Από τη Ρόδο ως την Κάλυμνο η δωδεκανησιακή σφραγίδα στις δύο προσφυγές κατά του Προσωπικού Αριθμού που έπεσαν στο κενό

• Η Επιτροπή Αναστολών του Ανώτατου Ακυρωτικού απέρριψε την ίδια ημέρα δύο όμοιες αιτήσεις 99 συνολικά πολιτών, ανάμεσά τους κάτοικοι των Κοσκινού και της Καλύμνου, που ζητούσαν να παγώσει η εφαρμογή του μέτρου. Η οριστική κρίση για τη νομιμότητα του Προσωπικού Αριθμού αναμένεται τον Απρίλιο

Δύο διαφορετικές ομάδες πολιτών, με κοινό παρονομαστή την αντίθεσή τους στον Προσωπικό Αριθμό, χτύπησαν την ίδια στιγμή την πόρτα του Συμβουλίου της Επικρατείας. Η μία αριθμούσε 50 αιτούντες, η άλλη 49, και οι δύο ζητούσαν να ανασταλεί προσωρινά η εφαρμογή του νέου αριθμού μέχρι να κριθεί η νομιμότητά του. Στις τάξεις τους η Δωδεκάνησος έδωσε διπλό παρών, μέσα από δύο κατοίκους των Κοσκινού της Ρόδου στη μία υπόθεση και έναν κάτοικο της Καλύμνου στην άλλη. Καμία από τις δύο προσπάθειες δεν τελεσφόρησε. Η Επιτροπή Αναστολών απέρριψε αμφότερες τις αιτήσεις, αφήνοντας ανοιχτό μόνο το πεδίο της ουσιαστικής δίκης που έρχεται την άνοιξη.
Η δωδεκανησιακή και νησιωτική παρουσία στις προσφυγές
Οι δύο κατάλογοι αιτούντων σχηματίζουν έναν χάρτη που ξεκινά από την Αττική και τη Θεσσαλονίκη και απλώνεται σε ολόκληρη τη χώρα, με ισχυρή νησιωτική παρουσία. Από τα Δωδεκάνησα, στην πρώτη υπόθεση καταγράφονται δύο κάτοικοι των Κοσκινού της Ρόδου, ενώ στη δεύτερη ανάμεσα στους αιτούντες βρίσκεται κάτοικος της Καλύμνου, ρητά αναφερόμενος ως κάτοικος Καλύμνου Δωδεκανήσου. Δίπλα τους, η ευρύτερη νησιωτική Ελλάδα εκπροσωπείται από τη Χίο, με κατοίκους της πόλης και του Κάμπου, την Κρήτη, με κατοίκους Ηρακλείου, Χανίων και Μαλεβιζίου, την Εύβοια, μέσω του Βασιλικού και του Λευκαντίου, την Κέρκυρα και τη Σαλαμίνα.
Η εικόνα αυτή έχει σημασία για τα νησιά, αν αναλογιστεί κανείς ότι ο Προσωπικός Αριθμός παρουσιάστηκε εξαρχής ως μέτρο που θα διευκόλυνε πρωτίστως όσους ζουν μακριά από τα μεγάλα αστικά κέντρα, μειώνοντας μετακινήσεις και γραφειοκρατία στις συναλλαγές με το Δημόσιο. Η συμμετοχή κατοίκων από τη Ρόδο και την Κάλυμνο δείχνει ότι η επιφυλακτικότητα απέναντι στο εγχείρημα έφτασε και ώς το Αιγαίο. Στους καταλόγους περιλαμβανόταν εξάλλου και αιτών κάτοικος Γερμανίας, στοιχείο που αποδείχθηκε κρίσιμο για το παραδεκτό ορισμένων κεφαλαίων της προσφυγής.
