Ο Δήμος Ρόδου στο Εφετείο απέναντι στον e-ΕΦΚΑ για οφειλή 7 εκατομμυρίων δημοτικών εταιρειών!

• Η εκδίκαση των εφέσεων προσδιορίστηκε για τις 25 Σεπτεμβρίου 2026, ενώ ο Δήμος εξακολουθεί να αποπληρώνει με ρητή επιφύλαξη οφειλές που, όπως υποστηρίζει, δεν του ανήκουν

Μια πολυετής νομική αντιπαράθεση ανάμεσα στον Δήμο Ρόδου και τον e-ΕΦΚΑ, με αντικείμενο ασφαλιστικές οφειλές που ξεπερνούν τα 7 εκατομμύρια ευρώ, οδεύει προς την κρίσιμη φάση της.
Η εκδίκαση των εφέσεων που έχει ασκήσει ο Δήμος ορίστηκε για τις 25 Σεπτεμβρίου 2026, ενώπιον του Μονομελούς Διοικητικού Εφετείου Πειραιώς. Στο επίκεντρο βρίσκεται ένα ερώτημα που υπερβαίνει τα όρια του νησιού: μπορεί ένας Οργανισμός Τοπικής Αυτοδιοίκησης να θεωρείται αυτοδικαίως συνυπεύθυνος για τα χρέη ανωνύμων εταιρειών που ίδρυσε, αλλά οι οποίες λειτουργούσαν με κανόνες ιδιωτικής οικονομίας;
Η υπόθεση θεωρείται από τις πλέον σύνθετες διαφορές που έχουν προκύψει μεταξύ δήμου και ασφαλιστικού φορέα στη χώρα. Ο Δήμος Ρόδου έχει ήδη υπαχθεί από το 2019 σε ρύθμιση των οφειλών βάσει του Ν. 4611/2019, ωστόσο το έπραξε με σαφή δήλωση ότι η κίνηση αυτή δεν συνιστά αναγνώριση της οφειλής ούτε αποδοχή της συνυπευθυνότητας. Σύμφωνα με πληροφορίες της «δημοκρατικής», η δημοτική αρχή σκοπεύει, εφόσον δικαιωθεί, να διεκδικήσει την επιστροφή όλων των ποσών που έχει καταβάλει έως τότε ως αχρεωστήτως καταβληθέντων.
Πώς ξεκίνησε η υπόθεση
Οι ρίζες της διαμάχης ανάγονται στο 2013. Με απόφαση της διευθύντριας του Περιφερειακού Υποκαταστήματος ΙΚΑ ΕΤΑΜ Ρόδου, η οποία εκδόθηκε στις 8 Νοεμβρίου 2013, βεβαιώθηκαν σε βάρος του Δήμου Ρόδου οφειλές ύψους 7.028.252,28 ευρώ. Οι οφειλές αυτές δεν προέρχονταν από τη λειτουργία του ίδιου του Δήμου, αλλά από δύο δημοτικές επιχειρήσεις που είχαν τεθεί υπό εκκαθάριση: την Αναπτυξιακή Δωδεκανησιακή Εταιρεία Κατασκευών και Μελετών Α.Ε. (ΑΔΕΚΑΜ), η οποία ανήκε στον πρώην Δήμο Πεταλούδων, και την Αναπτυξιακή Διαδημοτική Εταιρεία Κατασκευών και Τουρισμού Α.Ε. (ΑΔΕΚΤ), η οποία ανήκε στον πρώην Δήμο Ροδίων.
Με την ενοποίηση των δήμων του νησιού, ο ενιαίος Δήμος Ρόδου βρέθηκε να κληρονομεί το βάρος αυτών των απαιτήσεων. Το ασφαλιστικό ταμείο θεώρησε ότι ο Δήμος φέρει συνυπευθυνότητα για τις εισφορές που δεν είχαν αποδοθεί από τις δύο εταιρείες και προχώρησε στη βεβαίωση του συνολικού ποσού σε βάρος του. Οι απαιτήσεις αυτές, με τις προσαυξήσεις που έχουν σωρευτεί στο μεταξύ, υπολογίζονται σήμερα σε ποσό που πλησιάζει τα 7 εκατομμύρια ευρώ, ενώ σε ορισμένες εκτιμήσεις το συνολικό διακύβευμα, συμπεριλαμβανομένων των πρόσθετων τελών, ανεβαίνει σε περίπου 9 εκατομμύρια ευρώ. Το ακριβές ύψος του ποσού που τελικά θα κριθεί δεν διευκρινίζεται με ενιαίο τρόπο στα διαθέσιμα στοιχεία.

