Βασίλης Α. Υψηλάντης: « Κάθε κάτοικος που μένει στα ακριτικά μας νησιά υπερασπίζεται καθημερινά την Πατρίδα μας»

Επι­χει­ρεί­ται μια τολμηρή και ουσια­στική Συνταγ­μα­τική Ανα­θε­ώ­ρηση, ικανή να προ­σαρ­μό­σει το θεσμικό θεμέλιο της Ελλη­νι­κής Δημο­κρα­τίας στις μεγάλες προ­κλή­σεις της εποχής και των επό­με­νων γενεών, υπο­γράμ­μισε από το βήμα της Ολο­μέ­λειας της Βουλής ο Κοσμή­το­ρας της Βουλής και Βου­λευ­τής Δωδε­κα­νή­σου Βασίλης Α. Υψη­λά­ντης, δίνο­ντας επίσης ιδιαί­τερη έμφαση στη συνταγ­μα­τική θωρά­κιση της νησιω­τι­κό­τη­τας.

Ο κ. Υψη­λά­ντης χαρα­κτή­ρισε τη δια­δι­κα­σία της Συνταγ­μα­τι­κής Ανα­θε­ώ­ρη­σης κορυ­φαία στιγμή για το Ελλη­νικό Κοι­νο­βού­λιο, επι­ση­μαί­νο­ντας ότι το Σύνταγμα δεν απο­τε­λεί ένα στατικό κείμενο μιας συγκε­κρι­μέ­νης ιστο­ρι­κής περιό­δου, αλλά τον θεσμικό χάρτη που οφείλει να εξε­λίσ­σε­ται, να αντέχει στον χρόνο και να προ­ε­τοι­μά­ζει τη χώρα για τις προ­κλή­σεις του μέλ­λο­ντος.

Ιδιαί­τερη αναφορά έκανε στην ιστο­ρική και θεσμική δια­δρομή της Νέας Δημο­κρα­τίας, της παρά­τα­ξης του Κων­στα­ντί­νου Καρα­μανλή που απο­κα­τέ­στησε τη Δημο­κρα­τία το 1974 και ειση­γή­θηκε το Σύνταγμα του 1975, υπο­γραμ­μί­ζο­ντας ότι και σήμερα επι­λέ­γει «τον δύσκολο δρόμο της ευθύνης αντί της αδρά­νειας».

Ο Βασίλης Α. Υψη­λά­ντης ανα­φέρ­θηκε στις μεγάλες θεσμι­κές τομές που περι­λαμ­βά­νο­νται στην ανα­θε­ω­ρη­τική πρόταση και αφορούν, μεταξύ άλλων, το κράτος δικαίου και την ποινική ευθύνη των υπουρ­γών, την ανε­ξαρ­τη­σία της Δικαιο­σύ­νης, την αξιο­κρα­τία στη δημόσια διοί­κηση, την καλή νομο­θέ­τηση και τη δημο­σιο­νο­μική υπευ­θυ­νό­τητα, την τρι­το­βάθ­μια εκπαί­δευση, την προ­στα­σία της ελλη­νι­κής γλώσσας και των εθνικών συμ­βό­λων, καθώς και τις νέες προ­κλή­σεις της τεχνη­τής νοη­μο­σύ­νης και της κλι­μα­τι­κής αλλαγής.

«Η νησιω­τι­κό­τητα πρέπει να απο­κτή­σει μεγα­λύ­τερη κανο­νι­στική δύναμη»

Ξεχω­ρι­στό μέρος της παρέμ­βα­σής του αφιέ­ρωσε στη νησιω­τι­κό­τητα και στην ανάγκη περαι­τέρω ενί­σχυ­σης του άρθρου 101 παρ. 4 του Συντάγ­μα­τος.

