Ο κρατικός αερολιμένας Ρόδου Διαγόρας βρίσκεται αντιμέτωπος με μια νέα πραγματικότητα στους συνοριακούς ελέγχους, καθώς η εφαρμογή του ευρωπαϊκού Συστήματος Εισόδου Εξόδου, γνωστού ως Entry Exit System ή EES, αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο καταγράφονται οι αφίξεις και οι αναχωρήσεις πολιτών τρίτων χωρών προς και από τη ζώνη Σένγκεν. Εκεί όπου έως πρόσφατα η διαδικασία στηριζόταν κατά κύριο λόγο στον έλεγχο διαβατηρίου και στη χειροκίνητη σφράγιση, πλέον προστίθεται η υποχρεωτική λήψη βιομετρικών στοιχείων, φωτογράφηση προσώπου και καταγραφή δακτυλικών αποτυπωμάτων, δημιουργώντας έναν νέο χρόνο επεξεργασίας ανά επιβάτη, ο οποίος στη Ρόδο περιγράφεται ως καθοριστικός για τη λειτουργία του σημείου ελέγχου.
Σύμφωνα με την εικόνα που μεταφέρεται από την καθημερινή εμπειρία στο αεροδρόμιο του νησιού, ο απαιτούμενος χρόνος για επιβάτες από τρίτες χώρες διαμορφώνεται κατά μέσο όρο σε 3-5 λεπτά ανά άτομο, μόνο για να ολοκληρωθεί το σύνολο των ενεργειών που πλέον απαιτούνται πέρα από το διαβατήριο. Σε ώρες αυξημένων αφίξεων, η συσσώρευση αυτού του χρόνου μετατρέπεται σε ουρές, ένταση στη ροή των επιβατών και συνεχείς διαμαρτυρίες από ταξιδιώτες που καταγράφουν καθυστέρηση ήδη από το πρώτο βήμα άφιξης στον προορισμό τους.
Το EES και η αλλαγή στη διαδικασία ελέγχου στη Ρόδο
Το EES αφορά πολίτες χωρών εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης που εισέρχονται στον χώρο Σένγκεν, καταγράφοντας ψηφιακά τις διελεύσεις και αντικαθιστώντας τις χειροκίνητες σφραγίδες στα διαβατήρια. Στη Ρόδο, αυτό μεταφράζεται σε μια διαδικασία που πλέον περιλαμβάνει διαδοχικά στάδια, έλεγχο εγγράφων, λήψη φωτογραφίας προσώπου και συλλογή δακτυλικών αποτυπωμάτων, με ιδιαίτερη επιβάρυνση όταν πρόκειται για πρώτη εγγραφή ταξιδιώτη, καθώς τότε η καταχώριση των στοιχείων είναι πιο χρονοβόρα.
Η διαφορά στην πράξη δεν αποτυπώνεται μόνο στη διάρκεια της κάθε ατομικής επεξεργασίας, αλλά και στο πώς αυτή η διάρκεια πολλαπλασιάζεται όταν καταφθάνουν ταυτόχρονα ομάδες επιβατών από πτήσεις που συγκλίνουν χρονικά. Η Ρόδος, ως προορισμός που δέχεται μεγάλο όγκο διεθνών αφίξεων, ειδικά τους μήνες αιχμής, έχει ιδιαίτερη ευαισθησία στις μεταβολές της συνοριακής διαδικασίας, γιατί ο έλεγχος δεν αφορά μεμονωμένες αφίξεις αλλά κύματα επιβατών.
Ο κρίσιμος χρόνος 3-5 λεπτών και το φαινόμενο της συσσώρευσης
Στην πράξη, ο χρόνος 3-5 λεπτών ανά επιβάτη τρίτης χώρας, όταν επαναλαμβάνεται για δεκάδες ή εκατοντάδες άτομα μέσα σε σύντομο χρονικό παράθυρο, δημιουργεί άμεσα συμφόρηση. Η εικόνα στον χώρο αφίξεων διαμορφώνεται από έναν μηχανισμό συσσώρευσης. Όσο περισσότερα άτομα περιμένουν, τόσο πιο δύσκολη γίνεται η αποσυμφόρηση, καθώς οι διαθέσιμες θέσεις ελέγχου δεν αυξάνονται με τον ίδιο ρυθμό με τον ρυθμό άφιξης.
