Φαίδρα Σπανού: «Η παρακαταθήκη του Λυκείου Ελληνίδων είναι τεράστια και έχουμε ευθύνη να τη διαφυλάξουμε»

Κυρία Σπανού, το Λύκειο των Ελλη­νί­δων Ρόδου έχει μια ιστορία που ξεπερνά τον έναν αιώνα. Τι σημαί­νει για εσάς να βρί­σκε­στε στο τιμόνι ενός τόσο ιστο­ρι­κού σωμα­τείου και ποια ευθύνη αισθά­νε­στε απέ­να­ντι σε αυτή τη δια­δρομή;

Αγαπητή κυρία Φώτη, σας ευχα­ρι­στώ από καρδιάς για τη δυνα­τό­τητα που μου δίνετε να μιλήσω για το Λύκειο Ελλη­νί­δων Ρόδου «Εργάνη Αθηνά».

Η ιστορία του ξεκινά το 1908, όταν ιδρύ­θηκε η Αδελ­φό­της Κυριών Ρόδου από σπου­δαίες γυναί­κες: τη Ζωή Βλαχοπούλου-Πολεμικού, τη Μαρου­λί­τσα Μ. Βενε­το­κλέ­ους, την Ουρανία Καζα­κο­πού­λου, την Ευανθία Φραράκη, τη Μαρία Σελλά, τη Δέσποινα Αμα­ρά­ντου, την Καλ­λιόπη Φραράκη, τη Μαρίκα και την Ελένη Αντω­ναρά, καθώς και τη Χρυ­σάνθη Δετρε­ραίου. Κύριος στόχος τους ήταν η υπο­στή­ριξη των άπορων και επι­με­λών μαθη­τριών. Ένας ακόμη στόχος ήταν η ίδρυση εργα­στη­ρίου, το οποίο θα λει­τουρ­γούσε ως ένα είδος επαγ­γελ­μα­τι­κής σχολής. Και πέτυχαν τους σκοπούς τους. Τα χει­ρο­ποί­ητα είδη που κατα­σκεύ­α­ζαν με αδιά­κοπη εργασία εξά­γο­νταν στην Αίγυπτο, ενώ τα έσοδα επεν­δύ­ο­νταν και πάλι στις νέες γυναί­κες.

Το 1938 έκλει­σαν όλα τα νόμιμα σωμα­τεία, όμως οι γυναί­κες συνέ­χι­σαν τη δράση τους παρά­νομα. Το 1946, πριν από την επίσημη ενσω­μά­τωση των Δωδε­κα­νή­σων στη μητέρα Ελλάδα, κατα­τέ­θηκε νέο κατα­στα­τικό στο Πρω­το­δι­κείο και ιδρύ­θηκε το Λύκειο Ελλη­νί­δων Ρόδου «Εργάνη Αθηνά». Το σωμα­τείο έγινε μέλος μιας μεγάλης πανελ­λα­δι­κής οικο­γέ­νειας, την οποία είχε ιδρύσει το 1911 η Καλ­λιρ­ρόη Παρρέν, το γένος Σιγανού, πρω­το­πό­ρος του φεμι­νι­στι­κού κινή­μα­τος και του εθε­λο­ντι­σμού στην Ελλάδα.

Η ιστορία του Λυκείου Ελλη­νί­δων Ρόδου «Εργάνη Αθηνά» συνε­χί­στηκε με άλλες σπου­δαίες γυναί­κες στο τιμόνι και με σταθερό στόχο την ανά­δειξη του λαϊκού πολι­τι­σμού. Πέρα από τους επι­μέ­ρους στόχους, το σημα­ντι­κό­τερο έργο όλων αυτών των γυναι­κών ήταν η δια­τή­ρηση των αξιών του έθνους.

Με όλη αυτή την ιστορία πίσω μου, κυρία Φώτη, αισθά­νο­μαι ότι το χρέος μου είναι πολύ μεγάλο. Η παρα­κα­τα­θήκη που άφησαν αυτές οι σπου­δαίες γυναί­κες είναι τερά­στια και έχουμε ευθύνη να τη δια­φυ­λά­ξουμε και να την παρα­δώ­σουμε στις επό­με­νες γενιές. Αν συνυ­πο­λο­γί­σουμε τις σύγ­χρο­νες συν­θή­κες και το πόσο γρήγορα αλλάζει ο κόσμος γύρω μας, γίνεται σαφές ότι πρέπει να προ­σαρ­μο­ζό­μα­στε στα νέα δεδο­μένα, χωρίς όμως να απο­μα­κρυ­νό­μα­στε από τις ρίζες του λαϊκού μας πολι­τι­σμού. Αυτό κάνει το έργο μας ακόμη πιο απαι­τη­τικό.

