Δέσποινα Σπανού: Η καταξιωμένη τσελίστρια από τη Ρόδο που ξεκίνησε με τσέλο δανεικό, αλλά δεν έκανε εκπτώσεις στα όνειρά της

Δέσποινα θέλω να ξεκι­νή­σουμε τη συνέ­ντευξη από την πρώτη σου επαφή με το βιο­λον­τσέλο. Πότε και πώς έγινε;

Πρέπει να ήμουν στην γ’ γυμνα­σίου – α’ λυκείου, όταν είδα για πρώτη φορά πώς μοιάζει το βιο­λον­τσέλο. Ο καθη­γη­τής της παρα­δο­σια­κής ορχή­στρας του σχο­λείου αν θυμάμαι καλά, είχε βγάλει από την αποθήκη τα δύο όργανα που είχε το σχολείο, γιατί χρεια­ζό­ταν κάποιον να «κρατάει ένα ίσο» ή αλλιώς ισο­κρά­τημα για τις ανάγκες της ορχή­στρας. Το ισο­κρά­τημα είναι ένας όρος που χρη­σι­μο­ποιεί­ται κυρίως στη βυζα­ντινή μουσική για να περι­γρά­ψει τη συνο­δεία της μελω­δίας με μια νότα συνεχή που συνήθως είναι η τονική. Κάτι δηλαδή πολύ απλό. Συνή­θιζε να χρη­σι­μο­ποιεί το τσέλο και στα μαθή­ματα βυζα­ντι­νής που μας δίδασκε στην τάξη και έτσι κάποια στιγμή απο­φά­σισα να του ζητήσω να παίξω και εγώ αυτό το όργανο. Εκείνος μου απά­ντησε θετικά προ­σκα­λώ­ντας με να αναλάβω παράλ­ληλα το ρόλο του ισο­κρα­τή­μα­τος στην παρα­δο­σιακή ορχή­στρα. Φυσικά δε χρειά­στηκε να το σκεφτώ πολύ, δέχτηκα αμέσως.

Και ήταν έρωτας με την πρώτη ματιά ή μάλλον με την πρώτη δοξαριά;

Ναι, έτσι φαί­νε­ται. Με την πρώτη ματιά, την πρώτη δοξαριά και το πρώτο άκουσμα αυτού του ήχου, που είναι τόσο κοντι­νός στην ανθρώ­πινη φωνή. Δεν είναι τυχαίο μάλιστα ότι ο Μάνος Χατζι­δά­κις είχε παρο­μοιά­σει τη φωνή της Βίκυς Μοσχο­λιού με βιο­λον­τσέλο. Ωστόσο, μπορώ να πω ότι τον ενθου­σια­σμό μου αντι­στάθ­μιζε η ενσυ­ναί­σθηση. Κατα­λά­βαινα ότι αυτό το όργανο δεν ήταν εύκολο στο χει­ρι­σμό. Πόσω μάλλον όταν δεν υπάρχει κάποιος να σε καθο­δη­γή­σει.

Η δια­δρομή από την πρώτη επαφή μέχρι το Τμήμα μου­σι­κών σπουδών του Ιονίου Πανε­πι­στη­μίου τι περι­λαμ­βά­νει;

