N. Kωνσταντάκης: O ευαίσθητος καλλιτέχνης που κάνει δωρεάν μαθήματα για να μείνει ζωντανό το βιολί στη Ρόδο!

Συ­νέ­ντευ­ξη στη

Μαίρη Φώτη

Ο Νε­κτά­ριος Κων­στα­ντά­κης, είναι ένα από τα λίγα καλά «βιο­λιά» της Ρόδου. Υπη­ρε­τεί την πα­ρά­δο­ση από την παι­δι­κή του ηλι­κία και σή­με­ρα η φήμη του έχει ξε­πε­ρά­σει στα στενά όρια της Δω­δε­κα­νή­σου.

Ο Νε­κτά­ριος, ένας ευαί­σθη­τος μου­σι­κός, όταν ένιω­σε πως το «βιολί» σβή­νει, ξε­κί­νη­σε να πα­ρα­δί­δει δω­ρε­άν μα­θή­μα­τα σε παι­διά και σή­με­ρα δη­λώ­νει υπε­ρή­φα­νος για την πο­ρεία των μα­θη­τών του.

Στη συ­νέ­ντευ­ξή του σή­με­ρα στη «δ» μιλά για τις επιρ­ρο­ές που έχει δε­χθεί η πα­ρά­δο­ση στην πά­ρο­δο των ετών, ανα­φέ­ρε­ται στις… «αμε­ρι­κα­νιές» που υιο­θε­τού­νται σε ελ­λη­νι­κούς γά­μους, υπο­στη­ρί­ζει ότι η πιο αυ­θε­ντι­κή δια­σκέ­δα­ση είναι αυτή των πα­νη­γυ­ριών, και μοι­ρά­ζε­ται μαζί μας ευ­τρά­πε­λα από γά­μους που έμει­ναν ξα­κου­στοί!

• Νε­κτά­ριε, πότε ξε­κί­νη­σες να ασχο­λεί­σαι με την πα­ρα­δο­σια­κή μου­σι­κή;

Από τότε που θυ­μά­μαι τον εαυτό μου.

• Πώς έγινε η πρώτη επαφή;

Από την αγάπη του πα­τέ­ρα μου ο οποί­ος έχει ένα μο­να­δι­κό τα­λέ­ντο αν και αυ­το­δί­δα­κτος, ό,τι μου­σι­κό όρ­γα­νο πιά­σει βγά­ζει ήχο. Ηταν και πρω­το­χο­ρευ­τής και εί­χα­με ακού­σμα­τα στο σπίτι… Ημα­σταν φτωχή οι­κο­γέ­νεια, κι έτσι πρώτα αγό­ρα­σε ένα μικρό ακορ­ντε­όν για τον αδελ­φό μου τον Κυ­ριά­κο. Τον επό­με­νο χρόνο αγό­ρα­σε σ’ εμένα ένα βιολί και ένα κα­λύ­τε­ρο ακορ­ντε­όν στον αδελ­φό μου. Τότε ερ­χό­ταν στον Εμπω­να ο δά­σκα­λος ο Κα­ρα­μη­νάς, και έτσι ξε­κι­νή­σα­με μα­θή­μα­τα. Μετά έπρε­πε να βρού­με δά­σκα­λο στην πόλη κι έτσι έφτα­σα στον Λουκά Τσα­γκα­ρι­νό. Κα­τε­βαί­να­με κάθε Σάβ­βα­το από το χωριό με το λε­ω­φο­ρείο με τον αδελ­φό μου για τα μα­θή­μα­τα μου­σι­κής. Ο δά­σκα­λός μου με ξε­κί­νη­σε με κλα­σι­κή μου­σι­κή, κι αυτό είναι το πιο σωστό, ει­δι­κά για το βιολί. Μα­θή­μα­τα έκανα μόνο για με­ρι­κούς μήνες, δεν εί­χα­με πό­ρους. Ο πα­τέ­ρας μου, για να βγά­ζου­με κά­ποια χρή­μα­τα και να μπο­ρού­με στη συ­νέ­χεια να χρη­μα­το­δο­τού­με εμείς τις όποιες σπου­δές μας στη μου­σι­κή, μας ώθησε να παί­ζου­με στα πα­νη­γύ­ρια.

