Το Καστελλόριζο στο στόχαστρο της Άγκυρας

• Απά­ντη­ση με ΑΟΖ και θα­λάσ­σιο χω­ρο­τα­ξι­κό σχε­δια­σμό προ­τεί­νει η κα­θη­γή­τρια του Πα­ντεί­ου Πα­νε­πι­στη­μί­ου Στέλ­λα Κυ­βέ­λου, ενώ μή­νυ­μα ψυ­χραι­μί­ας και απο­φα­σι­στι­κό­τη­τας στέλ­νει ο δή­μαρ­χος Με­γί­στης Νίκος Ασβέ­στης

Νέα εστία έντα­σης στις ελ­λη­νο­τουρ­κι­κές σχέ­σεις δη­μιουρ­γούν οι μο­νο­με­ρείς κι­νή­σεις της Άγκυ­ρας με τη χω­ρο­θέ­τη­ση των λε­γό­με­νων «εθνι­κών θα­λάσ­σιων πάρ­κων», με την πε­ριο­χή με­τα­ξύ Ρόδου και Κα­στελ­λο­ρί­ζου να βρί­σκε­ται στο επί­κε­ντρο. Η τουρ­κι­κή πρω­το­βου­λία έρ­χε­ται να δο­κι­μά­σει εκ νέου το αφή­γη­μα των «ήρε­μων νερών» στο Αι­γαίο και την Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο, καθώς η Αθήνα θε­ω­ρεί ότι πίσω από την πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κή ρη­το­ρι­κή της Άγκυ­ρας επι­χει­ρεί­ται να προ­βλη­θεί μο­νο­με­ρώς τουρ­κι­κή δι­καιο­δο­σία σε θα­λάσ­σιες πε­ριο­χές των οποί­ων η οριο­θέ­τη­ση πα­ρα­μέ­νει σε εκ­κρε­μό­τη­τα. Το ζή­τη­μα απο­κτά ακόμη με­γα­λύ­τε­ρη βα­ρύ­τη­τα λόγω της πε­ριο­χής στην οποία εκτεί­νε­ται το με­γα­λύ­τε­ρο από τα τουρ­κι­κά πάρκα, καθώς αγ­γί­ζει τον θα­λάσ­σιο χώρο με­τα­ξύ Ρόδου και Κα­στελ­λο­ρί­ζου, μια πε­ριο­χή με ιδιαί­τε­ρη γε­ω­πο­λι­τι­κή ση­μα­σία για τις ελ­λη­νο­τουρ­κι­κές σχέ­σεις.

«Το Κα­στελ­λό­ρι­ζο είναι ζω­ντα­νό και παρών»

Απέ­να­ντι στις τουρ­κι­κές κι­νή­σεις, ο δή­μαρ­χος Με­γί­στης Νι­κό­λας Ασβέ­στης στέλ­νει μή­νυ­μα ψυ­χραι­μί­ας αλλά και απο­φα­σι­στι­κό­τη­τας. «Το Κα­στελ­λό­ρι­ζο είναι ζω­ντα­νό και παρών», δη­λώ­νει, υπο­γραμ­μί­ζο­ντας ότι το σύ­μπλεγ­μα της Με­γί­στης δεν απο­τε­λεί απλώς μια γε­ω­γρα­φι­κή απο­τύ­πω­ση στον χάρτη. Όπως επι­ση­μαί­νει, το Κα­στελ­λό­ρι­ζο, η Ρω και η Στρογ­γύ­λη είναι ελ­λη­νι­κά νησιά με μό­νι­μη ζωή και δρα­στη­ριό­τη­τα. «Το σύ­μπλεγ­μα του Κα­στελ­λο­ρί­ζου δεν είναι μια γραμ­μή στον χάρτη. Είναι ένας ζω­ντα­νός τόπος, με αν­θρώ­πους, μό­νι­μους κα­τοί­κους, επι­χει­ρή­σεις και κα­θη­με­ρι­νή πα­ρου­σία», ση­μειώ­νει χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά.

