Οριστικό «όχι» του Ελεγκτικού Συνεδρίου στη σύμβαση ναυαγοσωστικής κάλυψης του Δήμου Ρόδου

• Το Έβδομο Τμήμα απέρριψε την προσφυγή ανάκλησης του Δήμου και δεν ανακάλεσε την Πράξη 347/2026 του Ζ΄ Κλιμακίου, παρότι δέχθηκε 2 από τους 3 λόγους της προσφυγής. Το ανεπαλήθευτο εργατικό κόστος της μελέτης κρίθηκε από μόνο του επαρκές για να μπλοκάρει την υπογραφή της τριετούς σύμβασης

Με ήττα, έστω και με μερική δικαίωση επί των επιχειρημάτων του, ολοκληρώθηκε για τον Δήμο Ρόδου η προσπάθεια να ανατρέψει στο Έβδομο Τμήμα του Ελεγκτικού Συνεδρίου το «μπλόκο» που είχε βάλει τον Ιούλιο το Ζ΄ Κλιμάκιο στη σύμβαση ναυαγοσωστικής κάλυψης των πολυσύχναστων ακτών του νησιού. Το ανώτατο δημοσιονομικό δικαστήριο, με την υπ’ αριθμόν 1313/2026 απόφασή του, απέρριψε την προσφυγή ανάκλησης που είχε ασκήσει ο Δήμος και έκρινε ότι εξακολουθεί να υφίσταται διακωλυτικός λόγος για την υπογραφή του σχεδίου σύμβασης με την εταιρεία που είχε αναδειχθεί ανάδοχος.
Το ενδιαφέρον της απόφασης έγκειται στο ό,τι το Τμήμα δεν επικύρωσε αυτούσιο το σκεπτικό του Κλιμακίου. Αντιθέτως, δέχθηκε ότι το Κλιμάκιο έσφαλε τόσο ως προς τη λεγόμενη σύντμηση της προθεσμίας υποβολής προσφορών όσο και ως προς τον τρόπο κοστολόγησης του εξοπλισμού των ναυαγοσωστικών βάθρων. Ωστόσο, η τρίτη διαπίστωση, αυτή που αφορά τα αλλεπάλληλα αριθμητικά σφάλματα στον υπολογισμό του εργατικού κόστους των 40 εργαζομένων, κρίθηκε ουσιώδης και επαρκής από μόνη της για να μην ανακληθεί η Πράξη. Με άλλα λόγια, ο Δήμος κέρδισε 2 από τις 3 μάχες, αλλά έχασε τον πόλεμο.
Πρώτη νίκη για τον Δήμο: η προθεσμία των 15 ημερών ήταν νόμιμη
Το πρώτο ζήτημα που εξέτασε το Τμήμα ήταν η αιτίαση του Κλιμακίου ότι ο Δήμος περιόρισε παρανόμως την προθεσμία υποβολής προσφορών από 35 σε 15 ημέρες, επικαλούμενος επείγουσα ανάγκη που δεν τεκμηριώθηκε επαρκώς. Εδώ η δημοτική αρχή υποστήριξε ότι το Κλιμάκιο υπέπεσε σε πλάνη περί τον νόμο, καθώς δεν έλαβε υπόψη την ειδική ρύθμιση του άρθρου 109Α του νόμου περί δημοσίων συμβάσεων, η οποία αφορά τις λεγόμενες «κοινωνικές και άλλες ειδικές υπηρεσίες».
Το Τμήμα έκανε δεκτό τον λόγο αυτό. Όπως αναφέρεται στην απόφαση, οι υπηρεσίες ναυαγοσωστικής κάλυψης ακτών εμπίπτουν στις υπηρεσίες «διάσωσης» και επομένως στο ειδικό απλουστευμένο καθεστώς που προβλέπει ο νόμος για τις υπηρεσίες αυτής της κατηγορίας, λόγω της περιορισμένης διασυνοριακής τους διάστασης. Δεδομένου ότι η εκτιμώμενη αξία της σύμβασης, ύψους 3.862.360,73 ευρώ χωρίς ΦΠΑ, υπερβαίνει το όριο των 750.000 ευρώ, η ελάχιστη νόμιμη προθεσμία παραλαβής προσφορών στην ανοικτή διαδικασία ανέρχεται σε 15 ημέρες από την αποστολή της προκήρυξης στην Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, χωρίς να απαιτείται ειδική αιτιολόγηση από την αναθέτουσα αρχή.
