N. Kωνσταντάκης: O ευαίσθητος καλλιτέχνης που κάνει δωρεάν μαθήματα για να μείνει ζωντανό το βιολί στη Ρόδο!

Νεκτά­ριε, πότε ξεκί­νη­σες να ασχο­λεί­σαι με την παρα­δο­σιακή μουσική;

Από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου.

Πώς έγινε η πρώτη επαφή;

Από την αγάπη του πατέρα μου ο οποίος έχει ένα μονα­δικό ταλέντο αν και αυτο­δί­δα­κτος, ό,τι μουσικό όργανο πιάσει βγάζει ήχο. Ηταν και πρω­το­χο­ρευ­τής και είχαμε ακού­σματα στο σπίτι… Ημασταν φτωχή οικο­γέ­νεια, κι έτσι πρώτα αγόρασε ένα μικρό ακορ­ντεόν για τον αδελφό μου τον Κυριάκο. Τον επόμενο χρόνο αγόρασε σ’ εμένα ένα βιολί και ένα καλύ­τερο ακορ­ντεόν στον αδελφό μου. Τότε ερχόταν στον Εμπωνα ο δάσκα­λος ο Καρα­μη­νάς, και έτσι ξεκι­νή­σαμε μαθή­ματα. Μετά έπρεπε να βρούμε δάσκαλο στην πόλη κι έτσι έφτασα στον Λουκά Τσα­γκα­ρινό. Κατε­βαί­ναμε κάθε Σάββατο από το χωριό με το λεω­φο­ρείο με τον αδελφό μου για τα μαθή­ματα μου­σι­κής. Ο δάσκα­λός μου με ξεκί­νησε με κλασική μουσική, κι αυτό είναι το πιο σωστό, ειδικά για το βιολί. Μαθή­ματα έκανα μόνο για μερι­κούς μήνες, δεν είχαμε πόρους. Ο πατέρας μου, για να βγά­ζουμε κάποια χρήματα και να μπο­ρούμε στη συνέ­χεια να χρη­μα­το­δο­τούμε εμείς τις όποιες σπουδές μας στη μουσική, μας ώθησε να παί­ζουμε στα πανη­γύ­ρια.

Αυτό σε τι ηλικία περίπου;

Πρέπει να ήμουν έκτη δημο­τι­κού.

Οπότε από εκεί ξεκινά η πορεία σου στην παρά­δοση.

Ναι, με τον αδελφό μου τον Κυριάκο και κάποιους άλλους μου­σι­κούς ξεκι­νή­σαμε να παί­ζουμε στα μπαλέτα παρα­δο­σια­κών χορών, μετά πηγαί­ναμε σε διάφορα πανη­γύ­ρια και κάπως έτσι κύλησε ο χρόνος μέχρι που πήγα φαντά­ρος. Είχα μαζέψει κάποια χρήματα, και στις εξόδους μου αντί να πηγαίνω για καφέ προ­τι­μούσα να παρα­κο­λου­θήσω κάποια μαθή­ματα κλα­σι­κού βιολιού.

Η παρά­δοση όμως σε κέρδισε.

Ναι. Παρ΄ότι όταν μου έφερε το βιολί ο πατέρας μου αισθάν­θηκα άβολα, αμήχανα. Τότε ήταν η εποχή της disco, της ηλε­κτρι­κής κιθάρας, του συν­θε­σάι­ζερ… κι εγώ είχα βιολί. Μπορώ να πω ότι με έβλεπαν περί­εργα, δέχθηκα κι ένα -ας το πούμε- μπού­λινγκ τότε για το βιολί.

Πώς το αγά­πη­σες το βιολί;

Στην πορεία το αγάπησα και πιστεύω να με αγάπησε κι αυτό! Δεν μπορώ να φαντα­στώ τον εαυτό μου πια χωρίς βιολί.