Μετά την πρό­σκληση για τη συμ­με­τοχή μου στην παρα­δο­σιακή ορχή­στρα, θυμάμαι να περνάω τις ώρες μου σε πρόβες παί­ζο­ντας μονάχα ισο­κρα­τή­ματα και δια­βά­ζο­ντας τις νότες σε σύστημα ABC ή ακόμα και στην παρα­ση­μα­ντική, τη σημειο­γρα­φία δηλαδή της βυζα­ντι­νής μου­σι­κής. Σίγουρα αυτός είναι ένας ανορ­θό­δο­ξος τρόπος να δια­βά­σει κανείς τις νότες στο τσέλο! Στα ισο­κρα­τή­ματα κυρίως χρεια­ζό­ταν να χρη­σι­μο­ποιώ ανοι­χτές χορδές κάτι το οποίο δεν είχε ιδιαί­τερη δυσκο­λία για μένα. Όταν όμως προ­σπα­θούσα να πατήσω και άλλες νότες κατα­λά­βαινα ότι δεν «έφταναν» τα δάχτυλά μου και δεν «πατούσα» σωστά. Πρό­σφατα ένας από τους αγα­πη­μέ­νους και αξιό­λο­γους καθη­γη­τές στο σχολείο και με αφορμή τον διο­ρι­σμό, μου θύμισε μια ιστορία. Θα ήθελα να μετα­φέρω το σχόλιο όπως το δια­τύ­πωσε: «Μία φορά συνό­δευα σχολική εκδρομή στη Θεσ­σα­λο­νίκη και 4-5 παιδιά επέ­λε­ξαν να με ακο­λου­θή­σουν σε συναυ­λία συμ­φω­νι­κής, μια συμ­φω­νία Bruckner έπαιζαν. Μπήκαν τα τσέλα κι ένα κορίτσι γύρισε και με κοίταξε μαγε­μένο…Συγ­χα­ρη­τή­ρια Δέσποινα, καλή συνέ­χεια στη δια­δρομή σου!».

Τότε κατά­λα­βες ότι αυτό ήθελες να κάνεις;

Σε μια βόλτα στο Λευκό Πύργο είδα μια τσε­λί­στρια να πηγαί­νει για πρόβα με την άσπρη θήκη της στην πλάτη. Και εκεί κάπου κατά­λαβα τι ήθελα να κάνω… Πολλοί ήταν οι άνθρω­ποι που βρέ­θη­καν στο δρόμο μου, και μου έδωσαν απλό­χερα τη βοήθειά τους. Σε όλη τη διάρ­κεια της φοί­τη­σής μου ήμουν μέλος της Ευρω­παϊ­κής χορω­δίας του σχο­λείου με την οποία κατα­κτή­σαμε πολλά Α’ πανελ­λή­νια βραβεία, ταξι­δέ­ψαμε και κυριαρ­χούσε το ομαδικό πνεύμα. Στα τελευ­ταία χρόνια του λυκείου φτιά­χτηκε στο σχολείο και μια Ευρω­παϊκή ορχή­στρα όπου είχα τη δυνα­τό­τητα να παίζω βιο­λον­τσέλο και ήταν αρκετά βοη­θη­τική για μένα.

Σε αυτό το σύνολο παίζαμε πολλά από τα κομ­μά­τια του Μάνου Χατζι­δάκι, που είχε γίνει ο αγα­πη­μέ­νος μου συν­θέ­της όταν άρχισα να εξε­ρευνώ το μαγικό του κόσμο, και ιδιαί­τερα το «Χαμό­γελο της Τζο­κό­ντα». Όταν ξεκί­νησε η προ­ε­τοι­μα­σία για τις πανελ­λα­δι­κές εξε­τά­σεις ήταν δύσκολο να κρατήσω την επαφή με το όργανο. Θα έλεγα πως εκείνο τον καιρό δεν έπαιζα σχεδόν καθόλου. Έξι μαθή­ματα γενικής παι­δείας και κατεύ­θυν­σης και δύο ειδικά μαθή­ματα αρμονία και ακου­στικά, ήταν το εισι­τή­ριό μου για το Πανε­πι­στή­μιο. Μια αρκετά δύσκολη δια­δι­κα­σία που δυστυ­χώς χρειά­στηκε να επα­να­λη­φθεί αφού την πρώτη φορά κόπηκα στο ειδικό μάθημα της αρμο­νίας, όχι όμως στα ακου­στικά! Και σε αυτό το σημείο έπρεπε να απο­δείξω στον εαυτό μου αν όντως ήθελα να ακο­λου­θήσω τον κλάδο της μου­σι­κής, αφού είχα εισα­χθεί στο Φυσικό της Κρήτης με πολλές χιλιά­δες μόρια. Με μια τέτοια «απο­τυ­χία» στο ιστο­ρικό σου αρχί­ζεις να ανα­θε­ω­ρείς και να ανα­ρω­τιέ­σαι αν όντως είναι αυτός ο προ­ο­ρι­σμός σου… Το σύστημα εισα­γω­γι­κών εξε­τά­σεων δεν είναι πλέον ίδιο. Κάνο­ντας λοιπόν για δεύτερη φορά την προ­ε­τοι­μα­σία στα οκτώ μαθή­ματα των πανελ­λα­δι­κών, ξεκί­νησα μαθή­ματα αρμο­νίας με την κυρία Άννα Μιχα­λάκη στην οποία νιώθω την ανάγκη να εκφράσω την ευγνω­μο­σύνη μου για την πολύ­τιμη βοήθειά της για την εισα­γωγή μου στο τμήμα μου­σι­κών σπουδών του Ιονίου Πανε­πι­στη­μίου και το πτυχίο του Ειδικού Αρμο­νίας που πήρα στη συνέ­χεια στην τάξη της.

