Σε μία Κυριακή η εκλογή δημάρχων και περιφερειαρχών, πότε ενεργοποιείται η «εναλλακτική» ψήφος – Τι προβλέπει ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Κατά πλειο­ψη­φία ενέ­κρινε η Ολο­μέ­λεια της Βουλής τον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτο­διοί­κη­σης που επι­φέ­ρει σαρω­τι­κές αλλαγές στο εκλο­γικό σύστημα για την ανά­δειξη Δημάρ­χων και Περι­φε­ρειαρ­χών.

Το σχέδιο νόμου του υπουρ­γείου Εσω­τε­ρι­κών ψηφί­στηκε επί της αρχής από τη ΝΔ ενώ σύσσωμη η αντι­πο­λί­τευση κατα­ψή­φισε.

Οι βασι­κό­τε­ρες αλλαγές επι­φέ­ρουν ριζική ανα­θε­ώ­ρηση στον τρόπο διε­ξα­γω­γής των επό­με­νων αυτο­διοι­κη­τι­κών εκλογών του 2028 καθώς προ­βλέ­πουν ανά­δειξη των τοπικών αρχών σε μια Κυριακή με κατάρ­γηση του β’ γύρου και ενερ­γο­ποί­ηση της «εναλ­λα­κτι­κής» ψήφου.

Πώς θα λει­τουρ­γεί ο μηχα­νι­σμός του ενός γύρου και της συμπλη­ρω­μα­τι­κής ψήφου

Σύμφωνα τις αλλαγές οι αυτο­διοι­κη­τι­κές εκλογές στους 332 Δήμους και τις 13 Περι­φέ­ρειες της χώρας θα διε­ξά­γο­νται σταθερά ανά 5ετία, σε ένα γύρο, την τελευ­ταία Κυριακή του Νοεμ­βρίου.

Οι ψηφο­φό­ροι θα «σταυ­ρώ­νουν» τον συν­δυα­σμό, τον δήμαρχο ή περι­φε­ρειάρχη που προ­τι­μούν και αντι­στοί­χως τους συμ­βού­λους όπως ακριβώς τους επέ­λε­γαν έως σήμερα. Στο κάτω μέρος του ψηφο­δελ­τίου ωστόσο θα παρα­τί­θε­νται οι υπό­λοι­ποι συν­δυα­σμοί κατά σειρά ανα­κή­ρυ­ξης ώστε ο εκλο­γέας, εφόσον το επι­θυ­μεί, να δίνει εναλ­λα­κτική – συμπλη­ρω­μα­τική ψήφο.

Μετά το κλεί­σιμο της κάλπης η κατα­μέ­τρηση θα διε­ξά­γε­ται με τον τρόπο που έγινε και στις εκλογές του 2023.

Αν ο πρώτος σε «σταυ­ρούς» συν­δυα­σμός ξεπε­ρά­σει το 42% τότε εκλέ­γε­ται άμεσα δήμαρ­χος – περι­φε­ρειάρ­χης συγκε­ντρώ­νο­ντας του­λά­χι­στον τα 3/5 των εδρών. Σε αυτή την περί­πτωση δεν λαμ­βά­νε­ται υπόψη η εναλ­λα­κτική ψήφος.

Σε αντί­θετη περί­πτωση, αν δηλαδή κανείς συν­δυα­σμός δεν περάσει τον πήχη του 42%, ενερ­γο­ποιεί­ται άμεσα η β΄φάση κατα­μέ­τρη­σης.

Στη δεύτερη φάση προ­κρί­νο­νται οι δύο πρώτοι συν­δυα­σμοί – αυτοί δηλαδή που με το παλιό σύστημα θα περ­νού­σαν στην δεύτερη Κυριακή – και στους «σταυ­ρούς» που ήδη έχουν συγκε­ντρώ­σει θα προ­στί­θε­νται οι εναλ­λα­κτι­κές ψήφοι που πιθανά έχουν πάρει από ψηφο­φό­ρους που ως πρώτη επιλογή σταύ­ρω­σαν συν­δυα­σμούς που δεν προ­κρί­θη­καν στην β’ φάση. Νικητής θα είναι ο συν­δυα­σμός που και στις 2 φάσεις πάρει τις περισ­σό­τε­ρες ψήφους.

