Μίκα Παπασάββα: «Χαίρομαι που ζω στιγμές με παιδιά που μπορούν να μάθουν με τον δικό τους τρόπο»

Κυρία Παπα­σάββα, πώς προ­έ­κυψε η ενα­σχό­λησή σας με την ειδική αγωγή και τη στήριξη μαθητών με μαθη­σια­κές δυσκο­λίες;

Κατά τη διάρ­κεια της τελευ­ταίας μου χρονιάς στο πανε­πι­στή­μιο, στο τμήμα Φιλο­λο­γίας, η μητέρα μου με ενθάρ­ρυνε να διε­ρευ­νήσω τον τομέα της ειδικής αγωγής, ο οποίος, ακόμα και το 2012, βρι­σκό­ταν σε σχετικά πρώιμο στάδιο ανά­πτυ­ξης. Έτσι, απο­φά­σισα να παρα­κο­λου­θήσω μία σχετική ημερίδα που διορ­γα­νώ­θηκε εκείνη την περίοδο στο πανε­πι­στή­μιο. Μου προ­κά­λεσε ιδιαί­τερο ενδια­φέ­ρον το γεγονός ότι κάποια παιδιά μπο­ρού­σαν να μαθαί­νουν με δια­φο­ρε­τικό τρόπο, έξω από τις καθιε­ρω­μέ­νες διδα­κτι­κές μεθό­δους.

Η εμπει­ρία αυτή με ώθησε να ανα­ζη­τήσω το επόμενο βήμα μου, το μετα­πτυ­χιακό πρό­γραμμα που θα ακο­λου­θούσα. Με τη βοήθεια του γρα­φείου δια­σύν­δε­σης του Εθνικού και Καπο­δι­στρια­κού Πανε­πι­στη­μίου Αθηνών, όπου φοι­τούσα, αλλά και με τη σταθερή στήριξη των γονιών μου — τόσο οικο­νο­μική όσο και ψυχο­λο­γική — πήρα την απόφαση να συνε­χίσω τις σπουδές μου στο Ηνωμένο Βασί­λειο. Έτσι, εγγρά­φηκα στο μετα­πτυ­χιακό πρό­γραμμα στην Ειδική Αγωγή και Συνεκ­παί­δευση του Manchester Metropolitan University.

Μετά την από­κτηση του μετα­πτυ­χια­κού μου τίτλου και την πολύ­τιμη εμπει­ρία μου στη διδα­σκα­λία παιδιών με μαθη­σια­κές δυσκο­λίες, τόσο στην πρω­το­βάθ­μια όσο και στη δευ­τε­ρο­βάθ­μια εκπαί­δευση, απο­φά­σισα να προ­χω­ρήσω σε διδα­κτο­ρι­κές σπουδές. Καθο­ρι­στική σε αυτή την απόφαση στάθηκε και η υπο­στή­ριξη του αεί­μνη­στου Βασίλη Μανέττα, εγκε­κρι­μέ­νου εκπαι­δευ­τι­κού και πνευ­μα­τι­κού μου πατέρα, του οποίου η συμβολή υπήρξε ανε­κτί­μητη. Έτσι, τον Νοέμ­βριο του 2021, ξεκί­νησα τη διδα­κτο­ρική μου δια­τριβή στο Πανε­πι­στή­μιο Αιγαίου, υπό την επί­βλεψη της κ. Κατε­ρί­νας Φραντζή, με θέμα: «Μοντέλα συνεκ­παί­δευ­σης παιδιών με και χωρίς μαθη­σια­κές δυσκο­λίες στα γλωσ­σικά μαθή­ματα σε γυμνά­σια γενικής αγωγής στον νομό Δωδε­κα­νή­σου».

Η έρευνά μου βρί­σκε­ται πλέον στο τελικό της στάδιο. Σε όλο αυτό το επι­στη­μο­νικό και προ­σω­πικό ταξίδι, συνο­δοι­πό­ροι μου είναι οι γονείς μου, ο σύζυγός μου και τα παιδιά μου, οι οποίοι με στη­ρί­ζουν και με ενθαρ­ρύ­νουν σε κάθε μου βήμα.