Υπεν­θύ­μισε ότι η ιδιαι­τε­ρό­τητα των νησιω­τι­κών περιο­χών κατο­χυ­ρώ­θηκε συνταγ­μα­τικά με την Ανα­θε­ώ­ρηση του 2008 και υπο­στή­ριξε ότι πλέον απαι­τεί­ται ανα­βαθ­μι­σμένη αξιο­ποί­ηση του κανο­νι­στι­κού περιε­χο­μέ­νου της διά­τα­ξης, ώστε η ειδική μέριμνα της Πολι­τείας για τα νησιά να μην παρα­μέ­νει μια γενική δια­κή­ρυξη αρχής, αλλά να απο­κτή­σει σαφέ­στερο και ισχυ­ρό­τερο περιε­χό­μενο.

Ειδι­κό­τερα, πρό­τεινε η εφαρ­μογή της αρχής της νησιω­τι­κό­τη­τας να συν­δε­θεί με σαφέ­στερα κρι­τή­ρια σε κρί­σι­μους τομείς της καθη­με­ρι­νό­τη­τας των νησιω­τών, όπως:

● η υγεία,

● η ενέρ­γεια,

● οι μετα­φο­ρές,

● η ύδρευση,

● η ισο­δυ­να­μία πρό­σβα­σης των κατοί­κων των νησιών σε βασικά δημόσια αγαθά και υπη­ρε­σίες σε σχέση με την ηπει­ρω­τική Ελλάδα.

Παράλ­ληλα, ζήτησε τη ρητή σύνδεση της νησιω­τι­κό­τη­τας με την κλι­μα­τική προ­σαρ­μογή, καθώς τα νησιά βρί­σκο­νται στην πρώτη γραμμή των συνε­πειών της λει­ψυ­δρίας, της διά­βρω­σης των ακτών και της ανόδου της στάθμης της θάλασ­σας.

Από την πρόταση του 2019 στη σημε­ρινή Συνταγ­μα­τική Ανα­θε­ώ­ρηση

Ο Βασίλης Α. Υψη­λά­ντης υπεν­θύ­μισε και τη μέχρι σήμερα προ­σω­πική θεσμική του συμβολή για την ενί­σχυση της νησιω­τι­κό­τη­τας.

Όπως τόνισε, είχε προ­τεί­νει τη σχετική πρό­βλεψη που έγινε απο­δε­κτή και εισήχθη στον ν. 4622/2019 για το «Επι­τε­λικό Κράτος», εντάσ­σο­ντας τη διά­σταση της νησιω­τι­κό­τη­τας στη δια­δι­κα­σία αξιο­λό­γη­σης των συνε­πειών των ρυθ­μί­σεων.

Παράλ­ληλα, επα­νέ­φερε την πρόταση που είχε δια­τυ­πώ­σει ήδη κατά τη Συνταγ­μα­τική Ανα­θε­ώ­ρηση του 2019 για ανα­δια­τύ­πωση της παρα­γρά­φου 4 του άρθρου 101, προ­κει­μέ­νου η συνταγ­μα­τική πρό­βλεψη να απο­κτή­σει μεγα­λύ­τερη εγγυ­η­τική ένταση και να μπορεί να παράγει ουσια­στι­κό­τερα απο­τε­λέ­σματα στον νομο­θε­τικό, διοι­κη­τικό αλλά και δικα­στικό έλεγχο.

Ιδιαί­τερη βαρύ­τητα έδωσε και στη δημο­γρα­φική διά­σταση της νησιω­τι­κό­τη­τας, συν­δέ­ο­ντάς την ευθέως με την εθνική και γεω­στρα­τη­γική σημασία της δια­τή­ρη­σης ζωντα­νών των ακρι­τι­κών νησιών.

«Κάθε κάτοι­κος που παρα­μέ­νει από το Καστελ­λό­ριζο έως το Αγα­θο­νήσι, σε κάθε νησί μας του Βόρειου, Ανα­το­λι­κού και Νότιου Αιγαίου, συνιστά ζωντανή και διαρκή υπε­ρά­σπιση της χώρας μας. Το δημο­γρα­φικό ζήτημα στα νησιά μας δεν είναι μόνο κοι­νω­νικό, είναι και γεω­στρα­τη­γικό και το Σύνταγμα οφείλει να το ανα­γνω­ρί­ζει ως τέτοιο», υπο­γράμ­μισε χαρα­κτη­ρι­στικά.

