Χρήστος Τερνέζης: «Η Δημόσια Βιβλιοθήκη Ρόδου λειτουργεί από το 1947 ως φάρος πολιτισμού»

• «Όσοι έχουν έρθει στη Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη στη Ρόδο μας λένε τα καλύτερα λόγια για τον κήπο που έχουμε, για το αναγνωστήριό μας» • «Νομίζω ότι το παιδί σήμερα είναι από τα πιο σκληρά εργαζόμενα πρόσωπα. Κι αυτή η πίεση δεν το οδηγεί να αγαπήσει το βιβλίο, το αντίθετο θα έλεγα» • «Η βιβλιοθήκη λειτουργεί σήμερα με μόλις 3 άτομα προσωπικό, τον διευθυντή, τον οδηγό και την καθαρίστρια, αντί των 8 συνολικά υπαλλήλων που προβλέπει το οργανόγραμμά της»

«Πάντα φανταζόμουν τον Παράδεισο σαν ένα είδος βιβλιοθήκης». Η εμβληματική φράση του Χόρχε Λουίς Μπόρχες μοιάζει να βρίσκει την απόλυτη υλική της υπόσταση στους επιβλητικούς χώρους της Καστελλανίας.
Η Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Ρόδου στεγάζεται από το 1947 στο ιστορικό κτήριο της Καστελλανίας στη Μεσαιωνική Πόλη και διαθέτει μια συλλογή που ξεπερνά τους 100.000 τίτλους. Σήμερα, ενσωματώνει τις νέες τεχνολογίες στις καθημερινές της υπηρεσίες, προσφέροντας παράλληλα ελεύθερη πρόσβαση σε ένα σημαντικό ψηφιοποιημένο αρχείο τοπικών εφημερίδων από το 1915.
Στη συνέντευξή μας σήμερα στη «δ», ο προϊστάμενος της Βιβλιοθήκης, κ. Χρήστος Τερνέζης, μιλά για τον ρόλο της βιβλιοθήκης στην εποχή της τεχνολογίας, την επαναλειτουργία της Κινητής Μονάδας, για τη δημιουργία παιδικής βιβλιοθήκης και την περαιτέρω ψηφιοποίηση του υλικού, υπογραμμίζοντας παράλληλα τις σοβαρές ελλείψεις σε πόρους και προσωπικό, καθώς η ΔΚΒΡ λειτουργεί σήμερα με μόλις τρεις υπαλλήλους.
• Κύριε Τερνέζη, ποιος είναι ο ρόλος της δημόσιας βιβλιοθήκης και του βιβλιοθηκονόμου μέσα στην νέα πραγματικότητα που διαμορφώνει η τεχνολογία και η τεχνητή νοημοσύνη;
Ο ρόλος μας ήταν και είναι καθοριστικός. Την τεχνολογία δεν μπορείς να την αποφύγεις. Πάντοτε εξελισσόμαστε, από την εποχή του πηλού, πήγαμε στον πάπυρο, στην περγαμηνή, στο χαρτί και σήμερα είμαστε στους υπολογιστές. Όλες οι εργασίες που γίνονται μέσα σε μια βιβλιοθήκη γίνονται με υπολογιστές. Η αναζήτηση βιβλίων, η επεξεργασία τους. Εμείς μάλιστα, με τη βοήθεια του Υπουργείου Παιδείας, έχουμε προχωρήσει εδώ και δύο χρόνια στον αυτόματο δανεισμό, υπάρχει δηλαδή μηχάνημα όπου ο αναγνώστης μόνος του, εισάγοντας την κάρτα του, περνά τα βιβλία μπροστά από το αισθητήρα, τα δανείζεται αυτόματα και φεύγει. Την τεχνολογία δεν μπορούμε να την αρνηθούμε. Το νόημα είναι πώς την χρησιμοποιούμε. Δεν μπορώ να πω ότι φοβόμαστε το AI. Ίσως να το φοβούνται οι εκδότες, γιατί μέσα από αυτό μπορεί κάποιος να παράγει ένα βιβλίο, να γράψει κάτι. Εδώ, στη βιβλιοθήκη, δεν νομίζω ότι αντιμετωπίζουμε αυτό το ζήτημα.

