Ο Δήμος Ρόδου στο Εφετείο απέναντι στον e-ΕΦΚΑ για οφειλή 7 εκατομμυρίων δημοτικών εταιρειών!

• Η εκδί­καση των εφέσεων προσ­διο­ρί­στηκε για τις 25 Σεπτεμ­βρίου 2026, ενώ ο Δήμος εξα­κο­λου­θεί να απο­πλη­ρώ­νει με ρητή επι­φύ­λαξη οφειλές που, όπως υπο­στη­ρί­ζει, δεν του ανήκουν

Μια πολυ­ε­τής νομική αντι­πα­ρά­θεση ανάμεσα στον Δήμο Ρόδου και τον e-ΕΦΚΑ, με αντι­κεί­μενο ασφα­λι­στι­κές οφειλές που ξεπερ­νούν τα 7 εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ, οδεύει προς την κρίσιμη φάση της.

Η εκδί­καση των εφέσεων που έχει ασκήσει ο Δήμος ορί­στηκε για τις 25 Σεπτεμ­βρίου 2026, ενώπιον του Μονο­με­λούς Διοι­κη­τι­κού Εφε­τείου Πει­ραιώς. Στο επί­κε­ντρο βρί­σκε­ται ένα ερώτημα που υπερ­βαί­νει τα όρια του νησιού: μπορεί ένας Οργα­νι­σμός Τοπικής Αυτο­διοί­κη­σης να θεω­ρεί­ται αυτο­δι­καίως συνυ­πεύ­θυ­νος για τα χρέη ανω­νύ­μων εται­ρειών που ίδρυσε, αλλά οι οποίες λει­τουρ­γού­σαν με κανόνες ιδιω­τι­κής οικο­νο­μίας;

Η υπόθεση θεω­ρεί­ται από τις πλέον σύν­θε­τες δια­φο­ρές που έχουν προ­κύ­ψει μεταξύ δήμου και ασφα­λι­στι­κού φορέα στη χώρα. Ο Δήμος Ρόδου έχει ήδη υπαχθεί από το 2019 σε ρύθμιση των οφειλών βάσει του Ν. 4611/2019, ωστόσο το έπραξε με σαφή δήλωση ότι η κίνηση αυτή δεν συνιστά ανα­γνώ­ριση της οφειλής ούτε αποδοχή της συνυ­πευ­θυ­νό­τη­τας. Σύμφωνα με πλη­ρο­φο­ρίες της «δημο­κρα­τι­κής», η δημο­τική αρχή σκο­πεύει, εφόσον δικαιω­θεί, να διεκ­δι­κή­σει την επι­στροφή όλων των ποσών που έχει κατα­βά­λει έως τότε ως αχρε­ω­στή­τως κατα­βλη­θέ­ντων.

Πώς ξεκί­νησε η υπόθεση

Οι ρίζες της δια­μά­χης ανά­γο­νται στο 2013. Με απόφαση της διευ­θύ­ντριας του Περι­φε­ρεια­κού Υπο­κα­τα­στή­μα­τος ΙΚΑ ΕΤΑΜ Ρόδου, η οποία εκδό­θηκε στις 8 Νοεμ­βρίου 2013, βεβαιώ­θη­καν σε βάρος του Δήμου Ρόδου οφειλές ύψους 7.028.252,28 ευρώ. Οι οφειλές αυτές δεν προ­έρ­χο­νταν από τη λει­τουρ­γία του ίδιου του Δήμου, αλλά από δύο δημο­τι­κές επι­χει­ρή­σεις που είχαν τεθεί υπό εκκα­θά­ριση: την Ανα­πτυ­ξιακή Δωδε­κα­νη­σιακή Εται­ρεία Κατα­σκευών και Μελετών Α.Ε. (ΑΔΕΚΑΜ), η οποία ανήκε στον πρώην Δήμο Πετα­λού­δων, και την Ανα­πτυ­ξιακή Δια­δη­μο­τική Εται­ρεία Κατα­σκευών και Του­ρι­σμού Α.Ε. (ΑΔΕΚΤ), η οποία ανήκε στον πρώην Δήμο Ροδίων.