Κατά συνέπεια, όπως έκρινε το Δικαστήριο, εσφαλμένα το Κλιμάκιο θεώρησε ότι επρόκειτο για σύντμηση προθεσμίας και εσφαλμένα απέρριψε ως μη τεκμηριωμένη την αιτιολογία που ο Δήμος είχε παραθέσει, εκ περισσού, στη διακήρυξη. Η προθεσμία των 15 ημερών ορίσθηκε νομίμως.

Δεύτερη νίκη: ο εξοπλισμός δεν κοστολογήθηκε ως καινούργιος κάθε χρόνο
Ανάλογη τύχη είχε και η τρίτη διαπίστωση του Κλιμακίου, σύμφωνα με την οποία η μελέτη είχε υπολογίσει ως ετήσια δαπάνη την πλήρη αξία κτήσης του εξοπλισμού των 26 βάθρων, ύψους 202.562,90 ευρώ, μεταφέροντάς την αυτούσια και στα 3 έτη της σύμβασης, μολονότι επρόκειτο για είδη με πολυετή ωφέλιμη διάρκεια ζωής.
Ο Δήμος υποστήριξε ότι το Κλιμάκιο υπέπεσε σε πλάνη περί τα πράγματα, συγχέοντας την αξία αγοράς του εξοπλισμού με το κόστος διάθεσης και χρήσης του σε πλήρη επιχειρησιακή ετοιμότητα. Προς επίρρωση, προσκόμισε στοιχεία τιμολόγησης για καινούργια αντίστοιχα είδη, συγκριτικές τιμές από άλλες διακηρύξεις, καθώς και έγγραφο της υπηρεσίας με πίνακα για 11 μη αναλώσιμα είδη, όπου αποτυπώνεται η τιμή αγοράς τους, το ετήσιο κόστος διάθεσης και το ποσοστό που εφαρμόστηκε ανάλογα με τη φύση και την καταπόνηση κάθε είδους. Ενδεικτικά, ένας αδιάβροχος φακός αξίας αγοράς 125 ευρώ κοστολογήθηκε με 25 ευρώ ετησίως, δηλαδή 20% με απόσβεση πενταετίας, η σανίδα διάσωσης αξίας 2.000 ευρώ με 750 ευρώ λόγω έντονης χρήσης και φθοράς, ενώ το φαρμακείο με τον απινιδωτή, αξίας 10.000 ευρώ, με 1.000 ευρώ, δηλαδή 10% με απόσβεση δεκαετίας και πρόσθετες δαπάνες αναλωσίμων και περιοδικού ελέγχου.
Το Τμήμα έκρινε βάσιμο τον λόγο. Από τη μελέτη, τις υποχρεώσεις του αναδόχου και τις συμπληρωματικές διευκρινίσεις της αναθέτουσας αρχής προέκυψε, κατά το Δικαστήριο, ότι οι τιμές του επίμαχου πίνακα δεν αποτυπώνουν την ετήσια εκ νέου κτήση του εξοπλισμού, αλλά το εκτιμώμενο ετήσιο κόστος διάθεσης, χρήσης, συντήρησης και, κατά περίπτωση, αντικατάστασής του, το οποίο κυμαίνεται σε σημαντικά χαμηλότερο ύψος από την πλήρη αξία αγοράς. Ως εκ τούτου, εσφαλμένα το Κλιμάκιο έκρινε ότι ο προϋπολογισμός επιβαρυνόταν αδικαιολόγητα.
Το αγκάθι που έμεινε: το εργατικό κόστος
Εκεί όπου ο Δήμος δεν κατάφερε να πείσει το Δικαστήριο ήταν το ζήτημα των υπολογιστικών σφαλμάτων στο εργατικό κόστος, το οποίο άλλωστε αποτελεί το μεγαλύτερο κονδύλι της σύμβασης, με ετήσιο κόστος προσωπικού 414.898,80 ευρώ για 40 άτομα.
