PISA 2025: Σχεδόν ένας στους δύο Έλληνες μαθητές δεν διαθέτει ούτε το βασικό επίπεδο εγγραμματισμού

Μικρή βελ­τί­ωση στα Μαθη­μα­τικά και συγκρά­τηση της πτώσης στις επι­δό­σεις των Ελλήνων μαθητών κατα­γρά­φει η PISA 2025, χωρίς όμως να αλλάζει η συνο­λική εικόνα.

Πάντως το πιο ανη­συ­χη­τικό εύρημα αφορά τους Έλληνες μαθητές, που δεν φτάνουν ούτε στο βασικό επίπεδο λει­τουρ­γι­κού εγγραμ­μα­τι­σμού. Σύμφωνα με την ανα­κοί­νωση του Υπουρ­γείου Παι­δείας, 40,9% των μαθητών στις Φυσικές Επι­στή­μες, 43,8% στην Κατα­νό­ηση Κει­μέ­νου και 49,5% στα Μαθη­μα­τικά ολο­κλη­ρώ­νουν την υπο­χρε­ω­τική εκπαί­δευση χωρίς να έχουν κατα­κτή­σει το βασικό επίπεδο που απαι­τεί­ται για να αντα­πο­κρί­νο­νται σε στοι­χειώ­δεις απαι­τή­σεις της καθη­με­ρι­νής ζωής.

Η εικόνα αυτή είναι πιο σημα­ντική από οποια­δή­ποτε διεθνή θέση κατά­τα­ξης. Διότι η PISA δεν εξε­τά­ζει απλώς αν ένας μαθητής θυμάται έναν τύπο ή έναν ορισμό. Εξε­τά­ζει αν μπορεί να κατα­νο­ή­σει πλη­ρο­φο­ρίες, να χρη­σι­μο­ποι­ή­σει γνώσεις σε πραγ­μα­τι­κές κατα­στά­σεις, να αξιο­λο­γή­σει δεδο­μένα, να σκεφτεί κριτικά και να λύσει προ­βλή­ματα.

Πρό­βλημα, ωστόσο, εντο­πί­ζε­ται και στην κορυφή, καθώς την ίδια στιγμή, η Ελλάδα έχει πολύ μικρό ποσοστό μαθητών που φτάνουν στα υψη­λό­τερα επίπεδα επί­δο­σης: στις Φυσικές Επι­στή­μες μόλις περίπου 1% βρί­σκε­ται στα επίπεδα 5 και 6, έναντι περίπου 7% στον ΟΟΣΑ. Στα Μαθη­μα­τικά περίπου 2% φτάνει στα υψη­λό­τερα επίπεδα, έναντι περίπου 8% στον ΟΟΣΑ, ενώ στην Κατα­νό­ηση Κει­μέ­νου το αντί­στοιχο ποσοστό είναι περίπου 1%, έναντι περίπου 6% στον ΟΟΣΑ. Κατά συνέ­πεια, το ελλη­νικό πρό­βλημα έχει δύο όψεις: πολύ μεγάλη βάση χαμηλών επι­δό­σεων και πολύ μικρή κορυφή υψηλών επι­δό­σεων.

Η συνο­λική εικόνα πάντως που προ­κύ­πτει από την PISA 2025 για την Ελλάδα είναι μεικτή: οι Έλληνες μαθητές εξα­κο­λου­θούν να επι­τυγ­χά­νουν επι­δό­σεις αισθητά χαμη­λό­τε­ρες από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ στις Φυσικές Επι­στή­μες, στα Μαθη­μα­τικά και στην Κατα­νό­ηση Κει­μέ­νου. Την ίδια στιγμή, όμως, η νέα μέτρηση κατα­γρά­φει ένα στοι­χείο που το Υπουρ­γείο Παι­δείας θεωρεί ιδιαί­τερα σημα­ντικό: για πρώτη φορά μετά από περίπου μία δεκα­ε­τία ανα­κό­πτε­ται η συνεχής διεύ­ρυνση της από­στα­σης της Ελλάδας από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ και της Ε.Ε., ενώ στα Μαθη­μα­τικά εμφα­νί­ζε­ται τάση σύγκλι­σης.

Το συμπέ­ρα­σμα, επο­μέ­νως, δεν μπορεί να είναι ούτε ότι «όλα πάνε καλά» ούτε ότι «τίποτα δεν αλλάζει». Οι βαθ­μο­λο­γίες παρα­μέ­νουν χαμηλές και τα διαρ­θρω­τικά προ­βλή­ματα είναι μεγάλα. Ωστόσο, η Ελλάδα δεν ακο­λου­θεί πλέον με τον ίδιο ρυθμό την καθο­δική πορεία, που είχε κατα­γρα­φεί στους προη­γού­με­νους κύκλους. Αυτό είναι το βασικό σημείο, το οποίο εμπνέει αισιο­δο­ξία, καθώς εκτι­μά­ται ότι υπάρχει περι­θώ­ριο να υπάρξει βελ­τί­ωση στον επόμενο κύκλο της PISA, το 2029, σύμφωνα με το υπουρ­γείο Παι­δείας.

Οι αριθμοί της Ελλάδας

Η μέση επίδοση των Ελλήνων 15χρονων στην PISA 2025 δια­μορ­φώ­θηκε ως εξής:

Η Ελλάδα βρί­σκε­ται συνεπώς κάτω από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ και στα τέσσερα πεδία που είναι δια­θέ­σιμα στην παρούσα φάση. Ειδικά στην Επίλυση Προ­βλη­μά­των σε Ψηφιακά Περι­βάλ­λο­ντα, η οποία αξιο­λο­γή­θηκε για πρώτη φορά το 2025, η χώρα μας κατα­τάσ­σε­ται στην 47η θέση μεταξύ 91 χωρών.

Στο διεθνή δια­γνω­στικό δια­γω­νι­σμό PISA συμ­με­τεί­χαν περίπου 760.000 μαθητές από 91 χώρες, αντι­προ­σω­πεύ­ο­ντας 33 εκα­τομ­μύ­ρια 15χρονους. Κεντρικό αντι­κεί­μενο για τη συγκε­κρι­μένη χρονιά (2025) ήταν οι Φυσικές Επι­στή­μες, ενώ εξε­τά­στη­καν επίσης Μαθη­μα­τικά, Κατα­νό­ηση Κει­μέ­νου και, για πρώτη φορά, η ικα­νό­τητα επί­λυ­σης σύν­θε­των προ­βλη­μά­των σε ψηφιακό περι­βάλ­λον.

