Νέα διοίκηση για τη ΔΕΡΜΑΕ την ώρα που ο νέος Κώδικας μετρά αντίστροφα για την κατάργησή της

• Το Δημοτικό Συμβούλιο Ρόδου καλείται τη Δευτέρα να ορίσει νέο δωδεκαμελές διοικητικό συμβούλιο στη μονομετοχική δημοτική εταιρεία για τα επόμενα δυόμισι χρόνια, τη στιγμή που το νέο θεσμικό πλαίσιο επιβάλλει σε εταιρείες αυτής της μορφής μετατροπή, συγχώνευση ή λύση έως το τέλος του 2026. Με χαρτοφυλάκιο που οδεύει προς λήξη παραμένει στο τιμόνι ο νυν πρόεδρος, ο κ. Λάμπης Χρυσοβαλάντης

Μια απόφαση που, υπό κανονικές συνθήκες, θα ήταν διαδικαστική ρουτίνα, αποκτά αυτή τη φορά ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Το Δημοτικό Συμβούλιο Ρόδου συνεδριάζει τη Δευτέρα προκειμένου να ορίσει τη νέα διοίκηση της Δ.Ε.Ρ.Μ. Α.Ε., της μονομετοχικής δημοτικής ανώνυμης εταιρείας του Δήμου, και να εκλέξει τους ανθρώπους που θα την οδηγήσουν για την επόμενη διετία και πλέον. Το παράδοξο βρίσκεται στο φόντο της απόφασης. Την ίδια ώρα που το Σώμα στήνει το νέο διοικητικό σχήμα, ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης έχει ήδη γράψει, ουσιαστικά, την ημερομηνία λήξης για εταιρείες σαν κι αυτή.

Τι καλείται να αποφασίσει τη Δευτέρα το Δημοτικό Συμβούλιο
Σύμφωνα με την εισήγηση που τίθεται προς ψήφιση, το Σώμα καλείται να προχωρήσει σε δύο πράγματα. Πρώτον, να ορίσει τα νέα μέλη που θα εκπροσωπήσουν τον Δήμο Ρόδου στο διοικητικό συμβούλιο της εταιρείας. Δεύτερον, να ορίσει τον εκπρόσωπο του Δήμου, μαζί με τον αναπληρωτή του, για τις γενικές συνελεύσεις της Δ.Ε.Ρ.Μ. Α.Ε.
Η εταιρεία αποτελεί μονομετοχική δημοτική ανώνυμη εταιρεία, που έχει συσταθεί με βάση τις διατάξεις του ν. 3463/2006 και διοικείται από δωδεκαμελές διοικητικό συμβούλιο. Επειδή μοναδικός μέτοχος είναι ο Δήμος Ρόδου, η όλη διαδικασία δεν εξαντλείται στην απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου. Όπως προκύπτει από την εισήγηση, η απόφαση του Σώματος θα πρέπει στη συνέχεια να μετουσιωθεί σε απόφαση γενικής συνέλευσης της εταιρείας, κατά τις διατάξεις του ν. 4548/2018. Και τούτο διότι η γενική συνέλευση δεν υποκαθίσταται από αποφάσεις άλλων οργάνων της δημόσιας διοίκησης, ούτε μονομελών όπως ο δήμαρχος, ούτε συλλογικών όπως το Δημοτικό Συμβούλιο. Γι’ αυτό και ο εκπρόσωπος που θα οριστεί θα κληθεί να μεταφέρει τη βούληση του μετόχου σε αυτόκλητη έκτακτη γενική συνέλευση, με μοναδικό θέμα τον διορισμό της νέας διοίκησης.