Δύο όμοιες αποφάσεις, μία κατάληξη
Η Επιτροπή Αναστολών του Δ΄ Τμήματος εξέδωσε τις δύο αποφάσεις της, με αριθμούς 16/2026 και 23/2026. Της σύνθεσης προήδρευσε και στις δύο υποθέσεις ο Αντιπρόεδρος του ΣτΕ και Πρόεδρος του Δ΄ Τμήματος, ο κ. Ηλίας Μάζος, με μέλος τον σύμβουλο κ. Ιωάννη Παπαγιάννη και γραμματέα την κ. Ευδοξία Καπίρη. Χρέη εισηγήτριας στην υπόθεση με τους δύο κατοίκους της Ρόδου εκτέλεσε η πάρεδρος κ. Ειρήνη Σπανάκη, ενώ στην υπόθεση όπου συμμετείχε ο κάτοικος της Καλύμνου εισηγήτρια ήταν η πάρεδρος κ. Κωνσταντίνα Σκούρα. Και τις δύο ομάδες αιτούντων εκπροσώπησε ο ίδιος δικηγόρος, ο κ. Δημήτριος Παναγιωτόπουλος.
Το αντικείμενο ήταν ταυτόσημο. Οι αιτούντες ζητούσαν να ανασταλεί η εφαρμογή τεσσάρων πράξεων, με πρώτη και κεντρική το προεδρικό διάταγμα 40/2025, που ρυθμίζει τη διαδικασία έκδοσης και χορήγησης του Προσωπικού Αριθμού. Ακολουθούσαν τρεις κοινές υπουργικές αποφάσεις, σχετικές με την παράταση της προθεσμίας επιλογής των ψηφίων, τον τρόπο αναγραφής και αποθήκευσης του αριθμού στο δελτίο ταυτότητας και την προσθήκη περιπτώσεων έκδοσης ταυτότητας χωρίς την αναγραφή του.
Η Επιτροπή υιοθέτησε τη θέση του Δημοσίου σε αμφότερες τις υποθέσεις. Απέρριψε τις αιτήσεις στο σύνολό τους, διέταξε την κατάπτωση των παραβόλων και επέβαλε σε κάθε ομάδα αιτούντων, συμμέτρως, δικαστική δαπάνη 350 ευρώ.

Τα συνταγματικά επιχειρήματα και η «αόρατη φυλακή»
Η δεύτερη απόφαση, εκείνη στην οποία συμμετείχε ο Καλύμνιος αιτών, είναι ιδιαίτερα αποκαλυπτική ως προς τα επιχειρήματα που ανέπτυξαν οι πολίτες. Οι αιτούντες υποστήριξαν ότι η υποχρεωτική χορήγηση του αριθμού, χωρίς δυνατότητα άρνησης ή εναλλακτικής επιλογής, προσβάλλει την ανθρώπινη αξία που κατοχυρώνει το Σύνταγμα, καθώς, όπως ισχυρίστηκαν, αντικειμενικοποιεί το πρόσωπο και το εργαλειοποιεί στο πλαίσιο μιας διαρκούς κρατικής εποπτείας, υπό την απειλή του αποκλεισμού από την οικονομική και κοινωνική ζωή σε περίπτωση μη συμμόρφωσης. Προέβαλαν ακόμη παραβίαση της ελευθερίας ανάπτυξης της προσωπικότητας, του δικαιώματος στην προστασία των προσωπικών δεδομένων και στην ιδιωτική ζωή, της αρχής της αναλογικότητας, αλλά και της θρησκευτικής τους συνείδησης, με το σκεπτικό ότι υποχρεώνονται να αποδεχθούν ένα μέσο που θεωρούν πνευματικά επιβλαβές.
Στην πιο παραστατική διατύπωσή τους, οι αιτούντες περιέγραψαν τη μόνιμη και αμετάβλητη απόδοση του αριθμού ως μέτρο μη αναστρέψιμο εφ’ όρου ζωής, που θα δημιουργήσει γι’ αυτούς, όπως ανέφεραν, μια «αόρατη φυλακή». Υποστήριξαν παράλληλα ότι η μη εφαρμογή των μέτρων στη δική τους περίπτωση δεν θίγει κάποιο ουσιώδες δημόσιο συμφέρον, αφού θα μπορούσαν να συνεχίσουν να ταυτοποιούνται με τα στοιχεία που ήδη διαθέτουν, δηλαδή με τον αριθμό ταυτότητας, τον ΑΦΜ και τον ΑΜΚΑ.