Πόσο σημα­ντική θεω­ρείτε την ύπαρξη της παράλ­λη­λης στή­ρι­ξης μέσα στη σχολική τάξη;

Η ύπαρξη της παράλ­λη­λης στή­ρι­ξης μέσα στη σχολική τάξη είναι εξαι­ρε­τικά σημα­ντική, ειδικά σε ένα εκπαι­δευ­τικό σύστημα που επι­διώ­κει την ένταξη και τη συνεκ­παί­δευση όλων των μαθητών, ανε­ξαρ­τή­τως των ιδιαί­τε­ρων μαθη­σια­κών ή ανα­πτυ­ξια­κών τους αναγκών. Η παρου­σία εκπαι­δευ­τι­κού παράλ­λη­λης στή­ρι­ξης τόσο στην πρω­το­βάθ­μια όσο και στη δευ­τε­ρο­βάθ­μια εκπαί­δευση δια­σφα­λί­ζει την ισότιμη συμ­με­τοχή των μαθητών με ειδικές ανάγκες ή δυσκο­λίες στο μαθη­σιακό περι­βάλ­λον, ενι­σχύει τη δια­φο­ρο­ποί­ηση της διδα­σκα­λίας, προ­σφέ­ρο­ντας εξα­το­μι­κευ­μέ­νες παρεμ­βά­σεις και στρα­τη­γι­κές που ευνοούν την κατα­νό­ηση και την πρόοδο του μαθητή, υπο­στη­ρί­ζει τον/την δάσκαλο/α της τάξης, καθώς διευ­κο­λύ­νει τη δια­χεί­ριση της ετε­ρο­γέ­νειας του μαθη­τι­κού πλη­θυ­σμού. Ακόμα βοηθάει στην καλ­λιέρ­γεια θετικού κλί­μα­τος απο­δο­χής και συμπε­ρί­λη­ψης, βοη­θώ­ντας όλους τους μαθητές να μάθουν να σέβο­νται και να συνερ­γά­ζο­νται με τη δια­φο­ρε­τι­κό­τητα και προ­λαμ­βά­νει τη σχολική απο­τυ­χία και τον κοι­νω­νικό απο­κλει­σμό, δίνο­ντας ευκαι­ρίες προ­σω­πι­κής και ακα­δη­μαϊ­κής ανά­πτυ­ξης.

Ποια είναι τα βασικά οφέλη για τα παιδιά που έχουν πρό­σβαση σε ποιο­τική παράλ­ληλη στήριξη;

Η ποιο­τική παράλ­ληλη στήριξη μπορεί να προ­σφέ­ρει στα παιδιά πολλά και σημα­ντικά οφέλη, με τρόπο απλό και ουσια­στικό. Πρώτα απ’ όλα, βοηθά τα παιδιά να μαθαί­νουν καλύ­τερα, γιατί ο εκπαι­δευ­τι­κός που τα στη­ρί­ζει τους εξηγεί με τρόπο που κατα­λα­βαί­νουν και προ­σαρ­μό­ζει το μάθημα στις δικές τους ανάγκες. Έτσι, το παιδί σιγά-σιγά αρχίζει να κατα­νοεί καλύ­τερα το σχολικό περιε­χό­μενο, να συμ­με­τέ­χει πιο ενεργά και να νιώθει πως μπορεί να τα κατα­φέ­ρει. Επι­πλέον, ενι­σχύ­ε­ται η αυτο­πε­ποί­θησή του. Όταν ένα παιδί βλέπει ότι κατα­φέρ­νει πράγ­ματα, ότι κάποιος το στη­ρί­ζει και το πιστεύει, νιώθει πιο σίγουρο για τον εαυτό του. Αυτό έχει μεγάλη σημασία, γιατί το βοηθά να θέλει να προ­σπα­θή­σει περισ­σό­τερο και να μην εγκα­τα­λεί­πει εύκολα. Ένα άλλο πολύ σημα­ντικό όφελος είναι ότι με τη βοήθεια της παράλ­λη­λης στή­ρι­ξης, το παιδί μπορεί να εντα­χθεί καλύ­τερα στην ομάδα της τάξης, να κάνει φίλους και να νιώθει πως ανήκει. Αυτό το προ­στα­τεύει από το να απο­μο­νω­θεί ή να αισθαν­θεί δια­φο­ρε­τικό με αρνη­τικό τρόπο. Τέλος, όταν υπάρχει σταθερή και σωστή υπο­στή­ριξη, το παιδί μαθαί­νει όχι μόνο τα μαθή­ματα, αλλά και πώς να οργα­νώ­νει τη σκέψη και τη συμπε­ρι­φορά του, κάτι που του είναι χρήσιμο και αργό­τερα στη ζωή του.