• Αυτό σε τι ηλι­κία πε­ρί­που;

Πρέ­πει να ήμουν έκτη δη­μο­τι­κού.

• Οπότε από εκεί ξε­κι­νά η πο­ρεία σου στην πα­ρά­δο­ση.

Ναι, με τον αδελ­φό μου τον Κυ­ριά­κο και κά­ποιους άλ­λους μου­σι­κούς ξε­κι­νή­σα­με να παί­ζου­με στα μπα­λέ­τα πα­ρα­δο­σια­κών χορών, μετά πη­γαί­να­με σε διά­φο­ρα πα­νη­γύ­ρια και κάπως έτσι κύ­λη­σε ο χρό­νος μέχρι που πήγα φα­ντά­ρος. Είχα μα­ζέ­ψει κά­ποια χρή­μα­τα, και στις εξό­δους μου αντί να πη­γαί­νω για καφέ προ­τι­μού­σα να πα­ρα­κο­λου­θή­σω κά­ποια μα­θή­μα­τα κλα­σι­κού βιο­λιού.

• Η πα­ρά­δο­ση όμως σε κέρ­δι­σε.

Ναι. Πα­ρ΄ό­τι όταν μου έφερε το βιολί ο πα­τέ­ρας μου αι­σθάν­θη­κα άβολα, αμή­χα­να. Τότε ήταν η εποχή της disco, της ηλε­κτρι­κής κι­θά­ρας, του συν­θε­σάι­ζερ… κι εγώ είχα βιολί. Μπορώ να πω ότι με έβλε­παν πε­ρί­ερ­γα, δέ­χθη­κα κι ένα -ας το πούμε- μπού­λινγκ τότε για το βιολί.

• Πώς το αγά­πη­σες το βιολί;

Στην πο­ρεία το αγά­πη­σα και πι­στεύω να με αγά­πη­σε κι αυτό! Δεν μπορώ να φα­ντα­στώ τον εαυτό μου πια χωρίς βιολί.

• Από την έκτη δη­μο­τι­κού λοι­πόν μέχρι σή­με­ρα, παί­ζεις σε εκ­δη­λώ­σεις, πα­νη­γύ­ρια, γά­μους, βα­φτί­σια… Στις με­γά­λες χαρές των αν­θρώ­πων.

Ναι. Εχου­με την μπά­ντα μας, που είναι λαϊ­κο­δη­μο­τι­κή μαζί με την Χρι­στί­να Κόζα. Εχου­με τα­ξι­δέ­ψει αρ­κε­τά και στο εξω­τε­ρι­κό. Αμε­ρι­κή, Κα­να­δά, Αυ­στρα­λία, Ευ­ρώ­πη… Χάρις στη μου­σι­κή τα­ξι­δέ­ψα­με σε πολλά μέρη και με­τα­φέ­ρα­με την πα­ρά­δο­ση του τόπου μας.

• Στα χρό­νια από τότε που ήσουν παιδί μέχρι σή­με­ρα, έχεις εντο­πί­σει δια­φο­ρές στον τρόπο δια­σκέ­δα­σης;

Εχω πα­ρα­τη­ρή­σει ότι τα πράγ­μα­τα γί­νο­νται πιο γρή­γο­ρα, έχουν γίνει πιο… fast food. Δεν αφιε­ρώ­νε­ται χρό­νος στην πα­ρά­δο­ση. Πα­λαιό­τε­ρα παί­ζα­με σε γά­μους και το γλέ­ντι κρα­τού­σε τρεις-τέσ­σε­ρις μέρες. Πη­γαί­να­με αρ­χι­κά στα κρε­βά­τια, μετά ακο­λου­θού­σε γλέ­ντι. Την μέρα του γάμου ξε­κι­νού­σα­με από τον στο­λι­σμό της νύφης στο σπίτι, μετά συ­νο­δεύ­α­με την νύφη στην εκ­κλη­σία με τα πόδια τρα­γου­δώ­ντας και λέ­γο­ντας μα­ντι­νά­δες και μετά τον γάμο, ακο­λου­θού­σε γλέ­ντι μέχρι το πρωί. Σή­με­ρα, όλο και λι­γό­τε­ρες είναι οι γυ­ναί­κες που ξέ­ρουν να τρα­γου­δούν στους γά­μους, στα στο­λί­σμα­τα της νύφης και κυ­ρί­ως είναι με­γά­λης ηλι­κί­ας. Υπάρ­χουν πολ­λές δυ­τι­κές επιρ­ρο­ές πλέον στους γά­μους, εμπε­ριέ­χο­νται… αμε­ρι­κα­νιές.