Παράλ­ληλα εισά­γε­ται η δυνα­τό­τητα ηλε­κτρο­νι­κής ψήφου.

Το παρά­δειγμα

Για παρά­δειγμα έστω ότι «Α» συν­δυα­σμός έλαβε 40%, ο «Β» 36% ενώ οι υπό­λοι­ποι συν­δυα­σμοί συγκέ­ντρω­σαν αθροι­στικά 24%.

Ας υπο­τε­θεί ότι από το 24% των λοιπών, το 5% έδωσε «εναλ­λα­κτική» ψήφο στον «Α» συν­δυα­σμό το 10% στον «Β» ενώ το υπό­λοιπο 10% δεν επέλεξε κανένα. Το τελικό άθροι­σμα δίνει στον «Α» ποσοστό 45% και ανα­κη­ρύσ­σει νικητή τον «Β» με 46%.

Όπως ανα­φέ­ρει ο υπουρ­γός Εσω­τε­ρι­κών το νέο σύστημα εκλογής υπη­ρε­τεί τις αρχές της αυξη­μέ­νης δημο­κρα­τι­κής νομι­μο­ποί­η­σης ενώ παράλ­ληλα αντι­με­τω­πί­ζει διοι­κη­τικά – δημο­σιο­νο­μικά βάρη αλλά και την αυξη­μένη αποχή που προ­κα­λούσε η διπλή ανα­μέ­τρηση.

Σύμφωνα με τα στοι­χεία που έχουν συγκε­ντρώ­σει οι αρμό­διες υπη­ρε­σίες του υπουρ­γείου την δεύτερη Κυριακή επι­στρέ­φουν στην κάλπη σχεδόν οι μισοί από τους ψηφο­φό­ρους που συμ­με­τεί­χαν στον πρώτο γύρο. Είναι χαρα­κτη­ρι­στικό ότι στον Δήμο Αθη­ναίων, στον β’ γύρο των ανα­με­τρή­σεων του 2023 ψήφισε μόλις το 26,7%, στην Θεσ­σα­λο­νίκη το 32,5% και στην Πάτρα το 44,5%. Πέραν αυτών, η προ­σέ­λευση και συμ­με­τοχή των ετε­ρο­δη­μο­τών καθί­στα­ται σχεδόν αδύνατη όταν έχουν να δια­νύ­σουν εκα­το­ντά­δες χιλιό­με­τρα μέσα σε μια εβδο­μάδα ενώ έχει δια­πι­στω­θεί ότι μετα­φέ­ρε­ται τερά­στιο διοι­κη­τικό βάρος στις αυτο­διοι­κη­τι­κές υπη­ρε­σίες και στους υπαλ­λή­λους των δικα­στη­ρίων

Πέραν αυτών σύμφωνα με το υπουρ­γείο Εσω­τε­ρι­κών ο νέος Κώδικας προ­βλέ­πει πως:

– Όλες οι βασικές δια­τά­ξεις συγκε­ντρώ­νο­νται σε έναν Κώδικα, ώστε να μην απαι­τεί­ται να ψάξει ή να γνω­ρί­ζει κάποιος ένα – δαι­δα­λώ­δες παρά­πλευρο δίκαιο.

– Καταρ­γού­νται ή ενσω­μα­τώ­νο­νται παλαιό­τε­ρες διά­σπαρ­τες ρυθ­μί­σεις.

– Εξα­σφα­λί­ζε­ται ενιαία ερμη­νεία και εφαρ­μογή.

– Εισά­γο­νται νέες ρυθ­μί­σεις, με έμφαση στην απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητα, τη δια­φά­νεια και τη συμ­με­τοχή των πολιτών.