Στην Ελλάδα πήραν μέρος 6.858 μαθητές από 229 σχολεία, αντι­προ­σω­πεύ­ο­ντας 101.850 15χρονους, δηλαδή το 95% του πληθυσμού-στόχου. Σύμφωνα με το Υπουρ­γείο, πρό­κει­ται για το υψη­λό­τερο ποσοστό συμ­με­το­χής της Ελλάδας από την έναρξη της PISA το 2000 ενώ ιδιαί­τερη αναφορά έγινε στη μεγάλη προ­θυ­μία των ελλη­νι­κών σχο­λείων να συμ­με­τά­σχουν στην έρευνα.

Επι­ση­μαί­νε­ται, επίσης, ότι η Ελλάδα συμ­με­τείχε στην PISA 2025 με βελ­τιω­μέ­νους οργα­νω­τι­κούς και τεχνι­κούς όρους.

Ειδι­κό­τερα, στα σχολεία του δείγ­μα­τος δια­τέ­θη­καν 4.500 laptops και 2.500 ακου­στικά, θεσμο­θε­τή­θηκε απο­ζη­μί­ωση για τους 549 εκπαι­δευ­τι­κούς που συμ­με­τεί­χαν στη διορ­γά­νωση και δημιουρ­γή­θηκε η πλατ­φόρμα Skills4Life, μία τράπεζα θεμάτων δηλαδή, με θέματα αντί­στοι­χης λογικής με την PISA, ώστε τα σχολεία να εξοι­κειώ­νο­νται με τον συγκε­κρι­μένο τρόπο αξιο­λό­γη­σης, αφού οι μαθητές θα μπο­ρού­σαν να αντλή­σουν θέματα από τη συγκε­κρι­μένη δεξα­μενή και να προ­ε­τοι­μα­στούν καλύ­τερα για τις εξε­τά­σεις.

Η διεθνής εικόνα: η κρίση δεν είναι μόνο ελλη­νική

Το πρώτο στοι­χείο που πρέπει να ληφθεί υπόψη πριν από οποια­δή­ποτε αξιο­λό­γηση της Ελλάδας είναι ότι η PISA 2025 κατα­γρά­φει μια γενι­κευ­μένη διεθνή υπο­χώ­ρηση των μαθη­σια­κών επι­δό­σεων. Στον ΟΟΣΑ, οι επι­δό­σεις των 15χρονων στα Μαθη­μα­τικά και στην Κατα­νό­ηση Κει­μέ­νου βρί­σκο­νται στα χαμη­λό­τερα επίπεδα που έχουν κατα­γρα­φεί από την έναρξη της PISA. Στην Κατα­νό­ηση Κει­μέ­νου η μέση επίδοση του ΟΟΣΑ μειώ­θηκε κατά 28 μονάδες από το 2015 έως το 2025, ενώ στα Μαθη­μα­τικά κατά 22 μονάδες. Στις Φυσικές Επι­στή­μες η μέση επίδοση μεταξύ 2022 και 2025 παρέ­μεινε περίπου σταθερή στον ΟΟΣΑ, μετά από μακρό­τερη περίοδο πτώσης. Περίπου ένας στους πέντε μαθητές του ΟΟΣΑ βρί­σκε­ται πλέον κάτω από το βασικό επίπεδο επάρ­κειας και στα τρία γνω­στικά πεδία, έναντι 16% το 2022.

Η κρίση, επο­μέ­νως, δεν αφορά μόνο χώρες που παρα­δο­σιακά βρί­σκο­νται χαμη­λό­τερα στις διε­θνείς κατα­τά­ξεις. Ακόμη και εκπαι­δευ­τικά συστή­ματα με πολύ ισχυρή παρά­δοση, όπως η Φιν­λαν­δία και η Εσθονία στην Ευρώπη ή η Κορέα και η Σιγκα­πούρη στην Ασία, εμφά­νι­σαν σημα­ντι­κές απώ­λειες, ιδιαί­τερα στην Κατα­νό­ηση Κει­μέ­νου. Στην κορυφή παρα­μέ­νουν κυρίως συστή­ματα της Ανα­το­λι­κής Ασίας, μαζί με την Εσθονία, την Ιαπωνία, την Κορέα, τη Σιγκα­πούρη, την Κινε­ζική Ταϊπέι και το Ηνωμένο Βασί­λειο.

Αυτό δεν αναιρεί το ελλη­νικό πρό­βλημα αλλά το τοπο­θε­τεί σε ένα ευρύ­τερο διεθνές περι­βάλ­λον, όπου η παν­δη­μία, η αλλαγή του τρόπου μάθησης, η ψηφιακή διά­σπαση της προ­σο­χής, αλλά και η ταχεία είσοδος της τεχνη­τής νοη­μο­σύ­νης μετα­βάλ­λουν συνο­λικά το σχολείο.

Τι έδειξαν τα απο­τε­λέ­σματα για την Ελλάδα

Η φράση ‘μικρό­τερη πτώση, αλλά χαμηλή αφετηρία’ θα μπο­ρούσε να συνο­ψί­ζει την εικόνα της Ελλάδας στο δια­γω­νι­σμό PISA. Όπως γίνεται γνωστό, η χώρα μας σημεί­ωσε μεταξύ 2022 και 2025:

πτώση 6 μονάδων στα Μαθη­μα­τικά, έναντι 11 μονάδων στον ΟΟΣΑ-23 και 12 στην Ε.Ε.27,

πτώση 7 μονάδων στις Φυσικές Επι­στή­μες, έναντι 5 στον ΟΟΣΑ-23 και 5 στην Ε.Ε.27,

πτώση 16 μονάδων στην Κατα­νό­ηση Κει­μέ­νου, έναντι 16 στον ΟΟΣΑ-23 και 18 στην Ε.Ε.27.

