Ωρα μηδέν για τα σκουπίδια στα Δωδεκάνησα καθώς έργα 250 εκατ. ευρώ σε Ρόδο, Κω και Κάλυμνο μπαίνουν στην τελική διαδρομή

• Ο διαγωνισμός των 139,5 εκατ. ευρώ για τη Ρόδο έχει ήδη περάσει στον ανταγωνιστικό διάλογο και προηγείται κατά 2 μήνες, ενώ το έργο των 110 εκατ. ευρώ για Κω και Κάλυμνο ετοιμάζεται να ακολουθήσει. Τα νησιά που θάβουν σήμερα το 91% των αποβλήτων τους αναζητούν επιτέλους διέξοδο από ένα πρόβλημα που κάθε καλοκαίρι γίνεται ασφυκτικό

Η διαχείριση των απορριμμάτων στα Δωδεκάνησα περνά σταδιακά από τον πολυετή σχεδιασμό στην υλοποίηση, καθώς τα 2 μεγάλα έργα ΣΔΙΤ της περιοχής, εκείνο της Ρόδου και εκείνο που αφορά από κοινού στην Κω και στην Κάλυμνο, κινούνται πλέον προς το κρίσιμο στάδιο του ανταγωνιστικού διαλόγου. Πρόκειται για εξέλιξη με ιδιαίτερη βαρύτητα για μια νησιωτική περιοχή όπου η έντονη τουριστική δραστηριότητα, η εποχική εκτόξευση του πληθυσμού και οι περιορισμένοι διαθέσιμοι χώροι καθιστούν τη διαχείριση των αποβλήτων μία από τις πιο δύσκολες περιβαλλοντικές εξισώσεις της χώρας.
Σύμφωνα με πληροφορίες, η Ρόδος βρίσκεται περίπου ένα δίμηνο μπροστά από τα υπόλοιπα νησιωτικά έργα που προωθούνται την ίδια περίοδο, ενώ το έργο Κω και Καλύμνου βρίσκεται στο στάδιο που προηγείται της έναρξης του διαλόγου, με επόμενο βήμα την έγκριση των τευχών της Β1 φάσης.
Η Ρόδος ένα βήμα μπροστά
Πιο προχωρημένο από όλα τα νησιωτικά έργα είναι το Ολοκληρωμένο Σύστημα Διαχείρισης Απορριμμάτων της Ρόδου, εκτιμώμενης αξίας 139,5 εκατ. ευρώ χωρίς ΦΠΑ. Ο διαγωνισμός τρέχει ήδη εδώ και αρκετά χρόνια, με την αρχική φάση εκδήλωσης ενδιαφέροντος να έχει ολοκληρωθεί τον Δεκέμβριο του 2023, και πλέον έχει περάσει στη Β΄ φάση και στον κυρίως ανταγωνιστικό διάλογο.
Η διαδικασία εισέρχεται τώρα στο στάδιο κατά το οποίο οι υποψήφιοι αποκτούν πρόσβαση στα τεχνικά δεδομένα του έργου, υποβάλλουν παρατηρήσεις και πραγματοποιούν κατ’ ιδίαν συναντήσεις με την αναθέτουσα αρχή. Προβλέπεται, μεταξύ άλλων, η λειτουργία Virtual Data Room, στο οποίο θα αναρτώνται τα στοιχεία του έργου, πριν ολοκληρωθεί η επεξεργασία των τεχνικών και συμβατικών κειμένων που θα οδηγήσει στη συνέχεια στη διαμόρφωση των τελικών όρων και στις δεσμευτικές προσφορές.
Στη διαδικασία συμμετέχουν σήμερα 4 σχήματα. Πρόκειται για τη σύμπραξη της ΑΒΑΞ με τη Thalis, το σχήμα της Metlen με τη Μεσόγειος Aqua, τη σύμπραξη της AKTOR με τη WATT και το σχήμα της ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ με την ΤΕΡΝΑ Ενεργειακή Διαχείριση Παγίων. Οι αλλαγές σε σχέση με τα αρχικά εταιρικά σχήματα συνδέονται και με τις ανακατατάξεις που μεσολάβησαν στην αγορά, όπως οι εξαγορές της Thalis και της ΗΛΕΚΤΩΡ από τον όμιλο Motor Oil και οι εταιρικές μεταβολές γύρω από την AKTOR.