Πώς συγκροτείται το νέο διοικητικό συμβούλιο
Η σύνθεση του οργάνου ακολουθεί συγκεκριμένη αναλογία ανάμεσα στην πλειοψηφία και τη μειοψηφία του Δημοτικού Συμβουλίου. Από τα 12 μέλη, τα 8, συμπεριλαμβανομένου του προέδρου, προτείνονται από την πλειοψηφία, ενώ τα υπόλοιπα 4 από τις παρατάξεις που έχουν εκλέξει δημοτικούς συμβούλους.
Υπάρχει ωστόσο ένα όριο που οριοθετεί την παρουσία των αιρετών. Ο συνολικός αριθμός των αιρετών εκπροσώπων του Δήμου δεν μπορεί να υπερβαίνει το ένα τρίτο των μελών, δηλαδή τα 4. Έτσι, από τα 8 μέλη της πλειοψηφίας μόνο τα 3 μπορούν να είναι εν ενεργεία δημοτικοί σύμβουλοι, ενώ από τα 4 μέλη της μειοψηφίας μόνο 1 μπορεί να προέρχεται από τους αιρετούς. Τα υπόλοιπα καλύπτονται από δημότες που υποδεικνύονται αντίστοιχα από κάθε πλευρά. Στην πράξη, το όργανο συγκροτείται από 4 αιρετούς και 8 δημότες, με τη μειοψηφία να εξασφαλίζει συνολικά 4 θέσεις.
Στο πλαίσιο αυτό εφαρμόζεται και η πρόβλεψη για την ποσόστωση των φύλων. Ο αριθμός των διοριζομένων κάθε φύλου πρέπει να ανέρχεται τουλάχιστον στο ένα τρίτο του συνόλου, κανόνας που, σύμφωνα με τη σχετική νομολογία, εφαρμόζεται χωριστά για τα τακτικά και χωριστά για τα αναπληρωματικά μέλη. Η μη τήρηση της ποσόστωσης καθιστά τη συγκρότηση του οργάνου μη νόμιμη, εκτός αν τα μέλη προέρχονται από εκλογή.
Η θητεία του νέου σχήματος ορίζεται για τα επόμενα δυόμισι χρόνια. Και εδώ ακριβώς εντοπίζεται το πρόβλημα.
Το χαρτοφυλάκιο με ημερομηνία λήξης
Το διοικητικό συμβούλιο που θα προκύψει τη Δευτέρα αναλαμβάνει για χρονικό διάστημα που, στα χαρτιά, εκτείνεται πέρα από το όριο επιβίωσης της ίδιας της εταιρείας. Ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης, μέσα από τα άρθρα 207 και 224, προβλέπει τη σταδιακή κατάργηση, συγχώνευση ή μετατροπή των παλαιών νομικών προσώπων ιδιωτικού δικαίου των δήμων και των περιφερειών σε Αναπτυξιακούς Οργανισμούς ειδικού σκοπού.
Η Δ.Ε.Ρ.Μ. Α.Ε. ανήκει ακριβώς στην κατηγορία που στοχεύουν οι νέες διατάξεις. Πρόκειται για μονομετοχική εταιρεία νησιωτικού δήμου, μία από τις μορφές που, σύμφωνα με το άρθρο 207, θα πρέπει έως το τέλος του 2026 είτε να μετατραπεί σε Αναπτυξιακό Οργανισμό, είτε να συγχωνευθεί σε ήδη υπάρχοντα οργανισμό, είτε να λυθεί και να τεθεί σε εκκαθάριση.
Με άλλα λόγια, ο νυν πρόεδρος, ο κ. Λάμπης Χρυσοβαλάντης, και η νέα διοίκηση που θα τον πλαισιώσει, καλούνται να αναλάβουν ένα χαρτοφυλάκιο που φέρει ήδη ενσωματωμένη την προοπτική της λήξης. Η διετής και πλέον θητεία που προβλέπει η εισήγηση συναντά μετωπικά το χρονοδιάγραμμα του νέου Κώδικα, καθώς το ίδιο νομικό πρόσωπο, στη σημερινή του μορφή, δεν προβλέπεται να υπάρχει για ολόκληρη αυτή την περίοδο.
Τι προβλέπει ο νέος Κώδικας για τις μονομετοχικές
Το μεταβατικό πλαίσιο είναι σαφές. Έως τις 31 Δεκεμβρίου 2026 οι δήμοι και οι περιφέρειες θα πρέπει να έχουν αποφασίσει τη λύση των υφιστάμενων εταιρειών, τη μετατροπή τους σε Αναπτυξιακούς Οργανισμούς ή τη συγχώνευσή τους σε φορείς που ήδη λειτουργούν. Από την 1η Ιανουαρίου 2027, όσα νομικά πρόσωπα δεν έχουν προσαρμοστεί στο νέο πλαίσιο λύονται αυτοδίκαια, με βάση τη νομοθεσία περί ανωνύμων εταιρειών.
Μέχρι να ολοκληρωθεί η όποια μετατροπή ή συγχώνευση, οι εταιρείες συνεχίζουν να λειτουργούν κανονικά με βάση τα καταστατικά τους, κάτι που εξηγεί γιατί ο Δήμος προχωρά τώρα σε ορισμό νέας διοίκησης. Παράλληλα, ο Κώδικας θεσπίζει την αρχή της καθολικής διαδοχής, ώστε τα έργα, οι χρηματοδοτήσεις, οι συμβάσεις, τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις να μεταφέρονται αυτομάτως στον νέο οργανισμό που θα προκύψει, χωρίς να διακόπτονται προγράμματα ή ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις.
Το νέο πλαίσιο βάζει και αριθμητικά όρια στους Αναπτυξιακούς Οργανισμούς. Δήμοι έως 100.000 κατοίκους μπορούν να διαθέτουν έναν μονομετοχικό οργανισμό, δήμοι άνω των 100.000 κατοίκων έως δύο, ενώ κάθε δήμος ή περιφέρεια μπορεί να συμμετέχει και σε έναν ακόμη αναπτυξιακό οργανισμό. Πρόκειται για παράμετρο που, ανάλογα με τις τοπικές αποφάσεις, καθορίζει το αν και πώς θα συνεχίσει να υπάρχει το σημερινό εταιρικό εργαλείο του Δήμου.