Ο Κοσμή­το­ρας της Βουλής και Βου­λευ­τής Δωδε­κα­νή­σου κατέ­ληξε τονί­ζο­ντας ότι η Συνταγ­μα­τική Ανα­θε­ώ­ρηση απο­τε­λεί ευθύνη απέ­να­ντι όχι μόνο στη σημε­ρινή Ελλάδα αλλά και στις επό­με­νες γενιές, καθώς από τις επι­λο­γές της σημε­ρι­νής Βουλής θα κριθεί η ποιό­τητα και η απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητα των θεσμών της χώρας για τις επό­με­νες δεκα­ε­τίες.

Το πλήρες κείμενο της ομιλίας του Βασίλη Α. Υψη­λά­ντη :

«Κυρίες και κύριοι συνά­δελ­φοι,

Η σημε­ρινή συζή­τηση, αναμ­φι­σβή­τητα, απο­τε­λεί κορυ­φαία στιγμή για το Κοι­νο­βού­λιό μας. Με την πρόταση ανα­θε­ώ­ρη­σης δια­τά­ξεων του Συντάγ­μα­τος, ανα­λαμ­βά­νουμε την ευθύνη να προ­τεί­νουμε την προ­σαρ­μογή του θεσμι­κού θεμε­λίου της Ελλη­νι­κής Δημο­κρα­τίας στις ανάγκες της εποχής μας και στις απαι­τή­σεις των γενεών που ακο­λου­θούν.

Δεν είναι τυχαίο ότι αυτή την πρω­το­βου­λία ανα­λαμ­βά­νει, με ανοιχτή της πρόταση στην κοι­νω­νία και τα κόμματα, η Νέα Δημο­κρα­τία. Η παρά­ταξη του Κων­στα­ντί­νου Καρα­μανλή, που απο­κα­τέ­στησε τη Δημο­κρα­τία το 1974 και ειση­γή­θηκε το Σύνταγμα του 1975, το μακρο­βιό­τερο, πλη­ρέ­στερο και πιο επι­τυ­χη­μένο Σύνταγμα της μετα­πο­λι­τευ­τι­κής Ελλάδας — το Σύνταγμα που δυστυ­χώς κατα­ψή­φι­σαν και τότε τα κόμματα της Αντι­πο­λί­τευ­σης.

Άλλωστε η ΝΔ, δια­χρο­νικά αντι­με­τω­πί­ζει τους θεσμούς όχι ως πεδίο κομ­μα­τι­κών σκο­πι­μο­τή­των αλλά ως εθνική παρα­κα­τα­θήκη, είναι εκείνη που και σήμερα επι­λέ­γει τον δύσκολο δρόμο της ευθύνης αντί της αδρά­νειας.

Θέσφατο είναι ότι το Σύνταγμα δεν είναι κείμενο για μια συγκε­κρι­μένη μόνον ιστο­ρική περίοδο. Δημιουρ­γεί­ται, με δημο­κρα­τική συνεί­δηση, για να αντέχει στο χρόνο, να απαντά στις προ­κλή­σεις που έρχο­νται και να δημιουρ­γεί προ­ϋ­πο­θέ­σεις ώστε η Δημο­κρα­τία να εξε­λίσ­σε­ται χωρίς να χάνει τις θεμε­λιώ­δεις αρχές της. Σήμερα, πενήντα και πλέον χρόνια μετά τη Μετα­πο­λί­τευση, η Ελλάδα προχωρά σε μια νέα γενιά θεσμι­κών μεταρ­ρυθ­μί­σεων, που ενι­σχύ­ουν το κράτος δικαίου, εκσυγ­χρο­νί­ζουν τη λει­τουρ­γία του κράτους, αξιο­ποιούν τις δυνα­τό­τη­τες της τεχνο­λο­γι­κής προόδου, προ­στα­τεύ­ουν απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τερα τα δικαιώ­ματα των πολιτών και θωρα­κί­ζουν τη χώρα απέ­να­ντι στις προ­κλή­σεις των επό­με­νων δεκα­ε­τιών.