Επι­στρέφω πάντα στο παρελ­θόν, για να βεβαιωθώ ότι οι απο­φά­σεις που παίρ­νουμε είναι σωστές.

Πώς ξεκί­νησε η δική σας σχέση με το Λύκειο των Ελλη­νί­δων; Τι ήταν εκείνο που σας έκανε να ασχο­λη­θείτε ενεργά και στη συνέ­χεια να ανα­λά­βετε την προ­ε­δρία του;

Ξεκί­νησα σε ηλικία 12 ετών ως μέλος της χορευ­τι­κής ομάδας του Λυκείου Ελλη­νί­δων Ρόδου «Εργάνη Αθηνά». Το αγάπησα όσο τίποτε άλλο. Ο χορός ήταν όλη μου η ψυχή. Είχα την τύχη να έχω δασκάλα την κυρία Νέλλη Δημό­γλου, και αυτό τα λέει όλα. Οι βάσεις και οι σφαι­ρι­κές γνώσεις που απέ­κτησα με συντρο­φεύ­ουν μέχρι σήμερα.

Έζησα κοντά σε δύο σπου­δαίες προ­έ­δρους, την κυρία Ελένη Ζαχαρίου-Μαμαλίγκα και την κυρία Ρέα Τσέλλιου-Παπασταύρου. Πει­θαρ­χία, σεβα­σμός, αξιο­πρέ­πεια, συνέ­πεια, ταπει­νό­τητα, ανι­διο­τέ­λεια… Όλα αυτά τα έμαθα μέσα στο Λύκειο. Για μένα ήταν ένα μεγάλο σχολείο.

Όταν μεγά­λωσα και δημιούρ­γησα οικο­γέ­νεια, έγινα μέλος και συμ­με­τείχα στις γενικές συνε­λεύ­σεις, χωρίς όμως να είμαι ιδιαί­τερα ενεργή. Δια­τη­ρούσα πάντοτε πολύ καλή επαφή με το σωμα­τείο και τις προ­έ­δρους του. Την πρώτη πρόταση να ασχο­ληθώ πιο ενεργά μού την έκανε η κυρία Σέβα Αγγέλου, σπου­δαία πρό­ε­δρος του Λυκείου, γύρω στο 2005.

Λίγο πριν από το 2015, μου έγινε αντί­στοιχη πρόταση από την πρόεδρο, κυρία Χρυ­σούλα Παρασκευά-Γκιάλη. Τότε απο­φά­σισα να αντα­πο­κριθώ. Εξε­λέ­γην στο Διοι­κη­τικό Συμ­βού­λιο και, το 2019, ανέλαβα την προ­ε­δρία, ύστερα από προ­τροπή της πολυα­γα­πη­μέ­νης μου κυρίας Χρυ­σού­λας Παρασκευά-Γκιάλη.• Το Λύκειο ανα­πτύσ­σει ένα ευρύ φάσμα δρα­στη­ριο­τή­των, πολλές από τις οποίες δεν είναι γνωστές στο κοινό. Ποιο είναι το έργο που πραγ­μα­το­ποιεί­ται καθη­με­ρινά και τι θα θέλατε να γνω­ρί­ζουν περισ­σό­τερο οι Ροδίτες για την προ­σφορά του;

Θα απα­ντήσω πρώτα στο δεύτερο σκέλος της ερώ­τη­σής σας. Θα ήθελα οι Ροδίτες και οι συμπο­λί­τες μας να μελε­τή­σουν περισ­σό­τερο τον λαϊκό πολι­τι­σμό και να του απο­δώ­σουν τη θέση που του αξίζει: δίπλα στον αρχαίο πολι­τι­σμό και ισότιμα με αυτόν.

Ο λαϊκός πολι­τι­σμός εκφρά­ζει τον χαρα­κτήρα του έθνους μας. Του έθνους που δεν έχει σύνορα και απλώ­νε­ται σε όλα τα μήκη και πλάτη του κόσμου. Εκεί, τα ήθη και τα έθιμα, οι παρα­δό­σεις, η γλώσσα και οι αξίες μας δια­τη­ρού­νται, όπως δια­τη­ρεί­ται και ο Ελλη­νι­σμός. Αυτός ο λαϊκός πολι­τι­σμός κράτησε άσβεστη τη φλόγα του Ελλη­νι­σμού στους αιώνες της σκλα­βιάς.