Ένα νέο μοντέλο που αλλάζει τα δεδομένα
Ο ρόλος των Αναπτυξιακών Οργανισμών διευρύνεται αισθητά στο νέο τοπίο. Σύμφωνα με το άρθρο 224, πρόκειται για ανώνυμες εταιρείες ειδικού σκοπού των δήμων και των περιφερειών, που λειτουργούν υπέρ του δημοσίου συμφέροντος και αναλαμβάνουν την υποστήριξη των ΟΤΑ, την ωρίμανση και εκτέλεση έργων υποδομής, τη διαχείριση χρηματοδοτικών εργαλείων και ευρωπαϊκών προγραμμάτων, καθώς και δράσεις βιώσιμης και ψηφιακής ανάπτυξης. Ενισχύεται μάλιστα η δυνατότητά τους να λειτουργούν ως ενδιάμεσοι φορείς διαχείρισης και να απορροφούν εθνικούς και ευρωπαϊκούς πόρους.
Χαρακτηριστική είναι και η πρόβλεψη ότι οι οργανισμοί αυτοί δεν θα επιχορηγούνται άμεσα ή έμμεσα από τον κρατικό προϋπολογισμό ή από τους δήμους και τις περιφέρειες. Η λειτουργία τους θα στηρίζεται σε προγραμματικές συμβάσεις, στην υλοποίηση έργων, στη διαχείριση προγραμμάτων και στην αξιοποίηση χρηματοδοτικών εργαλείων, με το καθεστώς της ανώνυμης εταιρείας να διατηρείται υπό τις ειδικές προβλέψεις του Κώδικα.
Οι υποστηρικτές του μοντέλου εκτιμούν ότι τα νέα σχήματα θα προσφέρουν μεγαλύτερη ταχύτητα, καλύτερη τεχνική επάρκεια και αυξημένη ικανότητα απορρόφησης χρηματοδοτήσεων. Από την άλλη πλευρά, διατυπώνονται προβληματισμοί για τον βαθμό ελέγχου από τα αιρετά όργανα και για τον κίνδυνο να μεταφερθούν κρίσιμες λειτουργίες των δήμων σε εταιρικά σχήματα έξω από τον στενό δημόσιο πυρήνα της αυτοδιοίκησης.
Σε αυτό το μεταβατικό περιβάλλον τοποθετείται η απόφαση της Δευτέρας. Το Δημοτικό Συμβούλιο Ρόδου θα κληθεί να συγκροτήσει μια νέα διοίκηση για έναν οργανισμό που, με βάση τον νέο Κώδικα, βρίσκεται ήδη σε τροχιά μετασχηματισμού. Και ο νυν πρόεδρος αναλαμβάνει εκ νέου ένα ρόλο που, όσο κι αν διατηρεί την επιχειρησιακή του βαρύτητα στο παρόν, συνοδεύεται από ένα ορίζοντα λήξης που έχει ήδη οριστεί νομοθετικά.