Η παρου­σία της παράλ­λη­λης στή­ρι­ξης δεν ωφελεί μόνο το παιδί που τη δέχεται, αλλά έχει θετική επί­δραση και στον δάσκαλο και στους συμ­μα­θη­τές του. Από την πλευρά του δασκά­λου, η παράλ­ληλη στήριξη λει­τουρ­γεί σαν πολύ­τιμη βοήθεια μέσα στην τάξη. Ο εκπαι­δευ­τι­κός της τάξης δεν είναι μόνος του στην προ­σπά­θεια να καλύψει τις ανάγκες όλων των παιδιών. Έχει δίπλα του έναν συνερ­γάτη που μπορεί να υπο­στη­ρί­ξει πιο στο­χευ­μένα το παιδί που δυσκο­λεύ­ε­ται, χωρίς αυτό να σημαί­νει ότι απο­μο­νώ­νε­ται. Έτσι, ο δάσκα­λος μπορεί να οργα­νώ­σει καλύ­τερα το μάθημα, να δια­τη­ρή­σει την ισορ­ρο­πία στην τάξη και να αφιε­ρώ­σει χρόνο σε όλα τα παιδιά. Από την πλευρά των συμ­μα­θη­τών, η σωστά οργα­νω­μένη παράλ­ληλη στήριξη βοηθά στην καλ­λιέρ­γεια ενσυ­ναί­σθη­σης, σεβα­σμού και απο­δο­χής της δια­φο­ρε­τι­κό­τη­τας. Τα παιδιά βλέπουν πως όλοι μπορούν να συμ­με­τέ­χουν στο μάθημα, με τον δικό τους τρόπο, και πως η στήριξη δεν είναι προ­νό­μιο, αλλά μία φυσική και δίκαιη δια­δι­κα­σία. Μαθαί­νουν ότι η δια­φο­ρε­τι­κό­τητα δεν είναι κάτι που πρέπει να φοβό­μα­στε ή να απο­φεύ­γουμε, αλλά κάτι που μπο­ρούμε να κατα­νο­ούμε και να αγκα­λιά­ζουμε. Με λίγα λόγια, η παράλ­ληλη στήριξη, όταν γίνεται σωστά, κάνει την τάξη πιο δίκαιη, πιο ανθρώ­πινη και πιο απο­τε­λε­σμα­τική για όλους.

Ποιες είναι οι συνέ­πειες όταν ένα παιδί με μαθη­σια­κές δυσκο­λίες δεν λαμ­βά­νει την ανα­γκαία υπο­στή­ριξη;

Όταν ένα παιδί με μαθη­σια­κές δυσκο­λίες δεν λαμ­βά­νει την υπο­στή­ριξη που χρειά­ζε­ται, αυτό μπορεί να έχει σοβαρές συνέ­πειες τόσο στη σχολική του ζωή όσο και στην ψυχο­λο­γική του κατά­σταση. Πρώτα απ’ όλα, δυσκο­λεύ­ε­ται να παρα­κο­λου­θή­σει το μάθημα. Όταν οι ανάγκες του δεν καλύ­πτο­νται, αρχίζει να χάνεται, να μην κατα­λα­βαί­νει τι του ζητούν και να μένει πίσω. Αυτό φέρνει απο­γο­ή­τευση και πολύ συχνά το παιδί σταματά να προ­σπα­θεί, γιατί νιώθει ότι έτσι κι αλλιώς δεν θα τα κατα­φέ­ρει. Αυτό μπορεί να επη­ρε­ά­σει και την εικόνα που έχει για τον εαυτό του. Ένα παιδί που βλέπει συνεχώς ότι υστερεί σε σχέση με τους συμ­μα­θη­τές του, αρχίζει να πιστεύει ότι δεν αξίζει ή ότι είναι “κακός μαθητής”. Αυτή η χαμηλή αυτο­ε­κτί­μηση το ακο­λου­θεί συχνά και εκτός σχο­λείου και μπορεί να επη­ρε­ά­σει τη διάθεσή του, τη συμπε­ρι­φορά του, ακόμα και τις σχέσεις του με τους άλλους. Επι­πλέον, μπορεί να παρου­σιά­σει προ­βλή­ματα συμπε­ρι­φο­ράς. Πολλές φορές, όταν ένα παιδί δεν μπορεί να εκφρά­σει με λόγια τη δυσκο­λία του, το κάνει με τρόπο αρνη­τικό – είτε με ξεσπά­σματα, είτε με άρνηση να συμ­με­τέ­χει, είτε ακόμα και με απο­μό­νωση. Μακρο­πρό­θε­σμα, η έλλειψη στή­ρι­ξης μπορεί να οδη­γή­σει σε σχολική απο­τυ­χία, εγκα­τά­λειψη του σχο­λείου ή και κοι­νω­νικό απο­κλει­σμό. Όλα αυτά θα μπο­ρού­σαν να είχαν απο­φευ­χθεί, αν το παιδί είχε την ευκαι­ρία να στη­ρι­χθεί σωστά και έγκαιρα.