Ο δή­μαρ­χος Με­γί­στης απορ­ρί­πτει την προ­σπά­θεια δη­μιουρ­γί­ας τε­τε­λε­σμέ­νων μέσω των τουρ­κι­κών θα­λάσ­σιων πάρ­κων, επι­ση­μαί­νο­ντας ότι οι μο­νο­με­ρείς ενέρ­γειες της Άγκυ­ρας δεν μπο­ρούν να επη­ρε­ά­σουν τα δι­καιώ­μα­τα που απορ­ρέ­ουν από το Διε­θνές Δί­καιο. «Οι πρό­σφα­τες μο­νο­με­ρείς ενέρ­γειες της Τουρ­κί­ας με τα λε­γό­με­να «θα­λάσ­σια πάρκα» δεν δη­μιουρ­γούν τε­τε­λε­σμέ­να ούτε μπο­ρούν να επη­ρε­ά­σουν τα δι­καιώ­μα­τα που απορ­ρέ­ουν από το Διε­θνές Δί­καιο», το­νί­ζει. Ο Νι­κό­λας Ασβέ­στης υπο­γραμ­μί­ζει ότι η το­πι­κή κοι­νω­νία πα­ρα­μέ­νει ενω­μέ­νη και ψύ­χραι­μη, δη­λώ­νο­ντας την εμπι­στο­σύ­νη της στις Ένο­πλες Δυ­νά­μεις, στα Σώ­μα­τα Ασφα­λεί­ας και στο ελ­λη­νι­κό κρά­τος. «Η Ρω και η Στρογ­γύ­λη δεν είναι ακα­τοί­κη­τες κουκ­κί­δες στον χάρτη. Είναι ζω­ντα­νά ελ­λη­νι­κά νησιά. Εί­μα­στε εδώ. Ζούμε εδώ. Δη­μιουρ­γού­με εδώ. Και θα συ­νε­χί­σου­με να κρα­τά­με ζω­ντα­νό το Σύ­μπλεγ­μα της Με­γί­στης», κα­τα­λή­γει.

Κυ­βέ­λου: «Απά­ντη­ση με ΑΟΖ και θα­λάσ­σιο  χω­ρο­τα­ξι­κό σχε­δια­σμό»

Την ίδια ώρα, η κα­θη­γή­τρια του Πα­ντεί­ου Πα­νε­πι­στη­μί­ου και εμπει­ρο­γνώ­μων στον Θα­λάσ­σιο Χω­ρο­τα­ξι­κό Σχε­δια­σμό Στέλ­λα Κυ­βέ­λου προ­τεί­νει μια πιο ενερ­γη­τι­κή ελ­λη­νι­κή στρα­τη­γι­κή. Στο επί­κε­ντρο της πρό­τα­σής της βρί­σκε­ται η μο­νο­με­ρής ανα­κή­ρυ­ξη Απο­κλει­στι­κής Οι­κο­νο­μι­κής Ζώνης στο Αι­γαίο, με σαφή διά­κρι­ση με­τα­ξύ ανα­κή­ρυ­ξης και οριο­θέ­τη­σης. Όπως εξη­γεί, η ανα­κή­ρυ­ξη ΑΟΖ δεν ταυ­τί­ζε­ται με την οριο­θέ­τη­ση. Η τε­λευ­ταία θα πρέ­πει να προ­κύ­ψει μέσω συμ­φω­νί­ας με το άλλο πα­ρά­κτιο κρά­τος. Πα­ράλ­λη­λα, ζητά την επι­τά­χυν­ση του θα­λάσ­σιου χω­ρο­τα­ξι­κού σχε­δια­σμού πριν από το τέλος του 2026. Κατά την εκτί­μη­σή της, τα δύο αυτά ερ­γα­λεία μπο­ρούν να λει­τουρ­γή­σουν συ­μπλη­ρω­μα­τι­κά, ενι­σχύ­ο­ντας την ελ­λη­νι­κή πα­ρου­σία και την άσκη­ση διοι­κη­τι­κής πρα­κτι­κής στον θα­λάσ­σιο χώρο. Η ίδια προει­δο­ποιεί για αυτό που χα­ρα­κτη­ρί­ζει «πα­γί­δα της άδειας»: τον κίν­δυ­νο, δη­λα­δή, η Άγκυ­ρα να επι­χει­ρή­σει να εμ­φα­νι­στεί ως ο πα­ρά­γο­ντας που έχει την αρ­μο­διό­τη­τα να επι­τη­ρεί και να ρυθ­μί­ζει δρα­στη­ριό­τη­τες στο Αι­γαίο.