Το έργο καλύπτει ουσιαστικά ολόκληρο τον κύκλο διαχείρισης των αποβλήτων του νησιού. Προβλέπει Μονάδα Ανάκτησης και Ανακύκλωσης, επεξεργασία σύμμεικτων αλλά και χωριστά συλλεγμένων ρευμάτων, ανάκτηση υλικών και ενέργειας και τελική διάθεση μόνο του υπολείμματος σε Χώρο Υγειονομικής Ταφής Υπολειμμάτων. Ο ιδιωτικός φορέας θα αναλάβει επίσης την εμπορική αξιοποίηση των προϊόντων που προκύπτουν από την επεξεργασία, όπως τα ανακυκλώσιμα υλικά, το κομπόστ και, όπου προβλέπεται, η ηλεκτρική ή θερμική ενέργεια. Το γεγονός ότι η Ρόδος έχει ήδη περάσει στον κυρίως ανταγωνιστικό διάλογο την τοποθετεί χρονικά μπροστά από τα υπόλοιπα νησιωτικά έργα, με το επόμενο διάστημα να αξιοποιείται για την ανταλλαγή τεχνικών στοιχείων με τους υποψηφίους και την επεξεργασία των συμβατικών κειμένων.

Κως και Κάλυμνος σε κοινή διαδρομή
Παράλληλα κινείται το έργο της μονάδας για την Κω και την Κάλυμνο, συνολικού προϋπολογισμού περίπου 110 εκατ. ευρώ. Το αντικείμενο της ΣΔΙΤ περιλαμβάνει τη μελέτη, χρηματοδότηση, κατασκευή, συντήρηση, τεχνική διαχείριση και λειτουργία των εγκαταστάσεων για περίοδο έως 27 έτη. Στην Κω προβλέπεται Μονάδα Ανακύκλωσης και Ανάκτησης Αποβλήτων μαζί με Χώρο Υγειονομικής Ταφής Υπολειμμάτων, ενώ στην Κάλυμνο σχεδιάζεται μονάδα προεπεξεργασίας, ανακύκλωσης και ανάκτησης.
Οι εγκαταστάσεις σχεδιάζονται ώστε να διαχειρίζονται συνολικά 46.238 τόνους αποβλήτων τον χρόνο. Από αυτούς, οι 24.738 τόνοι αφορούν σύμμεικτα αστικά απόβλητα, οι 10.000 τόνοι χωριστά συλλεγμένα βιοαπόβλητα και οι 11.500 τόνοι ανακυκλώσιμα υλικά συσκευασίας. Η κατασκευαστική περίοδος υπολογίζεται σε 2 χρόνια και η λειτουργία σε 25, ενώ η χρηματοδότηση της ΣΔΙΤ προβλέπει συμμετοχή του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων σε ποσοστό 80%.
Στη Β΄ φάση του διαγωνισμού έχουν προκριθεί η ΑΒΑΞ, η ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ και τα σχήματα της Metlen με τη Μεσόγειος, της ΗΛΕΚΤΩΡ με τη Thalis και της AKTOR με τη WATT. Σύμφωνα με τις τελευταίες πληροφορίες, το έργο βρίσκεται πλέον στο στάδιο που προηγείται της έγκρισης των τευχών της Β1 φάσης, εξέλιξη που αναμένεται μέσα στο αμέσως επόμενο διάστημα και θα ανοίξει τον δρόμο για τον ανταγωνιστικό διάλογο, δηλαδή στο ίδιο ουσιαστικά διαγωνιστικό βήμα με άλλα νησιωτικά έργα που προωθούνται την ίδια περίοδο.