Βάσει των προ­α­να­φερ­θέ­ντων, το υπουρ­γείο Παι­δείας υπο­γραμ­μί­ζει ότι εμφα­νί­ζε­ται ανακοπή της πολυ­ε­τούς από­κλι­σης. Ειδικά στα Μαθη­μα­τικά, η ελλη­νική επίδοση υπο­χώ­ρησε λιγό­τερο από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ και της Ε.Ε.27. Έτσι, ενώ ο από­λυ­τος ελλη­νι­κός βαθμός παρα­μέ­νει χαμηλός, η σχετική από­σταση από τον διεθνή μέσο όρο περιο­ρί­στηκε. Πρα­κτικά, αυτό οδηγεί σε μία ουσια­στική διά­κριση: η Ελλάδα δεν βελ­τιώ­θηκε απόλυτα, αλλά σε ορι­σμέ­νους δείκτες έχασε λιγό­τερο έδαφος από τον μέσο όρο. Αυτό είναι θετικό ως ένδειξη στα­θε­ρο­ποί­η­σης, όχι όμως ακόμη ως από­δειξη ουσια­στι­κής ανά­καμ­ψης.

Η σωστή ‘ανάγνωση’ της PISA 2025

Για να ‘διαβαστεί’ σωστά η PISA 2025, χρειά­ζε­ται να κοι­τά­ξει κανείς προς τα πίσω. Όπως τονί­ζουν οι ειδικοί, τα στοι­χεία της PISA 2022 είχαν ήδη δείξει ότι την περίοδο 2012-2022 οι ελλη­νι­κές επι­δό­σεις είχαν μειωθεί κατά περισ­σό­τε­ρες από 20 μονάδες και στα τρία γνω­στικά πεδία. Η υπο­χώ­ρηση της περιό­δου 2018-2022 δεν ήταν επο­μέ­νως ένα μεμο­νω­μένο φαι­νό­μενο, αλλά επι­βε­βαί­ωσε μια πολύ μεγα­λύ­τερη τάση.

Η PISA 2025 δεν ανα­τρέ­πει αυτή την εικόνα. Οι σημε­ρι­νές επι­δό­σεις παρα­μέ­νουν χαμη­λό­τε­ρες από εκείνες προη­γού­με­νων κύκλων. Αυτό σημαί­νει ότι το ζητού­μενο για την Ελλάδα δεν είναι απλώς να «μην πέσει άλλο», αλλά να μπο­ρέ­σει να περάσει από τη στα­θε­ρο­ποί­ηση στην πραγ­μα­τική βελ­τί­ωση.

Φυσικές Επι­στή­μες: το βασικό πεδίο της PISA 2025

Οι Φυσικές Επι­στή­μες ήταν το βασικό αντι­κεί­μενο της PISA 2025. Όπως προ­α­να­φέρ­θηκε, η Ελλάδα συγκέ­ντρωσε 434 μονάδες, έναντι 482 στον ΟΟΣΑ. Το 2022 η Ελλάδα είχε 441 μονάδες, άρα η φετινή επίδοση είναι χαμη­λό­τερη κατά 7 μονάδες. Ωστόσο, σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, η μετα­βολή αυτή δεν είναι στα­τι­στικά σημα­ντική. Το ουσια­στικό πρό­βλημα βρί­σκε­ται στο επίπεδο επάρ­κειας: περίπου 59% των Ελλήνων μαθητών φτάνουν του­λά­χι­στον στο Level 2 – δηλαδή, στο επίπεδο του λει­τουρ­γι­κού εγγραμ­μα­τι­σμού – έναντι περίπου 74% στον ΟΟΣΑ.

Οι μαθητές που φτάνουν στα υψη­λό­τερα επίπεδα παρα­μέ­νουν ελά­χι­στοι. Η PISA 2025 εξε­τά­ζει πλέον όχι μόνο την απο­μνη­μό­νευση επι­στη­μο­νι­κής γνώσης, αλλά την ικα­νό­τητα του μαθητή να χρη­σι­μο­ποιεί στοι­χεία και δεδο­μένα, να αξιο­λο­γεί επι­στη­μο­νι­κούς ισχυ­ρι­σμούς και να παίρνει τεκ­μη­ριω­μέ­νες απο­φά­σεις. Αυτό είναι κρίσιμο για ένα εκπαι­δευ­τικό σύστημα που θέλει να προ­ε­τοι­μά­σει πολίτες σε έναν κόσμο όπου η επι­στη­μο­νική πλη­ρο­φο­ρία, η παρα­πλη­ρο­φό­ρηση, η κλι­μα­τική κρίση και η τεχνο­λο­γία συνυ­πάρ­χουν καθη­με­ρινά.

Μαθη­μα­τικά: η πρώτη πραγ­μα­τική ένδειξη σύγκλι­σης

Στα Μαθη­μα­τικά η Ελλάδα συγκέ­ντρωσε 424 μονάδες, έναντι 463 στον ΟΟΣΑ. Η επίδοση είναι χαμη­λό­τερη από το 2022, όταν είχε φτάσει τις 430 μονάδες. Ωστόσο, η ελλη­νική πτώση των 6 μονάδων είναι σαφώς μικρό­τερη από την πτώση του μέσου όρου του ΟΟΣΑ. Εδώ βρί­σκε­ται και το σημα­ντι­κό­τερο θετικό στοι­χείο καθώς η από­σταση της Ελλάδας από τον ΟΟΣΑ μειώ­θηκε. Όπως ανα­γνω­ρί­ζει και το υπουρ­γείο, δια­κρί­νε­ται σαφής τάση σύγκλι­σης στα Μαθη­μα­τικά και ανακοπή της δεκα­ε­τούς πορείας από­κλι­σης. Αυτό δεν σημαί­νει ότι η χώρα βρί­σκε­ται κοντά στον μέσο όρο αλλά ότι για πρώτη φορά μετά από χρόνια, η σχετική από­σταση δεν διευ­ρύ­νε­ται με τον ίδιο τρόπο.