Η πρώτη δικαστική κρίση
Ο Δήμος Ρόδου δεν αποδέχθηκε την πράξη του ασφαλιστικού φορέα. Το 2017 άσκησε ανακοπή ενώπιον του Μονομελούς Διοικητικού Πρωτοδικείου Ρόδου, ζητώντας την ακύρωση της πράξης με την οποία του αποδόθηκε συνυπευθυνότητα. Η δικαστική απόφαση που εκδόθηκε το 2021 (Α284/2021) δικαίωσε εν μέρει τον Δήμο. Το Πρωτοδικείο αναγνώρισε ότι οι οφειλές που ανάγονται σε περιόδους έως τις 31 Δεκεμβρίου 2001 έχουν υποπέσει σε παραγραφή, περιορίζοντας έτσι ένα μέρος του συνολικού ποσού.
Ωστόσο, το δικαστήριο απέρριψε τους υπόλοιπους ισχυρισμούς του Δήμου, και ειδικότερα εκείνον που αφορούσε στην ίδια την ύπαρξη συνυπευθυνότητας. Με άλλα λόγια, το Πρωτοδικείο έκρινε ότι ο Δήμος Ρόδου ευθύνεται κατ’ αρχήν για τις οφειλές των δύο εταιρειών, έστω και αν ένα τμήμα τους δεν μπορεί πλέον να αναζητηθεί λόγω παρέλευσης του χρόνου. Η απόφαση αυτή δεν ικανοποίησε τη δημοτική αρχή. Τον Οκτώβριο του 2021 η Οικονομική Επιτροπή ενέκρινε την άσκηση έφεσης ενώπιον του Μονομελούς Διοικητικού Εφετείου Πειραιώς, μεταφέροντας τη διαμάχη σε δεύτερο βαθμό.
Οι τρεις άξονες της έφεσης
Η επιχειρηματολογία που έχει αναπτύξει ο Δήμος Ρόδου στην έφεσή του, σύμφωνα με πληροφορίες, κινείται σε τρία επίπεδα, τα οποία λειτουργούν και αυτοτελώς και επικουρικά μεταξύ τους.
Ο πρώτος και βασικότερος λόγος αφορά στην ίδια την έλλειψη συνυπευθυνότητας. Ο Δήμος υποστηρίζει ότι η ΑΔΕΚΑΜ και η ΑΔΕΚΤ ήταν ανώνυμες εταιρείες, όχι αμιγείς ή κοινωφελείς δημοτικές επιχειρήσεις. Η διάκριση αυτή, κατά τη δημοτική αρχή, είναι καθοριστική. Για τις ανώνυμες εταιρείες των ΟΤΑ, όπως διατείνεται ο Δήμος, η νομοθεσία προβλέπει δυνητική και όχι υποχρεωτική ανάληψη των χρεών τους από τον δήμο, και μάλιστα μόνο έπειτα από ρητή και αιτιολογημένη απόφαση του δημοτικού συμβουλίου, η οποία πρέπει να ληφθεί με απόλυτη πλειοψηφία. Τέτοια απόφαση, σύμφωνα με τον Δήμο, δεν υπήρξε ποτέ. Επομένως, η πράξη του 2013 με την οποία το ασφαλιστικό ταμείο μετακύλισε αυτοδικαίως τις οφειλές στον Δήμο εκδόθηκε, όπως υποστηρίζεται, κατά παράβαση της συνταγματικά κατοχυρωμένης αρχής της αυτοτέλειας των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης, καθώς επέβαλε οικονομικά βάρη χωρίς νομοθετική πρόβλεψη που να το επιτρέπει.
Ο δεύτερος λόγος έφεσης επικεντρώνεται στην παραγραφή. Εδώ ο Δήμος επιχειρεί να διευρύνει την επιτυχία που είχε ήδη στον πρώτο βαθμό. Επικαλούμενος τις διατάξεις του Α.Ν. 1846/1951 και τη νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας, υποστηρίζει ότι οι απαιτήσεις του ΕΦΚΑ για εισφορές και προσαυξήσεις υπόκεινται σε δεκαετή ή, κατά περίπτωση, πενταετή παραγραφή. Δεδομένου ότι οι ασφαλιστικές υποχρεώσεις των δύο εταιρειών ανάγονται σε περιόδους πριν από το 2000, ο Δήμος ισχυρίζεται ότι μεγάλο μέρος του ποσού, πέραν εκείνου που ήδη αναγνωρίστηκε ως παραγεγραμμένο, δεν μπορεί πλέον να αναζητηθεί.
Ο τρίτος λόγος έχει επικουρικό χαρακτήρα και αφορά στα πρόσθετα τέλη. Ακόμη και αν το Εφετείο κρίνει ότι η συνυπευθυνότητα υφίσταται, ο Δήμος υποστηρίζει ότι η πράξη βεβαίωσης του ασφαλιστικού φορέα είναι αόριστη και πλημμελής. Ο λόγος είναι ότι δεν συνοδεύεται από χρηματικό κατάλογο που να διακρίνει με σαφήνεια τις κύριες οφειλές από τις προσαυξήσεις και τα πρόσθετα τέλη. Επιπλέον, ο Δήμος επικαλείται το άρθρο 10 του Ν. 4071/2012 και την εγκύκλιο 62/2013 του ΙΚΑ ΕΤΑΜ, διατάξεις που, όπως αναφέρει, προβλέπουν απαλλαγή από προσαυξήσεις σε περιπτώσεις σαν αυτή. Με τον τρόπο αυτό, ακόμη και στο δυσμενέστερο για τον Δήμο σενάριο, το τελικό ποσό θα μπορούσε να περιοριστεί σημαντικά.