Η Επιτροπή δεν προχώρησε σε κρίση επί της ουσίας αυτών των ισχυρισμών. Έκρινε ότι οι λόγοι ακύρωσης δεν παρίστανται προδήλως βάσιμοι, καθώς εγείρουν ζητήματα κύρους των προσβαλλόμενων πράξεων που δεν έχουν τύχει επεξεργασίας από τη νομολογία. Ως προς τη βλάβη, σημείωσε ότι η αναγραφή του αριθμού στο δελτίο ταυτότητας και η τήρησή του στο αρχείο της Ελληνικής Αστυνομίας συνιστούν επεξεργασία προσωπικών δεδομένων, η οποία όμως δεν προκαλεί ανεπανόρθωτη ή δυσχερώς επανορθώσιμη βλάβη, αφενός γιατί η σχετική υπουργική απόφαση προβλέπει μέτρα προστασίας, αφετέρου γιατί η επεξεργασία μπορεί να αναιρεθεί αν τελικά ακυρωθούν οι πράξεις. Απέρριψε επίσης τον ισχυρισμό για διασπορά του αριθμού σε «ανυπολόγιστο αριθμό ατόμων», επισημαίνοντας ότι η χρήση του γίνεται μόνο κατόπιν νόμιμου αιτήματος και περιορίζεται στην ταυτοποίηση του προσώπου, χωρίς να συγκεντρώνονται πρόσθετα δεδομένα σε κεντρικό αρχείο.
Γιατί απορρίφθηκαν οι αιτήσεις
Πέρα από την ουσία, καθοριστικό ρόλο έπαιξαν και οι δικονομικές προθεσμίες. Κατά πάγια νομολογία, υπενθύμισε η Επιτροπή, η αναστολή εκτέλεσης μιας κανονιστικής πράξης δεν επιτρέπεται κατ’ αρχήν. Γίνεται κατ’ εξαίρεση δεκτή είτε όταν η αίτηση ακύρωσης κρίνεται προδήλως βάσιμη, είτε όταν αποδεικνύεται ευθεία και άμεση βλάβη, ανεπανόρθωτη ή δυσχερώς επανορθώσιμη.
Στις προκείμενες υποθέσεις, το προεδρικό διάταγμα 40/2025 προσβλήθηκε εκπρόθεσμα. Το διάταγμα δημοσιεύθηκε στις 5 Μαΐου 2025, ενώ η μία αίτηση ακυρώσεως κατατέθηκε στις 3 Οκτωβρίου 2025, μετά την παρέλευση της εξηκονθήμερης προθεσμίας, ακόμη και με συνυπολογισμό της αναστολής των προθεσμιών κατά τις δικαστικές διακοπές του καλοκαιριού. Αφού το διάταγμα ήταν εκείνο που θέσπιζε την υποχρεωτική απόδοση του αριθμού, η Επιτροπή έκρινε ότι δεν μπορούσε να εξεταστεί η σχετική βλάβη, εφόσον η προσβολή του είχε ασκηθεί εκπρόθεσμα. Για την υπουργική απόφαση που παρέτεινε την προθεσμία επιλογής των ψηφίων μέχρι και τις 5 Νοεμβρίου 2025, δεν προβλήθηκε κανένας ισχυρισμός περί αυτοτελούς βλάβης, ενώ για τις διατάξεις που αφορούν την αναγραφή του αριθμού στην ταυτότητα κρίθηκε ότι η σχετική επεξεργασία είναι αναστρέψιμη και περιβεβλημένη με εγγυήσεις.
Με αυτό το σκεπτικό, και στις δύο υποθέσεις η Επιτροπή κατέληξε ότι δεν συντρέχει νόμιμος λόγος για τη χορήγηση της αναστολής. Η κρίση αυτή δεν προδικάζει την τελική έκβαση. Η ουσιαστική δίκη επί των αιτήσεων ακυρώσεως έχει οριστεί για τις 21 Απριλίου 2026, οπότε και θα κριθεί κατά πόσον το νομικό πλαίσιο για τον Προσωπικό Αριθμό αντέχει στον έλεγχο νομιμότητας.