– Μέσα από την εισα­γωγή σύγ­χρο­νων εργα­λείων και δια­δι­κα­σιών, ιδίως ψηφια­κού χαρα­κτήρα, καθώς και την ανα­διορ­γά­νωση βασικών πεδίων, όπως η άσκηση αρμο­διο­τή­των και η δημο­σιο­νο­μική δια­χεί­ριση, επι­διώ­κε­ται η ενί­σχυση της διοι­κη­τι­κής ικα­νό­τη­τας δήμων και περι­φε­ρειών και η παροχή ποιο­τι­κό­τε­ρων υπη­ρε­σιών προς τους πολίτες.

Γιατί είναι σημα­ντικό

Η ύπαρξη ενός ενιαίου κώδικα:

– Μειώνει δρα­στικά τη γρα­φειο­κρα­τία.

– Διευ­κο­λύ­νει τους αιρε­τούς και τα στελέχη.

– Επι­τρέ­πει στον πολίτη να κατα­νο­ή­σει πιο εύκολα το σύστημα.

– Απλο­ποιεί τις δια­δι­κα­σίες, ώστε οι πολίτες να εξυ­πη­ρε­τού­νται χωρίς καθυ­στε­ρή­σεις και ταλαι­πω­ρία.

– Δίνει περισ­σό­τε­ρες δυνα­τό­τη­τες συμ­με­το­χής, ειδικά σε όσους δυσκο­λεύ­ο­νται να συμ­με­τέ­χουν με τον παρα­δο­σιακό τρόπο (νέοι, άτομα που βρί­σκο­νται μακριά).

– Ξεκα­θα­ρί­ζει ποιος κάνει τι, ώστε να απο­φεύ­γο­νται επι­κα­λύ­ψεις.

– Βοηθά τους δήμους και τις περι­φέ­ρειες να δια­χει­ρί­ζο­νται καλύ­τερα τα χρήματά τους, άρα να αξιο­ποιού­νται πιο σωστά οι πόροι.

– Ενι­σχύει τη δια­φά­νεια, ώστε οι πολίτες να γνω­ρί­ζουν πού πάνε τα χρήματα τους και πώς λει­τουρ­γεί η διοί­κηση.

– Μειώνει τα περι­θώ­ρια αυθαι­ρε­σίας, γιατί οι δια­δι­κα­σίες γίνο­νται πιο αντι­κει­με­νι­κές και στενά ελέγ­ξι­μες.

– Βελ­τιώ­νει την ποιό­τητα των υπη­ρε­σιών, άρα την ποιό­τητα της καθη­με­ρι­νό­τη­τας όλων.

Οι 10 πιο σημα­ντι­κές αλλαγές στην τοπική αυτο­διοί­κηση

Οι Περι­φέ­ρειες της χώρας, δεκα­πέ­ντε (15) χρόνια μετά τη θεσμο­θέ­τησή τους δεν είχαν απο­κτή­σει ένα ενιαίο νομο­θε­τικό πλαίσιο, με απο­τέ­λε­σμα ταυ­τό­χρονα να διέ­πο­νται από δια­τά­ξεις που αφορούν τις κεντρι­κές κρα­τι­κές υπη­ρε­σίες, τις πρώην κρα­τι­κές περι­φέ­ρειες και τις αιρετές νομαρ­χίες. Σε πολλές περι­πτώ­σεις, το ίδιο ζήτημα μπο­ρούσε να εμπί­πτει στην αρμο­διό­τητα περισ­σό­τε­ρων του ενός φορέων, χωρίς σαφή ιεράρ­χηση, γεγονός που οδη­γούσε σε ανα­πο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητα και σύγχυση. Αυτό τελειώ­νει με τη θεσμο­θέ­τηση του ενιαίου Κώδικα Τοπικής Αυτο­διοί­κη­σης για δήμους και περι­φέ­ρειες.