Στην προσφυγή του ο Δήμος συνομολόγησε τις επιμέρους αριθμητικές αστοχίες, υποστήριξε όμως ότι πρόκειται για επουσιώδεις και ευχερώς διορθώσιμες αποκλίσεις. Ισχυρίστηκε, μεταξύ άλλων, ότι η διαφορά στο ημερομίσθιο του ναυαγοσώστη ανέρχεται σε μόλις 0,09 ευρώ, ότι το εσφαλμένο ενδιάμεσο ποσό των 1.401,02 ευρώ δεν αποτέλεσε τελικά τη βάση της τελικής δαπάνης, αφού στον συγκεντρωτικό πίνακα χρησιμοποιήθηκε ετήσιο κόστος ανά εργαζόμενο 8.367,32 ευρώ, δηλαδή 2.091,83 ευρώ μηνιαίως, και ότι ο διπλός υπολογισμός της υπερεργασίας και η υψηλότερη βάση του δώρου Χριστουγέννων δημιουργούν πλεονάζουσα και όχι ελλειμματική πρόβλεψη. Προέβαλε, τέλος, ότι το Κλιμάκιο δεν προσδιόρισε ποσοτικά την υποτιθέμενη υποκοστολόγηση.
Το Τμήμα απέρριψε τον λόγο ως αβάσιμο. Όπως επισημαίνεται στην απόφαση, η κρίση του Κλιμακίου δεν στηρίχθηκε σε μεμονωμένες αριθμητικές αποκλίσεις, αλλά σε σειρά αλληλοσυνδεόμενων αριθμητικών και μεθοδολογικών ασυνεπειών, οι οποίες δεν επιτρέπουν την ασφαλή επαλήθευση του τελικού εργατικού κόστους. Το Δικαστήριο διαπίστωσε ότι το ποσό των 1.401,02 ευρώ πράγματι χρησιμοποιήθηκε, καθώς προστέθηκε στις λοιπές επιμέρους δαπάνες για να εξαχθεί το ποσό των 2.073,50 ευρώ, επί του οποίου υπολογίστηκαν οι εργοδοτικές εισφορές 25,06% και, τελικώς, το μηνιαίο κόστος ανά ναυαγοσώστη των 2.593,11 ευρώ. Το δε ποσό των 8.367,32 ευρώ, κατά το Δικαστήριο, εμφανίζεται «όλως αιφνιδίως» στους υπολογισμούς, χωρίς να προκύπτει ο τρόπος εξαγωγής του. Ο διπλός υπολογισμός της υπερεργασίας και η υψηλότερη βάση του δώρου δεν μπορούν να θεωρηθούν θεμιτό «περιθώριο κάλυψης» άλλων σφαλμάτων, αλλά επιβεβαιώνουν την έλλειψη συνεπούς κοστολογικής μεθοδολογίας. Το Τμήμα σημείωσε επίσης ότι δεν απαιτείται ακριβής ποσοτικός προσδιορισμός της υποκοστολόγησης, καθώς το κρίσιμο είναι ότι δεν καθίσταται εφικτός ο έλεγχος ενός βασικού στοιχείου του προϋπολογισμού.
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποδόθηκε στο γεγονός ότι στον διαγωνισμό υποβλήθηκε 1 και μόνη οικονομική προσφορά, χωρίς καμία έκπτωση, η οποία διαμορφώθηκε ακριβώς με βάση τα οικονομικά μεγέθη της διακήρυξης. Έτσι, όπως αναφέρεται, η κλονισμένη ορθότητα του προϋπολογισμού συνδέεται άμεσα με το τελικό οικονομικό αποτέλεσμα της διαδικασίας.

Οι νέοι υπολογισμοί που έφεραν νέα λάθη
Στην προσπάθειά του να αποδείξει ότι τα σφάλματα δεν αλλοίωναν ουσιωδώς το τελικό αποτέλεσμα, ο Δήμος προσκόμισε με το υπόμνημά του νέο έγγραφο της υπηρεσίας προμηθειών, με λεπτομερή επανυπολογισμό του εργατικού κόστους ανά ναυαγοσώστη, με βάση ημερομίσθιο 50,95 ευρώ συμπεριλαμβανομένης της υπερεργασίας. Το έγγραφο κατέληγε ότι το συνολικό μηνιαίο κόστος ανά ναυαγοσώστη με τις εργοδοτικές εισφορές ανέρχεται σε 2.590,08 ευρώ έναντι των 2.593,11 ευρώ της διακήρυξης, το ετήσιο σε 10.360,32 ευρώ έναντι 10.372,47 ευρώ και το συνολικό ετήσιο κόστος για 40 ναυαγοσώστες σε 414.412,80 ευρώ έναντι 414.898,80 ευρώ, δηλαδή διαφορά μερικών εκατοντάδων ευρώ.