Με αυτή τη συνεί­δηση ευθύνης προ­σέρ­χε­ται σήμερα η Κοι­νο­βου­λευ­τική Ομάδα της Νέας Δημο­κρα­τίας στη φάση αυτή της ανα­θε­ω­ρη­τι­κής δια­δι­κα­σίας. Όχι για να υπη­ρε­τή­σει πρό­σκαι­ρες πολι­τι­κές σκο­πι­μό­τη­τες, αλλά για να προ­τεί­νει στις επό­με­νες γενιές ένα Σύνταγμα ακόμη πιο σύγ­χρονο, πιο λει­τουρ­γικό και πιο ανθε­κτικό, αντάξιο της ευρω­παϊ­κής πορείας και των προσ­δο­κιών της ελλη­νι­κής κοι­νω­νίας.

Πιο συγκε­κρι­μένα, η πρόταση επι­κε­ντρώ­νε­ται σε πολ­λα­πλά επίπεδα θεσμι­κής μεταρ­ρύθ­μι­σης:

• Ενί­σχυση του κράτους δικαίου: η παρέμ­βαση στο άρθρο 86 εκσυγ­χρο­νί­ζει το πλαίσιο της ποι­νι­κής ευθύνης των υπουρ­γών, δια­σφα­λί­ζο­ντας την ισορ­ρο­πία μεταξύ πολι­τι­κής ευθύνης και δικαιο­κρα­τι­κών εγγυ­ή­σεων, με σαφή­νεια που θωρα­κί­ζει την αρχή της ισο­νο­μίας.

• Δικα­στική ανε­ξαρ­τη­σία: ενι­σχύ­ο­νται οι εγγυ­ή­σεις λει­τουρ­γι­κής και οργα­νω­τι­κής αυτο­τέ­λειας της Δικαιο­σύ­νης, με δια­τά­ξεις που απο­σα­φη­νί­ζουν τους μηχα­νι­σμούς επι­λο­γής, στα­θε­ρό­τη­τας και πει­θαρ­χι­κής επο­πτείας των δικα­στι­κών λει­τουρ­γών, ώστε να απο­τρέ­πο­νται συγκρού­σεις αρμο­διο­τή­των.

• Δημόσια διοί­κηση και αξιο­κρα­τία: η σύνδεση της μονι­μό­τη­τας με αντι­κει­με­νικά κρι­τή­ρια αξιο­λό­γη­σης και μηχα­νι­σμούς προ­α­γω­γής βάσει αξιο­κρα­τίας θεμε­λιώ­νει ρητά, σε συνταγ­μα­τικό επίπεδο, τις αρχές αξιο­λό­γη­σης, δια­φά­νειας και προ­στα­σίας από κατα­χρη­στι­κές απο­λύ­σεις, συν­δυά­ζο­ντας τη διοι­κη­τική ευε­λι­ξία με εγγυ­ή­σεις για τα προ­σω­πικά δικαιώ­ματα.

• Καλή νομο­θέ­τηση και δημο­σιο­νο­μική υπευ­θυ­νό­τητα: η συνταγ­μα­τική κατο­χύ­ρωση αρχών βελ­τί­ω­σης της νομο­θε­τι­κής δια­δι­κα­σίας, δια­φά­νειας στις δημο­σιο­νο­μι­κές επι­λο­γές και σαφών κανόνων δια­χεί­ρι­σης του δημο­σίου χρέους ενι­σχύει τη λογο­δο­σία και τη χρηστή διοί­κηση.

