Ισχυρό δίχτυ ασφαλείας στις δομές της Ρόδου με επίκεντρο τον Ανθρωπο

• Η αντιδήμαρχος Κοινωνικής Αλληλεγγύης και Ισότητας Σαββίνα Παπαγεωργίου και η προϊσταμένη Διεύθυνσης Κοινωνικής Πολιτικής & Υγείας Χριστίνα Καραγιάννη μιλούν σήμερα στη «δημοκρατική» • Μια συνέντευξη που αποδεικνύει ότι πίσω από τις δομές, τα προγράμματα ΕΣΠΑ και τους αριθμούς, υπάρχει πάντα ο Άνθρωπος

Η αντιδήμαρχος Κοινωνικής Αλληλεγγύης και Ισότητας Σαββίνα Παπαγεωργίου και η προϊσταμένη Διεύθυνσης Κοινωνικής Πολιτικής & Υγείας Χριστίνα Καραγιάννη μιλούν σήμερα στη «δημοκρατική» για την κοινωνική πολιτική της πρώτης γραμμής, τις καινοτομίες που γίνονται στη Ρόδο και τη μάχη για την ανθρώπινη αξιοπρέπεια.
Σε μια εποχή όπου οι κοινωνικές ανισότητες διευρύνονται, η Τοπική Αυτοδιοίκηση καλείται να διαδραματίσει έναν ρόλο βαθιά ανακουφιστικό, αλλά και ουσιαστικά παρεμβατικό. Στον Δήμο Ρόδου, η Διεύθυνση Κοινωνικής Πολιτικής και Υγείας έχει καταφέρει να μετατρέψει την πρόνοια από μια σειρά αποσπασματικών επιδομάτων σε ένα ολιστικό, σύγχρονο δίχτυ προστασίας.
Μέσα από τη συζήτηση, ξεδιπλώνεται το πολυσχιδές έργο μιας υπηρεσίας που δίνει καθημερινές μάχες, από την υποστήριξη κακοποιημένων γυναικών και αστέγων, μέχρι την τρίτη ηλικία, την ένταξη των Ρομά και την πρωτοβάθμια υγεία.
Η αντιδήμαρχος, Σαββίνα Παπαγεωργίου, αναλύει το πολιτικό όραμα της δημοτικής αρχής του Αλέξανδρου Κολιάδη, εξηγώντας πώς η Ρόδος απλώνει «εν πλω» προστασία στα μικρά νησιά της άγονης γραμμής (Σύμη, Τήλο, Χάλκη, Καστελλόριζο). Παράλληλα, αναφέρεται στις πρωτοποριακές παρεμβάσεις στα σχολεία για την έμφυλη βία, το ιστορικό διακρατικό πρωτόκολλο με την Κύπρο, αλλά και την ψηφιακή ασπίδα της Τηλεφροντίδας για τους ηλικιωμένους.
Η προϊσταμένη της Διεύθυνσης Κοινωνικής Πολιτικής & Υγείας, Χριστίνα Καραγιάννη, εισφέρει την πολύτιμη εμπειρία της από την πρώτη γραμμή, αποκαλύπτοντας πώς ο Δήμος Ρόδου σχεδιάζει προγράμματα-πρότυπα για όλη την Ελλάδα (όπως το «Νοιάζομαι & Προσφέρω στο ΠΑΙΔΙ») και έχει καταφέρει να αξιοποιήσει τα ευρωπαϊκά κονδύλια προσφέροντας πολύτιμες υπηρεσίες στον συνάνθρωπο.
Μια συζήτηση που αποδεικνύει ότι πίσω από τις δομές, τα προγράμματα ΕΣΠΑ και τους αριθμούς, υπάρχει πάντα ο Άνθρωπος. Και στη Ρόδο, ο στόχος παραμένει ένας, να μη μένει κανείς αόρατος.