Με την ενο­ποί­ηση των δήμων του νησιού, ο ενιαίος Δήμος Ρόδου βρέθηκε να κλη­ρο­νο­μεί το βάρος αυτών των απαι­τή­σεων. Το ασφα­λι­στικό ταμείο θεώρησε ότι ο Δήμος φέρει συνυ­πευ­θυ­νό­τητα για τις εισφο­ρές που δεν είχαν απο­δο­θεί από τις δύο εται­ρείες και προ­χώ­ρησε στη βεβαί­ωση του συνο­λι­κού ποσού σε βάρος του. Οι απαι­τή­σεις αυτές, με τις προ­σαυ­ξή­σεις που έχουν σωρευ­τεί στο μεταξύ, υπο­λο­γί­ζο­νται σήμερα σε ποσό που πλη­σιά­ζει τα 7 εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ, ενώ σε ορι­σμέ­νες εκτι­μή­σεις το συνο­λικό δια­κύ­βευμα, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νων των πρό­σθε­των τελών, ανε­βαί­νει σε περίπου 9 εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ. Το ακριβές ύψος του ποσού που τελικά θα κριθεί δεν διευ­κρι­νί­ζε­ται με ενιαίο τρόπο στα δια­θέ­σιμα στοι­χεία.

Η πρώτη δικα­στική κρίση

Ο Δήμος Ρόδου δεν απο­δέ­χθηκε την πράξη του ασφα­λι­στι­κού φορέα. Το 2017 άσκησε ανακοπή ενώπιον του Μονο­με­λούς Διοι­κη­τι­κού Πρω­το­δι­κείου Ρόδου, ζητώ­ντας την ακύρωση της πράξης με την οποία του απο­δό­θηκε συνυ­πευ­θυ­νό­τητα. Η δικα­στική απόφαση που εκδό­θηκε το 2021 (Α284/2021) δικαί­ωσε εν μέρει τον Δήμο. Το Πρω­το­δι­κείο ανα­γνώ­ρισε ότι οι οφειλές που ανά­γο­νται σε περιό­δους έως τις 31 Δεκεμ­βρίου 2001 έχουν υπο­πέ­σει σε παρα­γραφή, περιο­ρί­ζο­ντας έτσι ένα μέρος του συνο­λι­κού ποσού.

Ωστόσο, το δικα­στή­ριο απέρ­ριψε τους υπό­λοι­πους ισχυ­ρι­σμούς του Δήμου, και ειδι­κό­τερα εκείνον που αφο­ρούσε στην ίδια την ύπαρξη συνυ­πευ­θυ­νό­τη­τας. Με άλλα λόγια, το Πρω­το­δι­κείο έκρινε ότι ο Δήμος Ρόδου ευθύ­νε­ται κατ’ αρχήν για τις οφειλές των δύο εται­ρειών, έστω και αν ένα τμήμα τους δεν μπορεί πλέον να ανα­ζη­τη­θεί λόγω παρέ­λευ­σης του χρόνου. Η απόφαση αυτή δεν ικα­νο­ποί­ησε τη δημο­τική αρχή. Τον Οκτώ­βριο του 2021 η Οικο­νο­μική Επι­τροπή ενέ­κρινε την άσκηση έφεσης ενώπιον του Μονο­με­λούς Διοι­κη­τι­κού Εφε­τείου Πει­ραιώς, μετα­φέ­ρο­ντας τη διαμάχη σε δεύτερο βαθμό.

Οι τρεις άξονες της έφεσης

Η επι­χει­ρη­μα­το­λο­γία που έχει ανα­πτύ­ξει ο Δήμος Ρόδου στην έφεσή του, σύμφωνα με πλη­ρο­φο­ρίες, κινεί­ται σε τρία επίπεδα, τα οποία λει­τουρ­γούν και αυτο­τε­λώς και επι­κου­ρικά μεταξύ τους.

Ο πρώτος και βασι­κό­τε­ρος λόγος αφορά στην ίδια την έλλειψη συνυ­πευ­θυ­νό­τη­τας. Ο Δήμος υπο­στη­ρί­ζει ότι η ΑΔΕΚΑΜ και η ΑΔΕΚΤ ήταν ανώ­νυ­μες εται­ρείες, όχι αμιγείς ή κοι­νω­φε­λείς δημο­τι­κές επι­χει­ρή­σεις. Η διά­κριση αυτή, κατά τη δημο­τική αρχή, είναι καθο­ρι­στική. Για τις ανώ­νυ­μες εται­ρείες των ΟΤΑ, όπως δια­τεί­νε­ται ο Δήμος, η νομο­θε­σία προ­βλέ­πει δυνη­τική και όχι υπο­χρε­ω­τική ανάληψη των χρεών τους από τον δήμο, και μάλιστα μόνο έπειτα από ρητή και αιτιο­λο­γη­μένη απόφαση του δημο­τι­κού συμ­βου­λίου, η οποία πρέπει να ληφθεί με απόλυτη πλειο­ψη­φία. Τέτοια απόφαση, σύμφωνα με τον Δήμο, δεν υπήρξε ποτέ. Επο­μέ­νως, η πράξη του 2013 με την οποία το ασφα­λι­στικό ταμείο μετα­κύ­λισε αυτο­δι­καίως τις οφειλές στον Δήμο εκδό­θηκε, όπως υπο­στη­ρί­ζε­ται, κατά παρά­βαση της συνταγ­μα­τικά κατο­χυ­ρω­μέ­νης αρχής της αυτο­τέ­λειας των Οργα­νι­σμών Τοπικής Αυτο­διοί­κη­σης, καθώς επέβαλε οικο­νο­μικά βάρη χωρίς νομο­θε­τική πρό­βλεψη που να το επι­τρέ­πει.

