αυτές, με τις προ­σαυ­ξή­σεις που έχουν σω­ρευ­τεί στο με­τα­ξύ, υπο­λο­γί­ζο­νται σή­με­ρα σε ποσό που πλη­σιά­ζει τα 7 εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ, ενώ σε ορι­σμέ­νες εκτι­μή­σεις το συ­νο­λι­κό δια­κύ­βευ­μα, συ­μπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νων των πρό­σθε­των τελών, ανε­βαί­νει σε πε­ρί­που 9 εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ. Το ακρι­βές ύψος του ποσού που τε­λι­κά θα κρι­θεί δεν διευ­κρι­νί­ζε­ται με ενιαίο τρόπο στα δια­θέ­σι­μα στοι­χεία.

Η πρώτη δι­κα­στι­κή κρίση

Ο Δήμος Ρόδου δεν απο­δέ­χθη­κε την πράξη του ασφα­λι­στι­κού φορέα. Το 2017 άσκη­σε ανα­κο­πή ενώ­πιον του Μο­νο­με­λούς Διοι­κη­τι­κού Πρω­το­δι­κεί­ου Ρόδου, ζη­τώ­ντας την ακύ­ρω­ση της πρά­ξης με την οποία του απο­δό­θη­κε συ­νυ­πευ­θυ­νό­τη­τα. Η δι­κα­στι­κή από­φα­ση που εκ­δό­θη­κε το 2021 (Α284/2021) δι­καί­ω­σε εν μέρει τον Δήμο. Το Πρω­το­δι­κείο ανα­γνώ­ρι­σε ότι οι οφει­λές που ανά­γο­νται σε πε­ριό­δους έως τις 31 Δε­κεμ­βρί­ου 2001 έχουν υπο­πέ­σει σε πα­ρα­γρα­φή, πε­ριο­ρί­ζο­ντας έτσι ένα μέρος του συ­νο­λι­κού ποσού.

Ωστό­σο, το δι­κα­στή­ριο απέρ­ρι­ψε τους υπό­λοι­πους ισχυ­ρι­σμούς του Δήμου, και ει­δι­κό­τε­ρα εκεί­νον που αφο­ρού­σε στην ίδια την ύπαρ­ξη συ­νυ­πευ­θυ­νό­τη­τας. Με άλλα λόγια, το Πρω­το­δι­κείο έκρι­νε ότι ο Δήμος Ρόδου ευ­θύ­νε­ται κατ’ αρχήν για τις οφει­λές των δύο εται­ρειών, έστω και αν ένα τμήμα τους δεν μπο­ρεί πλέον να ανα­ζη­τη­θεί λόγω πα­ρέ­λευ­σης του χρό­νου. Η από­φα­ση αυτή δεν ικα­νο­ποί­η­σε τη δη­μο­τι­κή αρχή. Τον Οκτώ­βριο του 2021 η Οι­κο­νο­μι­κή Επι­τρο­πή ενέ­κρι­νε την άσκη­ση έφε­σης ενώ­πιον του Μο­νο­με­λούς Διοι­κη­τι­κού Εφε­τεί­ου Πει­ραιώς, με­τα­φέ­ρο­ντας τη δια­μά­χη σε δεύ­τε­ρο βαθμό.

Οι τρεις άξο­νες της έφε­σης

Η επι­χει­ρη­μα­το­λο­γία που έχει ανα­πτύ­ξει ο Δήμος Ρόδου στην έφεσή του, σύμ­φω­να με πλη­ρο­φο­ρί­ες, κι­νεί­ται σε τρία επί­πε­δα, τα οποία λει­τουρ­γούν και αυ­το­τε­λώς και επι­κου­ρι­κά με­τα­ξύ τους.

Ο πρώ­τος και βα­σι­κό­τε­ρος λόγος αφορά στην ίδια την έλ­λει­ψη συ­νυ­πευ­θυ­νό­τη­τας. Ο Δήμος υπο­στη­ρί­ζει ότι η ΑΔΕ­ΚΑΜ και η ΑΔΕΚΤ ήταν ανώ­νυ­μες εται­ρεί­ες, όχι αμι­γείς ή κοι­νω­φε­λείς δη­μο­τι­κές επι­χει­ρή­σεις. Η διά­κρι­ση αυτή, κατά τη δη­μο­τι­κή αρχή, είναι κα­θο­ρι­στι­κή. Για τις ανώ­νυ­μες εται­ρεί­ες των ΟΤΑ, όπως δια­τεί­νε­ται ο Δήμος, η νο­μο­θε­σία προ­βλέ­πει δυ­νη­τι­κή και όχι υπο­χρε­ω­τι­κή ανά­λη­ψη των χρεών τους από τον δήμο, και μά­λι­στα μόνο έπει­τα από ρητή και αι­τιο­λο­γη­μέ­νη από­φα­ση του δη­μο­τι­κού συμ­βου­λί­ου, η οποία πρέ­πει να λη­φθεί με από­λυ­τη πλειο­ψη­φία. Τέ­τοια από­φα­ση, σύμ­φω­να με τον Δήμο, δεν υπήρ­ξε ποτέ. Επο­μέ­νως, η πράξη του 2013 με την οποία το ασφα­λι­στι­κό τα­μείο με­τα­κύ­λι­σε αυ­το­δι­καί­ως τις οφει­λές στον Δήμο εκ­δό­θη­κε, όπως υπο­στη­ρί­ζε­ται, κατά πα­ρά­βα­ση της συ­νταγ­μα­τι­κά κα­το­χυ­ρω­μέ­νης αρχής της αυ­το­τέ­λειας των Ορ­γα­νι­σμών Το­πι­κής Αυ­το­διοί­κη­σης, καθώς επέ­βα­λε οι­κο­νο­μι­κά βάρη χωρίς νο­μο­θε­τι­κή πρό­βλε­ψη που να το επι­τρέ­πει.