Από την έκτη δημο­τι­κού λοιπόν μέχρι σήμερα, παίζεις σε εκδη­λώ­σεις, πανη­γύ­ρια, γάμους, βαφτί­σια… Στις μεγάλες χαρές των ανθρώ­πων.

Ναι. Εχουμε την μπάντα μας, που είναι λαϊ­κο­δη­μο­τική μαζί με την Χρι­στίνα Κόζα. Εχουμε ταξι­δέ­ψει αρκετά και στο εξω­τε­ρικό. Αμερική, Καναδά, Αυστρα­λία, Ευρώπη… Χάρις στη μουσική ταξι­δέ­ψαμε σε πολλά μέρη και μετα­φέ­ραμε την παρά­δοση του τόπου μας.

Στα χρόνια από τότε που ήσουν παιδί μέχρι σήμερα, έχεις εντο­πί­σει δια­φο­ρές στον τρόπο δια­σκέ­δα­σης;

Εχω παρα­τη­ρή­σει ότι τα πράγ­ματα γίνο­νται πιο γρήγορα, έχουν γίνει πιο… fast food. Δεν αφιε­ρώ­νε­ται χρόνος στην παρά­δοση. Παλαιό­τερα παίζαμε σε γάμους και το γλέντι κρα­τούσε τρεις-τέσσερις μέρες. Πηγαί­ναμε αρχικά στα κρε­βά­τια, μετά ακο­λου­θούσε γλέντι. Την μέρα του γάμου ξεκι­νού­σαμε από τον στο­λι­σμό της νύφης στο σπίτι, μετά συνο­δεύ­αμε την νύφη στην εκκλη­σία με τα πόδια τρα­γου­δώ­ντας και λέγο­ντας μαντι­νά­δες και μετά τον γάμο, ακο­λου­θούσε γλέντι μέχρι το πρωί. Σήμερα, όλο και λιγό­τε­ρες είναι οι γυναί­κες που ξέρουν να τρα­γου­δούν στους γάμους, στα στο­λί­σματα της νύφης και κυρίως είναι μεγάλης ηλικίας. Υπάρ­χουν πολλές δυτικές επιρ­ροές πλέον στους γάμους, εμπε­ριέ­χο­νται… αμε­ρι­κα­νιές.

Ακόμα και στο γλέντι που ακο­λου­θεί, έχουν «εισβά­λει» οι dj. Το ζευγάρι για τον πρώτο του χορό δεν επι­λέ­γει πια το γνωστό «Σήμερα γάμος γίνεται» αλλά προ­τι­μούν άλλα κομ­μά­τια, μοντέρνα είτε ξένα είτε ελλη­νικά. Βέβαια, πρέπει να πω ότι ενώ εδώ οι γάμοι αλλά­ζουν χαρα­κτήρα με ξενό­φερ­τες επιρ­ροές, οι Ελληνες του εξω­τε­ρι­κού προ­τι­μούν να κάνουν παρα­δο­σια­κούς γάμους. Με κάλεσαν να παίξω σε ελλη­νικό γάμο στο Μαν­χά­ταν και εντυ­πω­σιά­στηκα, έγιναν όλα παρα­δο­σιακά.

Ροδίτες σε κάλεσαν;

Ναι, μας κάλυψαν τα έξοδα μετά­βα­σης και δια­μο­νής στην Αμερική. Μας είπαν «θέλουμε να έρθετε να παίξετε στο γάμο μας, για να μυρίσει Ελλάδα». Επίσης υπάρ­χουν πολλοί Ελληνες που ζουν στο εξω­τε­ρικό κι έρχο­νται εδώ για να κάνουν παρα­δο­σιακό γάμο.

