• Μια διαδρομή που ξεκίνησε από το Μουσικό Σχολείο Ρόδου και φτάνει έως την κορυφαία πασχαλινή μυσταγωγία της χρονιάς • Η Δέσποινα Σπανού μιλά για τη δύναμη της τέχνης, τη συνεργασία με τον Θωμά Κωνσταντίνου και το μήνυμα ελπίδας που φέρνει η Ανάσταση • Εξομολογείται τη συγκλονιστική εμπειρία της ηχογράφησης του Θείου Δράματος πλάι στους κορυφαίους του ελληνικού πενταγράμμου
Μέσα στην κατανυκτική ατμόσφαιρα της Μεγάλης Εβδομάδας, η βυζαντινή υμνολογία συναντά τη σύγχρονη μουσική δημιουργία.
Το φετινό Πάσχα αποκτά ένα ιδιαίτερο ηχόχρωμα μέσα από το σπουδαίο έργο του Θωμά Κωνσταντίνου «Αυτός που βρίσκεται παντού» (Omnipresent). Πρόκειται για μια μουσική μυσταγωγία που ακολουθεί τα βήματα του Θείου Δράματος, από την Είσοδο στα Ιεροσόλυμα έως την Ανάσταση, ζωντανεύοντας τους αξεπέραστους ύμνους του Ρωμανού του Μελωδού.
Σε αυτή την ιστορική δισκογραφική συνάντηση, ο ήχος του βιολοντσέλου της Δέσποινας Σπανού γίνεται ο συνδετικός κρίκος ανάμεσα σε κορυφαίες φωνές της ελληνικής μουσικής. Η Ροδίτισσα σολίστ και ιδρυτικό μέλος του Ethos Ensemble, συμπράττει στα Sierra Studios με μια εμβληματική ομάδα καλλιτεχνών, τη Νάνα Μούσχουρη, τον Γιώργο Νταλάρα, τη Χάρις Αλεξίου, τη Δήμητρα Γαλάνη, την Ελευθερία Αρβανιτάκη, την Τάνια Τσανακλίδου, την Ελένη Τσαλιγοπούλου και τη Μάρθα Φριντζήλα.
Η διαδρομή της Δέσποινας Σπανού ξεκίνησε από το Μουσικό Σχολείο της Ρόδου και ένα παλιό τσέλο που βρέθηκε σε μια αποθήκη του νησιού, για να συνεχιστεί στις σημαντικότερες σκηνές της χώρας, από το Ηρώδειο μέχρι το Μέγαρο Μουσικής αλλά και να ξεπεράσει τα σύνορα.
Στη συνέντευξή μας σήμερα στη «δημοκρατική» η Δέσποινα Σπανού μιλά για την εμπειρία της ηχογράφησης δίπλα στους κορυφαίους του ελληνικού πενταγράμμου, τη συνεργασία της με τον Θωμά Κωνσταντίνου και τη βαθιά πνευματικότητα ενός έργου που μετατρέπει τη μουσική σε συλλογική προσευχή.
Μια συζήτηση για την τέχνη που ξεπερνά το ατομικό και για τη δύναμη της πίστης στο «άπιαστο», που αποτελεί την καλύτερη αφετηρία για κάθε δημιουργικό ταξίδι.
• Κυρία Σπανού, στο έργο «Αυτός που βρίσκεται παντού» το όνομά σας αναγράφεται δίπλα σε ονόματα-συμβόλαια της ελληνικής μουσικής ιστορίας, όπως η Νάνα Μούσχουρη και ο Γιώργος Νταλάρας. Πώς διαχειριστήκατε το καλλιτεχνικό «εκτόπισμα» τέτοιων προσωπικοτήτων την ώρα της ηχογράφησης;
Παρότι οι ηχογραφήσεις έγιναν ξεχωριστά, η εμπειρία ήταν πολύ έντονη για μένα. Θυμάμαι να φοράω τα ακουστικά έτοιμη να παίξω και να συγκινούμαι βαθιά με τις ερμηνείες των μουσικών και των τραγουδιστών. Εκλεινα τα μάτια και άφηνα τις φωνές τους να με καθοδηγήσουν. Κάθε ερμηνεία είχε τόση δύναμη που δημιουργούσε ταυτόχρονα ένα αίσθημα ευθύνης αλλά και έμπνευσης για το καλλιτεχνικό αποτέλεσμα.