Όταν κατα­νο­ή­σουμε το μεγα­λείο του, θα μπο­ρέ­σουμε να εκτι­μή­σουμε και να κρί­νουμε καλύ­τερα το έργο κάθε σωμα­τείου. Το Λύκειο Ελλη­νί­δων Ρόδου, όπως και όλα τα Λύκεια της Ελλάδας και του εξω­τε­ρι­κού, χαίρει μεγάλης εκτί­μη­σης από όσους γνω­ρί­ζουν τον ρόλο του. Αυτό, προς το παρόν, μου αρκεί.

Είμαστε, κυρία Φώτη, 56 Λύκεια σε όλη την Ελλάδα, 4 στην Κύπρο και 14 στο εξω­τε­ρικό. Πρό­κει­ται για ένα τερά­στιο δίκτυο, το οποίο συνεχώς ανα­πτύσ­σε­ται. Η διοί­κηση του Κεντρι­κού Λυκείου, που εδρεύει στην Αθήνα, με πρόεδρο την κυρία Μαρία Παπα­μάρ­κου, κάνει σπου­δαία δουλειά. Η κυρία Παπα­μάρ­κου έχει αφιε­ρώ­σει τη ζωή της στους σκοπούς του Λυκείου. Το Υπουρ­γείο Πολι­τι­σμού δια­τη­ρεί στενή σχέση με το Κεντρικό Λύκειο Ελλη­νί­δων.

Ομολογώ ότι μόνο στη Ρόδο δεν συμ­με­τέ­χει το Λύκειο Ελλη­νί­δων στα κέντρα λήψης απο­φά­σεων που αφορούν τον λαϊκό πολι­τι­σμό. Και, αν υπάρχει κάποια κινη­τι­κό­τητα, έστω και περιο­ρι­σμένη, κάποιες φορές οφεί­λε­ται στο ό,τι αντι­λαμ­βά­νο­μαι τι συμ­βαί­νει και παρεμ­βαίνω.

Το Λύκειο Ελλη­νί­δων Ρόδου «Εργάνη Αθηνά» συνε­χί­ζει το έργο του με μεγάλη προ­σή­λωση, δια­κρι­τικά, χωρίς κορώνες και επι­κοι­νω­νια­κές στρα­τη­γι­κές. Το Διοι­κη­τικό Συμ­βού­λιο εργά­ζε­ται αδιά­κοπα, με αρμονία και αγάπη. Δια­τη­ρούμε τις χορευ­τι­κές μας ομάδες: έχουμε τέσσερα τμήματα ενη­λί­κων, τρία παιδικά τμήματα για παιδιά από 5 ετών και άνω, καθώς και ένα εφηβικό. Τα παιδιά απα­σχο­λού­νται δύο ώρες με τον χορό και μία ώρα με δημιουρ­γι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες.

Παράλ­ληλα, φρο­ντί­ζουμε για τη συλλογή και τη δια­τή­ρηση αυθε­ντι­κών φορε­σιών, καθώς και για τη συντή­ρηση όσων ήδη δια­θέ­τουμε. Εκτός από τις αυθε­ντι­κές φορε­σιές, έχουμε μια μεγάλη ιμα­τιο­θήκη, την οποία εμπλου­τί­ζουμε και συντη­ρούμε διαρκώς. Διορ­γα­νώ­νουμε σεμι­νά­ρια χορού τόσο στο νησί όσο και σε άλλες περιο­χές της Ελλάδας.

Εδώ και σχεδόν τρία χρόνια εργα­ζό­μα­στε πάνω σε μια μεγάλη έρευνα. Παράλ­ληλα, σχε­διά­ζουμε δύο ακόμη σημα­ντι­κές δράσεις, οι οποίες, αν υλο­ποι­η­θούν, θα αφήσουν ένα σημα­ντικό έργο για τον λαϊκό πολι­τι­σμό του τόπου μας. Μόλις μπορέσω να τις ανα­κοι­νώσω, θα είστε η πρώτη που θα τις δημο­σιεύ­σετε.