Το βάρος της ταφής και η πίεση του καλοκαιριού
Η επιτάχυνση των διαγωνισμών αποκτά ιδιαίτερη σημασία αν ληφθεί υπόψη η σημερινή εικόνα της διαχείρισης απορριμμάτων στο Νότιο Αιγαίο, στο οποίο ανήκουν τα Δωδεκάνησα. Σύμφωνα με το ισχύον Περιφερειακό Σχέδιο Διαχείρισης Αποβλήτων, το οποίο στηρίζεται σε καταγραφές της περιόδου 2019 έως 2021, στην Περιφέρεια παράγονται περίπου 285.000 τόνοι αποβλήτων ετησίως. Από αυτούς, περίπου το 91% οδηγείται σε ταφή ή δεματοποίηση και μόλις το 9% ανακυκλώνεται. Το ποσοστό της ταφής παραμένει εξαιρετικά υψηλό και αποτυπώνει το μέγεθος της απόστασης που πρέπει να καλυφθεί, την ώρα που η ίδια η Περιφέρεια επισημαίνει ότι οι υποδομές διαλογής και ανακύκλωσης παραμένουν περιορισμένες.
Το πρόβλημα γίνεται ακόμη εντονότερο τους θερινούς μήνες. Σε νησιά με έντονη τουριστική κίνηση, όπως η Ρόδος και η Κως, ο πραγματικός πληθυσμός πολλαπλασιάζεται μέσα σε λίγες εβδομάδες, μαζί με τις ποσότητες των παραγόμενων απορριμμάτων, χωρίς να αυξάνεται αντίστοιχα η δυναμικότητα των διαθέσιμων υποδομών. Ταυτόχρονα, η έλλειψη διαθέσιμης γης περιορίζει δραστικά τις εναλλακτικές επιλογές.
Αυτό ακριβώς αποτελεί, σύμφωνα με αρμόδια πηγή, ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα των νησιών. Ο χώρος είναι δυσεύρετος, ιδιαίτερα σε περιοχές με υψηλή τουριστική ανάπτυξη, και η απλή ταφή των απορριμμάτων δεν μπορεί να αποτελεί μακροπρόθεσμη λύση. Στόχος είναι μετά την επεξεργασία να οδηγείται προς ταφή ένα πολύ μικρότερο υπόλειμμα, ώστε να παρατείνεται ταυτόχρονα η διάρκεια ζωής των ΧΥΤΥ. Η εκτίμηση που διατυπώνεται είναι ότι το πρόβλημα αφορά σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό το σύνολο των νησιών.
Το κρίσιμο επόμενο διάστημα
Η μετάβαση στον ανταγωνιστικό διάλογο δεν σημαίνει ότι οι μονάδες βρίσκονται λίγο πριν από την κατασκευή, σηματοδοτεί όμως ένα ουσιαστικό βήμα ωρίμανσης. Είναι η φάση κατά την οποία ο τεχνικός σχεδιασμός, το χρηματοδοτικό μοντέλο, οι συμβατικοί όροι και οι απαιτήσεις του Δημοσίου δοκιμάζονται απέναντι στις πραγματικές δυνατότητες της αγοράς, πριν ζητηθούν δεσμευτικές προσφορές. Σε εθνικό επίπεδο, τα έργα διαχείρισης απορριμμάτων που προωθούνται μέσω ΣΔΙΤ έχουν φτάσει, σύμφωνα με την ίδια πηγή, τα 13, παράλληλα με σειρά δημόσιων έργων που καλύπτουν άλλες περιοχές της χώρας.
Για τα Δωδεκάνησα, όπου κάθε θερινή περίοδος επαναφέρει με μεγαλύτερη ένταση το ζήτημα της διαχείρισης των απορριμμάτων, η ολοκλήρωση αυτής της διαδικασίας αποτελεί την αναγκαία προϋπόθεση ώστε οι σχεδιασμοί των τελευταίων ετών να αρχίσουν επιτέλους να μετατρέπονται σε πραγματικές υποδομές. Η Ρόδος, με το πλεονέκτημα του χρόνου, θα λειτουργήσει πρακτικά ως προπομπός, ενώ η πορεία του έργου Κω και Καλύμνου θα δείξει αν το συνολικό διαγωνιστικό πρόγραμμα των νησιών μπορεί να διατηρήσει τον ρυθμό που έχει πλέον αποκτήσει.