Γενική πτώση στην Κατα­νό­ηση Κει­μέ­νου

Στην Κατα­νό­ηση Κει­μέ­νου η Ελλάδα συγκέ­ντρωσε 423 μονάδες, έναντι 461 στον ΟΟΣΑ. Η επίδοση ήταν 438 μονάδες το 2022, κατα­γρά­φο­ντας συνεπώς πτώση 15 περίπου μονάδων. Το πρό­βλημα χαρα­κτη­ρί­ζε­ται ως ιδιαί­τερα σοβαρό, επειδή η κατα­νό­ηση κει­μέ­νου απο­τε­λεί θεμέλιο σχεδόν όλων των υπό­λοι­πων μαθη­σια­κών δρα­στη­ριο­τή­των. Η διεθνής εικόνα είναι εξίσου αρνη­τική: η μέση επίδοση του ΟΟΣΑ στην ανά­γνωση έχει υπο­χω­ρή­σει κατά 28 μονάδες από το 2015. Η ελλη­νική εικόνα, συνεπώς, πρέπει να αντι­με­τω­πι­στεί μέσα σε μια διεθνή κρίση ανα­γνω­στι­κού γραμ­μα­τι­σμού, αλλά και με δεδο­μένο ότι η χώρα ξεκινά από ήδη χαμη­λό­τερο επίπεδο.

Ιδιαί­τερα εντυ­πω­σιακό στοι­χείο, είναι το γεγονός ότι τα κορί­τσια τα πάνε καλύ­τερα στην κατα­νό­ηση κει­μέ­νου. Μάλιστα, όπως ανέφερε κατά την παρου­σί­αση των απο­τε­λε­σμά­των του δια­γω­νι­σμού PISA, ο Εθνικός Συντο­νι­στής Καθη­γη­τής Κώστας Δημό­που­λος, «αν συμ­με­τεί­χαν μόνο κορί­τσια στο δια­γω­νι­σμό, η πτώση στην Κατα­νό­ηση Κει­μέ­νου θα ήταν περίπου 5% έναντι του τωρινού 16% κατά μ.ο.».

Σχετικά με τις επι­δό­σεις των μαθητών στη νέα δοκι­μα­σία – Μπορούν οι μαθητές να λύνουν προ­βλή­ματα στον ψηφιακό κόσμο;

Η PISA 2025 εισή­γαγε για πρώτη φορά την Επίλυση Προ­βλη­μά­των σε Ψηφιακά Περι­βάλ­λο­ντα (Computational Problem Solving).

Η Ελλάδα συγκέ­ντρωσε 461 μονάδες, έναντι 500 στον ΟΟΣΑ, και κατα­τά­χθηκε στην 47η θέση μεταξύ 91 χωρών. Η συγκε­κρι­μένη αξιο­λό­γηση δεν μετρά απλώς αν οι μαθητές χρη­σι­μο­ποιούν υπο­λο­γι­στές. Εξε­τά­ζει αν μπορούν να χρη­σι­μο­ποιούν ψηφιακά εργα­λεί­α­για να διε­ρευ­νούν, να χτίζουν γνώση και να «σπάνε» σύνθετα προ­βλή­ματα σε επι­μέ­ρους βήματα που μπορούν να λυθούν.

Όπως προ­έ­κυψε, η ψηφιακή επάρ­κεια δεν ταυ­τί­ζε­ται με την εξοι­κεί­ωση με μια οθόνη. Αντί­θετα, χρειά­ζο­νται πρώτα ισχυρές βάσεις σε Μαθη­μα­τικά, Γλώσσα και Επι­στή­μες και στη συνέ­χεια η ικα­νό­τητα εφαρ­μο­γής τους στον ψηφιακό κόσμο.

Τα σχολεία που ξεχω­ρί­ζουν

Η εθνική εικόνα ανα­φο­ρικά με τις σχο­λι­κές επι­δό­σεις στο διεθνή δια­γω­νι­σμό δεν είναι ομοιό­μορφη. Σύμφωνα με την ανα­κοί­νωση του Υπουρ­γείου, περίπου 38 σχολεία του δείγ­μα­τος, από τα οποία 32 είναι δημόσια, πέτυχαν στα επι­μέ­ρους αντι­κεί­μενα επι­δό­σεις από πολύ υψη­λό­τε­ρες έως κοντά στον μέσο όρο του ΟΟΣΑ. Το εύρημα είναι σημα­ντικό, αφού δείχνει ότι μέσα στο ίδιο εκπαι­δευ­τικό σύστημα υπάρ­χουν σχο­λι­κές μονάδες που μπορούν να επι­τυγ­χά­νουν σημα­ντικά καλύ­τερα απο­τε­λέ­σματα.

Ποια είναι τα σημεία αισιο­δο­ξίας

Κωδι­κο­ποιώ­ντας τα απο­τε­λέ­σματα του PISA 2025, τα σημεία τα οποία ανα­δει­κνύ­ουν τις θετικές τάσεις από τη συμ­με­τοχή των ελλη­νό­που­λων είναι τα ακό­λουθα:

1. Ανα­κό­πτε­ται η από­κλιση με τις υπό­λοι­πες χώρες του ΟΟΣΑ: Το βασικό θετικό εύρημα που ανα­δει­κνύει το Υπουρ­γείο είναι ότι η Ελλάδα σταματά, για πρώτη φορά μετά από περίπου δέκα χρόνια, να διευ­ρύ­νει την από­στασή της από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ και της Ε.Ε.27. Ιδιαί­τερα στα Μαθη­μα­τικά κατα­γρά­φε­ται τάση σύγκλι­σης. Μπορεί να απο­τε­λεί μία σχετική και όχι απόλυτη βελ­τί­ωση, αλλά δεν παύει να είναι σημα­ντική.

2. Η Ελλάδα ‘έπεσε’ λιγό­τερο από πολλές ισχυρές χώρες: Η πτώση των ελλη­νι­κών επι­δό­σεων ήταν μικρό­τερη από εκείνη αρκετών εκπαι­δευ­τι­κών συστη­μά­των που παρα­δο­σιακά βρί­σκο­νται ψηλό­τερα στις διε­θνείς κατα­τά­ξεις, όπως η Φιν­λαν­δία, η Δανία, η Σουηδία και η Νορ­βη­γία. Επο­μέ­νως, η διεθνής κρίση είναι βαθύ­τερη και ευρύ­τερη από την ελλη­νική περί­πτωση.

3. Growth mindset: Οι Έλληνες μαθητές εμφα­νί­ζουν σε μεγα­λύ­τερο βαθμό από τον μέσο όρο την πεποί­θηση ότι οι ικα­νό­τη­τες μπορούν να ανα­πτύσ­σο­νται μέσω προ­σπά­θειας, μάθησης και επι­μο­νής. Το 74% εμφα­νί­ζει growth mindset, έναντι περίπου 69% στον ΟΟΣΑ.

