Ιλεάνα Σακκά: «Η γυναικοκτονία δεν είναι απλώς ανθρωποκτονία, είναι έγκλημα με έμφυλο κίνητρο»

Κυρία Σακκά, πρό­σφατα πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε μια επι­τυ­χη­μένη κινη­το­ποί­ηση στο Σύνταγμα -λίγες ημέρες μετά την νέα γυναι­κο­κτο­νία στην Καλα­μάτα. Ποιο ήταν το μήνυμα αυτής της δράσης;

Η κινη­το­ποί­ηση οργα­νώ­θηκε ώστε να μη μείνει άλλη μία δολο­φο­νία γυναί­κας χωρίς κοι­νω­νική και πολι­τική αντί­δραση. Συμ­με­τεί­χαν περίπου σαράντα γυναι­κείες οργα­νώ­σεις και συλ­λο­γι­κό­τη­τες που συγκρο­τούν την «Πρω­το­βου­λία κατά των Γυναι­κο­κτο­νιών», καθώς και εκπρό­σω­ποι φορέων και πολι­τι­κών κομ­μά­των. Στόχος μας ήταν να ανα­δεί­ξουμε ότι οι γυναι­κο­κτο­νίες δεν απο­τε­λούν μεμο­νω­μένα περι­στα­τικά αλλά ένα βαθιά κοι­νω­νικό πρό­βλημα που συν­δέ­ε­ται με τις έμφυλες ανι­σό­τη­τες και τα πατριαρ­χικά στε­ρε­ό­τυπα.

Ποια είναι τα βασικά αιτή­ματα που θέτει η Πρω­το­βου­λία;

Ζητούμε την ουσια­στική προ­στα­σία των γυναι­κών από κάθε μορφή έμφυλης βίας, την ενί­σχυση των δομών υπο­στή­ρι­ξης, την εκπαί­δευση και την πρόληψη, αλλά και τη θεσμική ανα­γνώ­ριση του όρου «γυναι­κο­κτο­νία». Παράλ­ληλα, διεκ­δι­κούμε να αντι­με­τω­πί­ζο­νται τα δικαιώ­ματα των γυναι­κών ως ανα­πό­σπα­στο μέρος των ανθρω­πί­νων δικαιω­μά­των. Δεν μιλάμε για ένα ζήτημα που αφορά μόνο στις γυναί­κες,· αφορά στη δημο­κρα­τία, στην ισότητα και στον σεβασμό της ανθρώ­πι­νης αξιο­πρέ­πειας.

Ανα­φερ­θή­κατε στη συμ­με­τοχή πολι­τι­κών προ­σώ­πων από δια­φο­ρε­τι­κούς χώρους. Είναι ένα θέμα που μπορεί να υπερβεί τις κομ­μα­τι­κές δια­φο­ρές;

Πράγ­ματι και οφείλει να τις υπερβεί. Η ‘Πρωτοβουλία’ έχει δια­κομ­μα­τικό χαρα­κτήρα και απο­τε­λεί­ται από ανθρώ­πους με δια­φο­ρε­τι­κές πολι­τι­κές αφε­τη­ρίες. Ωστόσο, όταν μιλάμε για την προ­στα­σία της ζωής και των δικαιω­μά­των των γυναι­κών, υπάρχει κοινός τόπος. Η ισότητα δεν μπορεί να είναι αντι­κεί­μενο κομ­μα­τι­κής αντι­πα­ρά­θε­σης. Είναι θεμε­λιώ­δης δημο­κρα­τική αρχή.

Είναι γεγονός πως η ‘Πρωτοβουλία’ δημιουρ­γή­θηκε μετά τη δολο­φο­νία της Ελένης Τοπα­λούδη στη Ρόδο. Πόσο καθο­ρι­στική ήταν εκείνη η υπόθεση;

Ήταν ένα γεγονός που συγκλό­νισε ολό­κληρη τη χώρα. Η δολο­φο­νία της Ελένης Τοπα­λούδη ανέ­δειξε με δρα­μα­τικό τρόπο τις δια­στά­σεις της έμφυλης βίας και της κοι­νω­νι­κής ανοχής απέ­να­ντι σε ορι­σμέ­νες συμπε­ρι­φο­ρές. Απο­τέ­λεσε σημείο ανα­φο­ράς για πολλές γυναί­κες και συλ­λο­γι­κό­τη­τες που ένιωσαν ότι έπρεπε να οργα­νω­θούν και να διεκ­δι­κή­σουν αλλαγές. Ήταν μία υπόθεση που δεν έπρεπε να ξεχα­στεί και πράγ­ματι λει­τούρ­γησε ως κατα­λύ­της για τη δημιουρ­γία της Πρω­το­βου­λίας.

