Ο νόμος που κατήργησε τον ιταλικό αιγιαλό ανατρέπει τα θεμέλια της διαμάχης για το τραμπολίνο

• Η Κτηματική Υπηρεσία Δωδεκανήσων φέρεται να έχει καταστήσει σαφές, σε πρόσφατη υπηρεσιακή της τοποθέτηση, ότι με τον νόμο 5092/2024 καταργήθηκε ο κοινόχρηστος χαρακτήρας της ιστορικής ζώνης αιγιαλού και παραλίας του ιταλικού κτηματολογίου, η οποία περιήλθε στην ιδιωτική περιουσία του Ελληνικού Δημοσίου, ενώ κάθε διοικητική πράξη του παρελθόντος, ακόμη και οι καθορισμοί ορίων αιγιαλού, χρήζει πλέον επανεξέτασης. Η εξέλιξη αυτή αγγίζει ευθέως τόσο τα επιχειρήματα των φορέων που αποποιούνται την ευθύνη για τον βατήρα όσο και την παγωμένη από το 2023 προσπάθεια του Δήμου Ρόδου να αποκτήσει κτηματολογική μερίδα στο συγκρότημα

Την ώρα που ο κύκλος των αποποιήσεων γύρω από τον επικίνδυνο βατήρα του Έλλη έχει κλείσει, με όλους τους αποδέκτες της εισαγγελικής παραγγελίας να έχουν μετακυλίσει την ευθύνη αλλού, ένα νέο στοιχείο έρχεται να περιπλέξει, ή ενδεχομένως να ξεκλειδώσει, την υπόθεση από εντελώς διαφορετική κατεύθυνση.
Δεν πρόκειται για νέα τοποθέτηση επί του τραμπολίνου, αλλά για το ευρύτερο νομικό τοπίο μέσα στο οποίο εκφέρονται πλέον όλες οι τοποθετήσεις. Σύμφωνα με πληροφορίες της «δημοκρατικής», η Κτηματική Υπηρεσία Δωδεκανήσων, απαντώντας προσφάτως σε ερωτήματα για υπόθεση κατάληψης αιγιαλού σε άλλη περιοχή του νησιού, αποτύπωσε με τον πιο επίσημο τρόπο μια θεσμική πραγματικότητα που ελάχιστα έχει συζητηθεί δημοσίως και η οποία φέρεται να αλλάζει εκ βάθρων τους όρους του παιχνιδιού σε ολόκληρο τον νομό Δωδεκανήσου. Ο αιγιαλός, όπως τον γνώριζαν επί δεκαετίες οι υπηρεσίες, οι δήμοι και οι πολίτες, δεν είναι πλέον ο ίδιος.
Η νομοθετική τομή που άλλαξε τον χάρτη
Το κρίσιμο σημείο εντοπίζεται στις μεταβατικές και καταργούμενες διατάξεις των άρθρων 23 και 24 του νόμου 5092/2024. Με αυτές, όπως προκύπτει από την υπηρεσιακή τοποθέτηση, καταργήθηκε εξ ολοκλήρου ο κοινόχρηστος χαρακτήρας της ενιαίας, κτηματολογικά προκαθορισμένης ζώνης αιγιαλού και παραλίας του Δημοσίου, της περίφημης «Spiaggia del mare», όπως είναι καταγεγραμμένη στους τόμους των ακινήτων του ιταλικού κτηματολογίου που λειτουργεί στα Δωδεκάνησα από το 1929.
Πρόκειται για τη ζώνη που επί 50 και πλέον χρόνια αποτελούσε για την Κτηματική Υπηρεσία τη βάση για τη λήψη μέτρων προστασίας του κοινόχρηστου χώρου, ιδίως σε περιοχές όπου δεν είχαν καθοριστεί οριογραμμές αιγιαλού με τη διοικητική διαδικασία του νόμου 2971/2001. Η ζώνη αυτή, κατά την ίδια τοποθέτηση, περιέρχεται πλέον από τη δημόσια κτήση στην ιδιωτική περιουσία του Ελληνικού Δημοσίου, με συνέπεια και οι διατάξεις προστασίας της να διαφοροποιούνται σε αντιστοιχία με τα νέα νομικά της χαρακτηριστικά.
Οι πρακτικές συνέπειες, όπως φέρεται να τις περιγράφει η ίδια η υπηρεσία, είναι βαρύτατες. Υφίσταται άμεση και επιτακτική ανάγκη οριοθέτησης του κοινόχρηστου χώρου αιγιαλού, ειδικά στις εκτός σχεδίου περιοχές χωρίς καθορισμένες οριογραμμές, διότι διαφορετικά ούτε η ίδια ούτε η διοίκηση γενικότερα, από την Εισαγγελία έως τα αστυνομικά τμήματα, μπορεί να γνωρίζει εκ των προτέρων τον νομικό χαρακτήρα του χώρου όπου βρίσκεται μια κατασκευή και, άρα, τις διατάξεις βάσει των οποίων θα ληφθούν μέτρα προστασίας.
