Το Airbnb ανέτρεψε την Πολεοδομική Μελέτη της Μεσαιωνικής Πόλης!

• Η καθυστέρηση στην επικαιροποίηση της Β’ Φάσης ακύρωσε στην πράξη έναν σχεδιασμό-ορόσημο για τη διαχείριση και την προστασία του οικισμού

Οι ραγδαίες εξελίξεις στην τουριστική αγορά, η αλματώδης ανάπτυξη των βραχυχρόνιων μισθώσεων μέσω πλατφορμών όπως το Airbnb και κυρίως, η εξαετής αδράνεια στην επικαιροποίηση της Β’ Φάσης της Πολεοδομικής Μελέτης της Μεσαιωνικής Πόλης έχουν οδηγήσει στην ουσιαστική απαξίωση ενός από τα σημαντικότερα θεσμικά εργαλεία που εκπονήθηκαν ποτέ για την προστασία και τη διαχείριση του ιστορικού οικισμού της Ρόδου. Δεν είναι τυχαία, άλλωστε, η πρόσφατη επισήμανση της υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη για την ανάγκη κατάρτισης ενός ολοκληρωμένου διαχειριστικού σχεδίου για τη λειτουργία της Μεσαιωνικής Πόλης. Η αναφορά αυτή έρχεται να επιβεβαιώσει το θεσμικό κενό που δημιουργήθηκε τα τελευταία χρόνια, καθώς ένα ολοκληρωμένο σχέδιο προστασίας, διαχείρισης και ανάπτυξης παρέμεινε ανενεργό, χωρίς ποτέ να ολοκληρωθεί η διαδικασία επικαιροποίησής του.
Πάγωσαν όλα και …γιγάντωσε η βραχυχρόνια μίσθωση
Η διαδικασία επικαιροποίησης της μελέτης ουσιαστικά σταμάτησε το 2019, γεγονός που οδήγησε στο να χαθεί ακόμη μία ευκαιρία για τη Μεσαιωνική Πόλη, σε μια περίοδο κατά την οποία οι πιέσεις από τον μαζικό τουρισμό και η ανεξέλεγκτη εξάπλωση των βραχυχρόνιων μισθώσεων, μεταβάλλουν διαρκώς τη φυσιογνωμία του ιστορικού οικισμού. Η Β’ Φάση της Πολεοδομικής Μελέτης, που εκπονήθηκε από τον αρχιτέκτονα-μηχανικό Γιάννη Παπαχριστοδούλου, δεν αποτελούσε μια απλή πολεοδομική παρέμβαση. Ήταν ένας ολοκληρωμένος οδικός χάρτης με ορίζοντα εικοσαετίας, βασισμένος στο ιδιαίτερο θεσμικό καθεστώς που διέπει τα Μνημεία Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO και στις διεθνείς αρχές προστασίας ιστορικών πόλεων. Παράλληλα, η μελέτη αποτελούσε τη θεμελιώδη βάση πάνω στην οποία θα αναπτυσσόταν η Προγραμματική Σύμβαση της Μεσαιωνικής Πόλης, διαμορφώνοντας ένα ενιαίο πλαίσιο διοίκησης, προστασίας και βιώσιμης ανάπτυξης του ιστορικού κέντρου της Ρόδου. Κεντρική φιλοσοφία της ήταν η ολοκληρωμένη προστασία της Μεσαιωνικής Πόλης και όχι η μετατροπή της σε ένα «υπαίθριο μουσείο». Αντίθετα, επεδίωκε να διατηρήσει τη ζωντανή λειτουργία του οικισμού, προστατεύοντας παράλληλα την κατοικία, την τοπική επιχειρηματικότητα, την πολιτιστική δραστηριότητα και την ιστορική φυσιογνωμία του μνημείου. Η μελέτη προέβλεπε ειδικές ζώνες προστασίας, νέους κανόνες για τις χρήσεις γης, παρεμβάσεις αποκατάστασης του ιστορικού πολεοδομικού ιστού, αναπλάσεις δημόσιων χώρων, ανάδειξη των οχυρώσεων και των αρχαιολογικών χώρων, καθώς και την επιστροφή της κατοικίας μέσω οικονομικών και θεσμικών κινήτρων. Παράλληλα, έδινε ιδιαίτερη έμφαση στον πολιτισμό ως βασικό μοχλό ανάπτυξης, προτείνοντας νέους πολιτιστικούς θεσμούς, εκπαιδευτικές λειτουργίες, αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών και ενίσχυση της διεθνούς παρουσίας της Ρόδου.
Ωστόσο, η πραγματικότητα που έχει διαμορφωθεί από το 2019, μέχρι σήμερα είναι εντελώς διαφορετική από εκείνη πάνω στην οποία βασίστηκε ο σχεδιασμός. Η εκρηκτική ανάπτυξη των βραχυχρόνιων μισθώσεων (εκτιμάται ότι έχει ξεπεράσει τα 400 σπίτια) οι μεταβολές στις χρήσεις των κτηρίων, η συρρίκνωση της μόνιμης κατοικίας και η συνεχής αύξηση των τουριστικών πιέσεων δημιουργούν πλέον νέα δεδομένα, τα οποία καθιστούν αναγκαία μια συνολική επικαιροποίηση της μελέτης πριν αυτή μπορέσει να αποτελέσει ξανά εργαλείο σχεδιασμού. Έξι χρόνια μετά, η Β’ Φάση της Πολεοδομικής Μελέτης παραμένει στο συρτάρι. Μαζί της παραμένει ανενεργό και ένα ολοκληρωμένο σχέδιο που θα μπορούσε να αποτελέσει τη βάση για μια σύγχρονη πολιτική προστασίας και βιώσιμης διαχείρισης της Μεσαιωνικής Πόλης Ρόδου, ενός από τα σημαντικότερα Μνημεία Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς. Αν το συνδυάζει κανείς και με την περίφημη Προγραμματική Σύμβαση Πολιτιστικής Ανάπτυξης και τις αρρυθμίες που χαρακτηρίζουν τις σχέσεις συνεργασίας των τριών βασικών εταίρων, τον τρομάζει η εξέλιξη που μπορεί να έχει το μνημείο. Ενδεικτικό το αλαλούμ που παρατηρείται με τις καθυστερήσεις ακόμη και για τα πιο απλά ζητήματα, όπως η φύλαξη και ο έλεγχος των πυλών εισόδου του οικισμού.