Ακόμα και στο γλέ­ντι που ακο­λου­θεί, έχουν «ει­σβά­λει» οι dj. Το ζευ­γά­ρι για τον πρώτο του χορό δεν επι­λέ­γει πια το γνω­στό «Σή­με­ρα γάμος γί­νε­ται» αλλά προ­τι­μούν άλλα κομ­μά­τια, μο­ντέρ­να είτε ξένα είτε ελ­λη­νι­κά. Βέ­βαια, πρέ­πει να πω ότι ενώ εδώ οι γάμοι αλ­λά­ζουν χα­ρα­κτή­ρα με ξε­νό­φερ­τες επιρ­ρο­ές, οι Ελ­λη­νες του εξω­τε­ρι­κού προ­τι­μούν να κά­νουν πα­ρα­δο­σια­κούς γά­μους. Με κά­λε­σαν να παίξω σε ελ­λη­νι­κό γάμο στο Μαν­χά­ταν και εντυ­πω­σιά­στη­κα, έγι­ναν όλα πα­ρα­δο­σια­κά.

• Ρο­δί­τες σε κά­λε­σαν;

Ναι, μας κά­λυ­ψαν τα έξοδα με­τά­βα­σης και δια­μο­νής στην Αμε­ρι­κή. Μας είπαν «θέ­λου­με να έρ­θε­τε να παί­ξε­τε στο γάμο μας, για να μυ­ρί­σει Ελ­λά­δα». Επί­σης υπάρ­χουν πολ­λοί Ελ­λη­νες που ζουν στο εξω­τε­ρι­κό κι έρ­χο­νται εδώ για να κά­νουν πα­ρα­δο­σια­κό γάμο.

• Στα πα­νη­γύ­ρια, από τότε μέχρι σή­με­ρα έχει αλ­λά­ξει κάτι;

Όχι. Απλώς έχου­με πια και τα «σύγ­χρο­να πα­νη­γύ­ρια», τις λε­γό­με­νες Γιορ­τές, όπως είναι η Γιορ­τή Κρα­σιού, η Γιορ­τή Για­πρα­κιού, η Γιορ­τή Λου­κου­μά και όλες αυτές τις εκ­δη­λώ­σεις όπου ο κό­σμος πη­γαί­νει και δια­σκε­δά­ζει. Στο πα­νη­γύ­ρι ο κό­σμος πάει να δια­σκε­δά­σει, να ξε­δώ­σει. Είναι με­γά­λη σχολή τα πα­νη­γύ­ρια, εκεί έμαθα τα πε­ρισ­σό­τε­ρα πάνω στη μου­σι­κή.

• Η οι­κο­νο­μι­κή κρίση, έχει επη­ρε­ά­σει την προ­σέ­λευ­ση;

Η κρίση έχει επη­ρε­ά­σει τα μα­γα­ζιά και την δια­σκέ­δα­ση στους γά­μους που πλέον είναι πιο λιτή. Στα πα­νη­γύ­ρια έχει γίνει το ακρι­βώς αντί­θε­το, ο κό­σμος αυ­ξή­θη­κε στον καιρό της κρί­σης γιατί η δια­σκέ­δα­ση που όλοι την έχου­με ανά­γκη, εκεί είναι πιο οι­κο­νο­μι­κή.