• Εκπαί­δευση και ερευ­νη­τικό οικο­σύ­στημα: η πρόταση εισάγει για πρώτη φορά τη συνταγ­μα­τική δυνα­τό­τητα ανα­γνώ­ρι­σης μη κρα­τι­κών, μη κερ­δο­σκο­πι­κών πανε­πι­στη­μια­κών φορέων, με σαφείς προ­ϋ­πο­θέ­σεις λει­τουρ­γίας και εγγυ­ή­σεις ποιό­τη­τας που δια­φυ­λάσ­σουν το δημόσιο συμ­φέ­ρον στην τρι­το­βάθ­μια εκπαί­δευση.

• Πολι­τι­σμός, γλώσσα και σύμβολα: η κατο­χύ­ρωση της προ­στα­σίας της ελλη­νι­κής γλώσσας και των εθνικών συμ­βό­λων ενι­σχύει την πολι­τι­στική συνέ­χεια, με πλήρη σεβασμό στις θεμε­λιώ­δεις ελευ­θε­ρίες.

• Νέες προ­κλή­σεις: η ενσω­μά­τωση στο συνταγ­μα­τικό πλαίσιο ζητη­μά­των όπως η τεχνητή νοη­μο­σύνη και η κλι­μα­τική αλλαγή απο­τε­λεί και­νο­τόμο βήμα, με δια­τά­ξεις που προσ­διο­ρί­ζουν σαφείς αρχές —προ­στα­σία θεμε­λιω­δών δικαιω­μά­των, προ­στα­σία περι­βάλ­λο­ντος, δια­φά­νεια αλγο­ριθ­μι­κών απο­φά­σεων— δια­σφα­λί­ζο­ντας απρό­σκο­πτη εφαρ­μογή.

• Τοπική αυτο­διοί­κηση, κόμματα και ανε­ξάρ­τη­τες αρχές: η ανα­θε­ώ­ρηση θεσπί­ζει ισχυ­ρό­τε­ρες εγγυ­ή­σεις για την αυτο­νο­μία της τοπικής αυτο­διοί­κη­σης, το δημο­κρα­τικό πλαίσιο των κομ­μά­των και την ανε­ξαρ­τη­σία των επο­πτι­κών αρχών, με σαφείς κανόνες αρμο­διο­τή­των και λογο­δο­σίας.

Στο ίδιο αυτό πλαίσιο της απο­κέ­ντρω­σης και της τοπικής αυτο­διοί­κη­σης, θέλω να σταθώ ιδιαί­τερα στη νησιω­τι­κό­τητα, γιατί εκεί η παρά­ταξή μας και έχει συνει­σφέ­ρει και οφείλει να συνε­χί­σει να πρω­το­πο­ρεί.

Η ιδιαι­τε­ρό­τητα των νησιω­τι­κών περιο­χών κατο­χυ­ρώ­θηκε στο Σύνταγμα με την Ανα­θε­ώ­ρηση του 2008, στο άρθρο 101 παρά­γρα­φος 4, χάρη στις επί­μο­νες προ­σπά­θειες της Νέας Δημο­κρα­τίας, η οποία είχε ήδη πετύχει την ανα­γνώ­ρισή της σε ευρω­παϊκό επίπεδο.

Υπο­χρέ­ωσή μας η ανα­βαθ­μι­σμένη αξιο­ποί­ηση του κανο­νι­στι­κού περιε­χο­μέ­νου της παρα­γρά­φου, ώστε η μέριμνα του κοινού και κανο­νι­στι­κού νομο­θέτη για τις νησιω­τι­κές περιο­χές να συνο­δεύ­ε­ται από σαφέ­στερα κρι­τή­ρια εφαρ­μο­γής σε βασι­κούς τομείς όπως η υγεία, η ενέρ­γεια, οι μετα­φο­ρές και η ύδρευση, ενι­σχύ­ο­ντας έτσι την ισο­δυ­να­μία πρό­σβα­σης μεταξύ νησιω­τι­κής και ηπει­ρω­τι­κής χώρας.