• Τι μπορεί να προσφέρει μια βιβλιοθήκη που δεν μπορεί να βρει κανείς σε μια οθόνη;
Μια βιβλιοθήκη προσφέρει πολύ περισσότερα πράγματα από μια οθόνη. Πρώτα απ’ όλα, έρχεσαι σε επαφή με ανθρώπους και όχι με μια μηχανή. Η κοινωνικοποίηση που σου προσφέρει αυτή η επαφή. Η περιήγηση ανάμεσα στους διαδρόμους και στα ράφια, η επαφή με το βιβλίο. Το ό,τι κάθεσαι μπροστά σε ένα ράφι, παίρνεις ένα βιβλίο στα χέρια σου, το ξεφυλλίζεις, διαβάζεις το οπισθόφυλλο για να δεις την περίληψη. Το ωραίο περιβάλλον της βιβλιοθήκης. Όσοι έχουν έρθει στη Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη στη Ρόδο μας λένε τα καλύτερα λόγια για τον κήπο που έχουμε, για το αναγνωστήριό μας. Όλα αυτά δεν ξέρω δεν μας τα προσφέρει μια οθόνη.
• Ποιοι είναι οι επισκέπτες της δημόσιας κεντρικής βιβλιοθήκης Ρόδου;
Όλος ο κόσμος. Επειδή βρισκόμαστε στη Μεσαιωνική Πόλη, σαφώς έχουμε και τουρίστες. Κάποιοι έρχονται από ένα απλό ενδιαφέρον να δουν ένα ιστορικό κτήριο, αλλά πολλοί μπαίνουν για να χρησιμοποιήσουν και τις υπηρεσίες που προσφέρουμε. Ως προς το κοινό της Ρόδου, υπάρχουν βιβλία που απευθύνονται σε πολύ μικρά παιδιά και έρχονται οι γονείς μαζί με τα παιδιά τους προσχολικής και σχολικής ηλικίας.
Έρχονται φοιτητές που αναζητούν βιβλία για τις εργασίες τους. Εκπαιδευτικοί που θέλουν να διαβάσουν. Εργαζόμενοι που θέλουν να νιώσουν τη χαρά της ανάγνωσης και της χαλάρωσης μέσα σε ένα βιβλίο, αλλά και να μάθουν, γιατί δεν είναι μόνο η λογοτεχνία, υπάρχουν και πολλά άλλα βιβλία που προσφέρουμε. Και σαφώς οι συνταξιούχοι, που κι αυτοί θέλουν να ξεφύγουν από την τηλεόραση και να περάσουν όμορφα και δημιουργικά τον χρόνο τους. Επίσης αρκετοί χρήστες σε καθημερινή βάση μελετούν στο αναγνωστήριο της βιβλιοθήκης ή χρησιμοποιούν το WIFI και τους υπολογιστές μας (έχουμε τρείς για το κοινό) για να στείλουν ένα e-mail ή για να κάνουν τις εργασίες τους.
• Βλέπετε μείωση της επισκεψιμότητας σε σχέση με προηγούμενα χρόνια;
Κάνουμε κάθε προσπάθεια για να κρατήσουμε το ενδιαφέρον των αναγνωστών μας. Υπάρχουν όμως δυσκολίες. Μία από αυτές είναι και η πρόσβαση στη βιβλιοθήκη. Η δυσκολία στο parking είναι ένα μεγάλο μειονέκτημα. Το δεύτερο είναι η τουριστική σεζόν. Χωρίς να θέλω να χαρακτηρίσω τον τουρισμό αιτία που δεν διαβάζουμε, όταν όλοι δουλεύουμε σε ωράρια που ξεπερνούν κάθε λογικό όριο, 8, 10, 12 ώρες, κάποιοι και περισσότερο, αυτός ο άνθρωπος δύσκολα βρίσκει κουράγιο να διαβάσει. Παρ’ όλα αυτά, διαθέτουμε σημαντικό ποσό κάθε χρόνο για αγορά νέων βιβλίων, γιατί αυτό είναι που ενδιαφέρει τον αναγνώστη. Δεν τον ενδιαφέρει να έρθει να διαβάσει κάτι του 1970. Στα μέτρα του δυνατού που μας δίνει ο προϋπολογισμός μας, νομίζω ότι έχουμε καταφέρει να κρατάμε τον κόσμο σε εγρήγορση. Βιβλία για τα οποία δυσκολεύεται ενδεχομένως κανείς να διαθέσει 15, 20 και 30 ευρώ για να αγοράσει, εδώ τα βρίσκει εντελώς δωρεάν. Εν κατακλείδι η εποχικότητα επηρεάζει την κίνηση της βιβλιοθήκης.