Τι θεω­ρείτε πως πρέπει να αλλάξει ή να ενι­σχυ­θεί στο σύστημα ώστε να καλύ­πτο­νται απο­τε­λε­σμα­τικά οι ανάγκες παράλ­λη­λης στή­ρι­ξης;

Για να καλύ­πτο­νται πραγ­μα­τικά και ουσια­στικά οι ανάγκες παράλ­λη­λης στή­ρι­ξης, χρειά­ζο­νται αρκετές βελ­τιώ­σεις και ενι­σχύ­σεις στο εκπαι­δευ­τικό μας σύστημα. Πρώτα απ’ όλα, πρέπει να γίνο­νται έγκαιρα και σωστά οι δια­γνώ­σεις. Πολλά παιδιά περνούν μήνες ή και χρόνια χωρίς επίσημη ανα­γνώ­ριση των δυσκο­λιών τους, επειδή καθυ­στε­ρούν οι δια­δι­κα­σίες στα ΚΕΔΑΣΥ (πρώην ΚΕΔΔΥ). Αυτό σημαί­νει ότι χάνεται πολύ­τι­μος χρόνος και τα παιδιά μένουν χωρίς υπο­στή­ριξη εκεί που τη χρειά­ζο­νται περισ­σό­τερο. .Υπάρ­χουν περι­πτώ­σεις παιδιών που περι­μέ­νουν πάνω από έναν χρόνο, ώστε να περά­σουν από αξιο­λό­γηση. Έπειτα, χρειά­ζε­ται να υπάρχει στα­θε­ρό­τητα στο προ­σω­πικό της παράλ­λη­λης στή­ρι­ξης. Δεν γίνεται κάθε χρόνο τα παιδιά να αλλά­ζουν πρόσωπο και να ξεκι­νούν από την αρχή τη σχέση τους με έναν νέο δάσκαλο. Είναι βασικό να υπάρχει συνέ­χεια, εμπι­στο­σύνη και σωστή συνερ­γα­σία ανάμεσα στο παιδί, την οικο­γέ­νεια και τον εκπαι­δευ­τικό. Ακόμα, είναι σημα­ντικό να ενι­σχυ­θεί η επι­μόρ­φωση όλων των εκπαι­δευ­τι­κών, όχι μόνο αυτών της ειδικής αγωγής. Επι­πλέον, το κράτος πρέπει να χρη­μα­το­δο­τεί και να στε­λε­χώ­νει σωστά τα σχολεία. Δεν αρκεί να εγκρί­νε­ται μία θέση παράλ­λη­λης στή­ρι­ξης· πρέπει να καλύ­πτε­ται άμεσα και πλήρως, και να προ­σφέ­ρο­νται κατάλ­ληλα εργα­λεία, υπο­δο­μές και χρόνος συνερ­γα­σίας. Τέλος, πρέπει να αλλάξει και η νοο­τρο­πία γύρω από την ειδική αγωγή. Δεν είναι λύση ανάγκης ή εξαί­ρεση· είναι δικαί­ωμα του παιδιού και βασικό κομμάτι μίας σχο­λι­κής κοι­νό­τη­τας που σέβεται και αγκα­λιά­ζει τη δια­φο­ρε­τι­κό­τητα.

Τα παιδιά σήμερα έχουν πολ­λα­πλά ερε­θί­σματα λόγω της τεχνο­λο­γίας. Πόσο έχει επη­ρε­ά­σει αυτό τη συμ­με­τοχή τους στα μαθή­ματα του σχο­λείου;

Η τεχνο­λο­γία έχει φέρει πολλά ερε­θί­σματα στη ζωή των παιδιών — περισ­σό­τερα από κάθε άλλη εποχή — και αυτό έχει επη­ρε­ά­σει σημα­ντικά τον τρόπο που συμ­με­τέ­χουν στο σχολείο. Από τη μία πλευρά, τα παιδιά έχουν εξοι­κειω­θεί με εικόνες, ήχους, κίνηση και γρήγορη εναλ­λαγή πλη­ρο­φο­ριών. Έτσι, όταν έρχο­νται σε μία τάξη που βασί­ζε­ται κυρίως στον παρα­δο­σιακό τρόπο διδα­σκα­λίας, συχνά δυσκο­λεύ­ο­νται να συγκε­ντρω­θούν. Το μάθημα τους φαί­νε­ται “αργό”, “βαρετό” ή χωρίς νόημα σε σχέση με τα ερε­θί­σματα που δέχο­νται εκτός σχο­λείου. Αυτό οδηγεί πολλές φορές σε μειω­μένη συμ­με­τοχή, έλλειψη ενδια­φέ­ρο­ντος και εύκολη από­σπαση προ­σο­χής. Από την άλλη πλευρά όμως, η τεχνο­λο­γία μπορεί να γίνει και σύμ­μα­χος, αν αξιο­ποι­η­θεί σωστά. Όταν ο δάσκα­λος εντάσ­σει στο μάθημα δια­δρα­στικά μέσα, βίντεο, εφαρ­μο­γές ή παι­χνί­δια γνώσης, τότε τα παιδιά δεί­χνουν πολύ μεγα­λύ­τερο ενδια­φέ­ρον και συμ­με­τέ­χουν πιο ενεργά. Είναι σημα­ντικό να κατα­λά­βουμε ότι τα παιδιά σήμερα μαθαί­νουν αλλιώς, όχι λιγό­τερο. Άρα, το θέμα δεν είναι να “κόψουμε” την τεχνο­λο­γία, αλλά να βρούμε τρόπους να τη χρη­σι­μο­ποι­ή­σουμε δημιουρ­γικά μέσα στην τάξη, έτσι ώστε να “μιλάμε” στη γλώσσα των παιδιών και να κρατάμε ζωντανή τη σύνδεσή τους με τη μάθηση.