4. Στο­χο­θε­σία και προ­γραμ­μα­τι­σμός: παρά τις γενι­κό­τερα πιο αρνη­τι­κές στάσεις απέ­να­ντι στη μάθηση, οι Έλληνες μαθητές εμφα­νί­ζουν καλύ­τερη στο­χο­θε­σία και πιο συνεπή προ­γραμ­μα­τι­σμό της προ­σπά­θειάς τους από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ.

5. Το αίσθημα ασφά­λειας και του ανήκειν βελ­τιώ­νε­ται: όπως επι­ση­μαί­νει το υπουρ­γείο, κατα­γρά­φε­ται βελ­τί­ωση σε σχέση με το 2022 στο αίσθημα ασφά­λειας και στο αίσθημα ότι οι μαθητές ανήκουν στο σχολείο. Συνο­λικά, περίπου 79% των Ελλήνων μαθητών δηλώ­νουν αίσθημα σχο­λι­κού ανήκειν, έναντι περίπου 76% στον ΟΟΣΑ.

6. Καλύ­τε­ρες ψηφια­κές υπο­δο­μές: Παρότι η Ελλάδα εξα­κο­λου­θεί να υπο­λεί­πε­ται του ΟΟΣΑ σε υλι­κο­τε­χνι­κές και ψηφια­κές υπο­δο­μές, το Υπουρ­γείο επι­ση­μαί­νει σημα­ντική βελ­τί­ωση μετά το 2018. Ο δια­θέ­σι­μος αριθμός ηλε­κτρο­νι­κών υπο­λο­γι­στών για εκπαι­δευ­τική χρήση ανά μαθητή αυξή­θηκε την περίοδο 2018-2025 με ρυθμό σχεδόν διπλά­σιο από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ.

7. Υψηλές εκπαι­δευ­τι­κές και επαγ­γελ­μα­τι­κές προσ­δο­κίες: Οι Έλληνες μαθητές εμφα­νί­ζουν υψη­λό­τε­ρες εκπαι­δευ­τι­κές και επαγ­γελ­μα­τι­κές προσ­δο­κίες για το μέλλον σε σχέση με τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ. Αυτό απο­τε­λεί χωρίς αμφι­βο­λία ένα θετικό εύρημα, αν και οι προσ­δο­κίες δια­φο­ρο­ποιού­νται έντονα ανάλογα με το κοι­νω­νι­κο­οι­κο­νο­μικό υπό­βα­θρο, τη μετα­να­στευ­τική προ­έ­λευση και τον τύπο σχο­λείου.

8. Η οικο­γέ­νεια παρα­μέ­νει σημα­ντικό στή­ριγμα: Οι μαθητές στην Ελλάδα δηλώ­νουν ισχυ­ρό­τερη οικο­γε­νειακή υπο­στή­ριξη από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ και αφιε­ρώ­νουν περισ­σό­τερο χρόνο στη μελέτη και στην εξω­σχο­λική υπο­στή­ριξη.

Περιέρ­γεια και επιμονή – το «παρά­δοξο» της ελλη­νι­κής εικόνας

Οι Έλληνες μαθητές εμφα­νί­ζουν γενικά λιγό­τερο θετικές στάσεις απέ­να­ντι στη μάθηση από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ, ιδιαί­τερα ως προς την περιέρ­γεια, την επιμονή, την αυτορ­ρύθ­μιση και τη γνω­στική προ­σαρ­μο­στι­κό­τητα. Ταυ­τό­χρονα, όμως, δια­θέ­τουν σχετικά ισχυρή πεποί­θηση ότι μπορούν να βελ­τιώ­σουν τις ικα­νό­τη­τές τους μέσω προ­σπά­θειας. Αυτό σημαί­νει, πρα­κτικά, ότι υπάρχει ένα εκπαι­δευ­τικό κεφά­λαιο που μπορεί να αξιο­ποι­η­θεί: οι μαθητές δεν θεωρούν απα­ραί­τητα ότι οι ικα­νό­τη­τές τους είναι προ­κα­θο­ρι­σμέ­νες.

Το σχολικό κλίμα

Η PISA ανα­δει­κνύει ένα σοβαρό πρό­βλημα στο καθη­με­ρινό περι­βάλ­λον μάθησης.

Στην Ελλάδα:

37% των μαθητών δηλώ­νουν ότι δεν μπορούν να εργα­στούν καλά στα περισ­σό­τερα ή όλα τα μαθή­ματα, έναντι 19% στον ΟΟΣΑ.

46% ανα­φέ­ρουν ότι ο θόρυβος και η αταξία επη­ρε­ά­ζουν τα περισ­σό­τερα ή όλα τα μαθή­ματα Φυσικών Επι­στη­μών, έναντι 31%.

45% δηλώ­νουν ότι οι συμ­μα­θη­τές τους δεν ακούν τον εκπαι­δευ­τικό, έναντι 29%.

Το Υπουρ­γείο επι­ση­μαί­νει ότι οι απου­σίες, οι καθυ­στε­ρή­σεις και τα προ­βλή­ματα πει­θαρ­χίας εμφα­νί­ζο­νται συχνό­τερα στην Ελλάδα και έχουν επι­δει­νω­θεί την τελευ­ταία δεκα­ε­τία. Αξίζει να ανα­φερ­θεί, όμως, μία σημα­ντική δια­φο­ρο­ποί­ηση: τα σοβα­ρό­τερα περι­στα­τικά παρα­βα­τι­κό­τη­τας παρα­μέ­νουν χαμη­λό­τερα από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ, ενώ ο σχο­λι­κός εκφο­βι­σμός κινεί­ται περίπου στα επίπεδα του διε­θνούς μέσου όρου.

Οι απου­σίες και οι καθυ­στε­ρή­σεις

Το ζήτημα της μαθη­τι­κής παρου­σίας κατα­γρά­φε­ται ως σημα­ντικό. Συγκε­κρι­μένα, περίπου:

31% των Ελλήνων μαθητών δήλωσαν ότι απου­σί­α­σαν του­λά­χι­στον μία ημέρα από το σχολείο τις δύο προη­γού­με­νες εβδο­μά­δες, έναντι 22% στον ΟΟΣΑ.