Το παρασκήνιο ενός μέτρου που διχάζει
Ο Προσωπικός Αριθμός θεσπίστηκε με τον νόμο 4727/2020 για την Ψηφιακή Διακυβέρνηση ως αριθμός υποχρεωτικής επαλήθευσης της ταυτότητας των πολιτών στις συναλλαγές τους με τον δημόσιο τομέα. Αποτελείται από 12 αλφαριθμητικά στοιχεία, εκ των οποίων τουλάχιστον τα 9 είναι αριθμοί, χορηγείται άπαξ, δεν μεταβάλλεται και απενεργοποιείται με τον θάνατο του προσώπου. Αργότερα, με τον νόμο 5188/2025, προστέθηκε διάταξη που προβλέπει την αναγραφή του στο δελτίο ταυτότητας και την αποθήκευσή του στο ενσωματωμένο ηλεκτρονικό μέσο, δηλαδή στο τσιπ της νέας ταυτότητας, με ρητή πρόβλεψη ότι ο αριθμός παραμένει φυσικά ή λογικά διαχωρισμένος από τα βιομετρικά δεδομένα.
Η εφαρμογή «myInfo», μέσω της οποίας οι πολίτες επιβεβαιώνουν τα στοιχεία τους και λαμβάνουν τον αριθμό τους, τέθηκε σε λειτουργία στις 3 Ιουνίου 2025, οπότε ξεκίνησε και η διαδικασία υποχρεωτικής ενσωμάτωσης του Προσωπικού Αριθμού. Από τις 6 Νοεμβρίου 2025 ο αριθμός αποδίδεται αυτόματα. Το διάταγμα 40/2025 είχε δώσει αρχικά στους πολίτες τη δυνατότητα να επιλέξουν δύο από τα τρία αλφαριθμητικά ψηφία του αριθμού τους, αντί να παραχθούν τυχαία.
Η Πολιτεία προβάλλει το μέτρο ως εργαλείο που θα μειώσει τη γραφειοκρατία, θα διορθώσει χρόνια λάθη στα κρατικά μητρώα και θα επιτρέπει την ταυτοποίηση του πολίτη μία φορά για κάθε συναλλαγή του με το Δημόσιο, στη βάση της αρχής «μόνον άπαξ». Στον αντίποδα, η εισαγωγή του προκάλεσε αντιδράσεις πολιτών και φορέων με αφορμή ζητήματα προστασίας προσωπικών δεδομένων και ψηφιακής επιτήρησης. Η ίδια η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, στη Γνωμοδότησή της 1/2024, είχε επισημάνει ότι η αρχιτεκτονική του συστήματος οδηγεί στη συγκέντρωση, σε ένα κεντρικό σημείο, δεδομένων όπως ονοματεπώνυμο, πατρώνυμο, μητρώνυμο και τόπος γέννησης, μαζί με τα διάφορα τομεακά αναγνωριστικά.
Οι δύο υποθέσεις δεν είναι εξάλλου οι μόνες στο δικαστικό μέτωπο. Το κόμμα ΝΙΚΗ έχει επίσης προσφύγει στο Συμβούλιο της Επικρατείας ζητώντας την ακύρωση του Προσωπικού Αριθμού, υποβάλλοντας παράλληλα καταγγελία στην Αρχή Προστασίας Δεδομένων. Σε πρακτικό επίπεδο, το ζήτημα παραμένει ανοιχτό και για τα έγγραφα ταυτοποίησης, καθώς οι παλαιές ταυτότητες στις οποίες το ονοματεπώνυμο αναγράφεται και με λατινικούς χαρακτήρες παραμένουν αποδεκτές για διαδικασίες εξ αποστάσεως ταυτοποίησης έως και τις 25 Σεπτεμβρίου 2027.