Πώς μπορεί ένας εκπαι­δευ­τι­κός να αξιο­ποι­ή­σει την τεχνο­λο­γία δημιουρ­γικά για να ενι­σχύ­σει το ενδια­φέ­ρον των μαθητών;

Ένας εκπαι­δευ­τι­κός μπορεί να αξιο­ποι­ή­σει την τεχνο­λο­γία με πολύ δημιουρ­γι­κούς και απλούς τρόπους, ώστε να κάνει το μάθημα πιο ζωντανό και ελκυ­στικό για τους μαθητές. Αρχικά, μπορεί να χρη­σι­μο­ποι­ή­σει δια­δρα­στικά εργα­λεία όπως παρου­σιά­σεις με εικόνες, βίντεο, ή σύντομα κινού­μενα σχέδια που εξηγούν δύσκο­λες έννοιες. Τα παιδιά αντα­πο­κρί­νο­νται θετικά όταν η πλη­ρο­φο­ρία συνο­δεύ­ε­ται από εικόνα και ήχο, γιατί αυτό τους τραβά την προσοχή και βοηθά την κατα­νό­ηση. Επίσης, μπορεί να εντάξει εκπαι­δευ­τικά παι­χνί­δια και κουΐζ μέσω εφαρ­μο­γών όπως το Kahoot ή το Quizizz. Οι μαθητές συμ­με­τέ­χουν με ενθου­σια­σμό, καθώς νιώθουν ότι παίζουν, ενώ στην πραγ­μα­τι­κό­τητα μαθαί­νουν. Αυτή η μορφή «παι­χνι­δο­ποί­η­σης» του μαθή­μα­τος τους κρατά ενερ­γούς και δεκτι­κούς. Η χρήση tablet ή υπο­λο­γι­στών για ομα­δι­κές εργα­σίες είναι άλλη μία καλή ιδέα. Τα παιδιά μπορούν να συνερ­γα­στούν για να κάνουν μία ψηφιακή παρου­σί­αση, ένα μικρό βίντεο ή να ψάξουν πλη­ρο­φο­ρίες για ένα θέμα. Με αυτόν τον τρόπο μαθαί­νουν και να χρη­σι­μο­ποιούν την τεχνο­λο­γία υπεύ­θυνα και με σκοπό. Ο εκπαι­δευ­τι­κός μπορεί επίσης να φτιάξει ηλε­κτρο­νι­κές τάξεις (π.χ. μέσω του Google Classroom), όπου οι μαθητές μπορούν να βρί­σκουν υλικό, να υπο­βάλ­λουν εργα­σίες ή να αλλη­λε­πι­δρούν και από το σπίτι. Αυτό ενι­σχύει και τη συνέ­χεια της μάθησης πέρα από το σχολείο. Τέλος, σημα­ντικό είναι ο δάσκα­λος να ενθαρ­ρύ­νει τους μαθητές να δημιουρ­γούν με την τεχνο­λο­γία: να γράφουν ιστο­ρίες, να ηχο­γρα­φούν τις φωνές τους, να φτιά­χνουν κόμικς, αφίσες ή ακόμα και μικρές εφαρ­μο­γές. Όταν τα παιδιά είναι δημιουρ­γοί και όχι απλοί χρήστες, νιώθουν περή­φανα και ενθου­σιά­ζο­νται με τη μάθηση.