Στα πανη­γύ­ρια, από τότε μέχρι σήμερα έχει αλλάξει κάτι;

Όχι. Απλώς έχουμε πια και τα «σύγ­χρονα πανη­γύ­ρια», τις λεγό­με­νες Γιορτές, όπως είναι η Γιορτή Κρασιού, η Γιορτή Για­πρα­κιού, η Γιορτή Λου­κουμά και όλες αυτές τις εκδη­λώ­σεις όπου ο κόσμος πηγαί­νει και δια­σκε­δά­ζει. Στο πανη­γύρι ο κόσμος πάει να δια­σκε­δά­σει, να ξεδώσει. Είναι μεγάλη σχολή τα πανη­γύ­ρια, εκεί έμαθα τα περισ­σό­τερα πάνω στη μουσική.

Η οικο­νο­μική κρίση, έχει επη­ρε­ά­σει την προ­σέ­λευση;

Η κρίση έχει επη­ρε­ά­σει τα μαγαζιά και την δια­σκέ­δαση στους γάμους που πλέον είναι πιο λιτή. Στα πανη­γύ­ρια έχει γίνει το ακριβώς αντί­θετο, ο κόσμος αυξή­θηκε στον καιρό της κρίσης γιατί η δια­σκέ­δαση που όλοι την έχουμε ανάγκη, εκεί είναι πιο οικο­νο­μική.

Οι νέοι άνθρω­ποι συμ­με­τέ­χουν;

Ναι, ειδικά στα πανη­γύ­ρια έρχο­νται πολλοί νέοι άνθρω­ποι. Βέβαια, αυτό που παρα­τη­ρεί­ται στα τελευ­ταία χρόνια, είναι η εισβολή της κρη­τι­κής μου­σι­κής στην κουλ­τούρα τη ροδί­τικη. Είναι πολύ ωραία η κρητική μουσική, όμως αυτό που ακούμε στα πανη­γύ­ρια δεν είναι η ποιο­τική κρητική μουσική και για αυτό ευθύ­νο­νται πρω­τί­στως οι μου­σι­κοί και δευ­τε­ρευό­ντως οι θαμώνες. Λυπάμαι που το λέω, αλλά έχει επι­κρα­τή­σει η κακή κρητική μουσική, η εμπο­ρική που στη­ρί­ζε­ται σε εφέ και μαντι­νά­δες «πια­σά­ρι­κες», που πολλές φορές περιέ­χουν και βωμο­λο­χίες.Η κρητική μουσική είναι υπέροχη, έχει υπέροχα τρα­γού­δια αλλά δυστυ­χώς επι­κρα­τεί η κακή εκδοχή της. Ως Ροδίτη, ως Δωδε­κα­νή­σιο μουσικό, με ενοχλεί όταν σε ένα πανη­γύρι θα παί­ξουμε μια ώρα δωδε­κα­νη­σιακά και δύο ώρες κρητικά. Το δικαιο­λογώ μόνο ως προς το ότι το μουσικό σχολείο Ρόδου έχει βάλει ως υπο­χρε­ω­τικό μάθημα κρητική λύρα και ταμπουρά. Τα περισ­σό­τερα παιδιά, επι­λέ­γουν την κρητική λύρα και στη συνέ­χεια η φύση του οργάνου θα τα οδη­γή­σει στα πανη­γύ­ρια και στην κρητική μουσική. Το ξέρετε ότι σε ολό­κληρη τη Ρόδο υπάρχει μόνο ένας άνθρω­πος που παίζει σαντούρι; Είναι ο Φώτης ο Ελιάμος, από τα Κοσκι­νού, κι ευτυχώς είναι νέος άνθρω­πος. Εχουμε 50 κρητικά λαούτα, κι ένα μόνο νησιώ­τικο λαούτο. Είναι δυνατόν στη Ρόδο να μην έχουμε κανο­νάκι; Ηρθε πρό­σφατα μια κοπέλα από τη Θράκη στη Ρόδο, που είναι δασκάλα, και παίζει κανο­νάκι. Και τα βιολιά χάνο­νται… Όταν ένιωσα ότι χάνο­νται τα βιολιά, και μείναμε εγώ, ο Μιχάλης ο Καλαϊν­τζής –εξαι­ρε­τι­κός μουσικός- κι ένας-δυο ακόμα, ένιωσα την ανάγκη να κάνω κάτι γι αυτό. Ετσι, ξεκί­νησα να κάνω μαθή­ματα δωρεάν σε κάποια παιδιά, για να μείνει ζωντανό το βιολί στη Ρόδο.