Δεν είναι ίδια η ελ­λη­νι­κή και η τουρ­κι­κή κί­νη­ση

Η Στέλ­λα Κυ­βέ­λου απορ­ρί­πτει πα­ράλ­λη­λα την άποψη ότι Ελ­λά­δα και Τουρ­κία προ­χώ­ρη­σαν σε αντί­στοι­χες ενέρ­γειες και ότι η Αθήνα ήταν εκεί­νη που άνοι­ξε πρώτη έναν νέο κύκλο αντι­πα­ρά­θε­σης. Όπως υπο­στη­ρί­ζει, υπάρ­χει ου­σιώ­δης θε­σμι­κή και νο­μι­κή δια­φο­ρά. Η Ελ­λά­δα, ση­μειώ­νει, θε­σπί­ζει θα­λάσ­σια πάρκα εντός των χω­ρι­κών της υδά­των, δη­λα­δή εντός της υφι­στά­με­νης ζώνης των έξι ναυ­τι­κών μι­λί­ων στο Αι­γαίο, ασκώ­ντας εθνι­κή κυ­ριαρ­χία και υλο­ποιώ­ντας πα­ράλ­λη­λα ευ­ρω­παϊ­κές και διε­θνείς πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κές δε­σμεύ­σεις, με­τα­ξύ άλλων τον στόχο για προ­στα­σία του 30% των θα­λάσ­σιων οι­κο­συ­στη­μά­των έως το 2030. Αντί­θε­τα, η Τουρ­κία χα­ρα­κτη­ρί­ζει τα δικά της πάρκα «εθνι­κά» και τα επε­κτεί­νει πέραν των χω­ρι­κών της υδά­των, σε διε­θνή ύδατα και σε θα­λάσ­σιες πε­ριο­χές όπου δεν υπάρ­χει οριο­θέ­τη­ση και όπου η Ελ­λά­δα προ­βάλ­λει δι­καιώ­μα­τα και κυ­ριαρ­χι­κά δι­καιώ­μα­τα που απορ­ρέ­ουν από το Διε­θνές Δί­καιο της Θά­λασ­σας. Το κρί­σι­μο ζή­τη­μα, σύμ­φω­να με την κα­θη­γή­τρια, δεν είναι απλώς το εάν ένα θα­λάσ­σιο πάρκο εκτεί­νε­ται πέραν των χω­ρι­κών υδά­των. Κάτι τέ­τοιο μπο­ρεί να γίνει νό­μι­μα εντός οριο­θε­τη­μέ­νης ΑΟΖ και στο πλαί­σιο της δι­καιο­δο­σί­ας του αντί­στοι­χου πα­ρά­κτιου κρά­τους. Το πρό­βλη­μα, όπως επι­ση­μαί­νει, είναι η μο­νο­με­ρής προ­σπά­θεια της Τουρ­κί­ας να πα­ρου­σιά­σει ως χώρο δικής της εθνι­κής δι­καιο­δο­σί­ας πε­ριο­χές των οποί­ων η οριο­θέ­τη­ση πα­ρα­μέ­νει ανοι­χτή και στις οποί­ες υπάρ­χουν αντι­κεί­με­νες ελ­λη­νι­κές αξιώ­σεις.

Η «Γα­λά­ζια Πα­τρί­δα» επι­στρέ­φει στο προ­σκή­νιο

Οι εξε­λί­ξεις απο­κτούν πρό­σθε­τη πο­λι­τι­κή ση­μα­σία καθώς η Άγκυ­ρα φαί­νε­ται να επα­να­φέ­ρει με με­γα­λύ­τε­ρη έντα­ση στο προ­σκή­νιο το δόγμα της «Γα­λά­ζιας Πα­τρί­δας». Το επό­με­νο πεδίο αντι­πα­ρά­θε­σης ανα­μέ­νε­ται να είναι και το νο­μο­θε­τι­κό επί­πε­δο, καθώς η συ­ζή­τη­ση γύρω από τη «Γα­λά­ζια Πα­τρί­δα» στην Τουρ­κία προ­μη­νύ­ει νέο κύκλο πο­λι­τι­κής και δι­πλω­μα­τι­κής έντα­σης. Έτσι, πίσω από τη δια­μά­χη για τα θα­λάσ­σια πάρκα δια­μορ­φώ­νε­ται ένα ευ­ρύ­τε­ρο ερώ­τη­μα: εάν η πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κή προ­στα­σία θα πα­ρα­μεί­νει ένα πεδίο συ­νερ­γα­σί­ας και διε­θνών δε­σμεύ­σε­ων ή εάν θα με­τα­τρα­πεί σε ακόμη ένα ερ­γα­λείο προ­βο­λής και εμπέ­δω­σης δια­φο­ρε­τι­κών αντι­λή­ψε­ων για τη δι­καιο­δο­σία στο Αι­γαίο και την Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο. Η Αθήνα κα­λεί­ται πλέον να ισορ­ρο­πή­σει ανά­με­σα στη δια­τή­ρη­ση των διαύ­λων επι­κοι­νω­νί­ας και στην ανά­γκη να απο­τρέ­ψει κι­νή­σεις που θε­ω­ρεί ότι μπο­ρούν να δη­μιουρ­γή­σουν τε­τε­λε­σμέ­να. Και στο ακρι­τι­κό Κα­στελ­λό­ρι­ζο, το μή­νυ­μα πα­ρα­μέ­νει στα­θε­ρό: η ελ­λη­νι­κή πα­ρου­σία δεν απο­τυ­πώ­νε­ται μόνο στους χάρ­τες. Απο­τυ­πώ­νε­ται στους αν­θρώ­πους που ζουν εκεί, στις επι­χει­ρή­σεις, στην κα­θη­με­ρι­νό­τη­τα και στη συ­νε­χή πα­ρου­σία του ελ­λη­νι­κού κρά­τους.