• Οι νέοι άνθρωποι έρχονται στη βιβλιοθήκη από συνήθεια που τους κληροδότησαν οι γονείς τους ή το επιδιώκουν μόνοι τους;
Μερικά πράγματα διδάσκονται. Σαφώς οι πολύ μικρές ηλικίες έρχονται μαζί με τους γονείς τους. Δεν μπορώ να πω ότι για τα δεδομένα της Ρόδου όλοι διαβάζουν.
Δεν πρέπει να ομορφοποιούμε τα πράγματα. Οι γονείς που θα καθίσουν μαζί με τα παιδιά τους να διαβάσουν ένα παραμυθάκι στην προσχολική ηλικία, αυτά τα παιδιά αργότερα θα ξεκινήσουν να διαβάζουν βιβλία που τα ενδιαφέρουν, διαλέγοντας από τη μεγάλη συλλογή παιδικών βιβλίων της βιβλιοθήκης. Όμως σιγά σιγά, καθώς μεγαλώνουμε και περνάμε στο γυμνάσιο, στην εφηβεία, τους χάνουμε τους περισσότερους. Γιατί; Γιατί οι ρυθμοί των παιδιών είναι τέτοιοι. Σχολείο, φροντιστήριο, γλώσσες, αθλητισμός, μουσική, εξωσχολικές δραστηριότητες, πιεστικά ωράρια. Νομίζω ότι το παιδί σήμερα είναι από τα πιο σκληρά εργαζόμενα πρόσωπα. Κι αυτή η πίεση δεν το οδηγεί να αγαπήσει το βιβλίο, το αντίθετο θα έλεγα.
• Μιας και ξεκίνησαν και οι πανελλαδικές εξετάσεις, ήθελα να σας ρωτήσω αν έρχονται υποψήφιοι των πανελληνίων εξετάσεων.
Τα παιδιά που ετοιμάζονται για τις πανελλήνιες, όχι. Από την πρώτη λυκείου αρχίζουν να προετοιμάζονται για να περάσουν στο πανεπιστήμιο. Το μόνο που κοιτάζουν είναι τα τέσσερα μαθήματα που θα τους εξασφαλίσουν την πολυπόθητη θέση. Είναι λογικό, άλλωστε, όταν τα πάντα κρίνονται, αδίκως κατά τη γνώμη μου, σε αυτό και μόνο το πράγμα. Και επειδή το έχουμε ζήσει όλοι μας, αμέσως μετά τις πανελλήνιες, για καιρό δεν θέλουμε να δούμε βιβλίο, δεν θέλουμε ούτε να το ακουμπήσουμε.
• Η βιβλιοθήκη λειτουργεί και κινητή μονάδα, μια από τις λίγες στην Ελλάδα.
Οι δημόσιες βιβλιοθήκες είναι 45-46 συνολικά σε όλη την Ελλάδα. Δεν έχουν όλες κινητή μονάδα. Κάποιες την έχουν παροπλισμένη λόγω έλλειψης προσωπικού. Κι εμείς, από το 2010 μέχρι το 2023-2024, δεν μπορούσαμε να κινήσουμε τη βιβλιοθήκη γιατί δεν υπήρχε οδηγός, δεν υπήρχε προσωπικό. Με τις ενέργειες του προηγούμενου διευθυντή και μετά από μετάταξη ενός οδηγού στη βιβλιοθήκη, και αφού ξεπεράσαμε και τις δυσκολίες του κορωνοϊού, καταφέραμε από το 2024 να βγάλουμε ξανά την κινητή μονάδα.
Η κινητή βιβλιοθήκη είναι η εικόνα μας προς τα έξω, η εξωστρέφειά μας. Όταν ο κόσμος δεν μπορεί να έρθει εδώ, εμείς πάμε. Το όχημα είναι πλήρως εξοπλισμένο. Διαθέτει ηλεκτρονικό υπολογιστή, εκτυπωτή, δύο γραφεία εργασίας, Wi-Fi, κλιματιστικό και φωτισμό. Έχουμε πάει σε όλα τα σχολεία του νησιού, από το Κοσκινού μέχρι το Γεννάδι και από την Ιαλυσό μέχρι τον Έμπωνα. Νηπιαγωγεία, δημοτικά, γυμνάσια, λύκεια… Φέτος καταφέραμε να πάμε τρεις φορές. Μία ως τα Χριστούγεννα, μία ως το Πάσχα και μία για την επιστροφή των βιβλίων.