Όλες αυτές οι πρα­κτι­κές που σας περιέ­γραψα, για μένα πριν μπω στη σχολική τάξη, ήταν απλώς θεωρίες πάνω στο χαρτί. Ωστόσο, με μεγάλη χαρά δια­πί­στωσα πως πράγ­ματι εφαρ­μό­ζο­νται — και μάλιστα με επι­τυ­χία — σε δημόσια σχολεία του νησιού μας. Στο σχολείο όπου εργά­ζο­μαι φέτος, το 2ο Πει­ρα­μα­τικό Γυμνά­σιο Ρόδου, ως ανα­πλη­ρώ­τρια φιλό­λο­γος ειδικής αγωγής στο τμήμα ένταξης και μέλος της Ε.Δ.Υ. (Ειδικής Διε­πι­στη­μο­νι­κής Υπο­στη­ρι­κτι­κής Ομάδας), κατά τη διάρ­κεια όλων των γλωσ­σι­κών μαθη­μά­των — είτε στο τμήμα ένταξης είτε στη γενική τάξη — εφαρ­μό­ζο­νται δια­φο­ρο­ποι­η­μέ­νες διδα­κτι­κές μέθοδοι, με στόχο την ουσια­στική συμ­με­τοχή όλων των μαθητών.

Μερικά παρα­δείγ­ματα είναι η δημιουρ­γία ψηφια­κών “escape rooms” από εκπαι­δευ­τι­κούς της γενικής αγωγής στο μάθημα των Αρχαίων Ελλη­νι­κών και της Ιστο­ρίας. Σε αυτά τα μαθή­ματα, τα παιδιά με και χωρίς μαθη­σια­κές δυσκο­λίες χωρί­ζο­νταν σε ομάδες και είχαν ως στόχο την «από­δραση» από το ψηφιακό δωμάτιο μέσα από την επίλυση γρίφων σχε­τι­κών με το εκά­στοτε γνω­στικό αντι­κεί­μενο. Μία ακόμη ευρη­μα­τική τεχνική που εφαρ­μό­στηκε με επι­τυ­χία είναι η προ­σαρ­μογή γνωστών παι­χνι­διών, όπως το Ρουκ Ζουκ, το Ταμπού και η σκυ­τα­λο­δρο­μία, για την εξά­σκηση σε γραμ­μα­τικά και λεξι­λο­γικά φαι­νό­μενα στο πλαίσιο των γλωσ­σι­κών μαθη­μά­των. Μέσα από το παι­χνίδι, οι μαθητές συμ­με­τεί­χαν ενεργά, συνερ­γά­στη­καν και δια­σκέ­δα­σαν μαθαί­νο­ντας. Παράλ­ληλα, το σχολείο συμ­με­τέ­χει σε πολλές εκπαι­δευ­τι­κές δράσεις που προ­ά­γουν την αποδοχή και τη δια­φο­ρε­τι­κό­τητα. Ενδει­κτικά αναφέρω τη συμ­με­τοχή μας στην εκδή­λωση «Το Μονο­πάτι του Αυτι­σμού» σε συνερ­γα­σία με το 5ο Γυμνά­σιο Ρόδου, τον εορ­τα­σμό της Παγκό­σμιας Ημέρας Μαθη­μα­τι­κών, καθώς και δράσεις αφιε­ρω­μέ­νες σε παγκό­σμιες ημέρες, όπως η Παγκό­σμια Ημέρα Παι­δι­κού Βιβλίου και η Παγκό­σμια Ημέρα για τα Αδέ­σποτα Ζώα. Όλα τα παρα­πάνω πραγ­μα­το­ποιού­νται χάρη στην ουσια­στική υπο­στή­ριξη της διεύ­θυν­σης του σχο­λείου και τη συνερ­γα­σία όλου του εκπαι­δευ­τι­κού προ­σω­πι­κού, που αγκα­λιά­ζει με συνέ­πεια και πίστη την και­νο­το­μία, τη συμπε­ρί­ληψη και τη δημιουρ­γι­κό­τητα.

Η διδα­κτο­ρική σας δια­τριβή επι­κε­ντρώ­νε­ται στη συνεκ­παί­δευση παιδιών με μαθη­σια­κές δυσκο­λίες σε γυμνά­σια γενικής αγωγής με εστίαση στα Δωδε­κά­νησα. Ποιες είναι οι βασικές πρώτες δια­πι­στώ­σεις σας;

