Κατερίνα Μουράτη: «Οταν ο καλλιτέχνης μπει στην αγορά της Τέχνης, χάνει κομμάτι της αθωότητάς του»

Κυρία Μουράτη, τι παρου­σιά­ζετε σε αυτή την έκθεση;

Σε αυτή την έκθεση, κυρία Παμπρή, παρου­σιάζω επιλογή έργων μου σαράντα χρόνων, από πρω­τό­λειά μου, αυτά της αθω­ό­τη­τάς μου, μέχρι και πρό­σφατα έργα. Μολύβια, collage, assemblage.

Γιατί τα λέτε έργα της αθω­ό­τη­τάς σας;

Γιατί έτσι τα βλέπω τώρα, τα βλέπω και ανα­ρω­τιέ­μαι αν είμαι εγώ η ίδια που είχα αυτή την υπομονή και αυτή την πρό­σβαση σε κάτι τόσο πολύ­πλοκο. Ψάχνο­ντας λίγο τον δρόμο μου, είδα ότι είχα μάλλον ή έχω ίσως ακόμα μερικές φορές μία σύνδεση με κάτι ξένο, κάτι πολύ μακρινό… Έτσι όταν αρχίζω να σχε­διάζω συν­δέ­ο­μαι με αυτό το μακρινό αυτό­ματα, αυτό­ματα πάει το χέρι μου, σαν από άλλο κόσμο. Μπαι­νο­βγαίνω μέσα στον άλλο κόσμο, αυτό είναι και το δίκοπο μαχαίρι της ζωής μου. Ζω όμως συγκρο­τη­μένα και πει­θαρ­χικά σαν στρα­τιώ­της, αλλιώς η άλλη σφαίρα θα με είχε πάρει στη δική της δίνη.

Υπάρχει άλλη σφαίρα;

Και βέβαια υπάρχει και αυτή είναι η ρίζα της τέχνης, από τη μία πλευρά η άλλη σφαίρα και από την άλλη πλευρά η γείωση στην πραγ­μα­τι­κό­τητα. Έτσι ορμώ­μενη από ένα γεγονός, μία εικόνα, μία αίσθηση, τη φύση, αρπάζω ένα υλικό και τα μετα­φέρω. Τη στιγμή που τα μετα­φέρω συμ­βαί­νει μία εγκε­φα­λική διερ­γα­σία που πρέπει να ελέγξω, να ισορ­ρο­πήσω, να βρω την ισορ­ρο­πία μέσα από την ανι­σορ­ρο­πία της πραγ­μα­τι­κό­τη­τας. Η ισορ­ρο­πία βρί­σκε­ται στη φύση, όμως δεν αντι­γράφω τη φύση, δημιουργώ σχήματα της φύσης ορμώ­μενη από την αίσθηση.

Έχει ανι­σορ­ρο­πία η πραγ­μα­τι­κό­τητα;

Αν ορί­σουμε σαν πραγ­μα­τι­κό­τητα την πολι­τική, την οικο­νο­μική και την κοι­νω­νική κατά­σταση που ζούμε, ναι!

Και μπορεί η Τέχνη να ισορ­ρο­πή­σει την ανι­σορ­ρο­πία που λέτε της πραγ­μα­τι­κό­τη­τας;

Όχι, δεν μπορεί δυστυ­χώς. Την ισορ­ρο­πία της πραγ­μα­τι­κό­τη­τας μπορεί μόνο η πολι­τική να την φέρει, όμως η πολι­τική δεν δύναται κάτι τέτοιο, γιατί είναι ανθρώ­πινη και γήινη, δεν είναι πνευ­μα­τική κατά­σταση η πολι­τική, ενώ θα έπρεπε. Η τέχνη είναι μόνο ένα χάπι υπνω­τικό ή χαλα­ρω­τικό και για μερι­κούς αφυ­πνι­στικό στην κοι­νω­νία, ευτυχώς, στην ουσία κάτι “άχρηστα χρήσιμο”. Από τη στιγμή που γίνεται εμπο­ρικό προϊόν, υπό­κει­ται στους κανόνες της αγοράς, άρα χάνει την πνευ­μα­τική της διά­σταση, γι’ αυτό μίλησα παρα­πάνω για χαμένη αθω­ό­τητα. Όταν ο καλ­λι­τέ­χνης μπει στην αγορά της Τέχνης χάνει κομμάτι της αθω­ό­τη­τάς του. Αν το κατα­λά­βει, όπως το έχω κατα­λά­βει εγώ, έτσι νομίζω του­λά­χι­στον, είναι σε μία διαρκή εξά­σκηση ζωής, μεταξύ ζωής χαμηλής τάσεως και προ­σευ­χής ή δια­λο­γι­σμού.