Ο δεύ­τε­ρος λόγος έφε­σης επι­κε­ντρώ­νε­ται στην πα­ρα­γρα­φή. Εδώ ο Δήμος επι­χει­ρεί να διευ­ρύ­νει την επι­τυ­χία που είχε ήδη στον πρώτο βαθμό. Επι­κα­λού­με­νος τις δια­τά­ξεις του Α.Ν. 1846/1951 και τη νο­μο­λο­γία του Συμ­βου­λί­ου της Επι­κρα­τεί­ας, υπο­στη­ρί­ζει ότι οι απαι­τή­σεις του ΕΦΚΑ για ει­σφο­ρές και προ­σαυ­ξή­σεις υπό­κει­νται σε δε­κα­ε­τή ή, κατά πε­ρί­πτω­ση, πε­ντα­ε­τή πα­ρα­γρα­φή. Δε­δο­μέ­νου ότι οι ασφα­λι­στι­κές υπο­χρε­ώ­σεις των δύο εται­ρειών ανά­γο­νται σε πε­ριό­δους πριν από το 2000, ο Δήμος ισχυ­ρί­ζε­ται ότι με­γά­λο μέρος του ποσού, πέραν εκεί­νου που ήδη ανα­γνω­ρί­στη­κε ως πα­ρα­γε­γραμ­μέ­νο, δεν μπο­ρεί πλέον να ανα­ζη­τη­θεί.

Ο τρί­τος λόγος έχει επι­κου­ρι­κό χα­ρα­κτή­ρα και αφορά στα πρό­σθε­τα τέλη. Ακόμη και αν το Εφε­τείο κρί­νει ότι η συ­νυ­πευ­θυ­νό­τη­τα υφί­στα­ται, ο Δήμος υπο­στη­ρί­ζει ότι η πράξη βε­βαί­ω­σης του ασφα­λι­στι­κού φορέα είναι αό­ρι­στη και πλημ­με­λής. Ο λόγος είναι ότι δεν συ­νο­δεύ­ε­ται από χρη­μα­τι­κό κα­τά­λο­γο που να δια­κρί­νει με σα­φή­νεια τις κύ­ριες οφει­λές από τις προ­σαυ­ξή­σεις και τα πρό­σθε­τα τέλη. Επι­πλέ­ον, ο Δήμος επι­κα­λεί­ται το άρθρο 10 του Ν. 4071/2012 και την εγκύ­κλιο 62/2013 του ΙΚΑ ΕΤΑΜ, δια­τά­ξεις που, όπως ανα­φέ­ρει, προ­βλέ­πουν απαλ­λα­γή από προ­σαυ­ξή­σεις σε πε­ρι­πτώ­σεις σαν αυτή. Με τον τρόπο αυτό, ακόμη και στο δυ­σμε­νέ­στε­ρο για τον Δήμο σε­νά­ριο, το τε­λι­κό ποσό θα μπο­ρού­σε να πε­ριο­ρι­στεί ση­μα­ντι­κά.

Η ρύθ­μι­ση με επι­φύ­λα­ξη

Ενώ η δι­κα­στι­κή δια­δι­κα­σία εξε­λισ­σό­ταν, ο Δήμος Ρόδου έπρε­πε να αντι­με­τω­πί­σει και την πρα­κτι­κή διά­στα­ση του ζη­τή­μα­τος. Οι βε­βαιω­μέ­νες οφει­λές προς τον ασφα­λι­στι­κό φορέα, ανε­ξάρ­τη­τα από τη νο­μι­κή τους αμ­φι­σβή­τη­ση, πα­ρή­γα­γαν συ­νέ­πειες, από την αδυ­να­μία έκ­δο­σης ασφα­λι­στι­κής ενη­με­ρό­τη­τας έως τον κίν­δυ­νο ανα­γκα­στι­κών μέ­τρων. Έτσι, το 2019, το Δη­μο­τι­κό Συμ­βού­λιο απο­φά­σι­σε την υπα­γω­γή του Δήμου στη ρύθ­μι­ση του Ν. 4611/2019.