Ακόμη πιο ενδεικτικό της έκτασης του προβλήματος είναι ότι, κατόπιν και της υπ’ αριθμόν 60/2024 γνωμοδότησης του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, έχει ανακύψει ανάγκη επανεξέτασης κάθε διοικητικής πράξης που εκδόθηκε μέχρι την ψήφιση του νέου νόμου, από τους καθορισμούς ορίων αιγιαλού μέχρι τα πρωτόκολλα κατεδάφισης, με τη διοίκηση να έχει ζητήσει επικαιροποιημένες αυτοψίες για δεκάδες πρωτόκολλα που είχαν εκδοθεί διαχρονικά για το σύνολο του νησιού. Η υπηρεσία, όπως διατείνεται, αδυνατεί να ανταποκριθεί αυτοτελώς στις απαιτούμενες επαναχαράξεις χωρίς τεχνική και διοικητική συνδρομή από την κεντρική της υπηρεσία, ενώ στην ήδη υποστελεχωμένη δομή της μεταφέρθηκε και η αρμοδιότητα σύναψης σχεδόν 1.000 συμβάσεων παραχώρησης απλής χρήσης αιγιαλού και παραλίας, την οποία μέχρι πρότινος ασκούσαν οι δήμοι.

Τι σημαίνει το νέο καθεστώς για τον βατήρα του Έλλη
Το ερώτημα που γεννάται αβίαστα είναι πώς κουμπώνει η εικόνα αυτή με τον γρίφο του τραμπολίνου. Η απάντηση βρίσκεται στο ό,τι σχεδόν όλα τα επιχειρήματα που έχουν κατά καιρούς προβληθεί από τους εμπλεκόμενους φορείς εδράζονται, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, στο προηγούμενο καθεστώς του αιγιαλού.
Ο Δήμος Ρόδου, με το έγγραφο της Διεύθυνσης Μεσαιωνικής Πόλης και Μνημείων του περασμένου Ιουνίου, τοποθέτησε την εξέδρα εντός της θαλάσσιας ζώνης, σε μεγάλη απόσταση από την ακτογραμμή, και την απέδωσε στο Ελληνικό Δημόσιο, επικαλούμενος μεταξύ άλλων την οριοθέτηση αιγιαλού και παραλίας στην περιοχή του Έλλη που έγινε με απόφαση του Συντονιστή της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Αιγαίου τον Νοέμβριο του 2018. Πλην όμως, εφόσον κάθε καθορισμός ορίων αιγιαλού που εκδόθηκε πριν από τον νόμο 5092/2024 φέρεται να χρήζει επανεξέτασης, το ίδιο το θεμέλιο της δημοτικής επιχειρηματολογίας περί αναρμοδιότητας τίθεται υπό αίρεση.
Ακόμη πιο ευθεία είναι η σύνδεση με την ιστορία της κτηματολογικής μερίδας που δεν δημιουργήθηκε ποτέ. Η διαπιστωτική πράξη του Δεκεμβρίου του 2023, με την οποία ο Δήμος επιχείρησε να αποχαρακτηρίσει από κοινόχρηστο το τμήμα που περιλαμβάνει τη Ροτόντα και τους περιβάλλοντες χώρους, ώστε να δημιουργηθεί μερίδα και να μεταγραφεί επιτέλους το διάταγμα του 1971, προσέκρουσε ακριβώς στον αιγιαλό. Η διαδικασία πάγωσε επειδή ο προσδιορισμός των ορίων περιλάμβανε τμήμα αιγιαλού, ο οποίος, ως κοινόχρηστη περιουσία του Δημοσίου, δεν μπορούσε να αποχαρακτηριστεί, και η απαιτούμενη σύμφωνη γνώμη της Κτηματικής Υπηρεσίας ουδέποτε δόθηκε.
Εάν, ωστόσο, η κτηματολογικά καταγεγραμμένη ζώνη αιγιαλού του ιταλικού κτηματολογίου έχει πλέον απωλέσει τον κοινόχρηστο χαρακτήρα της και έχει περιέλθει στην ιδιωτική περιουσία του Δημοσίου, τότε το νομικό εμπόδιο που ακινητοποίησε την προσπάθεια τακτοποίησης του 1971 δεν έχει πλέον το ίδιο περιεχόμενο. Αυτό δεν σημαίνει αυτομάτως ότι ο δρόμος για τη δημιουργία μερίδας άνοιξε, καθώς το ζήτημα του νέου καθορισμού των οριογραμμών παραμένει ανοιχτό και στην περιοχή του Έλλη δεν φέρεται να έχει χωρήσει μέχρι σήμερα επανακαθορισμός. Σημαίνει όμως ότι ολόκληρη η αλυσίδα των αποποιήσεων, από τον Δήμο και την Περιφέρεια έως την ΕΤΑΔ και τις κρατικές υπηρεσίες, εκφέρεται πλέον πάνω σε έδαφος που έχει μετακινηθεί, χωρίς κανείς από τους εμπλεκόμενους να έχει τοποθετηθεί δημοσίως για το τι συνεπάγεται η νομοθετική μεταβολή ειδικά για την επίμαχη κατασκευή.