Υπήρχε ενδια­φέ­ρον;

Ναι, παρα­δό­ξως υπήρχε. Αυτή στιγμή έχω δέκα μαθητές, εκ των οποίων οι τέσ­σε­ρις με πέντε είναι πολύ καλοί και πιστεύω ότι θα έχουν μέλλον.

Συνο­δεύ­εις τους ανθρώ­πους με τη μουσική σου στη δια­σκέ­δασή τους και στις μεγάλες χαρές τους. Υπάρχει κάποια στιγμή που θυμάσαι πιο έντονα;

Στο εξω­τε­ρικό, κυρίως Αυστρα­λία και Καναδά, ένιωσα ότι αυτό που κάνω βρίσκει αντα­πό­κριση και προ­σφέρω κάτι εξαι­ρε­τικό σε αυτούς τους ανθρώ­πους. Ανθρω­ποι με τους οποίους δεθή­καμε τόσο πολύ σε τόσο λίγο χρονικό διά­στημα, που όταν φεύγαμε έκλαι­γαν. Μας φέρ­θη­καν σαν να ήμασταν παιδιά τους, μας φιλού­σαν, μας αγκά­λια­ζαν… Συγκι­νη­τι­κές στιγμές, ακόμα και τώρα που το λέω συγκι­νού­μαι.

Πώς βλέπεις τον εαυτό σου στο μέλλον;

Δεν ξέρω, πιστεύω ότι το μέλλον μου στη μουσική θα είναι σύντομο όσον αφορά τη συμ­με­τοχή μου σε εκδη­λώ­σεις. Πλέον γίνεται καθαρά για βιο­πο­ρι­στι­κούς λόγους κι έχει γίνει εν μέρει ρουτίνα μετά από τόσα χρόνια…

Θυμάσαι την πρώτη φορά που έπαιξες σε πανη­γύρι;

Ναι! Στο πανη­γύρι της Αμάρτου στην Κρη­τη­νία. Ημουν 6η δημο­τι­κού και μας ανέ­βα­σαν με τον αδερφό μου στην ορχή­στρα και παίξαμε σούστα, ροδί­τικο, τούρ­κικο…

Ενας μου­σι­κός, πότε νιώθει πλήρης, πότε περνάει καλά;

Έναν καλ­λι­τέ­χνη τον εξι­τά­ρει όταν από κάτω το κοινό τον θαυ­μά­ζει, τον παρα­κο­λου­θεί. Στο γλέντι, όταν αυτό που παίζεις αγγίζει τον κόσμο, το κατα­λα­βαί­νεις και θες να παίξεις κι άλλο και να δώσεις παρα­πάνω πράγ­ματα.

Αβολα έχεις νιώσει ποτέ;