Η από­φα­ση αυτή (789/2019) δεν ήταν άνευ όρων. Το Δη­μο­τι­κό Συμ­βού­λιο όρισε ρητά ότι η έντα­ξη στη ρύθ­μι­ση δεν συ­νι­στά ανα­γνώ­ρι­ση συ­νυ­πευ­θυ­νό­τη­τας ούτε απο­δο­χή της οφει­λής. Η απο­πλη­ρω­μή γί­νε­ται με επι­φύ­λα­ξη, έως ότου η Δι­καιο­σύ­νη κρί­νει ορι­στι­κά την υπό­θε­ση. Πρό­κει­ται για μια συ­νή­θη πρα­κτι­κή σε τέ­τοιες πε­ρι­πτώ­σεις, με την οποία ο οφει­λέ­της απο­φεύ­γει τις άμε­σες συ­νέ­πειες της οφει­λής χωρίς να πα­ραι­τεί­ται από τα δι­καιώ­μα­τά του. Σε πε­ρί­πτω­ση που η έφεση γίνει δεκτή και οι πρά­ξεις συ­νυ­πευ­θυ­νό­τη­τας ακυ­ρω­θούν, ο Δήμος έχει ήδη δη­λώ­σει ότι θα ζη­τή­σει πίσω το σύ­νο­λο των χρη­μά­των που θα έχει κα­τα­βά­λει.

Το ευ­ρύ­τε­ρο δια­κύ­βευ­μα

Πέρα από τα οι­κο­νο­μι­κά με­γέ­θη, η υπό­θε­ση του Δήμου Ρόδου ανα­δει­κνύ­ει ένα ζή­τη­μα που απα­σχο­λεί την το­πι­κή αυ­το­διοί­κη­ση σε πα­νελ­λα­δι­κό επί­πε­δο. Κατά τις δε­κα­ε­τί­ες του 1980 και του 1990, δε­κά­δες δήμοι ίδρυ­σαν ανα­πτυ­ξια­κές και άλλες επι­χει­ρή­σεις με τη μορφή ανω­νύ­μων εται­ρειών, οι οποί­ες ανα­λάμ­βα­ναν κα­τα­σκευ­ές, με­λέ­τες, του­ρι­στι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες και άλλα έργα. Πολ­λές από αυτές τις εται­ρεί­ες οδη­γή­θη­καν αρ­γό­τε­ρα σε εκ­κα­θά­ρι­ση, αφή­νο­ντας πίσω τους χρέη προς το Δη­μό­σιο και τα ασφα­λι­στι­κά τα­μεία.

Το ερώ­τη­μα που κα­λεί­ται να απα­ντή­σει το Διοι­κη­τι­κό Εφε­τείο Πει­ραιώς είναι αν οι δήμοι που ίδρυ­σαν τις εται­ρεί­ες αυτές φέ­ρουν αυ­το­δι­καί­ως την ευ­θύ­νη για τα χρέη τους, ή αν η ευ­θύ­νη αυτή προ­ϋ­πο­θέ­τει ρητή από­φα­ση των δη­μο­τι­κών ορ­γά­νων. Η θέση του Δήμου Ρόδου, όπως τη δια­τυ­πώ­νουν οι νο­μι­κοί του εκ­πρό­σω­ποι, στη­ρί­ζε­ται στην αρχή της διοι­κη­τι­κής και οι­κο­νο­μι­κής αυ­το­τέ­λειας των ΟΤΑ, την οποία κα­το­χυ­ρώ­νει το Σύ­νταγ­μα. Οι ίδιοι υπο­στη­ρί­ζουν ότι η απο­δο­χή της αντί­θε­της άπο­ψης θα δη­μιουρ­γού­σε δε­δι­κα­σμέ­νο με δυ­σα­νά­λο­γες συ­νέ­πειες, καθώς θα οδη­γού­σε δή­μους σε όλη τη χώρα να κα­λύ­πτουν χρέη επι­χει­ρή­σε­ων που λει­τουρ­γού­σαν ως αυ­το­τε­λή νο­μι­κά πρό­σω­πα ιδιω­τι­κού δι­καί­ου, χωρίς οι ίδιοι οι δήμοι να έχουν προ­κα­λέ­σει ή εγκρί­νει τις σχε­τι­κές υπο­χρε­ώ­σεις.

Από την πλευ­ρά του ασφα­λι­στι­κού φορέα, η βε­βαί­ω­ση των οφει­λών σε βάρος του Δήμου εδρά­ζε­ται στη λο­γι­κή ότι οι δη­μο­τι­κές εται­ρεί­ες, ανε­ξάρ­τη­τα από τη νο­μι­κή τους μορφή, ελέγ­χο­νταν από τους δή­μους και εξυ­πη­ρε­τού­σαν δη­μο­τι­κούς σκο­πούς, με απο­τέ­λε­σμα οι ασφα­λι­στι­κές τους υπο­χρε­ώ­σεις να μην μπο­ρούν να πα­ρα­μεί­νουν ακά­λυ­πτες μετά τη λύση τους. Η θέση αυτή, όπως προ­κύ­πτει, επι­κρά­τη­σε εν μέρει στον πρώτο βαθμό.