Σας κατα­λα­βαί­νουν; Κατα­νο­ούν την τέχνη σας;

Δεν είναι ανάγκη να την κατα­λα­βαί­νει κάποιος, δεν την κατα­λα­βαίνω ούτε εγώ η ίδια. Κάθομαι μερικές φορές μπροστά στα έργα μου σαν σε προ­σευχή, να τα ερμη­νεύσω εγώ ή διαβάζω αυτά που γρά­φο­νται από ανα­λύ­σεις για τη δουλειά μου και λίγο με θαυμάζω με τις αυτα­πά­τες μου. Το να κατα­λα­βαί­νει κάποιος την τέχνη είναι κατά­σταση DNA, δεν έχει σχέση με μόρφωση. Οι φόρμες οι δικές μου υπάρ­χουν μέσα σε κάποιον θεατή ή δεν υπάρ­χουν ασχέτως της παι­δείας του. Τα αγνά μάτια, που δεν έχουν γνώσεις ιστο­ρίας της τέχνης και όλα αυτά “τα του πολι­τι­σμού που τα λέμε”, βλέπουν πιο καθαρά. Βλέπουν ή δεν βλέπουν οι θεατές. Αν δεν βλέπουν, δεν έχουμε συνα­ντη­θεί σε αυτό το επίπεδο ποτέ στο μετα­φυ­σικό παρελ­θόν, ίσως να συνα­ντη­θούμε στο μέλλον. Αλλά­ζουν τα μάτια που βλέπουν, όχι το έργο τέχνης, αυτό έχει τη δική του ζωή, έφυγε, δεν το έχασα, είναι μέσα μου και ακόμα και αν είναι σε ένα μουσείο ή σε κάποιο σαλόνι τα μάτια που το βλέπουν αλλά­ζουν.

Είστε μία αυτο­δί­δα­κτη καλ­λι­τέ­χνης. Τι σημαί­νει αυτό;

Σημαί­νει ότι τα βρήκα όλα μόνη μου, μόνη μου τα υλικά, μόνη μου τις κόλλες, τα χαρτιά, κανείς δεν μου τα δίδαξε, είχα όμως την τύχη, γιατί βρέθηκα πολύ νέα στην Πάτμο να περι­τρι­γυ­ρί­ζο­μαι από ανθρώ­πους που γνώ­ρι­ζαν από τέχνη και μου έλεγαν “προχώρα, είσαι καλή”. Έτσι είχα ώθηση και συμ­βου­λές τι να διαβάζω, τι μου­σι­κές να ακούω. Υπήρχε δηλαδή μία παιδεία τριγύρω μου αισθη­τι­κής. Οι άνθρω­ποι που συνα­ντούσα, οι φιλίες που δημιούρ­γησα, που είχαν πρό­σβαση στο έργο μου και που κατα­νο­ού­σαν αυτό “το άγνωστο ξένο” που ακο­λου­θεί τη ζωή μου.

Ποιο είναι αυτό το “άγνωστο ξένο”;

Ούτε γνωρίζω, ίσως να είναι αυτό που μερικοί λατρεύ­ουν σε εμένα και άλλοι μισούν. Έχω συνη­θί­σει πια, όμως αυτό που έχει σημασία είναι η τομή, η συνά­ντηση που γίνεται με μία άλλη οντό­τητα την ώρα της δημιουρ­γίας, αν την πούμε Θεό, θα θεω­ρη­θεί εγω­ι­στικό, η συνά­ντηση τη στιγμή της κορύ­φω­σης της δημιουρ­γίας, αυτό έχει σημασία. Νομίζω ότι συνά­δελ­φοι ζωγρά­φοι, συγ­γρα­φείς, ποιητές κατα­λα­βαί­νουν τι εννοώ. Τότε το “άγνωστο ξένο” γίνεται οικείο και είναι σαν αγκά­λια­σμα του ίδιου του εαυτού. Μία κατά­σταση ερωτική. Αυτό είναι τέχνη. Τα άλλα, αυτά τα της καθη­με­ρι­νό­τη­τας, τα τετριμ­μένα δεν έχουν πια μετά καμία σημασία.

• Μήπως τελικά είναι “γνωστό ξένο”, αυτό που μας λέτε “άγνωστο ξένο”;

Μα είπα παρα­πάνω ότι γίνεται ” οικείο” , άρα ξεκι­νάει από την αγνωσία της νιότης και φτάνει στη γνώση, ας πω της ωρι­μό­τη­τας, όσο το αφή­νουμε να γίνει γνωστό το άγνωστο.

Κυρία Μουράτη, μετά την έκθεση “40 χρόνια Αιγαίο” τι θα ακο­λου­θή­σει;

Μετά θα συνε­χίσω τα τζιζ-τζις, γιατί με ανα­παύ­ουν πολύ αυτά τα εξω­γή­ινα όντα μου, μέχρι τώρα έχω κάνει 130 μονα­δικά, αλλά θα τα συνθέτω με άλλο τρόπο, ήδη εγκυ­μονώ τη συνέ­χεια, βρί­σκο­μαι ήδη στη συνέ­χεια.