Δέηση στην αετοφωλιά της Παναγιάς

Επειτα από έξι χρόνια σιγής, λόγω εργα­σιών ανα­στή­λω­σης, ο Πατριάρ­χης θα τελέσει σήμερα τη Θεία Λει­τουρ­γία στη Μονή Σουμελά

Δεκα­πε­νταύ­γου­στος σήμερα και ο Οικου­με­νι­κός Πατριάρ­χης θα ανέβει στο όρος Μελά της Τρα­πε­ζού­ντας, στο μονα­στήρι της Πανα­γίας, για να τελέσει, ανήμερα της ονο­μα­στι­κής της εορτής, τη Θεία Λει­τουρ­γία.

Επειτα από έξι χρόνια ανα­γκα­στι­κής σιγής, λόγω των εργα­σιών ανα­στή­λω­σης της μονής, η δέηση, «…εν τη κοι­μή­σει τον κόσμον ου κατέ­λει­πες Θεοτόκε», θα ανα­πεμ­φθεί και πάλι από τα χείλη του προ­κα­θή­με­νου της Ορθο­δο­ξίας κ.κ. Βαρ­θο­λο­μαίου. Μόνο που τούτη τη φορά δεν θα υπάρχει ποίμνιο για να ψάλλει μαζί με τον ποι­με­νάρχη το απο­λυ­τί­κιο της προ­στά­τι­δας του ελλη­νι­σμού του Πόντου.

Ο κορω­νο­ϊός δεν επι­τρέ­πει στις χιλιά­δες Ποντί­ους να ανη­φο­ρί­σουν στο ιστο­ρικό μονα­στήρι για το ετήσιο προ­σκύ­νημα, όπως έκαναν, προ­σερ­χό­με­νοι απ’ όλο τον πλανήτη, από το 2008 έως και το 2015, οπότε οι τουρ­κι­κές Αρχές το έκλει­σαν για επι­σκευή.

Ελά­χι­στα άτομα, με βάση τα πρω­τό­κολλα, θα περά­σουν στον αυλό­γυρο της ανα­και­νι­σμέ­νης μονής για να παρα­κο­λου­θή­σουν τη δοξο­λο­γία.

Η σκέψη όμως των Ποντίων, όπου και αν βρί­σκο­νται, θα είναι στραμ­μένη «Σου Μελά», στου Μελά δηλαδή, με την ελπίδα ότι του χρόνου τα πράγ­ματα, με τη βοήθεια της Πανα­γίας, θα είναι καλύ­τερα και θα μπο­ρέ­σουν να εκπλη­ρώ­σουν το «τάμα», που δεν είναι άλλο από το να ευτυ­χή­σουν ν’ ανάψουν ένα κερί στην «Παναγιά του Πόντου», τη «δική» τους Παναγιά.

Θα είναι εκεί, ανα­φέ­ρουν οι πλη­ρο­φο­ρίες, στη χαράδρα με τα θεόρατα δέντρα, ακρο­βο­λι­σμέ­νος σ’ έναν από­κρη­μνο βράχο, για να παίξει στον «κεμεν­τζέ» μοι­ρο­λό­για – θρήνους για τα δεινά του Πόντου, ο 57χρονος Τούρκος λυράρης από τη γει­το­νική Ματσούκα, Νεντσ­ντέτ Τσοπάν. Αυτό έκανε επί χρόνια υπο­δε­χό­με­νος τα καρα­βά­νια των προ­σκυ­νη­τών, αυτό θα κάνει και φέτος για τον Πατριάρχη και τη συνο­δεία του και τους ελά­χι­στους «τυχε­ρούς» που θα διαβούν την πύλη της μονής.

Μπορεί στον φετινό Δεκα­πε­νταύ­γου­στο το δασο­σκε­πές φαράγγι –«τη Παναΐας το ποτάμ» (το ποτάμι της Πανα­γίας) στην ποντιακή διά­λε­κτο– που οδηγεί από την πόλη Ματσούκα στο μονα­στήρι να παρα­μεί­νει βουβό, κρύβει όμως ανα­ρίθ­μη­τες ανθρώ­πι­νες ιστο­ρίες και έχουν πολλά να διη­γη­θούν όσοι ευτύ­χη­σαν (το βίωσα δύο φορές σε ισά­ριθ­μες απο­στο­λές με την «Κ») να το δια­σχί­σουν τις «καλές εποχές» των εορ­τα­σμών.

Πόντιοι που κατέ­φθα­ναν στην Τρα­πε­ζού­ντα με λεω­φο­ρεία, αερο­πλάνα και βαπόρια, έχοντας δια­νύ­σει χίλια πεντα­κό­σια και πλέον χιλιό­με­τρα από κάθε γωνιά της Ελλάδας, και άλλοι χιλιά­δες μίλια από την Αυστρα­λία, τον Καναδά, τη Ρωσία κ.α., ξενυ­χτού­σαν κατά­κο­ποι στη χαράδρα, κάτω από τα δέντρα, ώστε να προ­ω­θη­θούν με το λυκαυ­γές στην «αετο­φω­λιά της Πανα­γιάς» και να προ­σκυ­νή­σουν.

Εβλεπες πολλούς να κρατούν ένα σακου­λάκι και να σκάβουν με τα δάχτυλα στην πλαγιά, για να πάρουν λίγο χώμα και να το απο­θέ­σουν με την επι­στροφή στους τάφους εκείνων που δεν πρό­λα­βαν εν ζωή να εκπλη­ρώ­σουν την ύστατη επι­θυ­μία ενός προ­σκυ­νή­μα­τος στη γη του Πόντου.