Από τα απο­τε­λέ­σματα της παρού­σας έρευνας, η οποία σε αυτήν της τη φάση εστιά­ζει στον νομό Δωδε­κα­νή­σου, φαί­νε­ται πως η συνεκ­παί­δευση παιδιών με και χωρίς μαθη­σια­κές δυσκο­λίες, σε γλωσ­σικά μαθή­ματα, μέσα στη γενική τάξη γυμνα­σίων της Δωδε­κα­νή­σου είναι πραγ­μα­τι­κό­τητα. Το μεγα­λύ­τερο μέρος του εκπαι­δευ­τι­κού προ­σω­πι­κού, τόσο οι διευ­θυ­ντές και οι διευ­θύ­ντριες, όσο και οι εκπαι­δευ­τι­κοί, φαί­νε­ται να έχουν εξει­δί­κευση στην ειδική αγωγή, είτε με μετα­πτυ­χιακό τίτλο, είτε με εξει­δι­κευ­μένο/α σεμι­νά­ριο/α, με απο­τέ­λε­σμα, τις περισ­σό­τε­ρες φορές, να αντα­πε­ξέρ­χο­νται στις ανάγκες των μαθητών και μαθη­τριών με μαθη­σια­κές δυσκο­λίες. Από τις απα­ντή­σεις τους τονί­ζε­ται πως η συνύ­παρξη των μαθητών και μαθη­τριών με και χωρίς μαθη­σια­κές δυσκο­λίες, εντός και εκτός τάξης, είναι αρμο­νική και χωρίς ιδιαί­τερα προ­βλή­ματα. Βεβαίως, επη­ρε­ά­ζε­ται ο τρόπος διδα­σκα­λίας τους και το μεγα­λύ­τερο μέρος των εκπαι­δευ­τι­κών τονίζει τη χρήση δια­φο­ρο­ποι­η­μέ­νων πρα­κτι­κών κατά τη διάρ­κεια του μαθή­μα­τος, όπως χρήση πολυ­τρο­πι­κών κει­μέ­νων, αξιο­ποί­ηση ΤΠΕ, όπως για παρά­δειγμα προ­βο­λέα ή ηλε­κτρο­νι­κού υπο­λο­γι­στή, αλλά και δια­μόρ­φωση του τρόπου εξέ­τα­σης, όπως για παρά­δειγμα με χρήση ερω­τή­σεων κλει­στού τύπου, σωστού- λάθους και πολ­λα­πλής επι­λο­γής.

Ιδιαί­τερη έμφαση δίνεται στη συνερ­γα­σία μεταξύ των εκπαι­δευ­τι­κών γενικής και ειδικής αγωγής. Σε γενικές γραμμές, η συνερ­γα­σία τους φαί­νε­ται επι­τυ­χη­μένη, όμως συχνά δεν είναι ξεκά­θαρα τα όρια δράσης και δικαιο­δο­σίας του/της καθενός/μιάς. Σε πολλές συνε­ντεύ­ξεις υπήρχε προ­βλη­μα­τι­σμός για το πώς θα πρέπει να βαθ­μο­λο­γού­νται οι μαθητές και οι μαθή­τριες με μαθη­σια­κές δυσκο­λίες. Έτσι, δεν είναι ξεκά­θαρο από τις σχε­τι­κές οδηγίες ποιος/α εκπαι­δευ­τι­κός βαθ­μο­λο­γεί τον μαθητή ή τη μαθή­τρια, ο/η οποίος/α παρα­κο­λου­θεί κάποιο από τα γλωσ­σικά μαθή­ματα στο τμήμα ένταξης. Στις περισ­σό­τε­ρες απα­ντή­σεις εκπαι­δευ­τι­κών, τόσο γενικής όσο και ειδικής αγωγής, φαί­νε­ται πως για την επί­τευξη της συνεκ­παί­δευ­σης κατά τη διάρ­κεια των γλωσ­σι­κών μαθη­μά­των είναι απα­ραί­τη­τος ο σχε­δια­σμός του μαθή­μα­τος από κοινού. Έτσι, μπορεί, για παρά­δειγμα, να σχε­δια­στεί ο «σκε­λε­τός» του μαθή­μα­τος από τον/την εκπαι­δευ­τικό γενικής αγωγής και στη συνέ­χεια να προ­σαρ­μό­ζε­ται και για τις ανάγκες των μαθητών και μαθη­τριών με μαθη­σια­κές δυσκο­λίες από τον/την εκπαι­δευ­τικό ειδικής αγωγής. Αρκετοί/ες από τους/τις εκπαι­δευ­τι­κούς ανέ­φε­ραν τις δυσκο­λίες που αντι­με­τω­πί­ζουν κάθε χρόνο αφού οι συνά­δελ­φοι με τους/τις οποίους/ες θα πρέπει να συνερ­γά­ζο­νται δεν παρα­μέ­νουν οι ίδιοι/ες λόγω μετα­θέ­σεων/απο­σπά­σεων/μετα­κι­νή­σεων. Αξιο­ση­μεί­ωτη ήταν η έλλειψη υλι­κο­τε­χνι­κής υπο­δο­μής.