Η νέα τεκμηρίωση, ωστόσο, όχι μόνο δεν έπεισε το Δικαστήριο, αλλά αντιθέτως, όπως αναφέρεται, επιβεβαίωσε τις παραδοχές του Κλιμακίου. Το Τμήμα εντόπισε στους νέους υπολογισμούς τουλάχιστον 4 νέες αστοχίες.
Το συμπέρασμα του Δικαστηρίου ήταν ότι ούτε από τη νέα τεκμηρίωση καθίσταται δυνατή η αριθμητική αναπαραγωγή του κόστους ανά εργαζόμενο και, κατ’ επέκταση, του συνολικού εργατικού κόστους. Λόγω των «πολλαπλών και αλληλοσυνδεόμενων αριθμητικών σφαλμάτων», δεν μπορεί να επαληθευθεί ποιο ήταν πράγματι το εργατικό κόστος που έπρεπε να ενσωματωθεί στον προϋπολογισμό, γεγονός που πλήττει την αξιοπιστία και την ιχνηλασιμότητά του και, κατά συνέπεια, την οικονομική προσφορά του αναδόχου.
Οι εναλλακτικές που απορρίφθηκαν
Ο Δήμος επιχείρησε να θεραπεύσει την πλημμέλεια και με 2 επικουρικές προτάσεις, οι οποίες επίσης απορρίφθηκαν. Η πρώτη αφορούσε έγγραφη εκ των υστέρων δέσμευση της αναδόχου εταιρείας ότι θα καλύψει το ελάχιστο νόμιμο εργατικό κόστος. Το Τμήμα έκρινε ότι μια τέτοια δέσμευση δεν μπορεί να αναπληρώσει τον αριθμητικά ασυνεπή προϋπολογισμό, υπό τις παραδοχές του οποίου διεξήχθη ο διαγωνισμός.
Η δεύτερη πρόταση αφορούσε την απομείωση του συμβατικού αντικειμένου για το διάστημα από 1 Ιουλίου 2026 έως 10 Αυγούστου 2026, το οποίο είχε ήδη παρέλθει, προκειμένου να αντισταθμιστούν οι εσφαλμένοι υπολογισμοί. Κατά το Δικαστήριο, κάτι τέτοιο θα οδηγούσε σε ανεπίτρεπτη εκ των υστέρων μεταβολή του φυσικού αντικειμένου της σύμβασης, όπως αυτό προσδιορίστηκε στη μελέτη, κατά παράβαση των αρχών της διαφάνειας και της ίσης μεταχείρισης.

Τι σημαίνει η απόφαση για τον διαγωνισμό
Το διατακτικό είναι σαφές. Το Έβδομο Τμήμα «απορρίπτει την προσφυγή ανάκλησης του Δήμου Ρόδου» και «δεν ανακαλεί την 347/2026 Πράξη του Ζ΄ Κλιμακίου». Η υπογραφή της σύμβασης, συμβατικής αξίας 2.846.854,71 ευρώ πλέον ΦΠΑ, με ετήσιο τίμημα 1.035.219,64 ευρώ, εξακολουθεί να κωλύεται.
Παρά τη μερική δικαίωση στα 2 από τα 3 σκέλη, η πρακτική συνέπεια για τον Δήμο είναι η ίδια όπως και τον Ιούλιο: η τριετής σύμβαση δεν μπορεί να υπογραφεί. Αξίζει πάντως να σημειωθεί ότι η απόφαση αφήνει ένα σημαντικό νομικό κεκτημένο για μελλοντικές διαδικασίες, καθώς επιβεβαιώνει ότι για συμβάσεις ναυαγοσωστικής κάλυψης άνω των 750.000 ευρώ η ελάχιστη προθεσμία υποβολής προσφορών είναι 15 ημέρες, χωρίς ανάγκη ειδικής αιτιολόγησης, και ότι η κοστολόγηση του εξοπλισμού με βάση το ετήσιο κόστος διάθεσης και χρήσης είναι θεμιτή.