Ένα ζήτημα που συζη­τεί­ται συχνά είναι η επανα-θυματοποίηση των θυμάτων. Πώς εκδη­λώ­νε­ται αυτό το φαι­νό­μενο;

Η επα­να­θυ­μα­το­ποί­ηση εμφα­νί­ζε­ται όταν η συζή­τηση μετα­το­πί­ζε­ται από τον δράστη στο θύμα. Όταν ανα­ρω­τιό­μα­στε τι έκανε, τι φορούσε, πού βρι­σκό­ταν ή γιατί αντέ­δρασε με έναν συγκε­κρι­μένο τρόπο, ουσια­στικά μετα­φέ­ρουμε μέρος της ευθύνης στο θύμα. Πρό­κει­ται για μια βαθιά προ­βλη­μα­τική αντί­ληψη που εξα­κο­λου­θεί να υπάρχει στην κοι­νω­νία, στα μέσα κοι­νω­νι­κής δικτύ­ω­σης, αλλά πολλές φορές και σε θεσμικά περι­βάλ­λο­ντα.

Θεω­ρείτε ότι η κοι­νω­νία έχει κάνει βήματα προόδου τα τελευ­ταία χρόνια επί του θέματος;

Έχουν γίνει σημα­ντικά βήματα, αλλά όχι αρκετά. Βέβαια, σήμερα ο όρος «γυναι­κο­κτο­νία» ακού­γε­ται πολύ περισ­σό­τερο στον δημόσιο λόγο. Τα μέσα ενη­μέ­ρω­σης, οι πολίτες και οι θεσμοί ανα­γνω­ρί­ζουν ευκο­λό­τερα ότι πρό­κει­ται για ένα ιδιαί­τερο φαι­νό­μενο. Ωστόσο, τα στε­ρε­ό­τυπα παρα­μέ­νουν ισχυρά. Η πρόοδος δεν μετριέ­ται μόνο από τις λέξεις που χρη­σι­μο­ποιούμε αλλά από το κατά πόσο αλλά­ζουν οι νοο­τρο­πίες και οι συμπε­ρι­φο­ρές. Επι­μέ­νουμε στον όρο «γυναι­κο­κτο­νία» διότι περι­γρά­φει μια συγκε­κρι­μένη πραγ­μα­τι­κό­τητα. Η γυναι­κο­κτο­νία δεν είναι απλώς μια ανθρω­πο­κτο­νία. Το κίνητρο είναι δια­φο­ρε­τικό. Η γυναίκα δολο­φο­νεί­ται επειδή είναι γυναίκα, επειδή ο δράστης θεωρεί ότι έχει δικαί­ωμα να την ελέγχει ή να την αντι­με­τω­πί­ζει ως κτήμα του. Αν δεν ονο­μά­σουμε το φαι­νό­μενο, δυσκο­λευό­μα­στε και να το αντι­με­τω­πί­σουμε. Η ανα­γνώ­ριση του όρου βοηθά να κατα­νο­ή­σουμε τις κοι­νω­νι­κές και πολι­τι­σμι­κές ρίζες του προ­βλή­μα­τος.

Πιστεύ­ετε ότι μπορεί ο όρος να εντα­χθεί στον Ποινικό Κώδικα;

Είναι ένας δύσκο­λος στόχος, αλλά δεν πρό­κει­ται να εγκα­τα­λει­φθεί. Υπάρχει ήδη επε­ξερ­γα­σμένη πρόταση και κατά καιρούς έχουν κατα­τε­θεί σχε­τι­κές τρο­πο­λο­γίες. Μέχρι σήμερα δεν έχει υπάρξει πολι­τική βούληση για να προ­χω­ρή­σει η θεσμο­θέ­τηση. Ωστόσο, οι κοι­νω­νι­κές αλλαγές δεν έρχο­νται από τη μία μέρα στην άλλη. Οι διεκ­δι­κή­σεις συνε­χί­ζο­νται και πιστεύω ότι αργά ή γρήγορα το ζήτημα θα επα­νέλ­θει με μεγα­λύ­τερη ένταση.

Πέρα από τη νομο­θε­σία, ποιος είναι ο σημα­ντι­κό­τε­ρος παρά­γο­ντας για την αντι­με­τώ­πιση της έμφυλης βίας;

Ο σημα­ντι­κό­τε­ρος παρά­γο­ντας για την αντι­με­τώ­πιση της έμφυλης βίας, είναι η πρόληψη. Η αλλαγή νοο­τρο­πίας ξεκινά από την εκπαί­δευση, την οικο­γέ­νεια, το σχολείο αλλά και τα μέσα ενη­μέ­ρω­σης. Πρέπει να μάθουμε να σεβό­μα­στε τον άλλον άνθρωπο ανε­ξάρ­τητα από το φύλο του. Όταν τα παιδιά μεγα­λώ­νουν με στε­ρε­ό­τυπα που παρου­σιά­ζουν τον άνδρα ως κυρί­αρχο και τη γυναίκα ως υπο­δε­έ­στερη, ανα­πα­ρά­γο­νται αντι­λή­ψεις που αργό­τερα μπορεί να οδη­γή­σουν ακόμη και σε βίαιες συμπε­ρι­φο­ρές.