• Οι νέοι άν­θρω­ποι συμ­με­τέ­χουν;

Ναι, ει­δι­κά στα πα­νη­γύ­ρια έρ­χο­νται πολ­λοί νέοι άν­θρω­ποι. Βέ­βαια, αυτό που πα­ρα­τη­ρεί­ται στα τε­λευ­ταία χρό­νια, είναι η ει­σβο­λή της κρη­τι­κής μου­σι­κής στην κουλ­τού­ρα τη ρο­δί­τι­κη. Είναι πολύ ωραία η κρη­τι­κή μου­σι­κή, όμως αυτό που ακού­με στα πα­νη­γύ­ρια δεν είναι η ποιο­τι­κή κρη­τι­κή μου­σι­κή και για αυτό ευ­θύ­νο­νται πρω­τί­στως οι μου­σι­κοί και δευ­τε­ρευό­ντως οι θα­μώ­νες. Λυ­πά­μαι που το λέω, αλλά έχει επι­κρα­τή­σει η κακή κρη­τι­κή μου­σι­κή, η εμπο­ρι­κή που στη­ρί­ζε­ται σε εφέ και μα­ντι­νά­δες «πια­σά­ρι­κες», που πολ­λές φορές πε­ριέ­χουν και βω­μο­λο­χί­ες.Η κρη­τι­κή μου­σι­κή είναι υπέ­ρο­χη, έχει υπέ­ρο­χα τρα­γού­δια αλλά δυ­στυ­χώς επι­κρα­τεί η κακή εκ­δο­χή της. Ως Ρο­δί­τη, ως Δω­δε­κα­νή­σιο μου­σι­κό, με ενο­χλεί όταν σε ένα πα­νη­γύ­ρι θα παί­ξου­με μια ώρα δω­δε­κα­νη­σια­κά και δύο ώρες κρη­τι­κά. Το δι­καιο­λο­γώ μόνο ως προς το ότι το μου­σι­κό σχο­λείο Ρόδου έχει βάλει ως υπο­χρε­ω­τι­κό μά­θη­μα κρη­τι­κή λύρα και τα­μπου­ρά. Τα πε­ρισ­σό­τε­ρα παι­διά, επι­λέ­γουν την κρη­τι­κή λύρα και στη συ­νέ­χεια η φύση του ορ­γά­νου θα τα οδη­γή­σει στα πα­νη­γύ­ρια και στην κρη­τι­κή μου­σι­κή. Το ξέ­ρε­τε ότι σε ολό­κλη­ρη τη Ρόδο υπάρ­χει μόνο ένας άν­θρω­πος που παί­ζει σα­ντού­ρι; Είναι ο Φώτης ο Ελιά­μος, από τα Κο­σκι­νού, κι ευ­τυ­χώς είναι νέος άν­θρω­πος. Εχου­με 50 κρη­τι­κά λα­ού­τα, κι ένα μόνο νη­σιώ­τι­κο λα­ού­το. Είναι δυ­να­τόν στη Ρόδο να μην έχου­με κα­νο­νά­κι; Ηρθε πρό­σφα­τα μια κο­πέ­λα από τη Θράκη στη Ρόδο, που είναι δα­σκά­λα, και παί­ζει κα­νο­νά­κι. Και τα βιο­λιά χά­νο­νται… Όταν ένιω­σα ότι χά­νο­νται τα βιο­λιά, και μεί­να­με εγώ, ο Μι­χά­λης ο Κα­λαϊν­τζής –εξαι­ρε­τι­κός μου­σι­κός- κι ένας-δυο ακόμα, ένιω­σα την ανά­γκη να κάνω κάτι γι αυτό. Ετσι, ξε­κί­νη­σα να κάνω μα­θή­μα­τα δω­ρε­άν σε κά­ποια παι­διά, για να μεί­νει ζω­ντα­νό το βιολί στη Ρόδο.

• Υπήρ­χε εν­δια­φέ­ρον;

Ναι, πα­ρα­δό­ξως υπήρ­χε. Αυτή στιγ­μή έχω δέκα μα­θη­τές, εκ των οποί­ων οι τέσ­σε­ρις με πέντε είναι πολύ καλοί και πι­στεύω ότι θα έχουν μέλ­λον.