Συμ­με­τοχή πολιτών στην οργά­νωση και στη δράση των δήμων. Θεσμο­θέ­τηση της διε­ξα­γω­γής συμ­βου­λευ­τι­κού δημο­τι­κού δημο­ψη­φί­σμα­τος με ηλε­κτρο­νική ψηφο­φο­ρία και θεσμι­κές εγγυ­ή­σεις για τη δια­δι­κα­σία διε­ξα­γω­γής του. Ανα­βάθ­μιση των συμ­βου­λίων νέων, με σαφείς κανόνες για την εκλογή τους και ηλε­κτρο­νική δια­δι­κα­σία ψηφο­φο­ρίας.

Ενί­σχυση της δια­φά­νειας και της λογο­δο­σίας των αιρετών οργάνων. Η υπο­χρέ­ωση δημο­σιο­ποί­η­σης των απο­φά­σεων, η αξιο­ποί­ηση των ψηφια­κών μέσων και η ενί­σχυση των μηχα­νι­σμών ελέγχου συμ­βάλ­λουν στη δημιουρ­γία ενός πλαι­σίου που ενι­σχύει την εμπι­στο­σύνη των πολιτών προς τη διοί­κηση.

Ανα­διορ­γά­νωση του συστή­μα­τος δια­κυ­βέρ­νη­σης των δήμων και των περι­φε­ρειών. Με την απο­σα­φή­νιση των αρμο­διο­τή­των των συλ­λο­γι­κών οργάνων της αυτο­διοί­κη­σης (δημο­τικό και περι­φε­ρειακό συμ­βού­λιο, δημο­τική και περι­φε­ρειακή επι­τροπή, λοιπές επι­τρο­πές και συμ­βου­λευ­τικά όργανα) και την καθιέ­ρωση ενιαίων κανόνων λει­τουρ­γίας, επι­διώ­κε­ται η βελ­τί­ωση της απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τας και η αποφυγή συγκρού­σεων αρμο­διο­τή­των. Απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητα και δια­φά­νεια στη λει­τουρ­γία των οικο­νο­μι­κών υπη­ρε­σιών, ώστε να μην δημιουρ­γού­νται γκρίζες ζώνες επι­δε­χό­με­νες πολ­λα­πλών ερμη­νειών.

Αντι­κει­με­νικό και στο­χευ­μένο σύστημα ελέγχου νομι­μό­τη­τας απο­κλει­στικά (και σε καμία περί­πτωση σκο­πι­μό­τη­τας) επί των πράξεων και των οργάνων διοί­κη­σης της αυτο­διοί­κη­σης, μέσω της λει­τουρ­γίας ολο­κλη­ρω­μέ­νου πλη­ρο­φο­ρια­κού συστή­μα­τος και της Αυτο­τε­λούς Υπη­ρε­σίας Ελέγχου Νομι­μό­τη­τας Ο.Τ.Α..

Σαφής προσ­διο­ρι­σμός της κατα­στα­τι­κής θέσης των οργάνων διοί­κη­σης της αυτο­διοί­κη­σης, δηλαδή της αντι­μι­σθίας και των εξόδων παρά­στα­σης, της ανα­στο­λής της επαγ­γελ­μα­τι­κής τους δρα­στη­ριό­τη­τας ή της λήψης ειδικής άδειας.

Κατα­γραφή και συστη­μα­το­ποί­ηση των αρμο­διο­τή­των των δήμων και των περι­φε­ρειών στο πλαίσιο της πολυ­ε­πί­πε­δης δια­κυ­βέρ­νη­σης, με στόχο τη σαφή κατα­νομή τους μεταξύ των δια­φο­ρε­τι­κών επι­πέ­δων διοί­κη­σης. Με τον τρόπο αυτό, απο­φεύ­γο­νται επι­κα­λύ­ψεις και κενά, ενώ ενι­σχύ­ε­ται η συνερ­γα­σία μεταξύ των επι­πέ­δων δια­κυ­βέρ­νη­σης προς όφελος του πολίτη.