Όσον αφορά στην οπτική των διευ­θυ­ντών/τριών των γυμνα­σίων γενικής αγωγής, υπο­στη­ρί­χθηκε ότι οι διευ­θυ­ντές και οι διευ­θύ­ντριες προ­ω­θούν τη συνεκ­παί­δευση κατά τη διάρ­κεια των γλωσ­σι­κών αλλά και άλλων μαθη­μά­των. Σύμφωνα με τις θέσεις τους, είναι ιδιαί­τερα υπο­στη­ρι­κτι­κοί/ες, τόσο με το προ­σω­πικό όσο και με τους μαθητές και τις μαθή­τριες. Επίσης, υπο­γράμ­μι­σαν πως κατα­φέρ­νουν πολλές φορές το «αδύνατο», αφού έλλειψη προ­σω­πι­κού, έλλειψη χώρου αλλά και υλι­κο­τε­χνι­κής υπο­δο­μής μπορεί να υπάρξει σε κάθε φάση του σχο­λι­κού έτους. Ωστόσο, κατέ­δει­ξαν πως η σωστή δια­χεί­ριση των προ­βλη­μά­των οδηγεί σε μεγάλο βαθμό στην επί­τευξη του στόχου, στη συνεκ­παί­δευση, τόσο για τους μαθητές και τις μαθή­τριες, όσο και για το εκπαι­δευ­τικό προ­σω­πικό.

Ποια μοντέλα συνεκ­παί­δευ­σης θεω­ρείτε πιο απο­τε­λε­σμα­τικά στην πράξη;

Με τον και­νούρ­γιο νόμο που αφορά στη συνεκ­παί­δευση, ο εκπαι­δευ­τι­κός ειδικής αγωγής του τμή­μα­τος ένταξης πρέπει τις περισ­σό­τε­ρες φορές να βρί­σκε­ται μέσα στη γενική τάξη και να βοηθά τα παιδιά με ειδικές μαθη­σια­κές δυσκο­λίες κατά τη διάρ­κεια του μαθή­μα­τος. Αυτό δεν είναι πανά­κεια, δεν είναι πάντα εφικτό αλλά ούτε και ακα­τόρ­θωτο. Χρειά­ζε­ται άψογη συνερ­γα­σία και σύμπνοια μεταξύ των εκπαι­δευ­τι­κών γενικής και ειδικής αγωγής. Αυτό φυσικά εξαρ­τά­ται από το είδος των μαθη­σια­κών δυσκο­λιών κάθε φορά.

Ποιο μήνυμα θα στέλ­νατε στους γονείς που ανη­συ­χούν για την εκπαι­δευ­τική πορεία του παιδιού τους;

Επειδή είμαι και εγώ μαμά δύο αγοριών, ξέρω πως οι γονείς ποτέ δεν παύουν να ανη­συ­χούν από το πιο ασή­μα­ντο έως το πιο σημα­ντικό που συμ­βαί­νει στα παιδιά τους. Θέλω να τους πω να εμπι­στεύ­ο­νται το ένστι­κτό τους, να συμ­βου­λεύ­ο­νται τους ειδι­κούς και να γίνο­νται αρωγοί μαζί τους για αυτό που είναι καλύ­τερο για τα παιδιά τους χωρίς να ντρέ­πο­νται για οτι­δή­ποτε δια­φο­ρε­τικό μπορεί να έχει το παιδί τους.

Ποια είναι η μεγα­λύ­τερη χαρά ή επι­τυ­χία που έχετε βιώσει μέχρι σήμερα στη δια­δρομή σας ως εκπαι­δευ­τι­κός;

Όταν μου έλεγαν ότι το να είσαι εκπαι­δευ­τι­κός είναι λει­τούρ­γημα δεν κατα­λά­βαινα τι εννο­ού­σαν. Όταν μπεις στη σχολική τάξη και μπορείς να βοη­θή­σεις ένα παιδί να κατα­κτή­σει το οτι­δή­ποτε, ακόμα και να ξεπε­ρά­σει μία δυσκο­λία που σε κάποιον φαί­νε­ται μικρή, είναι το ωραιό­τερο συναί­σθημα γιατί αισθά­νε­σαι υπε­ρή­φα­νος γι’ αυτό το παιδί που προ­σπά­θησε και με τον δικό του τρόπο το κατά­φερε. Χαί­ρο­μαι φέτος που από τη θέση μου στο σχολείο έχω τη δυνα­τό­τητα να ζω τέτοιες στιγμές καθη­με­ρινά, με παιδιά που είναι δια­φο­ρε­τικά και μπορούν να μάθουν με τον δικό τους τρόπο.