Το όχημα αυτό στηρίζει την εκπαιδευτική διαδικασία αλλά και τις ανάγκες για ενημέρωση και μόρφωση των κατοίκων όλου του νησιού. Βοηθά τα παιδιά να καλλιεργήσουν τη συνήθεια του διαβάσματος και να μάθουν να αξιολογούν μια πληροφορία, κάτι που δεν ισχύει πάντα με το διαδίκτυο και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, όπου αυτό που γράφει κάποιος το διαβάζουμε σαν να είναι αλήθεια. Επίσης, δεν πηγαίνουμε μόνο στα σχολεία. Στα χωριά, όποιος κάτοικος θέλει μπορεί να έρθει να διαλέξει βιβλίο ή να παραγγείλει αυτό που ψάχνει.

• Υπάρχει ενδιαφέρον από τα σχολεία;
Σε πολλά σχολεία, ειδικά στα πιο απομακρυσμένα, μας δέχτηκαν με μεγάλη χαρά και ενθουσιασμό. Πέρυσι δανείσαμε πάνω από 4.000 βιβλία στα σχολεία. Ένας αριθμός μεγάλος, αλλά ο πραγματικός αντίκτυπος είναι πολλαπλάσιος. Ένα βιβλίο που δανείστηκε ένας μαθητής, το επέστρεψε στην τάξη, το πήρε κάποιος άλλος. Μέσα σε μία τάξη μπορεί να το έχουν διαβάσει 10 ή 15 μαθητές.
• Τι κάνει ξεχωριστή κύριε Τερνέζη τη Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Ρόδου;
Πρώτα απ’ όλα το κτήριο. Βρισκόμαστε στην Καστελλανία, ένα κτήριο χαρακτηρισμένο ως μνημείο, όπου η βιβλιοθήκη στεγάζεται από το 1947 μέχρι σήμερα. Το δεύτερο είναι η συλλογή μας. Διαθέτουμε αυτή τη στιγμή πάνω από 100.000 τίτλους. Ως αντίτυπα είναι πολύ περισσότερα. Καλύπτουν όλο το εύρος, από βιβλία για παιδιά προσχολικής ηλικίας μέχρι υλικό για ειδικούς ερευνητές και επιστήμονες. Έχουμε υλικό παλαιότητας που δύσκολα το βρίσκεις αλλού.
Ένα επίσης πολύ σημαντικό κομμάτι είναι οι τοπικές εφημερίδες. Στη βιβλιοθήκη υπάρχουν τοπικές εφημερίδες από τη Ρόδο και τα Δωδεκάνησα από το 1915 μέχρι σήμερα. Ένα μέρος τους, από το 1915 μέχρι το 2000, είναι ψηφιοποιημένο και ελεύθερα προσβάσιμο στην ιστοσελίδα της βιβλιοθήκης, από οποιοδήποτε μέρος του κόσμου, εντελώς δωρεάν.
• Η βιβλιοθήκη ιδρύθηκε το 1947 από τον αντιναύαρχο Ιωαννίδη, για να δώσει ξανά στους Ροδίτες την πνευματική ελευθερία που τους στερούσαν οι κατακτητές. Σήμερα, ποια θα λέγατε ότι είναι η αποστολή η δική σας;
Νομίζω ότι συνεχίζουμε πάνω στα ίδια βήματα, Να μεταφέρουμε τη γνώση, να παράγουμε πολιτισμό, να προσφέρουμε το βιβλίο στον κόσμο. Σκεφτείτε ότι το βιβλίο κόστιζε πάντοτε και σήμερα κοστίζει. Είναι ακριβό αγαθό. Να διαθέτει κανείς από το υστέρημά του 15, 20 ή 30 ευρώ δεν είναι δεδομένο. Στη βιβλιοθήκη, ο καθένας μπορεί να διαβάσει ό,τι θέλει εντελώς δωρεάν. Βοηθάμε τον κόσμο να εμπλουτίσει τις γνώσεις του με τρόπο που δεν μπορεί να προσφέρει ο υπολογιστής ή το AI.