Αλλαγή του τρόπου εκλογής αυτο­διοι­κη­τι­κών αρχών, με κατάρ­γηση του δεύ­τε­ρου γύρου των εκλογών και δυνα­τό­τητα ηλε­κτρο­νι­κής ψηφο­φο­ρίας σε ειδικά εκλο­γικά κέντρα παρου­σία δικα­στι­κού αντι­προ­σώ­που, προ­κει­μέ­νου να ενι­σχυ­θεί η νομι­μο­ποί­ηση των αιρετών αρχών και η συμ­με­τοχή των δημοτών.

Ψηφια­κός μετα­σχη­μα­τι­σμός της Αυτο­διοί­κη­σης. Υπάρχει μια συνει­δητή επιλογή στον Κώδικα να λει­τουρ­γούν ηλε­κτρο­νι­κές εφαρ­μο­γές προς υπο­βο­ή­θηση της συμ­με­το­χής των πολιτών στα όργανα της αυτο­διοί­κη­σης, αλλά και της εξυ­πη­ρέ­τη­σής τους στην καθη­με­ρινή διά­δραση με την αυτο­διοί­κηση. Έτσι, στο πλαίσιο του Κώδικα προ­βλέ­πε­ται η δημιουρ­γία εφαρ­μο­γών με πολ­λα­πλές δια­λει­τουρ­γι­κό­τη­τες.

Δομή του Κώδικα Τοπικής Αυτο­διοί­κη­σης

Ο Κώδικας απο­τε­λεί­ται από 6 Βιβλία:

Το 1ο βιβλίο προσ­διο­ρί­ζει τί είναι αυτο­διοί­κηση, ποιες είναι οι σχέσεις μεταξύ του πρώτου και του δεύ­τε­ρου βαθμού, πώς εκλέ­γο­νται οι αιρετές αρχές της αυτο­διοί­κη­σης και πώς ελέγ­χο­νται οι εκλο­γι­κές δαπάνες.

Το 2ο βιβλίο προσ­διο­ρί­ζει τα όργανα διοί­κη­σης των δήμων και των περι­φε­ρειών, τα συμ­βου­λευ­τικά και γνω­μο­δο­τικά όργανα που λει­τουρ­γούν εντός της δομής της αυτο­διοί­κη­σης, τα νομικά πρόσωπα και την κατα­στα­τική θέση των αιρετών και των μελών διοί­κη­σης των νομικών προ­σώ­πων.

Το 3ο βιβλίο προσ­διο­ρί­ζει το περί­πλοκο θέμα των αρμο­διο­τή­των των δήμων και των περι­φε­ρειών, ως ένδειξη εμπι­στο­σύ­νης της πολι­τείας προς τις αυτο­διοι­κη­τι­κές δομές.

Το 4ο βιβλίο προσ­διο­ρί­ζει το σύνολο της οικο­νο­μι­κής διοί­κη­σης των δήμων, για πρώτη φορά σε ενιαίο κείμενο Κώδικα, και πραγ­μα­τεύ­ε­ται ζητή­ματα δημο­σίων συμ­βά­σεων, περιου­σίας και εσόδων των δήμων και των περι­φε­ρειών.

Το 5ο βιβλίο προσ­διο­ρί­ζει πώς γίνεται ο έλεγχος νομι­μό­τη­τας των πράξεων της αυτο­διοί­κη­σης με αξιό­πι­στο και αντι­κει­με­νικό τρόπο και πώς ευθύ­νο­νται πει­θαρ­χικά τα αιρετά πρόσωπά της.

Το 6ο βιβλίο περιέ­χει ορι­ζό­ντιες ρυθ­μί­σεις για τις γενικές λει­τουρ­γίες των δήμων και των περι­φε­ρειών και κυρώνει το πρό­σθετο πρω­τό­κολλο του Ευρω­παϊ­κού Χάρτη Τοπικής Αυτο­διοί­κη­σης.

Πηγή: protothema.gr