• Κυρία Παπαγεωργίου, η Διεύθυνση Κοινωνικής Πολιτικής και Υγείας που εποπτεύεται διαχειρίζεται ένα εξαιρετικά ευρύ και σύνθετο δίκτυο δομών και προγραμμάτων, από την υποστήριξη γυναικών και αστέγων μέχρι την τρίτη ηλικία, τα ΑμεΑ και την πρωτοβάθμια υγεία. Ποιο είναι το κοινό σημείο αναφοράς και η βασική προτεραιότητα που συνδέει όλο αυτό το πολυεπίπεδο έργο;
Σ.Π.: Ένα και μοναδικό είναι το κοινό σημείο αναφοράς: ο άνθρωπος και η αξιοπρέπεια του. Για να φτάσει κανείς στο κατώφλι της πρόνοιας σημαίνει ότι έχει πονέσει, έχει χάσει, έχει δοκιμαστεί, αλλά μέσα του εξακολουθεί να υπάρχει η ελπίδα.
Δική μας προτεραιότητα, δεν είναι απλώς η παροχή πρόσκαιρης ανακούφισης αλλά η ολιστική υποστήριξη. Είτε μιλάμε για μια γυναίκα που βιώνει κακοποίηση, έναν άστεγο συμπολίτη μας, έναν ηλικιωμένο ή ένα παιδί, η βασική μας μέριμνα είναι να διασφαλίσουμε ότι κανείς δεν μένει αόρατος. Και αυτό δεν είναι σχήμα λόγου. Για τη Δημοτική Αρχή και μένα η κοινωνική πολιτική δεν είναι αποσπασματικές δράσεις. Είναι ένα συνεκτικό δίχτυ προστασίας που λειτουργεί με συνέχεια, συνέπεια και ανθρωποκεντρική προσέγγιση. Είναι μια καθημερινή μάχη στο πεδίο.

• Η Ρόδος απλώνει δίχτυ προστασίας και στα γύρω νησιά, τη Σύμη, την Τήλο, τη Χάλκη, το Καστελλόριζο. Πόσο δύσκολο είναι επιχειρησιακά να ασκείται κοινωνική πολιτική εν πλω και τι σημαίνει για έναν κάτοικο της άγονης γραμμής να βλέπει τους λειτουργούς σας να φτάνουν εκεί;
Σ.Π.:Νομίζω ότι η ανάγκη μας οδήγησε εκεί. Από τη μία πλευρά υπάρχει η αύξηση των περιστατικών και από την άλλη η υποστελέχωση, καθώς στα νησιά που αναφέρετε δεν υπάρχουν επαρκείς κοινωνικές υπηρεσίες. Παρότι με τον «Καλλικράτη» μεταφέρθηκαν αρμοδιότητες στους δήμους, δεν υπήρξε ποτέ η αντίστοιχη μέριμνα για την πρόσληψη του απαραίτητου προσωπικού.
Αποτελεί συνειδητή πολιτική απόφαση του δημάρχου μας, κ. Αλέξανδρου Κολιάδη, που υλοποιήθηκε μάλιστα για πρώτη φορά– η υπογραφή διαδημοτικής συνεργασίας για την κάλυψη αυτού του κενού. Ο Δήμος Ρόδου, ως μητροπολιτικός δήμος, άπλωσε ένα ουσιαστικό δίχτυ κοινωνικής προστασίας στα μικρά νησιά, γιατί αυτό ακριβώς σημαίνει τοπική αυτοδιοίκηση πρώτου βαθμού: να είσαι δίπλα στον άνθρωπο, ακόμη και όταν οι συνθήκες είναι δύσκολες.
Η κοινωνική πολιτική «εν πλω» σημαίνει να αντιμετωπίζεις καιρικές συνθήκες, ελλείψεις προσωπικού, καθυστερήσεις και εξαντλητικά δρομολόγια. Η άσκησή της στα μικρά νησιά αποτελεί μια πραγματική επιχειρησιακή πρόκληση που απαιτεί οργάνωση, ευελιξία και προσωπική δέσμευση από τους κοινωνικούς λειτουργούς και τα στελέχη της Διεύθυνσης Κοινωνικής Πολιτικής και Υγείας. Ωστόσο, εδώ μπαίνει ο πιο ουσιαστικός παράγοντας: η ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Για τον κάτοικο της άγονης γραμμής, η παρουσία μας εκεί δεν είναι απλώς μια υπηρεσία. Είναι το μήνυμα ότι δεν είναι μόνος/μόνη, ότι υπάρχει ένα πεδίο ίσης φροντίδας και έμπρακτης στήριξης.