Ένα ιδιοκτησιακό αίνιγμα σε κινούμενη άμμο
Η εξέλιξη αποκτά πρόσθετη βαρύτητα αν αναγνωσθεί υπό το πρίσμα της διπλής ερμηνείας που είχε προτείνει παλαιότερα η ίδια η Κτηματική Υπηρεσία για την εξέδρα. Κατά την πρώτη εκδοχή, ο βατήρας, ως αναπόσπαστο τμήμα του λουτρικού συγκροτήματος που παραχωρήθηκε στον Δήμο Ρόδου το 1971, ακολουθεί την τύχη του συνόλου, έστω και αν δεν κατονομάζεται ρητά στο κείμενο της παραχώρησης. Κατά τη δεύτερη, εφόσον θεωρηθεί ότι δεν συμπεριλήφθηκε στην παραχώρηση, εντάσσεται ως υφιστάμενο κτίσμα στην ιδιωτική περιουσία του Δημοσίου, με διαχειρίστρια την ΕΤΑΔ. Και στις δύο εκδοχές, ο χαρακτήρας του χώρου γύρω και κάτω από την κατασκευή, αιγιαλός, παραλία ή θαλάσσιος χώρος, αποτελούσε καθοριστική παράμετρο. Τώρα, η ίδια η έννοια του αιγιαλού στα Δωδεκάνησα φέρεται να έχει αναδιαταχθεί νομοθετικά, με την υπηρεσία που καλείται να δώσει τις κρίσιμες απαντήσεις να δηλώνει η ίδια ότι χωρίς νέες οριοθετήσεις δεν μπορεί να γνωρίζει εκ των προτέρων τον νομικό χαρακτήρα κανενός σημείου στις μη καθορισμένες περιοχές.
Την ίδια στιγμή, το πρακτικό διακύβευμα παραμένει αμετακίνητο και επείγον. Η εισαγγελική παραγγελία της 17ης Αυγούστου 2026 προς τους 5 συναρμόδιους φορείς εξακολουθεί να απαιτεί την τάχιστη αποκατάσταση των φθορών και τη λήψη οριστικών μέτρων αποκλεισμού των λουομένων, με φόντο πραγματογνωμοσύνη που έχει κρίνει την κατασκευή στατικά ανεπαρκή, με βαθιές διαβρώσεις στο σκυρόδεμα του θεμελίου και υποσκαφές σε όλη την περίμετρο της βάσης. Το Κεντρικό Λιμεναρχείο Ρόδου εφαρμόζει προσωρινά μέτρα και σκάφη του Λιμενικού περιπολούν για την απομάκρυνση όσων επιμένουν να χρησιμοποιούν την εξέδρα, ενώ η Εισαγγελία έχει προειδοποιήσει για πολύ σοβαρό κίνδυνο ατυχήματος από ενδεχόμενη κατάρρευση μέρους ή και ολόκληρης της κατασκευής.

Το παρασκήνιο μιας υπόθεσης που επιστρέφει στην αφετηρία της
Η υπόθεση του τραμπολίνου σέρνεται ως γνωστόν από το 1971, όταν το νομοθετικό διάταγμα προέβλεψε τη μεταβίβαση των λουτρικών εγκαταστάσεων του Έλλη στον Δήμο Ρόδου, μεταβίβαση που ουδέποτε ολοκληρώθηκε κτηματολογικά, με το ακίνητο να παραμένει καταγεγραμμένο στο όνομα του Ελληνικού Δημοσίου και μάλιστα ως κοινόχρηστος χώρος. Ακολούθησαν ο χαρακτηρισμός του συνόλου ως ιστορικού διατηρητέου μνημείου το 1988, οι εργασίες αποκατάστασης του 2007 που παραμένουν οι τελευταίες, η αρνητική για τη στατική επάρκεια εικόνα του 2020 και, φέτος, η σφράγιση της εξέδρας, η κατεπείγουσα προκαταρκτική εξέταση και το εισαγγελικό τελεσίγραφο, στο οποίο και οι 5 αποδέκτες απάντησαν, ο καθένας με τα δικά του επιχειρήματα, δηλώνοντας αναρμόδιοι.
Μέσα σε αυτό το σκηνικό, η αποτύπωση του νέου καθεστώτος του αιγιαλού λειτουργεί ως υπόμνηση ότι το ιδιοκτησιακό αδιέξοδο του Έλλη δεν είναι απλώς προϊόν αντικρουόμενων ερμηνειών μεταξύ υπηρεσιών, αλλά και ενός θεσμικού πλαισίου που βρίσκεται το ίδιο σε μετάβαση. Το αν η μετάβαση αυτή θα αξιοποιηθεί ως ευκαιρία για την οριστική τακτοποίηση ενός ζητήματος που εκκρεμεί επί 55 χρόνια, ή αν θα προστεθεί ως ένα ακόμη επιχείρημα στη φαρέτρα των αποποιήσεων, μένει να φανεί. Προς το παρόν, το μόνο βέβαιο είναι ότι ο βατήρας παραμένει σφραγισμένος, στατικά ανεπαρκής και χωρίς κανέναν φορέα να έχει αναλάβει, στην πράξη, την τύχη του.