Πολλές φορές! Αν σου πω ιστο­ρίες… θα χρεια­στούμε ώρες! Εχει τύχει σε γάμο να έχει τσα­κω­θεί το ζευγάρι και τα συμπε­θέ­ρια και να μην μας αφήνουν να παί­ξουμε. Θυμάμαι κι ένα άλλο περι­στα­τικό, όπου παίξαμε στα κρε­βά­τια, παίξαμε στα στο­λί­σματα και στο γλέντι του γάμου και πήγαμε τη Δευτέρα να κάνουμε τον αντί­γαμο αλλά αντί­γα­μος δεν έγινε ποτέ, διότι «κλέ­φτηκε» ο γαμπρός με την πεθερά! Απί­στευτο; Ο γαμπρός παντρεύ­τηκε κανο­νικά την Κυριακή και την άλλη μέρα του γάμου το έσκασε με την πεθερά του! Εμείς πού να το ξέρουμε, πήγαμε κανο­νικά για το γλέντι του αντί­γα­μου, κι αφού φάγαμε την κρυάδα, μαζέ­ψαμε τα όργανα και φύγαμε άρον άρον. Το καλύ­τερο το έχει ζήσει ένας φίλος μου… Ο γαμπρός μέρες πριν από το γάμο, απάτησε τη μέλ­λουσα σύζυγο με την κου­μπάρα. Η νύφη το έμαθε, δεν είπε τίποτα. Πήγε στην εκκλη­σία κανο­νικά και με το που συνα­ντή­θηκε με τον γαμπρό, του έριξε τη χυλό­πιτα και λέει «παιδιά, σήμερα γάμος δεν θα γίνει, ευχα­ρι­στώ την κου­μπάρα μου για τις υπη­ρε­σίες της στον γαμπρό. Τώρα φεύ­γουμε και πάμε να δια­σκε­δά­σουμε». Και χώρισε έξω από την εκκλη­σία. Και μετά έγινε ένα φοβερό γλέντι!

Ασχο­λεί­ται κάποιος από τους γιους σου με την μουσική;

Ο μικρός μου γιος, ο Μανώλης παίζει κλασικό πιάνο και ήδη είναι εξαι­ρε­τι­κός μου­σι­κός. Δειλά, δειλά θα ήθελα να ξεκι­νή­σει να μαθαί­νει και παρα­δο­σιακή μουσική.

Για τον εαυτό σου παίζεις βιολί;

Ναι! Να φαντα­στείς ότι στο σπίτι έχω οκτώ βιολιά. Κάθε μέρα, «σκαλίζω» κι από ένα. Απο­μο­νώ­νο­μαι, παίζω αυτά που θέλω και περνάω καλά.

Κλεί­νο­ντας, πιστεύ­εις ότι υπάρχει τρόπος να κρα­τή­σουμε την παρά­δοση ζωντανή;

Ζωντανή θα μείνει, αλλά μεταλ­λαγ­μένη, παραλ­λαγ­μένη.

Είναι στε­νά­χωρο αυτό.

Βεβαίως και είναι. Συζη­τώ­ντας με παλαιό­τε­ρους μου­σι­κούς που σήμερα είναι σε μεγάλη ηλικία, μου έλεγαν ότι στην εποχή τους έπαιζαν στα πανη­γύ­ρια σούστα και τούρ­κικο. Μετέ­πειτα ήρθαν το καλα­μα­τιανό, το συρτό, μετά μπήκε το μπου­ζούκι και ήρθε και η λαϊκή μουσική.

Είναι ανα­πό­φευ­κτο λες.

Ναι, η παρά­δοση επη­ρε­ά­ζε­ται από την τάση της κάθε εποχής. Αυτό που είναι το πιο στε­νά­χωρο είναι ότι εισβάλ­λει η αγγλο­σα­ξο­νική κουλ­τούρα, η αμε­ρι­κα­νιά και προ­βλέπω να γίνεται αχταρ­μάς… Ο ρόλος της παρα­δο­σια­κής μου­σι­κής στους γάμους δεν θα είναι πρω­τα­γω­νι­στι­κός αλλά θα είναι ο «φτωχός συγ­γε­νής». Τα πανη­γύ­ρια αντέ­χουν ακόμα αν και η αλλοί­ωση κι εκεί είναι ανα­πό­φευ­κτη… Δεν θα είναι το πανη­γύρι που ξέρουμε, όπου πάμε για να γλε­ντή­σουμε και να ξεδώ­σουμε. Θα είναι σαν φεστι­βάλ όπου θα υπάρ­χουν διά­φο­ρες εκδη­λώ­σεις και ο χορός θα είναι ένα μέρος αυτών.