Ο δεύ­τε­ρος λόγος έφεσης επι­κε­ντρώ­νε­ται στην παρα­γραφή. Εδώ ο Δήμος επι­χει­ρεί να διευ­ρύ­νει την επι­τυ­χία που είχε ήδη στον πρώτο βαθμό. Επι­κα­λού­με­νος τις δια­τά­ξεις του Α.Ν. 1846/1951 και τη νομο­λο­γία του Συμ­βου­λίου της Επι­κρα­τείας, υπο­στη­ρί­ζει ότι οι απαι­τή­σεις του ΕΦΚΑ για εισφο­ρές και προ­σαυ­ξή­σεις υπό­κει­νται σε δεκαετή ή, κατά περί­πτωση, πεντα­ετή παρα­γραφή. Δεδο­μέ­νου ότι οι ασφα­λι­στι­κές υπο­χρε­ώ­σεις των δύο εται­ρειών ανά­γο­νται σε περιό­δους πριν από το 2000, ο Δήμος ισχυ­ρί­ζε­ται ότι μεγάλο μέρος του ποσού, πέραν εκείνου που ήδη ανα­γνω­ρί­στηκε ως παρα­γε­γραμ­μένο, δεν μπορεί πλέον να ανα­ζη­τη­θεί.

Ο τρίτος λόγος έχει επι­κου­ρικό χαρα­κτήρα και αφορά στα πρό­σθετα τέλη. Ακόμη και αν το Εφετείο κρίνει ότι η συνυ­πευ­θυ­νό­τητα υφί­στα­ται, ο Δήμος υπο­στη­ρί­ζει ότι η πράξη βεβαί­ω­σης του ασφα­λι­στι­κού φορέα είναι αόριστη και πλημ­με­λής. Ο λόγος είναι ότι δεν συνο­δεύ­ε­ται από χρη­μα­τικό κατά­λογο που να δια­κρί­νει με σαφή­νεια τις κύριες οφειλές από τις προ­σαυ­ξή­σεις και τα πρό­σθετα τέλη. Επι­πλέον, ο Δήμος επι­κα­λεί­ται το άρθρο 10 του Ν. 4071/2012 και την εγκύ­κλιο 62/2013 του ΙΚΑ ΕΤΑΜ, δια­τά­ξεις που, όπως ανα­φέ­ρει, προ­βλέ­πουν απαλ­λαγή από προ­σαυ­ξή­σεις σε περι­πτώ­σεις σαν αυτή. Με τον τρόπο αυτό, ακόμη και στο δυσμε­νέ­στερο για τον Δήμο σενάριο, το τελικό ποσό θα μπο­ρούσε να περιο­ρι­στεί σημα­ντικά.

Η ρύθμιση με επι­φύ­λαξη

Ενώ η δικα­στική δια­δι­κα­σία εξε­λισ­σό­ταν, ο Δήμος Ρόδου έπρεπε να αντι­με­τω­πί­σει και την πρα­κτική διά­σταση του ζητή­μα­τος. Οι βεβαιω­μέ­νες οφειλές προς τον ασφα­λι­στικό φορέα, ανε­ξάρ­τητα από τη νομική τους αμφι­σβή­τηση, παρή­γα­γαν συνέ­πειες, από την αδυ­να­μία έκδοσης ασφα­λι­στι­κής ενη­με­ρό­τη­τας έως τον κίνδυνο ανα­γκα­στι­κών μέτρων. Έτσι, το 2019, το Δημο­τικό Συμ­βού­λιο απο­φά­σισε την υπαγωγή του Δήμου στη ρύθμιση του Ν. 4611/2019.