Ανα­φέ­ρε­στε συχνά στην πατριαρ­χία ως βασικό παρά­γο­ντα του προ­βλή­μα­τος. Τι εννο­είτε;

Ανα­φέ­ρο­μαι σε ένα σύστημα αντι­λή­ψεων που θεωρεί φυσιο­λο­γική την ανι­σό­τητα ανάμεσα στα φύλα. Η πατριαρ­χία δεν εκδη­λώ­νε­ται μόνο μέσα από ακραίες πράξεις βίας. Εκδη­λώ­νε­ται και μέσα από καθη­με­ρι­νές συμπε­ρι­φο­ρές, από την αμφι­σβή­τηση των ικα­νο­τή­των των γυναι­κών, από τα στε­ρε­ό­τυπα για τον ρόλο τους στην οικο­γέ­νεια ή στην εργασία, από την υπο­εκ­προ­σώ­πησή τους στα κέντρα λήψης απο­φά­σεων.

Παρά τις προ­ό­δους των τελευ­ταίων δεκα­ε­τιών, εξα­κο­λου­θούν οι γυναί­κες να αντι­με­τω­πί­ζουν εμπόδια;

Αναμ­φί­βολα. Οι γυναί­κες συχνά χρειά­ζε­ται να κατα­βά­λουν υπερ-πολλαπλάσια προ­σπά­θεια για να πετύ­χουν τους ίδιους στόχους με τους άνδρες. Αυτό ισχύει στην πολι­τική, στην επι­στήμη, στις τέχνες και σε πολλούς άλλους τομείς. Παράλ­ληλα, βλέ­πουμε διεθνώς να ανα­πτύσ­σο­νται ρεύματα που αμφι­σβη­τούν κεκτη­μένα δικαιώ­ματα. Γι’ αυτό χρειά­ζε­ται συνεχής επα­γρύ­πνηση.

Πόσο σημα­ντι­κός είναι ο ρόλος των γυναι­κείων οργα­νώ­σεων σε αυτή την προ­σπά­θεια;

Είναι καθο­ρι­στι­κός. Πρό­κει­ται για οργα­νώ­σεις που δια­θέ­τουν γνώση, εμπει­ρία και επαφή με την πραγ­μα­τι­κό­τητα. Συμ­με­τέ­χουν σε δικα­στι­κές δια­δι­κα­σίες, παρα­κο­λου­θούν υπο­θέ­σεις, στη­ρί­ζουν θύματα και δια­μορ­φώ­νουν τεκ­μη­ριω­μέ­νες προ­τά­σεις πολι­τι­κής. Δεν είναι απλώς κινή­ματα δια­μαρ­τυ­ρίας. Είναι φορείς με ουσια­στική συμβολή στη δια­μόρ­φωση δημό­σιων πολι­τι­κών.

Ανα­φερ­θή­κατε στα ΜΜΕ. Ποιον ρόλο μπορούν να δια­δρα­μα­τί­σουν τα μέσα ενη­μέ­ρω­σης;

Τα ΜΜΕ μπορούν να παίξουν έναν εξαι­ρε­τικά σημα­ντικό ρόλο. Μπορούν, είτε να συμ­βά­λουν στην κατα­νό­ηση του προ­βλή­μα­τος είτε να ανα­πα­ρά­γουν στε­ρε­ό­τυπα. Όταν παρου­σιά­ζουν μια γυναι­κο­κτο­νία με όρους εντυ­πω­σια­σμού ή εστιά­ζουν σε άσχετες λεπτο­μέ­ρειες της ζωής του θύματος, ουσια­στικά υπο­βαθ­μί­ζουν το πραγ­μα­τικό ζήτημα. Αντί­θετα, όταν ανα­δει­κνύ­ουν τα αίτια και τις κοι­νω­νι­κές δια­στά­σεις της έμφυλης βίας, συμ­βάλ­λουν στην ενη­μέ­ρωση και την ευαι­σθη­το­ποί­ηση της κοι­νω­νίας.

Ποιο είναι το μήνυμα που θα θέλατε να στεί­λετε στους ανα­γνώ­στες αλλά και στις γυναί­κες;

Ότι ο σεβα­σμός, η ισότητα και η ελευ­θε­ρία δεν είναι δια­πραγ­μα­τεύ­σι­μες αξίες. Οι γυναί­κες δεν ανήκουν σε κανέναν. Έχουν τα ίδια δικαιώ­ματα, τις ίδιες δυνα­τό­τη­τες και την ίδια αξία με κάθε άνθρωπο. Η κατα­πο­λέ­μηση της έμφυλης βίας δεν είναι υπόθεση μόνο των γυναι­κών. Είναι υπόθεση ολό­κλη­ρης της κοι­νω­νίας. Μόνο όταν το συνει­δη­το­ποι­ή­σουμε αυτό θα μπο­ρέ­σουμε να μιλή­σουμε πραγ­μα­τικά για πρόοδο.