• Το Συμβουλευτικό Κέντρο της Ρόδου ήταν το πρώτο στην Ελλάδα που πήρε άδεια να μπαίνει στα σχολεία για ενημέρωση σχετικά με την έμφυλη βία. Τι έδειξε η εμπειρία από τις σχολικές τάξεις και ποια είναι τα μηνύματα που εισπράττετε από τη νέα γενιά;
Σ.Π.:Η μέχρι σήμερα εμπειρία μας με τα παιδιά και τους εφήβους είναι πραγματικά αποκαλυπτική. Η νέα γενιά είναι πιο ανοιχτή, πιο ενημερωμένη και πιο έτοιμη να αμφισβητήσει στερεότυπα. Οι μαθητές και οι μαθήτριες θέλουν να συζητήσουν, να κατανοήσουν και να καταρρίψουν νοοτροπίες. Να αλλάξουν πράγματα που για εμάς κάποτε θεωρούνταν «κανονικότητα». Αυτό μας δίνει ελπίδα ότι η πρόληψη μπορεί ουσιαστικά να φέρει αλλαγή.
Ταυτόχρονα, όμως, διαπιστώσαμε και κάτι ιδιαίτερα κρίσιμο: πόσο νωρίς αναπαράγονται τα στερεότυπα. Αν δεν παρέμβεις έγκαιρα, τα βρίσκεις μπροστά σου αργότερα, στις σχέσεις, στις οικογένειες, στην κοινωνία συνολικά.
Στο πλαίσιο αυτό, αναδεικνύεται μια έντονη ανάγκη για καθοδήγηση και ουσιαστικές απαντήσεις. Πολλά παιδιά αναγνωρίζουν πλέον «τοξικές» συμπεριφορές στις δικές τους σχέσεις, με μια σημαντική διαφορά σε σχέση με τη δική μας γενιά: έχουν μια άμεση, σχεδόν αντανακλαστική αντίδραση απέναντι στην αδικία.
Αυτό μας γεμίζει ευθύνη. Γιατί οφείλουμε να τους δώσουμε τα σωστά εργαλεία, ώστε να μπορούν όχι μόνο να αναγνωρίζουν το πρόβλημα, αλλά και να διεκδικούν στην πράξη την ισότητα και τον σεβασμό.
• Τον Σεπτέμβριο 2025 οι δομές υποστήριξης γυναικών του Δήμου Ρόδου ήταν οι πρώτες από το πανελλήνιο δίκτυο των 61 δομών που υπέγραψαν διακρατικό πρωτόκολλο με την Κύπρο. Τι σημαίνει αυτό κυρία Παπαγεωργίου στην καθημερινή πράξη για μια γυναίκα που ζητά βοήθεια στη Ρόδο και πώς διευρύνεται το δίχτυ ασφαλείας της;

Σ.Π.: Κύριος σκοπός του Πρωτοκόλλου είναι να καταργήσουμε, στην πράξη, τα σύνορα στην προστασία των θυμάτων. Να διευρύνουμε και να ενισχύσουμε το δίχτυ ασφαλείας για κάθε γυναίκα που ζητά βοήθεια. Μέσα από τη συνεργασία αυτή προκύπτουν ουσιαστικά οφέλη: ανταλλαγή τεχνογνωσίας, καλύτερος συντονισμός και η δυνατότητα παροχής πιο ολοκληρωμένης υποστήριξης, με περισσότερες επιλογές και διεξόδους για τις γυναίκες. Για μια γυναίκα στη Ρόδο, αυτό σημαίνει ότι δεν περιορίζεται πλέον γεωγραφικά. Σημαίνει ότι πίσω από τη στήριξη που λαμβάνει υπάρχει ένα ευρύτερο, διασυνδεδεμένο πλαίσιο προστασίας. Οι τοπικές δομές μπορούν να παράγουν διεθνείς συνεργασίες και να ανοίγουν νέους δρόμους, αρκεί να υπάρχει όραμα, συνέπεια και η βούληση να ξεπερνάμε τα στενά διοικητικά όρια προς όφελος του ανθρώπου. Και είναι αλήθεια ότι η σημερινή δημοτική αρχή, αξιοποιώντας την εμπειρία και το έργο που έχει ήδη παραχθεί, τολμά να αναλάβει την πολιτική ευθύνη και να προχωρήσει σε νέες, καινοτόμες πρωτοβουλίες.