• Η Χάρις Αλεξίου συμμετέχει ως αφηγήτρια αλλά και ερμηνεύτρια. Υπήρξε κάποια στιγμή στο στούντιο που ο ήχος του τσέλου σας νιώσατε να «κουμπώνει» με τη δική της ερμηνεία;
Αρχικά χρειάζεται να αναφέρω πως το έργο παρουσιάστηκε για πρώτη φορά ζωντανά πριν από ένα χρόνο στο Δημοτικό Θέατρο Λευκωσίας, με αφηγητές τη Χάρις Αλεξίου, τη Δήμητρα Στογιάννη και τον Ζαχαρία Καρούνη, σε σκηνοθεσία του Ζαχαρία Καρούνη, κείμενα σε ποιητική απόδοση Ανανία Κουστένη και πρωτότυπη μουσική σύνθεση-ενορχήστρωση Θωμά Κωνσταντίνου. Έτσι λοιπόν είχα τη μεγάλη τύχη και ευλογία να μοιραστώ τη σκηνή μαζί με αυτή τη γυναίκα-θρύλο την οποία θαυμάζω απεριόριστα.
Η στιγμή της παράστασης που ξεχωρίζω και που πραγματικά ένιωσα ότι ο ήχος του τσέλου μου «κουμπώνει» με τη δική της ερμηνεία βρίσκεται στο κομμάτι «Γυναίκα αμαρτωλή» ή «Sinful woman», όπου απαγγέλλει τον στίχο «Δάκρυ, λάδι και μύρο θα σμίξω μες στην κολυμπήθρα και θα πλυθώ και θα καθαριστώ και θα γλιτώσω από την ασωτία μου…».
• Πριν μερικά χρόνια ακούγατε αυτούς τους σπουδαίους και σήμερα είστε το «χρώμα» του τσέλου που ντύνει τις φωνές τους. Ποια είναι τα συναισθήματα;
Ευγνωμοσύνη και συγκίνηση βαθιά…
• Η συμμετοχή της Νάνας Μούσχουρη δίνει μια ιστορική διάσταση στο έργο. Πώς ήταν η αίσθηση να αποτελείς μέρος ενός Ensemble (Ethos) που συνοδεύει μια παγκόσμια φωνή σε ένα τόσο πνευματικό έργο;
Ήταν μια συγκλονιστική εμπειρία. Το να αποτελώ ιδρυτικό μέλος ενός ensemble που συνοδεύει μια παγκόσμια φωνή σε ένα τόσο πνευματικό έργο σημαίνει ότι υπήρχε έντονη αίσθηση ταπεινότητας αλλά και ενθουσιασμού. Οι ηχογραφήσεις έγιναν ζωντανά. Εκείνες τις στιγμές συνειδητοποιείς ότι συμμετέχεις σε κάτι που ξεπερνά τo ατομικό και γίνεται συλλογικό. Μια εμπειρία ταυτόχρονα προσωπική και παγκόσμια.
• Για να φτάσετε σήμερα να ηχογραφείτε στα Sierra Studios πλάι στη Νάνα Μούσχουρη, τον Γιώργο Νταλάρα, τη Χάρις Αλεξίου, τη Δήμητρα Γαλάνη, την Ελευθερία Αρβανιτάκη, την Τάνια Τσανακλίδου, την Ελένη Τσαλιγοπούλου και τη Μάρθα Φριντζήλα, όλα ξεκίνησαν από εκείνο το μισοσκονισμένο τσέλο που βγήκε από μια αποθήκη στη Ρόδο. Όταν το πρωτοπιάσατε στα χέρια σας, χωρίς καν καθηγητή να σας καθοδηγήσει, πιστέψατε έστω και για μια στιγμή ότι αυτό το όργανο θα γινόταν το “διαβατήριό” σας για μια διαδρομή που ξεκινά από το Μουσικό Σχολείο και φτάνει μέχρι το Μέγαρο Μουσικής και το Ηρώδειο;
Όχι σε καμία περίπτωση! Η διαδρομή αυτή ξεκίνησε από την αγάπη μου για τη μουσική και το πάθος μου να μάθω να παίζω βιολοντσέλο. Πάντα έβλεπα πιο ρομαντικά το ταξίδι αυτό χωρίς να ξέρω που θα με οδηγήσει. Όλα τα χρόνια μελέτης και αφοσίωσης στο πανεπιστήμιο αλλά και η μετέπειτα πορεία μου είναι ένα ταξίδι γεμάτο δημιουργία και έμπνευση. Και να που σήμερα αυτό το ταξίδι με φέρνει σε μέρη που δε θα φανταζόμουν ποτέ, με συνεργασίες που δε θα τολμούσα να ονειρευτώ! Νιώθω μεγάλη ευγνωμοσύνη για όλα…
• Ο Θωμάς Κωνσταντίνου είναι ο άνθρωπος που οραματίστηκε αυτή τη μουσική συνάντηση. Πόσο σημαντικό είναι για έναν μουσικό να βρίσκεται σε μια ομάδα (Ethos Ensemble) που του επιτρέπει να πειραματίζεται ανάμεσα στο βυζαντινό ηχόχρωμα και τη σύγχρονη μουσική;