• Συ­νο­δεύ­εις τους αν­θρώ­πους με τη μου­σι­κή σου στη δια­σκέ­δα­σή τους και στις με­γά­λες χαρές τους. Υπάρ­χει κά­ποια στιγ­μή που θυ­μά­σαι πιο έντο­να;

Στο εξω­τε­ρι­κό, κυ­ρί­ως Αυ­στρα­λία και Κα­να­δά, ένιω­σα ότι αυτό που κάνω βρί­σκει αντα­πό­κρι­ση και προ­σφέ­ρω κάτι εξαι­ρε­τι­κό σε αυ­τούς τους αν­θρώ­πους. Αν­θρω­ποι με τους οποί­ους δε­θή­κα­με τόσο πολύ σε τόσο λίγο χρο­νι­κό διά­στη­μα, που όταν φεύ­γα­με έκλαι­γαν. Μας φέρ­θη­καν σαν να ήμα­σταν παι­διά τους, μας φι­λού­σαν, μας αγκά­λια­ζαν… Συ­γκι­νη­τι­κές στιγ­μές, ακόμα και τώρα που το λέω συ­γκι­νού­μαι.

• Πώς βλέ­πεις τον εαυτό σου στο μέλ­λον;

Δεν ξέρω, πι­στεύω ότι το μέλ­λον μου στη μου­σι­κή θα είναι σύ­ντο­μο όσον αφορά τη συμ­με­το­χή μου σε εκ­δη­λώ­σεις. Πλέον γί­νε­ται κα­θα­ρά για βιο­πο­ρι­στι­κούς λό­γους κι έχει γίνει εν μέρει ρου­τί­να μετά από τόσα χρό­νια…

• Θυ­μά­σαι την πρώτη φορά που έπαι­ξες σε πα­νη­γύ­ρι;

Ναι! Στο πα­νη­γύ­ρι της Αμάρ­του στην Κρη­τη­νία. Ημουν 6η δη­μο­τι­κού και μας ανέ­βα­σαν με τον αδερ­φό μου στην ορ­χή­στρα και παί­ξα­με σού­στα, ρο­δί­τι­κο, τούρ­κι­κο…

• Ενας μου­σι­κός, πότε νιώ­θει πλή­ρης, πότε περ­νά­ει καλά;

Έναν καλ­λι­τέ­χνη τον εξι­τά­ρει όταν από κάτω το κοινό τον θαυ­μά­ζει, τον πα­ρα­κο­λου­θεί. Στο γλέ­ντι, όταν αυτό που παί­ζεις αγ­γί­ζει τον κόσμο, το κα­τα­λα­βαί­νεις και θες να παί­ξεις κι άλλο και να δώ­σεις πα­ρα­πά­νω πράγ­μα­τα.

• Αβολα έχεις νιώ­σει ποτέ;

Πολ­λές φορές! Αν σου πω ιστο­ρί­ες… θα χρεια­στού­με ώρες! Εχει τύχει σε γάμο να έχει τσα­κω­θεί το ζευ­γά­ρι και τα συ­μπε­θέ­ρια και να μην μας αφή­νουν να παί­ξου­με. Θυ­μά­μαι κι ένα άλλο πε­ρι­στα­τι­κό, όπου παί­ξα­με στα κρε­βά­τια, παί­ξα­με στα στο­λί­σμα­τα και στο γλέ­ντι του γάμου και πή­γα­με τη Δευ­τέ­ρα να κά­νου­με τον αντί­γα­μο αλλά αντί­γα­μος δεν έγινε ποτέ, διότι «κλέ­φτη­κε» ο γα­μπρός με την πε­θε­ρά! Απί­στευ­το; Ο γα­μπρός πα­ντρεύ­τη­κε κα­νο­νι­κά την Κυ­ρια­κή και την άλλη μέρα του γάμου το έσκα­σε με την πε­θε­ρά του! Εμείς πού να το ξέ­ρου­με, πή­γα­με κα­νο­νι­κά για το γλέ­ντι του αντί­γα­μου, κι αφού φά­γα­με την κρυά­δα, μα­ζέ­ψα­με τα όρ­γα­να και φύ­γα­με άρον άρον. Το κα­λύ­τε­ρο το έχει ζήσει ένας φίλος μου… Ο γα­μπρός μέρες πριν από το γάμο, απά­τη­σε τη μέλ­λου­σα σύ­ζυ­γο με την κου­μπά­ρα. Η νύφη το έμαθε, δεν είπε τί­πο­τα. Πήγε στην εκ­κλη­σία κα­νο­νι­κά και με το που συ­να­ντή­θη­κε με τον γα­μπρό, του έριξε τη χυ­λό­πι­τα και λέει «παι­διά, σή­με­ρα γάμος δεν θα γίνει, ευ­χα­ρι­στώ την κου­μπά­ρα μου για τις υπη­ρε­σί­ες της στον γα­μπρό. Τώρα φεύ­γου­με και πάμε να δια­σκε­δά­σου­με». Και χώ­ρι­σε έξω από την εκ­κλη­σία. Και μετά έγινε ένα φο­βε­ρό γλέ­ντι!