Εξαι­ρε­τικά, οπότε είμαστε σε αναμονή των ανα­κοι­νώ­σεων. Με αφορμή αυτό λοιπόν, να πούμε για τη δια­τή­ρηση της παρά­δο­σης και πώς συν­δέ­ε­ται άμεσα με τη συμ­με­τοχή των νεό­τε­ρων γενεών. Πόσο ενδια­φέ­ρον δεί­χνουν σήμερα τα παιδιά και οι νέοι για τις δρα­στη­ριό­τη­τες του Λυκείου και με ποιους τρόπους επι­διώ­κετε να ενι­σχύ­σετε αυτή τη σχέση;

Υπάρχει μια αισθητή στροφή των νέων προς την παρά­δοση, κάτι που απο­τε­λεί ένα πολύ αισιό­δοξο σημάδι. Αν έχετε παρευ­ρε­θεί έστω και σε ένα πανη­γύρι, θα το έχετε δια­πι­στώ­σει και εσείς. Ιδιαί­τερα οι παρα­δο­σια­κοί χοροί απο­τε­λούν ένα σημα­ντικό κίνητρο που προ­σελ­κύει τα νέα παιδιά. Παρόλα αυτά, ζούμε στον 21ο αιώνα και οι νέοι δέχο­νται ποικίλα ερε­θί­σματα μέσα από παγκό­σμιες επιρ­ροές, έχουν δια­φο­ρε­τι­κές ανα­ζη­τή­σεις και τρόπους έκφρα­σης. Ως φορείς της παρά­δο­σης οφεί­λουμε να προ­σαρ­μο­ζό­μα­στε σε αυτές τις αλλαγές και να υιο­θε­τούμε νέες μεθό­δους προ­σέγ­γι­σης.

Ο χορός είναι το πρώτο κίνητρο που προ­σφέ­ρουμε. Πολύ σημα­ντι­κές είναι οι συν­θή­κες διδα­σκα­λίας, η ασφά­λεια που πρέπει να νιώθουν οι γονείς για τα μικρά παιδιά, καθώς και η δημιουρ­γία ενός ανοι­χτού, φιλό­ξε­νου περι­βάλ­λο­ντος στο οποίο τα παιδιά να αισθά­νο­νται ότι ανήκουν σε μια μεγάλη οικο­γέ­νεια, βασι­σμένη στη φιλία, την αγάπη και την προ­στα­σία.

Αυτό το πλαίσιο, που απο­τε­λεί και το πρώτο βήμα, το έχουμε πετύχει. Στη συνέ­χεια ανοίγει ένα δεύτερο, πιο εσω­τε­ρικό στάδιο, όπου στόχος μας είναι να μυή­σουμε τα παιδιά στην ουσία και τα μηνύ­ματα της παρά­δο­σης ώστε αυτά να γίνουν κομμάτι της ψυχής τους και να τους προ­σφέ­ρουν εφόδια για τη ζωή. Αυτό επι­τυγ­χά­νε­ται μέσα από την παρου­σία αξιό­λο­γων δασκά­λων, τόσο στους χορούς όσο και στις δημιουρ­γι­κές απα­σχο­λή­σεις.

Φυσικά, το έργο δεν είναι εύκολο, ιδιαί­τερα στην πόλη όπου τα παιδιά έχουν πολλές δρα­στη­ριό­τη­τες και απαι­τή­σεις. Στα χωριά το περι­βάλ­λον είναι πιο συσπει­ρω­μένο, οπότε εκεί η κατά­σταση δια­φέ­ρει. Γενικά, η προ­σπά­θεια στο αστικό περι­βάλ­λον είναι πιο απαι­τη­τική και σε άλλους τομείς.

Πίσω από τις δράσεις του Λυκείου υπάρχει η προ­σπά­θεια πολλών ανθρώ­πων που προ­σφέ­ρουν εθε­λο­ντικά τον χρόνο και τις γνώσεις τους. Πόσο σημα­ντική είναι αυτή η συμ­με­τοχή και πώς κατα­φέρ­νετε να δια­τη­ρείτε ενεργή μια τόσο μεγάλη συλ­λο­γική προ­σπά­θεια;

Το κύριο είναι η δια­χεί­ριση ανθρω­πί­νου δυνα­μι­κού. Με ποια όπλα γίνεται αυτή η δια­χεί­ριση; Πρέπει να υπάρχει επί­γνωση ότι όλα τα μέλη εργά­ζο­νται εθε­λο­ντικά αφιε­ρώ­νο­ντας χρόνο και γνώσεις. Να κατα­νο­ή­σεις τις δια­φο­ρε­τι­κές δυνα­τό­τη­τες και ταλέντα του κάθε μέλους, να ανα­κα­λύ­ψεις «το μαρ­γα­ρι­τάρι» που κρύβει μέσα του και να ανα­θέ­σεις τις ανά­λο­γες αρμο­διό­τη­τες, ώστε να απο­δώ­σει και να μη μένει παρα­γκω­νι­σμένο.