Η απόφαση αυτή (789/2019) δεν ήταν άνευ όρων. Το Δημο­τικό Συμ­βού­λιο όρισε ρητά ότι η ένταξη στη ρύθμιση δεν συνιστά ανα­γνώ­ριση συνυ­πευ­θυ­νό­τη­τας ούτε αποδοχή της οφειλής. Η απο­πλη­ρωμή γίνεται με επι­φύ­λαξη, έως ότου η Δικαιο­σύνη κρίνει ορι­στικά την υπόθεση. Πρό­κει­ται για μια συνήθη πρα­κτική σε τέτοιες περι­πτώ­σεις, με την οποία ο οφει­λέ­της απο­φεύ­γει τις άμεσες συνέ­πειες της οφειλής χωρίς να παραι­τεί­ται από τα δικαιώ­ματά του. Σε περί­πτωση που η έφεση γίνει δεκτή και οι πράξεις συνυ­πευ­θυ­νό­τη­τας ακυ­ρω­θούν, ο Δήμος έχει ήδη δηλώσει ότι θα ζητήσει πίσω το σύνολο των χρη­μά­των που θα έχει κατα­βά­λει.

Το ευρύ­τερο δια­κύ­βευμα

Πέρα από τα οικο­νο­μικά μεγέθη, η υπόθεση του Δήμου Ρόδου ανα­δει­κνύει ένα ζήτημα που απα­σχο­λεί την τοπική αυτο­διοί­κηση σε πανελ­λα­δικό επίπεδο. Κατά τις δεκα­ε­τίες του 1980 και του 1990, δεκάδες δήμοι ίδρυσαν ανα­πτυ­ξια­κές και άλλες επι­χει­ρή­σεις με τη μορφή ανω­νύ­μων εται­ρειών, οι οποίες ανα­λάμ­βα­ναν κατα­σκευές, μελέτες, του­ρι­στι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες και άλλα έργα. Πολλές από αυτές τις εται­ρείες οδη­γή­θη­καν αργό­τερα σε εκκα­θά­ριση, αφή­νο­ντας πίσω τους χρέη προς το Δημόσιο και τα ασφα­λι­στικά ταμεία.

Το ερώτημα που καλεί­ται να απα­ντή­σει το Διοι­κη­τικό Εφετείο Πει­ραιώς είναι αν οι δήμοι που ίδρυσαν τις εται­ρείες αυτές φέρουν αυτο­δι­καίως την ευθύνη για τα χρέη τους, ή αν η ευθύνη αυτή προ­ϋ­πο­θέ­τει ρητή απόφαση των δημο­τι­κών οργάνων. Η θέση του Δήμου Ρόδου, όπως τη δια­τυ­πώ­νουν οι νομικοί του εκπρό­σω­ποι, στη­ρί­ζε­ται στην αρχή της διοι­κη­τι­κής και οικο­νο­μι­κής αυτο­τέ­λειας των ΟΤΑ, την οποία κατο­χυ­ρώ­νει το Σύνταγμα. Οι ίδιοι υπο­στη­ρί­ζουν ότι η αποδοχή της αντί­θε­της άποψης θα δημιουρ­γούσε δεδι­κα­σμένο με δυσα­νά­λο­γες συνέ­πειες, καθώς θα οδη­γούσε δήμους σε όλη τη χώρα να καλύ­πτουν χρέη επι­χει­ρή­σεων που λει­τουρ­γού­σαν ως αυτο­τελή νομικά πρόσωπα ιδιω­τι­κού δικαίου, χωρίς οι ίδιοι οι δήμοι να έχουν προ­κα­λέ­σει ή εγκρί­νει τις σχε­τι­κές υπο­χρε­ώ­σεις.

Από την πλευρά του ασφα­λι­στι­κού φορέα, η βεβαί­ωση των οφειλών σε βάρος του Δήμου εδρά­ζε­ται στη λογική ότι οι δημο­τι­κές εται­ρείες, ανε­ξάρ­τητα από τη νομική τους μορφή, ελέγ­χο­νταν από τους δήμους και εξυ­πη­ρε­τού­σαν δημο­τι­κούς σκοπούς, με απο­τέ­λε­σμα οι ασφα­λι­στι­κές τους υπο­χρε­ώ­σεις να μην μπορούν να παρα­μεί­νουν ακά­λυ­πτες μετά τη λύση τους. Η θέση αυτή, όπως προ­κύ­πτει, επι­κρά­τησε εν μέρει στον πρώτο βαθμό.