Στο πανε­πι­στή­μιο χρειά­στηκε να πιάσεις το νήμα από την αρχή.

Ναι, σίγουρα. Ήταν όμως ένα ξεκί­νημα όπως ακριβώς το ήθελα εγώ. Όχι στο Φυσικό της Κρήτης, αλλά σε μουσικό πανε­πι­στή­μιο. Και εκεί θα είχα την ευκαι­ρία να σπου­δάσω όχι μόνο μουσική, αλλά και να διεκ­δι­κήσω μια θέση στην ειδί­κευση του βιο­λον­τσέ­λου. Δεν θα ξεχάσω ποτέ πώς είναι να πηγαί­νεις για την εγγραφή σου πρώτη φορά στο τμήμα και να ακούς τους φοι­τη­τές να μελε­τούν. Με το πέρασμα των χρόνων αυτό το άκουσμα έγινε οικείο, όπως ακριβώς και το κούρ­δι­σμα της ορχή­στρας όταν δίνει «λα» το όμποε.

Εύκολη ή δύσκολη δια­δρομή;

Δε νομίζω ότι μου ται­ριά­ζουν εύκολες δια­δρο­μές (γέλια)! Τα πρώτα χρόνια μελέτης χρειά­στη­καν αυστηρή πει­θαρ­χία για να κατα­φέρω να μάθω τη βασική τεχνική του οργάνου και να μην «κατα­στρέφω» τα χέρια μου. Άλλωστε με προ­ϋ­πό­θεση την αυστηρή πει­θαρ­χία με δέχτηκε στην ειδί­κευση ο καθη­γη­τής μου! Ξεκί­νησα να μαθαίνω από την αρχή τα πάντα σαν να τα έβλεπα για πρώτη φορά. Βέβαια θεω­ρούσα τον εαυτό μου υπερ­τυ­χερό που αυτός ο άνθρω­πος -πάνω από όλα- και εξαι­ρε­τι­κός τσε­λί­στας, Γιάννης Τουλής πήρε ρίσκο και απο­φά­σισε να ασχο­λη­θεί με την περί­πτωσή μου! Συνήθως στις ακρο­ά­σεις για την ειδί­κευση του οργάνου στα πανε­πι­στή­μια, το επίπεδο που απαι­τεί­ται είναι αρκετά υψηλό και οι εισα­κτέοι είτε έχουν επίπεδο διπλώ­μα­τος, είτε μελε­τούν από μικρή ηλικία. Κανείς δεν ήξερε αν θα πετύχει το πείραμα! Πάντα υπήρχε και η εκδοχή να μην τα κατά­φερνα και να χρεια­ζό­ταν να αλλάξω κατεύ­θυνση αργό­τερα. Τίποτα δεν ήταν δεδο­μένο ακόμα και μετά την πρώτη ακρόαση του­λά­χι­στον για εμένα. Στο δεύτερο έτος ξεκί­νησα δειλά δειλά να παίζω στα σύνολα του πανε­πι­στη­μίου και στην ορχή­στρα. Το πανε­πι­στή­μιο μού έδωσε σπου­δαία εφόδια και μεγάλη εμπει­ρία. Θυμάμαι να παίζω πολύ συχνά σε συναυ­λίες και στα πτυ­χιακά ρεσιτάλ συμ­φοι­τη­τών μου. Σε ένα από αυτά τα πρό­τζεκτ του Πανε­πι­στη­μίου που έγινε επιλογή φοι­τη­τών, βρέθηκα πρώτο