Της ρητής σύν­δε­σης της νησιω­τι­κής ιδιαι­τε­ρό­τη­τας με την κλι­μα­τική προ­σαρ­μογή — τη λει­ψυ­δρία, τη διά­βρωση των ακτών, την άνοδο της στάθμης της θάλασ­σας — ώστε το άρθρο 101 να παρα­μεί­νει διαρκώς επί­καιρο μπροστά στις προ­κλή­σεις της εποχής μας.

Είμαι υπε­ρή­φα­νος γιατί είχα προ­τεί­νει και έγινε απο­δε­κτή η διάταξη, που εισήχθη με τον ν. 4622/2019 («Επι­τε­λικό Κράτος») και ενσω­μα­τώ­νει για πρώτη φορά, στο άρθρο 62, με τόσο σαφή τρόπο τη νησιω­τι­κό­τητα η οποία προ­βλέ­πει ότι «Κάθε σχέδιο νόμου, τρο­πο­λο­γία και κανο­νι­στική πράξη μεί­ζο­νος οικο­νο­μι­κής ή κοι­νω­νι­κής σημα­σίας συνο­δεύ­ε­ται υπο­χρε­ω­τικά από Ανάλυση Συνε­πειών Ρύθ­μι­σης.»

Και αυτή η προ­σή­λωση έχει και μια βαθύ­τερη εθνική σημασία αφού κάθε κάτοι­κος που παρα­μέ­νει από το Καστελ­λό­ριζο έως το Αγα­θο­νήσι, σε κάθε νησί μας του Βόρειου, Ανα­το­λι­κού και Νότιου Αιγαίου, συνιστά ζωντανή και διαρκή υπε­ρά­σπιση της χώρας μας. Το δημο­γρα­φικό ζήτημα στα νησιά μας δεν είναι μόνο κοι­νω­νικό, είναι και γεω­στρα­τη­γικό, και το Σύνταγμα οφείλει να το ανα­γνω­ρί­ζει ως τέτοιο.

Θα είμαι περισ­σό­τερο υπε­ρή­φα­νος αν αυτό τηρεί­ται από τη διοί­κηση όπως και όταν φθά­σουμε κάποτε στην ωρι­μό­τητα, αυτό που πρό­τεινα κατά την Ανα­θε­ώ­ρηση του 2019, να ανα­δια­τυ­πω­θεί η παρ. 4 του άρθρου 101 του Συντάγ­μα­τος ώστε να μπο­ρέ­σει η διάταξη αυτή να ανα­βαθ­μι­στεί και να λει­τουρ­γή­σει εγγυ­η­τικά και με μεγα­λύ­τερη ένταση σε σχέση με τη νομο­θε­τικό, διοι­κη­τικό και δικα­στικό έλεγχο.

Η συνταγ­μα­τική ανα­θε­ώ­ρηση, με την ευχή να ευο­δο­θεί, δια­σφα­λί­ζει δύο βασικές αρχές. Της νομι­μό­τη­τας και προ­βλε­ψι­μό­τη­τας. Κάθε και­νο­το­μία συνο­δεύ­ε­ται από σαφή νομο­θε­τικά και θεσμικά εργα­λεία εφαρ­μο­γής, ώστε να απο­φεύ­γο­νται κενά και διε­νέ­ξεις αρμο­διο­τή­των, ενώ ο ευρύς δημό­σιος διά­λο­γος με επι­στη­μο­νι­κές, δικα­στι­κές και κοι­νω­νι­κές δυνά­μεις εξα­σφα­λί­ζει στις νέες δια­τά­ξεις ευρεία αποδοχή και λει­τουρ­γική ωρι­μό­τητα.

Η επιλογή μας είναι ο πυρήνας της συνταγ­μα­τι­κής μας ευθύνη. Η ψήφος μας θα κρίνει όχι μόνο τα υπό ανα­θε­ώ­ρηση άρθρα αλλά και την απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητα των θεσμών που θα υπη­ρε­τή­σουν την ελλη­νική δημο­κρα­τία στο εγγύς και απώτερο μέλλον.

Σας ευχα­ρι­στώ.»