Η επιβάρυνση γίνεται πιο εμφανής στις περιπτώσεις όπου η ροή δεν μπορεί να «σπάσει» σε μικρότερες ομάδες. Η ουρά διογκώνεται, ο χρόνος αναμονής αυξάνεται και οι ταξιδιώτες που φθάνουν για διακοπές ή επαγγελματικούς λόγους έρχονται σε επαφή με μια διαδικασία που για πολλούς είναι νέα και απαιτεί επιπλέον βήματα. Αυτό οδηγεί σε περισσότερες ερωτήσεις, περισσότερες επαναλήψεις κινήσεων και αναπόφευκτα σε επιβράδυνση, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν επιβάτες που καταχωρίζονται για πρώτη φορά στο σύστημα.
Έλλειψη προσωπικού και καθυστέρηση ενισχύσεων στην ΕΛ.ΑΣ.
Την ίδια στιγμή, το ζήτημα δεν περιορίζεται στην τεχνολογία και στην νέα υποχρέωση βιομετρικής καταγραφής. Καθοριστικός παράγοντας είναι και η επάρκεια στελέχωσης. Η έλλειψη προσωπικού της ΕΛ.ΑΣ. στον κρίσιμο ρόλο του συνοριακού ελέγχου εμφανίζεται ως επιπλέον πίεση στο σύστημα, καθώς η νέα διαδικασία απαιτεί χρόνο, επίβλεψη και σταθερή ροή εργασίας.
Οι ενισχύσεις με δόκιμους αναμένονται μετά την 25η Απριλίου 2026, γεγονός που περιγράφεται ως κενό σε μια περίοδο όπου οι ανάγκες θεωρούνται αυξημένες, τόσο λόγω του τουριστικού όγκου όσο και λόγω της προσαρμογής στην νέα διαδικασία. Το αποτέλεσμα είναι να λειτουργεί το σημείο ελέγχου με περιορισμένα διαθέσιμα άτομα σε σχέση με τον φόρτο, κάτι που μεταφέρει την πίεση απευθείας στην ουρά, στους χρόνους αναμονής και στην εμπειρία των αφίξεων.
Παράπονα τουριστών και επίπτωση στην πρώτη εικόνα του προορισμού
Το πιο άμεσο αποτύπωμα αυτής της κατάστασης καταγράφεται στις αντιδράσεις των ταξιδιωτών. Η διαδικασία στην είσοδο ενός προορισμού λειτουργεί ως η πρώτη οργανωμένη επαφή του επισκέπτη με τον τρόπο λειτουργίας του κράτους και των υπηρεσιών του. Όταν η εμπειρία αυτή συνοδεύεται από πολύωρες ή αισθητές καθυστερήσεις, δημιουργούνται παράπονα, διαμαρτυρίες και μια αίσθηση αβεβαιότητας για το πότε θα ολοκληρωθεί η άφιξη.
Στην περίπτωση της Ρόδου, η κατάσταση περιγράφεται ως χαοτική εικόνα σε ώρες αιχμής, όχι επειδή αλλάζει η ουσία του ελέγχου, αλλά επειδή ο χρόνος ανά άτομο, 3-5 λεπτά, λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής όταν οι αφίξεις είναι συνεχείς. Οι καθυστερήσεις δεν καταγράφονται μόνο ως αριθμός λεπτών, αλλά ως εικόνα συνωστισμού και δυσκολίας διαχείρισης, με τους επιβάτες να αναζητούν ενημέρωση και τους διαθέσιμους υπαλλήλους να επιχειρούν να τηρήσουν την προβλεπόμενη διαδικασία.