• Ασχο­λεί­ται κά­ποιος από τους γιους σου με την μου­σι­κή;

Ο μι­κρός μου γιος, ο Μα­νώ­λης παί­ζει κλα­σι­κό πιάνο και ήδη είναι εξαι­ρε­τι­κός μου­σι­κός. Δειλά, δειλά θα ήθελα να ξε­κι­νή­σει να μα­θαί­νει και πα­ρα­δο­σια­κή μου­σι­κή.

• Για τον εαυτό σου παί­ζεις βιολί;

Ναι! Να φα­ντα­στείς ότι στο σπίτι έχω οκτώ βιο­λιά. Κάθε μέρα, «σκα­λί­ζω» κι από ένα. Απο­μο­νώ­νο­μαι, παίζω αυτά που θέλω και περ­νάω καλά.

• Κλεί­νο­ντας, πι­στεύ­εις ότι υπάρ­χει τρό­πος να κρα­τή­σου­με την πα­ρά­δο­ση ζω­ντα­νή;

Ζω­ντα­νή θα μεί­νει, αλλά με­ταλ­λαγ­μέ­νη, πα­ραλ­λαγ­μέ­νη.

• Είναι στε­νά­χω­ρο αυτό.

Βε­βαί­ως και είναι. Συ­ζη­τώ­ντας με πα­λαιό­τε­ρους μου­σι­κούς που σή­με­ρα είναι σε με­γά­λη ηλι­κία, μου έλε­γαν ότι στην εποχή τους έπαι­ζαν στα πα­νη­γύ­ρια σού­στα και τούρ­κι­κο. Με­τέ­πει­τα ήρθαν το κα­λα­μα­τια­νό, το συρτό, μετά μπήκε το μπου­ζού­κι και ήρθε και η λαϊκή μου­σι­κή.

• Είναι ανα­πό­φευ­κτο λες.

Ναι, η πα­ρά­δο­ση επη­ρε­ά­ζε­ται από την τάση της κάθε επο­χής. Αυτό που είναι το πιο στε­νά­χω­ρο είναι ότι ει­σβάλ­λει η αγ­γλο­σα­ξο­νι­κή κουλ­τού­ρα, η αμε­ρι­κα­νιά και προ­βλέ­πω να γί­νε­ται αχταρ­μάς… Ο ρόλος της πα­ρα­δο­σια­κής μου­σι­κής στους γά­μους δεν θα είναι πρω­τα­γω­νι­στι­κός αλλά θα είναι ο «φτω­χός συγ­γε­νής». Τα πα­νη­γύ­ρια αντέ­χουν ακόμα αν και η αλ­λοί­ω­ση κι εκεί είναι ανα­πό­φευ­κτη… Δεν θα είναι το πα­νη­γύ­ρι που ξέ­ρου­με, όπου πάμε για να γλε­ντή­σου­με και να ξε­δώ­σου­με. Θα είναι σαν φε­στι­βάλ όπου θα υπάρ­χουν διά­φο­ρες εκ­δη­λώ­σεις και ο χορός θα είναι ένα μέρος αυτών.