τσέλο στο Μέγαρο Μου­σι­κής και το Ηρώδειο. Στο μεταξύ έγινα μέλος της συμ­φω­νι­κής ορχή­στρας της «Παλαιάς Φιλαρ­μο­νι­κής Κέρ­κυ­ρας» με μαέστρο τον Αλκη Μπαλτά και εκεί απέ­κτησα ακόμα μεγα­λύ­τερη επαγ­γελ­μα­τική εμπει­ρία ως μου­σι­κός κλα­σι­κής ορχή­στρας. Για ένα διά­στημα παρα­κο­λού­θησα το πρό­γραμμα Erasmus+ πηγαί­νο­ντας στο μουσικό πανε­πι­στή­μιο Ignacego Jana Paderewskiego της Πολω­νίας και στη συνέ­χεια επέ­στρεψα με σκοπό να κάνω τις πτυ­χια­κές συναυ­λίες. Με ένα μαγικό τρόπο η ορχή­στρα που με συνό­δευσε στο δεύτερο πτυ­χιακό μου ήταν η συμ­φω­νική ορχή­στρα της Παλαιάς Φιλαρ­μο­νι­κής. Οι σπουδές όμως δεν στα­μά­τη­σαν εκεί αφού πρό­σφατα απέ­κτησα και το μετα­πτυ­χιακό τίτλο σπουδών μου στο παρα­δο­σιακό τρα­γούδι με καθη­γή­τρια την Κατε­ρίνα Παπα­δο­πού­λου.

Ποιοι ήταν δίπλα σε αυτή την πορεία;

Πρώτη από όλους η μητέρα μου και ύστερα οι φίλοι μου και τις περισ­σό­τε­ρες φορές συνο­δοι­πό­ροι των μου­σι­κών δια­δρο­μών. Όπως είπα και παρα­πάνω, αρκετοί είναι αυτοί που βρέ­θη­καν στο δρόμο μου, καθένας στη σωστή στιγμή και με βοή­θη­σαν, όχι μόνο στα φοι­τη­τικά μου χρόνια αλλά και αργό­τερα. Κάποιους τους έχω ανα­φέ­ρει ήδη. Φυσικά χρωστάω ένα μεγάλο ευχα­ρι­στώ στον καθη­γητή μου Γιάννη Τουλή για την εμπι­στο­σύνη και τη στήριξή του όχι μόνο τότε, αλλά ακόμα και σήμερα.

Από την Κερκυρα στην Αθήνα, όπου έχεις δώσει παρα­στά­σεις στο Μέγαρο Μου­σι­κής Αθηνών και στο Ωδείο Ηρώδου του Αττικού, έχεις συμπρά­ξει, μεταξύ άλλων, με διάφορα σύνολα μου­σι­κής δωμα­τίου, έχεις κυκλο­φο­ρή­σει και δικά σου τρα­γού­δια. Η μαθή­τρια του Μου­σι­κού Σχο­λείου Ρόδου μπο­ρούσε να φαντα­στεί αυτή τη δια­δρομή;

Σε καμία περί­πτωση! Η μαθή­τρια εκείνη τολ­μούσε να ονει­ρεύ­ε­ται, όταν άκουγε το βιολί του Φώτη Σιώτα στις συναυ­λίες του Θανάση Παπα­κων­στα­ντί­νου και του Σωκράτη Μάλαμα, ότι θα ήθελε να παίζει σαν αυτόν, αλλά δε φαντα­ζό­ταν ποτέ ότι θα συνερ­γα­ζό­ταν μαζί του μια μέρα και θα ηχο­γρα­φούσε στους δίσκους του!