49% δήλωσαν ότι έχασαν του­λά­χι­στον ένα μάθημα, έναντι 24%.

62% δήλωσαν ότι έφτασαν αργο­πο­ρη­μέ­νοι στο σχολείο, έναντι 50%.

Τα ανωτέρω απο­τε­λέ­σματα υπο­γραμ­μί­ζε­ται, ότι πρέπει να ληφθούν σοβαρά υπόψη καθώς η εμπλοκή του μαθητή στη μαθη­σιακή δια­δι­κα­σία, δεν είναι μόνο ζήτημα διδα­κτι­κών μεθόδων αλλά συνο­λικά και ζήτημα παρου­σίας, πει­θαρ­χίας και σχέσης με το σχολείο.

Σχετικά με τους εκπαι­δευ­τι­κούς

Το Υπουρ­γείο ανα­γνω­ρί­ζει ότι οι διευ­θυ­ντές εξα­κο­λου­θούν να ανα­φέ­ρουν ελλεί­ψεις προ­σω­πι­κού μεγα­λύ­τε­ρες από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ, ιδιαί­τερα σε κοι­νω­νικά ευά­λω­τες και περι­φε­ρεια­κές σχο­λι­κές μονάδες. Υπάρχει όμως μια ακόμη σημα­ντική διά­σταση στο ζήτημα, που πρέπει να ανα­δει­χθεί: επειδή η Ελλάδα έχει χαμη­λό­τερη ανα­λο­γία μαθητών ανά εκπαι­δευ­τικό και μικρό­τερο μέγεθος τάξης από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ, το πρό­βλημα, φαί­νε­ται πως αφορά κυρίως την κατα­νομή, τη δια­χεί­ριση και την αξιο­ποί­ηση του προ­σω­πι­κού και λιγό­τερο τον συνο­λικό αριθμό εκπαι­δευ­τι­κών. Για το λόγο αυτό, η νέα πλατ­φόρμα του υπουρ­γείου Παι­δείας, EduPlan, ανα­μέ­νε­ται να φανεί ιδιαί­τερα χρήσιμη κατα­γρά­φο­ντας άμεσα τις ανάγκες σε εκπαι­δευ­τι­κούς – πού χρειά­ζο­νται περισ­σό­τερο, με ποιες ειδι­κό­τη­τες κλπ.

Ανα­φο­ρικά με την υπο­στή­ριξη μέσα στην τάξη, οι μαθητές περι­γρά­φουν ένα λιγό­τερο υπο­στη­ρι­κτικό μαθη­σιακό περι­βάλ­λον από εκείνο του μέσου όρου του ΟΟΣΑ. Μόλις 49% δηλώ­νουν ότι ο εκπαι­δευ­τι­κός δείχνει ενδια­φέ­ρον για τη μάθηση κάθε μαθητή στα περισ­σό­τερα μαθή­ματα Φυσικών Επι­στη­μών, έναντι 69% στον ΟΟΣΑ. Το 53% δηλώνει ότι ο εκπαι­δευ­τι­κός συνε­χί­ζει μέχρι να κατα­λά­βουν οι μαθητές, έναντι 66%, ενώ 61% ανα­φέ­ρει ότι ο εκπαι­δευ­τι­κός προ­σφέ­ρει πρό­σθετη βοήθεια όταν χρειά­ζε­ται, έναντι 73%.

Κινητά, οθόνες και τεχνητή νοη­μο­σύνη

Ένα από τα νέα και πιο επί­καιρα στοι­χεία της PISA 2025 αφορά τη σχέση μαθητών και ψηφια­κής τεχνο­λο­γίας. Στην Ελλάδα οι μαθητές χρη­σι­μο­ποιούν ψηφια­κές συσκευές στο σχολείο για μαθη­σια­κούς σκοπούς περίπου 1,1 ώρα την ημέρα, έναντι 1,7 ώρας στον ΟΟΣΑ. Για ψυχα­γω­γία η χρήση είναι περίπου 1,2 ώρα, περίπου στα επίπεδα του ΟΟΣΑ. Ταυ­τό­χρονα, 33% των Ελλήνων μαθητών δηλώ­νουν ότι οι συμ­μα­θη­τές τους απο­σπώ­νται από ψηφια­κές συσκευές στα περισ­σό­τερα ή όλα τα μαθή­ματα Φυσικών Επι­στη­μών, έναντι 28% στον ΟΟΣΑ. Και στην Ελλάδα η διαφορά επί­δο­σης είναι ιδιαί­τερα έντονη: οι μαθητές που ανα­φέ­ρουν ψηφιακή διά­σπαση προ­σο­χής από συμ­μα­θη­τές εμφα­νί­ζουν περίπου 30 μονάδες χαμη­λό­τερη επίδοση στις Φυσικές Επι­στή­μες.

Όσο για την απα­γό­ρευση των κινητών, το Υπουρ­γείο Παι­δείας ανα­γνω­ρί­ζει ότι υπάρχει ένα σαφές θετικό απο­τέ­λε­σμα. Σύμφωνα με τις δηλώ­σεις των μαθητών, το μέτρο απα­γό­ρευ­σης της χρήσης κινητών στα σχολεία έχει λει­τουρ­γή­σει, καθώς σε σχέση με το 2022 έχει αυξηθεί σημα­ντικά το ποσοστό όσων δηλώ­νουν ότι δεν χρη­σι­μο­ποιούν καθόλου ή χρη­σι­μο­ποιούν πολύ λίγο το κινητό στο σχολείο. Ενδει­κτικά, 98% των Ελλήνων μαθητών φοιτούν σε σχολεία όπου υπάρχει απα­γό­ρευση κινητών, έναντι περίπου 49% στον ΟΟΣΑ.

Η τεχνητή νοη­μο­σύνη στο σχολείο

Η PISA 2025 είναι η πρώτη μεγάλη διεθνής μέτρηση που απο­τυ­πώ­νει τόσο καθαρά την παρου­σία της τεχνη­τής νοη­μο­σύ­νης στη μαθη­τική καθη­με­ρι­νό­τητα. Στην Ελλάδα περίπου 34% των μαθητών χρη­σι­μο­ποιούν του­λά­χι­στον εβδο­μα­διαία AI chatbots για να βοη­θη­θούν στη μάθηση, έναντι 46% στον ΟΟΣΑ.