Η ρύθμιση με επιφύλαξη
Ενώ η δικαστική διαδικασία εξελισσόταν, ο Δήμος Ρόδου έπρεπε να αντιμετωπίσει και την πρακτική διάσταση του ζητήματος. Οι βεβαιωμένες οφειλές προς τον ασφαλιστικό φορέα, ανεξάρτητα από τη νομική τους αμφισβήτηση, παρήγαγαν συνέπειες, από την αδυναμία έκδοσης ασφαλιστικής ενημερότητας έως τον κίνδυνο αναγκαστικών μέτρων. Έτσι, το 2019, το Δημοτικό Συμβούλιο αποφάσισε την υπαγωγή του Δήμου στη ρύθμιση του Ν. 4611/2019.
Η απόφαση αυτή (789/2019) δεν ήταν άνευ όρων. Το Δημοτικό Συμβούλιο όρισε ρητά ότι η ένταξη στη ρύθμιση δεν συνιστά αναγνώριση συνυπευθυνότητας ούτε αποδοχή της οφειλής. Η αποπληρωμή γίνεται με επιφύλαξη, έως ότου η Δικαιοσύνη κρίνει οριστικά την υπόθεση. Πρόκειται για μια συνήθη πρακτική σε τέτοιες περιπτώσεις, με την οποία ο οφειλέτης αποφεύγει τις άμεσες συνέπειες της οφειλής χωρίς να παραιτείται από τα δικαιώματά του. Σε περίπτωση που η έφεση γίνει δεκτή και οι πράξεις συνυπευθυνότητας ακυρωθούν, ο Δήμος έχει ήδη δηλώσει ότι θα ζητήσει πίσω το σύνολο των χρημάτων που θα έχει καταβάλει.
Το ευρύτερο διακύβευμα
Πέρα από τα οικονομικά μεγέθη, η υπόθεση του Δήμου Ρόδου αναδεικνύει ένα ζήτημα που απασχολεί την τοπική αυτοδιοίκηση σε πανελλαδικό επίπεδο. Κατά τις δεκαετίες του 1980 και του 1990, δεκάδες δήμοι ίδρυσαν αναπτυξιακές και άλλες επιχειρήσεις με τη μορφή ανωνύμων εταιρειών, οι οποίες αναλάμβαναν κατασκευές, μελέτες, τουριστικές δραστηριότητες και άλλα έργα. Πολλές από αυτές τις εταιρείες οδηγήθηκαν αργότερα σε εκκαθάριση, αφήνοντας πίσω τους χρέη προς το Δημόσιο και τα ασφαλιστικά ταμεία.
Το ερώτημα που καλείται να απαντήσει το Διοικητικό Εφετείο Πειραιώς είναι αν οι δήμοι που ίδρυσαν τις εταιρείες αυτές φέρουν αυτοδικαίως την ευθύνη για τα χρέη τους, ή αν η ευθύνη αυτή προϋποθέτει ρητή απόφαση των δημοτικών οργάνων. Η θέση του Δήμου Ρόδου, όπως τη διατυπώνουν οι νομικοί του εκπρόσωποι, στηρίζεται στην αρχή της διοικητικής και οικονομικής αυτοτέλειας των ΟΤΑ, την οποία κατοχυρώνει το Σύνταγμα. Οι ίδιοι υποστηρίζουν ότι η αποδοχή της αντίθετης άποψης θα δημιουργούσε δεδικασμένο με δυσανάλογες συνέπειες, καθώς θα οδηγούσε δήμους σε όλη τη χώρα να καλύπτουν χρέη επιχειρήσεων που λειτουργούσαν ως αυτοτελή νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου, χωρίς οι ίδιοι οι δήμοι να έχουν προκαλέσει ή εγκρίνει τις σχετικές υποχρεώσεις.
Από την πλευρά του ασφαλιστικού φορέα, η βεβαίωση των οφειλών σε βάρος του Δήμου εδράζεται στη λογική ότι οι δημοτικές εταιρείες, ανεξάρτητα από τη νομική τους μορφή, ελέγχονταν από τους δήμους και εξυπηρετούσαν δημοτικούς σκοπούς, με αποτέλεσμα οι ασφαλιστικές τους υποχρεώσεις να μην μπορούν να παραμείνουν ακάλυπτες μετά τη λύση τους. Η θέση αυτή, όπως προκύπτει, επικράτησε εν μέρει στον πρώτο βαθμό.