Στα τελευ­ταία χρόνια ζεις και εργά­ζε­σαι στην Αθήνα. Μίλησέ μας για τις συνερ­γα­σίες σου και ποιες από αυτές ξεχω­ρί­ζεις.

Στα τελευ­ταία χρόνια στην Αθήνα έχουν προ­κύ­ψει συνερ­γα­σίες είτε σε ζωντα­νές εμφα­νί­σεις είτε ηχο­γρα­φή­σεις σε νέες κυκλο­φο­ρίες, με καλ­λι­τέ­χνες κυρίως από το χώρο της σύγ­χρο­νης ελλη­νι­κής μου­σι­κής σκηνής όπως με τους Νίκο Ξυδάκη, Γιώργο Μεράν­τζα, Βασίλη Λέκκα, Αφρο­δίτη Μάνου, Αντώνη Απέργη, Κώστα Παυλίδη, Γιώργο Αλκαίο και πολλούς ακόμα αλλά και νέους ταλα­ντού­χους τρα­γου­δο­ποιούς, τον Δημήτρη Μπά­κουλη, τον Γιάννη Παπα­γε­ωρ­γίου, τον Νίκο Ζουρνή, αλλά ακόμα της χιπ χοπ σκηνής με τον Εισβο­λέα, το Nivo (Going Through) και τον Ισορ­ρο­πι­στή. Μία συνερ­γα­σία που ξεχω­ρίζω σίγουρα είναι αυτή με τον Φώτη Σιώτα για τους λόγους που ανέφερα παρα­πάνω. Είχα τη μεγάλη χαρά και τύχη να παίξω βιο­λον­τσέλο στον πρώτο του δίσκο «Τα Δεύτερα» σε στίχους του Θοδωρή Γκόνη που ηχο­γρα­φή­θηκε ζωντανά στο στού­ντιο antart με ερμη­νευ­τές την Ιουλία Καρα­πα­τάκη, τον Σωκράτη Μάλαμα, τη Δήμητρα Γαλάνη, τον Γιάννη Διο­νυ­σίου και φυσικά τον ίδιο τον Φώτη, αλλά και στο δεύτερο δίσκο του τα «Δύο λάθη» πάλι σε στίχους του Θοδωρή Γκόνη, κάνο­ντας τα φωνη­τικά παρέα με τις Μαρία Χάνου και Ηρώ Ελένη Μπέζου. Ωστόσο θα ήθελα να αναφέρω ακόμη ένα μουσικό μου ήρωα (εκτός από τον εφηβικό), που έχει συμ­βά­λει και στη μουσική μου ωρί­μανση και είναι από τους σημα­ντι­κό­τε­ρους μου­σι­κούς αυτή τη στιγμή στη χώρα, για τα δικά μου αισθη­τικά κρι­τή­ρια του­λά­χι­στον, τον Δημήτρη Σίντο. Αντί­στοιχα μεγάλη τιμή για μένα ήταν όταν χτύπησε το τηλέ­φωνο και μου ζήτησε να παίξω στο δίσκο του «Κόκκινη Κλωστή» με ερμη­νεύ­τρια την Ανατολή Μαρ­γιόλα. Έχοντας ήδη ακούσει τον πρώτο του δίσκο «Απ’ της γης το μαξι­λάρι» με ερμη­νευ­τές την Ανα­στα­σία Χατζηα­πο­στο­λί­δου και τον Βασίλη Προ­δρό­μου είχα εντυ­πω­σια­στεί από το συν­θε­τικό του ταλέντο και την ενσω­μά­τωση των παρα­δο­σια­κών στοι­χείων στη σύγ­χρονη ελλη­νική μουσική. Στη συνέ­χεια βρε­θή­καμε να συνερ­γα­ζό­μα­στε και σε άλλα μουσικά σχήματα, όπως τις Κυρια­κές στην Μπουάτ Απα­νε­μιά με το Γιώργο Μεράν­τζα και να ηχο­γρα­φούμε παρέα νέες κυκλο­φο­ρίες. Ο ίδιος μάλιστα ανέλαβε τη ζωντανή ηχο­γρά­φηση και τη μίξη της δια­σκευής που κυκλο­φό­ρησα στο τρα­γούδι της Σοφίας Νάτσιου «Φιλί στο στόμα» και έπαιξε λαούτο. Στο τρα­γούδι αυτό συμ­με­τέ­χουν ακόμα οι Βασίλης Προδρόμου- μπα­γλα­μάς/τρα­γούδι και Διο­νύ­σης Θεοδόσης-kawalla. Τη βιντε­ο­σκό­πηση έχει κάνει ο Πάνος Ηλιό­που­λος και στην ηχο­λη­ψία ήταν και ο Πασχά­λης Παπα­ζού­δης στο στού­ντιο Summit.

