“Η υφαλοκρηπίδα του Καστελλόριζου και οι ελληνικές εκλογές”

Αρθρο του Αγγελου Συρίγου

Το 2012 η Τουρκία διεκ­δί­κησε επι­σή­μως ολό­κληρο το βόρειο τμήμα της Ανα­το­λι­κής Μεσο­γείου. Στην τουρ­κική Εφη­με­ρίδα της Κυβερ­νή­σεως δημο­σιεύ­θη­καν χάρτες με θαλάσ­σιες περιο­χές δυτικώς της Κύπρου και νοτίως της Ρόδου και του Καστελ­λό­ρι­ζου. Η Τουρκία εκχω­ρούσε δικαιώ­ματα έρευνας και εκμε­ταλ­λεύ­σεως επ’ αυτών των περιο­χών στην κρατική τουρ­κική εται­ρεία πετρε­λαίου ΤΡΑΟ. Η χρονική στιγμή της δημο­σιεύ­σεως ήταν άμεσα συν­δε­δε­μένη με τις ελλη­νι­κές πολι­τι­κές εκλογές. Οι χάρτες δημο­σιεύ­θη­καν στις 27 Απρι­λίου 2012. Δέκα ημέρες αργό­τερα, στις 6 Μαΐου, διε­ξή­χθη­σαν στην Ελλάδα βου­λευ­τι­κές εκλογές.

Θα ήταν λάθος να θεω­ρη­θεί ότι οι εκχω­ρή­σεις απο­τε­λού­σαν μια απο­σπα­σμα­τική κίνηση της Τουρ­κίας που θέλησε να κατα­γρά­ψει απλώς τις διεκ­δι­κή­σεις της στην περιοχή ενόψει νέας ελλη­νι­κής κυβερ­νή­σεως. Εντάσ­σο­νταν σε έναν ευρύ­τερο σχε­δια­σμό της Τουρ­κίας να διεκ­δι­κή­σει το μέγιστο τμήμα της υφα­λο­κρη­πί­δας της Ανα­το­λι­κής Μεσο­γείου. Ανά­λο­γες εκχω­ρή­σεις για την περιοχή του Αιγαίου στην εται­ρεία ΤΡΑΟ το 1973-74 σημα­το­δό­τη­σαν και την αφε­τη­ρία του προ­βλή­μα­τος της οριο­θε­τή­σεως της αιγαια­κής υφα­λο­κρη­πί­δας. Από τότε μέχρι σήμερα δεν έχουν αλλάξει.

Η εκδή­λωση της διεκ­δι­κή­σεως, όμως, τη συγκε­κρι­μένη χρονική στιγμή ήταν άμεσα συνυ­φα­σμένη με την κατά­σταση που επι­κρα­τεί στη χώρα μας κατά τις εκλογές. Η Τουρκία γνω­ρί­ζει πως, όταν έχουμε εκλογές σε αυτόν τον τόπο (και μάλιστα διπλές, όπως αυτές του Μαΐου 2019), πολλές αντι­δρά­σεις γίνο­νται με καθυ­στέ­ρηση και παύουν να είναι αυτο­νό­η­τες. Η Ελλάδα απέ­στειλε τις συνή­θεις, υπη­ρε­σια­κές δια­μαρ­τυ­ρίες προς τον ΟΗΕ και κατήγ­γειλε γενικώς τις τουρ­κι­κές ενέρ­γειες. Εκτοτε έχουν περάσει σχεδόν επτά χρόνια. Ολος ο κόσμος γνω­ρί­ζει με ακρί­βεια τι διεκ­δι­κεί η Τουρκία στην περιοχή. Η Ελλάδα εξα­κο­λου­θεί να μην έχει προσ­διο­ρί­σει ποια θεωρεί ότι είναι τα ακριβή όρια της υφα­λο­κρη­πί­δας της στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο. Απλώς δια­μαρ­τύ­ρε­ται στις τουρ­κι­κές ενέρ­γειες…

Ολα αυτά επι­ση­μαί­νο­νται για τους εξής τρεις λόγους: Κατ’ αρχάς, τις επό­με­νες εβδο­μά­δες τα βλέμ­ματα όλων θα είναι στραμ­μένα στις ανα­κοι­νώ­σεις που θα κάνει η EXXON-Mobil για τις έρευνες στο τεμάχιο 10. Πρό­κει­ται για μια εται­ρεία εισηγ­μένη στο χρη­μα­τι­στή­ριο της Νέας Υόρκης. Οφείλει να ενη­με­ρώ­σει τους μετό­χους της, εάν η μεγάλη επέν­δυση που έκανε για γεώ­τρηση στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο είχε απο­τε­λέ­σματα. Η ανα­κοί­νωση θα ορίσει πολλά πράγ­ματα.