• Ποιο ήταν το συναίσθημά σας την πρώτη φορά που μπήκατε στην Καστελλανία;
Κοιτάξτε, εγώ δεν είμαι Ροδίτης στην καταγωγή. Ως φοιτητές στη Σχολή Βιβλιοθηκονομίας, όταν επισκεπτόμαστε κάποιον τόπο, κοιτούσαμε πάντα να δούμε πού υπάρχει βιβλιοθήκη, για να πάρουμε μια μυρωδιά, να δούμε πώς είναι αυτός ο χώρος. Μπορεί τότε δεν το ξέραμε, μπορεί μελλοντικά να δουλέψουμε εκεί, γιατί οι περισσότεροι απόφοιτοι της σχολής είναι άνεργοι, ελάχιστοι είναι αυτοί που δουλεύουν στον τομέα. Ήρθα στη Ρόδο το 1998 και δούλευα στη βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου Αιγαίου. Σιγά σιγά άρχισα να επισκέπτομαι τις άλλες βιβλιοθήκες του νησιού. Νομίζω ότι είμαι τυχερός, γιατί έχω περάσει και από τις τρεις, τη βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου, μετά για 20 χρόνια τη Δημοτική Βιβλιοθήκη στη Ροδιακή Έπαυλη, και τα τελευταία έξι χρόνια τη Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη. Όμως θα πρέπει να σας πω ότι η βιβλιοθήκη λειτουργεί σήμερα με μόλις 3 άτομα προσωπικό, τον διευθυντή, τον οδηγό και την καθαρίστρια, αντί των 8 συνολικά υπαλλήλων που προβλέπει το οργανόγραμμά της. Και το όραμα είναι ακόμα μεγαλύτερο, ως Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη, η αρμοδιότητά μας καλύπτει όλα τα Δωδεκάνησα. Η κινητή μονάδα θα μπορούσε να μπει στο καράβι και να πάει στη Χάλκη, στη Σύμη, στα μικρά νησιά που δεν έχουν πρόσβαση στο βιβλίο. Έχουμε τη θεσμική δυνατότητα, δεν έχουμε όμως ούτε τους πόρους ούτε το προσωπικό.
• Ποιος είναι ο δικός σας στόχος από τη θέση που κατέχετε σήμερα;
Το δικό μου στοίχημα είναι να είμαι άξιος για τη θέση που κατέχω. Να με βλέπει ο κόσμος στον δρόμο και να μου λέει «μπράβο, προσπάθησες για εμάς». Να διατηρήσω το κτήριο σε καλή κατάσταση, όσο μου δίνει τη δυνατότητα ο προϋπολογισμός του Υπουργείου Παιδείας, να κάνω τις επισκευές που χρειάζονται για να διατηρηθεί αυτό το μνημείο. Να κάνω χαρούμενους τους αναγνώστες που μπαίνουν στη βιβλιοθήκη, να αισθάνονται όμορφα, να βρίσκουν το βιβλίο που θέλουν. Το βλέπεις στα πρόσωπά τους. Κάποια στιγμή είχε έρθει κάποιος και μου είπε «Ξέρετε, είστε η τελευταία μου ελπίδα. Ψάχνω αυτό το βιβλίο παντού». Όταν το βρήκε, η χαρά στο πρόσωπό του ήταν κάτι άλλο. Αυτό το πράγμα με ευχαριστεί, να εξυπηρετώ τον κόσμο. Να βρεθεί ένας χώρος κοντά μας, να μεταφέρω και να ταξινομήσω το αρχείο των εφημερίδων , περιοδικών και άλλου υλικού που δεν χρησιμοποιείτε συχνά και να απελευθερώσω χώρο ώστε το παλιό αναγνωστήριο να μετατραπεί σε παιδική βιβλιοθήκη. Να πραγματοποιήσω την μετάπτωση των ψηφιοποιημένων εφημερίδων σε νέο περιβάλλον, σύγχρονο, να συνεχίσω την ψηφιοποίηση των τοπικών εφημερίδων μέχρι και σήμερα. Να συγκεντρώσω όσα περισσότερα βιβλία από Δωδεκανήσιους συγγραφείς ή με θέμα τα Δωδεκάνησα. Πολλά θα μπορούσα να πω αλλά άς πάμε βήμα βήμα. Εάν κοιτάξουμε γύρω μας βιβλιοπωλεία και βιβλιοθήκες κλείνουν. Χωρίς προσωπικό και στήριξη δεν μπορείς να έχεις απαιτήσεις. Τέλος, να παραδώσω στον επόμενο πολύ περισσότερα πράγματα από ό,τι παρέλαβα εγώ, για να μπορέσει κι αυτός να συνεχίσει να προσφέρει στην κοινωνία. Οι πολίτες μας πληρώνουν, πρέπει να τους γυρίσουμε πίσω ό,τι μας δίνουν, και διπλά.