Ο διο­ρι­σμός στο Μουσικό Σχολείο της Χίου είναι ο επό­με­νος σταθμός στην πορεία σου, μίλησέ μας για αυτόν.

Τα τελευ­ταία χρόνια έχω διδάξει βιο­λον­τσέλο στα μουσικά σχολεία Χαλ­κί­δας, Αθηνών και Αλίμου. Στη Χίο δεν έχω πάει ποτέ! Όμως έμαθα πως υπάρ­χουν παιδιά εκεί που θέλουν να μάθουν βιο­λον­τσέλο και δεν έχουν καθη­γητή/καθη­γή­τρια, για φαντά­σου!

Τι περι­λαμ­βά­νουν τα επόμενα σχέδιά σου;

Θα ήθελα να μπω ξανά στο στού­ντιο και να ηχο­γρα­φήσω μερικά ακόμα τρα­γού­δια και­νού­ρια ή παλιά και να εξε­ρευ­νήσω περισ­σό­τερο τον ηλε­κτρικό ήχο σε ένα ακου­στικό όργανο όπως είναι το τσέλο.

Στη Ρόδο πότε θα σε δούμε ξανά;

Στη Ρόδο θα με βρει κανείς στις δια­κο­πές, συνήθως να παίζω σε αγα­πη­μένα μέρη και μαγαζιά. Για πολλά χρόνια παίζαμε μουσική στο Καφέ-Μπαρ 1900 στον Αρχάγ­γελο. Δυστυ­χώς, σήμερα δεν υπάρχει πια, αλλά κρατώ πολλές ωραίες ανα­μνή­σεις και όμορ­φους ανθρώ­πους, μερα­κλή­δες! Έτσι απο­φά­σισα να ασχο­ληθώ και με τον Αρχαγ­γε­λί­τικο σκοπό ή αλλιώς τον «Ποταμό» στη διπλω­μα­τική μου εργασία για το μετα­πτυ­χιακό στο παρα­δο­σιακό τρα­γούδι στο ΕΚΠΑ.

Κλεί­νο­ντας, τι θα ήθελες να πεις στους μαθητές των μου­σι­κών σχο­λείων;

Ότι είναι πολύ τυχεροί που κατά­φε­ραν να έχουν μια θέση μετά τις εισα­γω­γι­κές εξε­τά­σεις σε αυτά και να μην τα παρα­τάνε! Η εκμά­θηση ενός οργάνου χρειά­ζε­ται αφο­σί­ωση και σωστή καθο­δή­γηση, αλλά πάντα υπάρχει ο τρόπος να τα κατα­φέ­ρεις! Και κυρίως ότι η μεγα­λύ­τερη χαρά που έχει να σου δώσει η μουσική είναι όταν τη μοι­ρά­ζε­σαι!