Ανα­λό­γως του μεγέ­θους του κοι­τά­σμα­τος (μικρού ή μεγάλου) θα κριθούν η βιω­σι­μό­τητα του αγωγού EastMed, τυχόν κίνητρα για επό­με­νες γεω­τρή­σεις στην περιοχή, η επα­νέ­ναρξη συνο­μι­λιών για την επίλυση του Κυπρια­κού υπό τους ίδιους δυσμε­νείς όρους του παρελ­θό­ντος, εντέλει το στρα­τη­γικό απο­τύ­πωμα Ελλάδας-Κύπρου στις νέες ισορ­ρο­πίες της Ανα­το­λι­κής Μεσο­γείου.

Το δεύτερο σημείο σχε­τί­ζε­ται με τις ενα­γώ­νιες κινή­σεις της Τουρ­κίας να βγει από το αδιέ­ξοδο της Ανα­το­λι­κής Μεσο­γείου. Αρχικώς, προ­σπά­θησε να παρε­μπο­δί­σει εμπρά­κτως τις έρευνες σε τεμάχια της κυπρια­κής ΑΟΖ. Τα πολ­λα­πλά μηνύ­ματα του τελευ­ταίου καιρού, με κορυ­φαίο αυτό του Aμερικανού υφυ­πουρ­γού Εξω­τε­ρι­κών Μίτσελ ότι οι ΗΠΑ δεν θα δουν «φιλικά κανενός είδους παρε­νό­χληση στα νερά της Κύπρου, ειδικά όταν εμπλέ­κο­νται αμε­ρι­κα­νικά πλοία», ήσαν σαφή. Η Τουρκία στρά­φηκε αμέσως στη γνώριμη περιοχή του Αιγαίου. Εδώ οι δια­φο­ρές είναι σε διμερές επίπεδο, Ελλάδος – Τουρ­κίας. Συνεπώς είναι πιο εύκολα δια­χει­ρί­σι­μες από την κατά­σταση στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο όπου εμπλέ­κο­νται πολλοί διε­θνείς παίκτες. Αυτό, όμως, δεν κράτησε πολύ. Με οδηγία προς ναυ­τιλ­λο­μέ­νους στις 3 Ιανουα­ρίου 2019 η Τουρκία ανα­κοί­νωσε ότι το σει­σμο­γρα­φικό σκάφος «Μπαρ­μπα­ρός» επρό­κειτο να διε­ξα­γά­γει σει­σμο­γρα­φι­κές έρευνες σε μεγάλο τμήμα της ελλη­νι­κής υφα­λο­κρη­πί­δας και της κυπρια­κής ΑΟΖ στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο. Είναι οι περιο­χές που διεκ­δί­κησε η Τουρκία το 2012. Εως τώρα το «Μπαρ­μπα­ρός» συνή­θιζε να ερευνά παρα­νό­μως περιο­χές της κυπρια­κής ΑΟΖ. Είχε πολλά χρόνια να εμφα­νι­στεί στην υφα­λο­κρη­πίδα του Καστελ­λό­ρι­ζου και της Ρόδου. Αυτό σημαί­νει αλλαγή στάσεως της Τουρ­κίας που πρέπει να προ­σέ­ξουμε. Στο Καστελ­λό­ριζο η Τουρκία δεν ενοχλεί αμε­ρι­κα­νικά συμ­φέ­ρο­ντα. Επι­πλέον, η συγκε­κρι­μένη θαλάσ­σια περιοχή έως τώρα έχει τυπικώς ως μόνον διεκ­δι­κητή την Αγκυρα.

Το τρίτο (και πλέον ανη­συ­χη­τικό) σημείο συν­δέ­ε­ται με το ότι το 2019 είναι έτος εκλογών για την Ελλάδα. Η προ­ε­κλο­γική περί­ο­δος έχει ήδη αρχίσει ατύπως και οι τόνοι θα είναι εξαι­ρε­τικά υψηλοί. Ο Ερντο­γάν θα προ­σπα­θή­σει να εκμε­ταλ­λευ­θεί το κενό, όπως έκανε και το 2012. Οι απα­ντή­σεις στην Αγκυρα δεν πρέπει να υπα­γο­ρεύ­ο­νται από το θυμικό ή να εξυ­πη­ρε­τούν προ­ε­κλο­γι­κές σκο­πι­μό­τη­τες για την είσοδο του ήσσονος κυβερ­νη­τι­κού εταίρου στην επόμενη Βουλή. Πρέπει να εντάσ­σο­νται σε έναν ευρύ­τερο σχε­δια­σμό που θα λαμ­βά­νει υπ’ όψιν του δύο πράγ­ματα: (α) το δια­κύ­βευμα είναι η απρό­σκο­πτη ολο­κλή­ρωση του ενερ­γεια­κού προ­γράμ­μα­τος της Κύπρου και (β) η Τουρκία θεωρεί ως αχίλ­λειο πτέρνα των ελλη­νι­κών θαλάσ­σιων διεκ­δι­κή­σεων την περιοχή του Καστελ­λό­ρι­ζου και θα επι­κε­ντρω­θεί εκεί.

* Ο κ. Αγγελος Μ. Συρίγος είναι ανα­πλη­ρω­τής καθη­γη­τής Διε­θνούς Δικαίου και Εξω­τε­ρι­κής Πολι­τι­κής στο Πάντειο Πανε­πι­στή­μιο.