Ναι, ο Θωμάς Κωνσταντίνου είναι ο εμπνευστής αυτού του τόσο σπουδαίου έργου και του Ethos Ensemble. Δεξιοτέχνης στο ούτι και το λαούτο, που γνωρίζει σε βάθος το σύνολο της ελληνικής μουσικής παράδοσης και ιδρυτικό μέλος των Τakim με πλήθος σημαντικών συνεργασιών με καταξιωμένους καλλιτέχνες. Είχα την τύχη να γνωρίσω τον Θωμά κατά τη διάρκεια των μεταπτυχιακών μου σπουδών στο πρόγραμμα «Εθνομουσικολογίας και Πολιτισμικής Ανθρωπολογίας». Νομίζω αυτό από μόνο του φανερώνει τις κοινές καλλιτεχνικές μας ανησυχίες για τον μουσικό πειραματισμό. Είναι εξαιρετικά σημαντικό και σπάνιο να σου δίνεται χώρος να πειραματίζεσαι μεταξύ του βυζαντινού ηχοχρώματος και της σύγχρονης μουσικής μέσα σε τόσο ανατρεπτικές μελοποιήσεις και ενορχηστρώσεις και σφραγίζοντάς τες με τον προσωπικό σου ήχο. Για αυτό και όταν κυκλοφόρησε το έργο ήμασταν όλοι ενθουσιασμένοι και απόλυτα ικανοποιημένοι με το αποτέλεσμα.
• Πώς προσεγγίζει ο Ρωμανός ο Μελωδός το Θείο Δράμα και τι θα ακούσει ο κόσμος σε αυτή τη δισκογραφική δουλειά με τη σύγχρονη προσέγγιση;
Ο Ρωμανός Μελωδός προσεγγίζει το θείο δράμα με τρόπο ποιητικό και αφηγηματικό. Στο άλμπουμ «Omnipresent» , «Aυτός που βρίσκεται παντού», ο κόσμος θα ακούσει ένα συνδυασμό βυζαντινής μελωδίας, αναγεννησιακού και μπαρόκ ήχου, σύγχρονης μουσικής και αφηγηματικού λόγου που ζωντανεύει τα κείμενα του Ρωμανού Μελωδού μέσα από ανατρεπτικές ενορχηστρώσεις και μελοποιήσεις.
• Το έργο ξεδιπλώνεται σε επτά πράξεις, ακολουθώντας την πορεία από την Είσοδο στα Ιεροσόλυμα έως την Ανάσταση. Πώς καταφέρατε να αποδώσετε αυτή τη μυσταγωγία στο στούντιο;
Η μυσταγωγία στο στούντιο αποδίδεται με το συνδυασμό πολλών στοιχείων όπως είναι η χρήση των οργάνων και των φωνών σε κάθε κομμάτι, η χρονική και η θεματική δομή, όπου ο ακροατής νιώθει ότι συμμετέχει στην πνευματική πορεία, και οι τεχνικές ηχογράφησης. Επιπλέον μέσω του συμβολισμού αλλά και της αίσθησης όπως για παράδειγμα η αναπαράσταση της Ανάστασης συμβολίζεται μέσω μιας μουσικής κορύφωσης με χορωδία και όργανα που κάνουν δυναμικά crescendos.
• Πώς αισθάνεστε που η πορεία σας αποτελεί πλέον παράδειγμα για τους σημερινούς μαθητές του Μουσικού Σχολείου Ρόδου; Είναι η επαρχία τελικά εμπόδιο ή αφετηρία για μεγάλα άλματα;
Κάθε άλλο παρά εμπόδιο θα έλεγα. Σίγουρα υπάρχουν μεγάλες ελλείψεις σε υποδομές και καθηγητές στα σχολεία της επαρχίας πράγμα που οδηγεί τα παιδιά σε στιγμές απογοήτευσης και ματαίωσης. Είναι σημαντικό στο σημείο αυτό να ευχαριστήσω το Ιδρυμα Σταματίου για την υποτροφία που συνέβαλε καθοριστικά στην πορεία μου. Ωστόσο, ως καθηγήτρια βιολοντσέλου πλέον σε μουσικά σχολεία της χώρας, παρατηρώ το φαινόμενο «μεγάλης πίστης και θέλησης». Αυτό σημαίνει ότι τα παιδιά που ζουν στην επαρχία θα προσπαθήσουν διπλά και τριπλά για να κάνουν τα όνειρά τους πραγματικότητα με όσα μέσα διαθέτουν. Η συμβουλή που έδωσα πρόσφατα σε μια τέτοια μαθήτρια βιολοντσέλου ήταν: «Να πιστεύεις στο άπιαστο!»