Ο ΟΟΣΑ δια­πι­στώ­νει ότι μαθητές που χρη­σι­μο­ποιούν AI για συγκε­κρι­μέ­νες σχο­λι­κές εργα­σίες, όπως περί­ληψη, σύνταξη κει­μέ­νου ή έρευνα, εμφα­νί­ζουν κατά μέσο όρο χαμη­λό­τε­ρες επι­δό­σεις. Αντί­θετα, η χρήση AI για μαθη­σιακή υπο­στή­ριξη, όταν συνο­δεύ­ε­ται από εκπαί­δευση στην αξιο­λό­γηση της ποιό­τη­τας των απα­ντή­σεων που παράγει η τεχνητή νοη­μο­σύνη, συν­δέ­ε­ται με καλύ­τε­ρες επι­δό­σεις μεταξύ συχνών χρηστών.

Οι κοι­νω­νι­κές ανι­σό­τη­τες

Η επί­δραση του κοι­νω­νι­κο­οι­κο­νο­μι­κού παρά­γο­ντα στις επι­δό­σεις στην Ελλάδα εμφα­νί­ζε­ται σχετικά μικρό­τερη από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ. Στις Φυσικές Επι­στή­μες το κοι­νω­νι­κο­οι­κο­νο­μικό υπό­βα­θρο εξηγεί περίπου 10% της δια­κύ­μαν­σης των επι­δό­σεων στην Ελλάδα, έναντι περίπου 12% στον ΟΟΣΑ. Η διαφορά μεταξύ του ανώ­τε­ρου και του κατώ­τε­ρου κοι­νω­νι­κο­οι­κο­νο­μι­κού τεταρ­τη­μο­ρίου είναι περίπου 76 μονάδες, έναντι περίπου 84-85 στον ΟΟΣΑ. Αυτό, όμως, δεν σημαί­νει ότι η κοι­νω­νική ανι­σό­τητα δεν απο­τε­λεί πρό­βλημα. Το ίδιο το Υπουρ­γείο επι­ση­μαί­νει ότι η σχετικά μικρό­τερη επί­δραση οφεί­λε­ται εν μέρει στο γεγονός ότι οι ελλη­νι­κές επι­δό­σεις είναι συνο­λικά συμπιε­σμέ­νες σε χαμη­λό­τερα επίπεδα. Παράλ­ληλα, οι μαθητές μετα­να­στευ­τι­κού υπό­βα­θρου αντι­με­τω­πί­ζουν πρό­σθε­τες δυσκο­λίες: συχνά προ­έρ­χο­νται από χαμη­λό­τερα κοι­νω­νικά στρώ­ματα και πάνω από τους μισούς δεν μιλούν ελλη­νικά στο σπίτι.

Τα μεγάλα προ­βλή­ματα παρα­μέ­νουν

Η εικόνα της PISA 2025 δεν επι­τρέ­πει εφη­συ­χα­σμό. Η πρώτη μεγάλη πρό­κληση, είναι οι βασικές δεξιό­τη­τες: σχεδόν οι μισοί μαθητές στα Μαθη­μα­τικά δεν φτάνουν το βασικό επίπεδο. Επι­πλέον, στην Κατα­νό­ηση Κει­μέ­νου, η πτώση είναι ιδιαί­τερα έντονη και σε έναν κόσμο υπερ­πλη­ρο­φό­ρη­σης η αδυ­να­μία κατα­νό­η­σης και αξιο­λό­γη­σης ενός κει­μέ­νου είναι κρίσιμη – όχι μόνο για μαθή­ματα γλώσσας αλλά συνο­λικά για όλα τα μαθή­ματα. Ως πρό­βλημα ανα­δει­κνύ­ε­ται και το γεγονός, ότι η Ελλάδα έχει πολύ μικρό ποσοστό μαθητών υψηλών επι­δό­σεων. Με αρνη­τικό πρόσημο, ξεχω­ρί­ζει και το ζήτημα του μαθη­σια­κού περι­βάλ­λο­ντος: πει­θαρ­χία, απου­σίες, καθυ­στε­ρή­σεις και διά­σπαση προ­σο­χής επη­ρε­ά­ζουν την απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητα του σχο­λείου. Σε αυτά, θα πρέπει να προ­στε­θεί το θέμα της υπο­στή­ρι­ξης από τους εκπαι­δευ­τι­κούς – η σχέση εκπαιδευτικού-μαθητή και η χρήση ενερ­γη­τι­κών διδα­κτι­κών πρα­κτι­κών παρα­μέ­νουν πεδία που χρειά­ζο­νται ενί­σχυση. Σχετικά με την αξιο­ποί­ηση της τεχνο­λο­γίας, αν και η Ελλάδα έχει βελ­τιώ­σει τις υπο­δο­μές, η χρήση ψηφια­κών εργα­λείων και τεχνη­τής νοη­μο­σύ­νης πρέπει να γίνει περισ­σό­τερο παι­δα­γω­γική και λιγό­τερο απλώς τεχνική. Τέλος, κρί­νε­ται απα­ραί­τητη η στο­χευ­μένη στήριξη των ευά­λω­των ομάδων: το μετα­να­στευ­τικό υπό­βα­θρο, η κοι­νω­νι­κο­οι­κο­νο­μική θέση, ο τύπος σχο­λείου και η γεω­γρα­φική περιοχή εξα­κο­λου­θούν να επη­ρε­ά­ζουν τις ευκαι­ρίες των μαθητών.

Η θέση του υπουρ­γείου Παι­δείας σχετικά με το τι πρέπει να αλλάξει

Η κεντρική εκτί­μηση του υπουρ­γείου Παι­δείας με βάση τα απο­τε­λέ­σματα του δια­γω­νι­σμού PISA, είναι ότι οι επό­με­νες παρεμ­βά­σεις πρέπει να αφορούν περισ­σό­τερο την απο­τε­λε­σμα­τική αξιο­ποί­ηση των δια­θέ­σι­μων πόρων. Συγκε­κρι­μένα, ανα­φέ­ρο­νται σε καλύ­τερη κατα­νομή του εκπαι­δευ­τι­κού προ­σω­πι­κού, ενί­σχυση της ποιό­τη­τας της διδα­σκα­λίας, μεγα­λύ­τερη γνω­στική ενερ­γο­ποί­ηση των μαθητών, ουσια­στι­κό­τερη αξιο­ποί­ηση ψηφια­κών τεχνο­λο­γιών και τεχνη­τής νοη­μο­σύ­νης, βελ­τί­ωση της πει­θαρ­χίας και της μαθη­τι­κής εμπλο­κής, στο­χευ­μένη στήριξη μαθητών μετα­να­στευ­τι­κού και κοι­νω­νικά ευά­λω­του υπό­βα­θρου.