Εθε­ά­θη­σαν σε εορ­τα­σμούς νέοι να σκαρ­φα­λώ­νουν στην πλαγιά, όταν ακόμα η κίνηση γινόταν από δύσβατο μονο­πάτι, υπο­βα­στά­ζο­ντας την παρά­λυτη αδελφή τους, και σε μια συνη­θι­σμένη εικόνα, μου­σουλ­μά­νες με μαντίλα να ανη­φο­ρί­ζουν για τη μονή με την προσ­δο­κία ότι ανά­βο­ντας ένα κερί στην εικόνα της Πανα­γίας θα ενδυ­να­μώ­σουν την πίστη τους, στο Θείο, γενι­κό­τερα.

Για τους Ελληνες του Πόντου η Παναγία Σουμελά είναι κάτι παρα­πάνω από «χώρα του αχω­ρή­του», τόπος προ­σευ­χής. Κατέ­φευ­γαν εκεί για να προ­στα­τευ­θούν στους διωγ­μούς, μια και η μονή απο­λάμ­βανε κάποιων, όχι ιδιαί­τερα σημα­ντι­κών, προ­νο­μίων των σουλ­τά­νων· εκεί φυλάσ­σο­νται, νοερά πλέον, τα «άγια των αγίων» της «φυλής» τους. Είναι, λοιπόν, ένα κομμάτι της ιστο­ρίας τους, ο φάρος που τους οδηγεί στο να ελπί­ζουν πως «η Ρωμανία αν πέρασεν, ανθεί και φέρει κι άλλο…»

Αλλά το εμβλη­μα­τικό χρι­στια­νικό μονα­στήρι, που ουδέ­ποτε μετα­τρά­πηκε σε τζαμί και σήμερα λει­τουρ­γεί ως μουσείο, απο­τε­λεί υψίστης σημα­σίας μνημείο και για τους Τούρ­κους, που το φρο­ντί­ζουν και το ανα­δει­κνύ­ουν ως έναν από τους δημο­φι­λέ­στε­ρους προ­ο­ρι­σμούς. Μια ολό­κληρη του­ρι­στική βιο­μη­χα­νία έχει στηθεί από την Τρα­πε­ζού­ντα έως τη Ματσούκα, στους πρό­πο­δες του Μελά, η οποία απο­φέ­ρει τερά­στια κέρδη στην περιοχή, με απο­κο­ρύ­φωμα τον Δεκα­πε­νταύ­γου­στο, οπότε τα παράλια πλημ­μυ­ρί­ζουν από Πόντιους προ­σκυ­νη­τές.

Ηταν η προσ­δο­κία προ­σέλ­κυ­σης εκα­το­ντά­δων χιλιά­δων του­ρι­στών –όχι μόνο χρι­στια­νών– και η τόνωση της τοπικής οικο­νο­μίας που οδή­γη­σαν, σε συν­δυα­σμό με κάποιες γεω­πο­λι­τι­κές σκο­πι­μό­τη­τες και πιέσεις, τον Ταγίπ Ερντο­γάν να επι­τρέ­ψει δειλά δειλά το άνοιγμα της μονής σε θρη­σκευ­τι­κές εκδη­λώ­σεις ανήμερα της Πανα­γίας. Το 2010 ο Οικου­με­νι­κός Πατριάρ­χης, σε μια ιστο­ρική ημέρα, τέλεσε την πρώτη Θεία Λει­τουρ­γία.

Καθώς το του­ρι­στικό ρεύμα φού­σκωνε, οι Αρχές διέ­γνω­σαν, ορθώς, τον κίνδυνο απο­κόλ­λη­σης, ένεκα συνω­στι­σμού, βράχων που στην κυριο­λε­ξία κρέ­μο­νται πάνω από τη μονή και πρό­κλη­σης ατυ­χη­μά­των. Ετσι, τον Σεπτέμ­βριο του 2015 έκλει­σαν τη μονή-μουσείο για τις ανα­γκαίες ανα­στη­λω­τι­κές εργα­σίες που ολο­κλη­ρώ­θη­καν φέτος, και στις 25 Μαΐου 2019 το μνημείο άνοιξε μέχρι την πρώτη αυλή.

Στις 28 Ιουλίου 2020 ο Ερντο­γάν, σε τηλε­διά­σκεψη εν μέσω παν­δη­μίας, εγκαι­νί­ασε το 65% του έργου, που όμως τον χειμώνα έκλεισε εκ νέου για επι­πλέον ανα­στη­λώ­σεις παλαιών κατα­σκευών, απο­κα­τά­σταση και τεκ­μη­ρί­ωση στον κυρίως ναό και στε­ρέ­ωση επι­πλέον βράχων από τους περίπου 30 τεχνίτες-αναρριχητές.

Οπως ανα­κοι­νώ­θηκε από τις τουρ­κι­κές Αρχές, κατά τις ανα­στη­λω­τι­κές εργα­σίες απο­κα­τα­στά­θη­καν δώδεκα κτίρια, απο­μα­κρύν­θη­καν περίπου 1.100 τόνοι επι­κίν­δυ­νων βράχων σε μια επι­φά­νεια 17.000 τετρα­γω­νι­κών μέτρων, ενώ τοπο­θε­τή­θη­καν ατσά­λινα σύρματα στην πλαγιά και υπήρξαν παρεμ­βά­σεις στο μονο­πάτι που οδηγεί στη μονή.

Πηγή kathimerini.gr

Σταύρος Τζίμας