Επι­πλέον, είναι απα­ραί­τητο να ξέρεις να ακούς, να παρα­τη­ρείς και να δια­κρί­νεις αν προ­κύ­πτει κάποιο πρό­βλημα ώστε να το αντι­με­τω­πί­ζεις εγκαί­ρως.

Η δικαιο­σύνη, η τεκ­μη­ρί­ωση των απο­φά­σεων, η σκληρή δουλειά, η αξιο­πι­στία, ο σεβα­σμός και η εμπι­στο­σύνη, απο­τε­λούν θεμέλια για να κρα­τη­θεί η ομάδα ενωμένη και λει­τουρ­γική. Τέλος, η δημιουρ­γία ενός κοινού ορά­μα­τος κινη­το­ποιεί και εμπνέει όλα τα μέλη.

Ποιοι είναι οι επό­με­νοι στόχοι σας για το Λύκειο των Ελλη­νί­δων Ρόδου; Υπάρ­χουν συγκε­κρι­μένα σχέδια ή πρω­το­βου­λίες που θα θέλατε να δείτε να υλο­ποιού­νται το επόμενο διά­στημα;

Ένας από τους πιο σημα­ντι­κούς στόχους μας είναι η διορ­γά­νωση του 23ου Πανελ­λη­νίου και Διε­θνούς Συνε­δρίου Λυκείων Ελλη­νί­δων, που θα πραγ­μα­το­ποι­η­θεί στη Ρόδο το 2028. Τα συνέ­δρια αυτά, που διορ­γα­νώ­νο­νται κάθε δύο χρόνια, συγκε­ντρώ­νουν συνήθως περίπου 350 συνέ­δρους και προ­σφέ­ρουν ένα πλούσιο επι­στη­μο­νικό πρό­γραμμα. Τα απο­τε­λέ­σματα των εργα­σιών αυτών θα εκδο­θούν σε βιβλίο και θα δια­νε­μη­θούν ευρέως.

Εκτός από το επι­στη­μο­νικό κομμάτι, θα διορ­γα­νω­θούν πανη­γυ­ρι­κές εκδη­λώ­σεις με τελετές έναρξης και λήξης που θα ανα­δεί­ξουν την πλούσια ιστορία και παρά­δοση όχι μόνο της Ρόδου, αλλά και ολό­κλη­ρης της Δωδε­κα­νή­σου. Στόχος μας είναι σε έξι μήνες να έχουμε ολο­κλη­ρώ­σει το επι­στη­μο­νικό πρό­γραμμα και να καθο­ρι­στούν οι ακρι­βείς ημε­ρο­μη­νίες μέσα στο πρώτο εξάμηνο του 2027.

Αν κοι­τά­ξετε μερικά χρόνια μπροστά, πώς θα θέλατε να είναι το Λύκειο των Ελλη­νί­δων Ρόδου; Και σε προ­σω­πικό επίπεδο, τι θα θέλατε να έχετε αφήσει ως παρα­κα­τα­θήκη όταν ολο­κλη­ρω­θεί η δική σας παρου­σία στην προ­ε­δρία;

Αν δεν είχε ανα­κύ­ψει η παν­δη­μία στην πρώτη μου θητεία, τώρα θα μιλού­σαμε για το τέλος της θητείας μου, καθώς θεωρώ ότι ο βασικός στόχος ενός προ­έ­δρου ή μιας προ­έ­δρου είναι να δημιουρ­γεί φυτώρια ανθρώ­πων που θα συνε­χί­σουν το έργο, δηλαδή να παρα­δί­δει τη σκυτάλη. Αυτό είναι το νόημα του πολι­τι­σμού που υπη­ρε­τούμε: η παρά­δοση.

Θα ήθελα το Λύκειο Ελλη­νί­δων Ρόδου «Εργάνη Αθηνά» να λει­τουρ­γεί εύρυθμα και να δια­τη­ρεί ακέ­ραιες τις αξίες του για του­λά­χι­στον δέκα χρόνια μετά την ολο­κλή­ρωση της θητείας μου. Επι­πλέον, ελπίζω να αφή­σουμε τα εργα­λεία έρευνας που ετοι­μά­ζουμε, τα οποία θα βοη­θή­σουν όχι μόνο τα παιδιά αλλά και όλα τα σωμα­τεία που ασχο­λού­νται με τον πολι­τι­σμό. Κυρία Φώτη, θα ήθελα και πάλι να σας ευχα­ρι­στήσω προ­σω­πικά για τη συνέ­ντευξη, καθώς είναι η πρώτη φορά που μας δίνεται η ευκαι­ρία να εκφρά­σουμε ελεύ­θερα τη φωνή μας.