Πιο απλά, η μεγάλη πρό­κληση μετα­το­πί­ζε­ται από το «πόσα έχουμε» στο «τι κάνουμε με αυτά που έχουμε».

Πώς επη­ρε­ά­ζουν τα απο­τε­λέ­σματα το μέλλον: Νέα Προ­γράμ­ματα Σπουδών, Πολ­λα­πλό Βιβλίο και Εθνικό Απο­λυ­τή­ριο

Το Υπουρ­γείο συνδέει την επόμενη φάση με μια σειρά μεταρ­ρυθ­μί­σεων: το Εθνικό Απο­λυ­τή­ριο, τα νέα Προ­γράμ­ματα Σπουδών, το σύστημα του Πολ­λα­πλού Βιβλίου, την περαι­τέρω ψηφιακή σύγκλιση και κυρίως στην ενσω­μά­τωση της «λογικής PISA» στην καθη­με­ρινή λει­τουρ­γία του ελλη­νι­κού εκπαι­δευ­τι­κού συστή­μα­τος.

Αυτό σημαί­νει ότι η PISA δεν πρέπει να αντι­με­τω­πί­ζε­ται ως μια εξέταση που γίνεται κάθε τρία χρόνια και απλώς παράγει έναν πίνακα κατά­τα­ξης. Η φιλο­σο­φία της είναι να μετα­φέ­ρει το ενδια­φέ­ρον από την απο­στή­θιση στην κατα­νό­ηση, εφαρ­μογή, επίλυση προ­βλη­μά­των, κριτική σκέψη και χρήση της γνώσης σε πραγ­μα­τι­κές κατα­στά­σεις. Αν αυτή η λογική περάσει στην καθη­με­ρινή διδα­σκα­λία, τότε η PISA μπορεί να λει­τουρ­γή­σει όχι ως «στόχος βαθ­μο­λο­γίας», αλλά ως εργα­λείο αλλαγής της ίδιας της μαθη­σια­κής εμπει­ρίας.

Η Ελλάδα του 2029

Σύμφωνα με τις εκτι­μή­σεις του υπουρ­γείου Παι­δείας, οι πρώτες ενδεί­ξεις στα­θε­ρο­ποί­η­σης που κατα­γρά­φη­καν το 2025 μπορούν να γίνουν περισ­σό­τερο ορατές στον επόμενο κύκλο, το 2029, εφόσον συνε­χι­στούν οι μεταρ­ρυθ­μί­σεις. Ωστόσο, για να αρχίσει πραγ­μα­τικά η Ελλάδα να ακο­λου­θεί μία ανοδική πορεία, δεν είναι προ­φα­νώς αρκετή η σχετική σύγκλιση στα Μαθη­μα­τικά, που εντο­πί­ζε­ται σήμερα αλλά χρειά­ζε­ται να μειωθεί δρα­στικά το ποσοστό των μαθητών που δεν δια­θέ­τουν βασικές δεξιό­τη­τες, να ενι­σχυ­θεί η Κατα­νό­ηση Κει­μέ­νου, να αυξηθεί η κορυφή των υψηλών επι­δό­σεων και να βελ­τιω­θεί το καθη­με­ρινό μαθη­σιακό περι­βάλ­λον. Αλλά και τα σχολεία που σήμερα ξεχω­ρί­ζουν, θα έπρεπε να αξιο­ποι­η­θούν ως πηγή καλών πρα­κτι­κών για ολό­κληρο το εκπαι­δευ­τικό σύστημα.

Τα συμπε­ρά­σματα του PISA 2025

Όπως προ­κύ­πτει από τα απο­τε­λέ­σματα του PISA 2025, η Ελλάδα εξα­κο­λου­θεί να βρί­σκε­ται σημα­ντικά κάτω από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ. Οι επι­δό­σεις παρα­μέ­νουν χαμηλές και σχεδόν ένας στους δύο μαθητές δεν κατακτά το βασικό επίπεδο στα Μαθη­μα­τικά. Η Κατα­νό­ηση Κει­μέ­νου απο­τε­λεί ιδιαί­τερη πηγή ανη­συ­χίας, ενώ η χώρα δυσκο­λεύ­ε­ται να δημιουρ­γή­σει μια μεγάλη ομάδα μαθητών υψηλών επι­δό­σεων.

Από την άλλη πλευρά, η PISA 2025 δίνει και ορι­σμένα σημεία που δεν πρέπει να αγνοη­θούν: η Ελλάδα φαί­νε­ται να ανα­κό­πτει την πολυετή από­κλιση από τον ΟΟΣΑ, στα Μαθη­μα­τικά εμφα­νί­ζε­ται τάση σύγκλι­σης, οι ψηφια­κές υπο­δο­μές έχουν βελ­τιω­θεί, το αίσθημα ασφά­λειας και του ανήκειν ενι­σχύ­ε­ται, οι μαθητές εμφα­νί­ζουν ισχυ­ρό­τε­ρες εκπαι­δευ­τι­κές και επαγ­γελ­μα­τι­κές προσ­δο­κίες και υπάρ­χουν σχολεία –στην πλειο­νό­τητά τους δημόσια– που κατα­φέρ­νουν να πλη­σιά­σουν ή ακόμη και να ξεπε­ρά­σουν σημα­ντικά τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ. Στόχος της εκπαι­δευ­τι­κής πολι­τι­κής πλέον, είναι αυτές οι μικρές αλλά υπαρ­κτές ενδεί­ξεις στα­θε­ρο­ποί­η­σης να μετα­τρα­πούν σε πραγ­μα­τική μαθη­σιακή ανά­καμψη.

Πηγή: protothema.gr