• Στον πρόσφατο απολογισμό βλέπουμε πολύ συγκεκριμένα βήματα για την κοινότητα Ρομά, με εμβολιασμούς και 18 εγγραφές παιδιών στα σχολεία για την αντιμετώπιση της σχολικής διαρροής. Είναι τελικά η εκπαίδευση το μοναδικό ασφαλές «όχημα» για την ουσιαστική κοινωνική ένταξη;
Σ.Π.: Η εκπαίδευση αποτελεί τη θεμελιώδη προϋπόθεση. Δεν είναι το μόνο εργαλείο, αλλά είναι το πιο καθοριστικό. Όταν ένα παιδί Ρομά μπαίνει στην τάξη, αποκτά ίσες ευκαιρίες, μαθαίνει τους κανόνες της κοινωνικής συνύπαρξης και ανοίγει ορίζοντες πέρα από τη μοίρα που συχνά του επιβάλλει η περιθωριοποίηση. Μέσα από το σχολείο ανοίγουν δρόμοι για ισότητα ευκαιριών, κοινωνική κινητικότητα και ουσιαστική ένταξη. Αν ένα παιδί μείνει εκτός σχολείου, έχεις ήδη χάσει ένα μεγάλο μέρος της μάχης.
Ωστόσο, πρέπει να είμαστε ειλικρινείς: δεν αρκεί η εγγραφή στο σχολείο. Το πραγματικό στοίχημα είναι η παραμονή. Και αυτό προϋποθέτει στήριξη της οικογένειας, ουσιαστική παρέμβαση στην καθημερινότητα και, πάνω απ’ όλα, χτίσιμο εμπιστοσύνης. Δεν απαιτούνται μόνο επιδόματα, αλλά παιδεία και ισότιμη πρόσβαση στην υγεία. Η ένταξη δεν επιβάλλεται με αποφάσεις· κατακτάται με συνεχή παρουσία. Αυτό που ακριβώς υπηρετεί, εδώ και εννέα χρόνια, το Παράρτημα Ρομά, μέσα από τη συστηματική δουλειά των εξειδικευμένων επιστημονικών στελεχών του.
• Η Διεύθυνση Κοινωνικής Πολιτικής και Υγείας διακρίθηκε για το πρόγραμμα Τηλεφροντίδας με τα «έξυπνα βραχιολάκια» για ηλικιωμένους και άτομα με άνοια. Πόσοι συμπολίτες μας τη χρησιμοποιούν ήδη και πώς αυτή η ψηφιακή ασπίδα αλλάζει την καθημερινότητα των μοναχικών ανθρώπων στο νησί μας;
Σ.Π.:Το πρόγραμμα τηλεφροντίδας με τα «έξυπνα βραχιολάκια» αποτελεί μια από τις πιο ουσιαστικές και καινοτόμες παρεμβάσεις της Διεύθυνσης Κοινωνικής Πολιτικής και Υγείας, γιατί απαντά σε ένα πραγματικό και καθημερινό ζήτημα: την ασφάλεια των ηλικιωμένων και των ατόμων με άνοια που ζουν μόνα τους.
Ήδη εκατό συμπολίτες μας έχουν ενταχθεί στο πρόγραμμα και το αξιοποιούν στην καθη μερινότητά τους, ενώ η ανταπόκριση των οικογενειών είναι ιδιαίτερα θετική, καθώς νιώθουν μεγαλύτερη ασφάλεια και σιγουριά.
Στην πράξη, αυτή η «ψηφιακή ασπίδα» δεν είναι απλώς μια τεχνολογική εφαρμογή. Είναι ένα εργαλείο πρόληψης και άμεσης ανταπόκρισης, που δίνει τη δυνατότητα υποστήριξης σε πραγματικό χρόνο, μειώνοντας το αίσθημα μοναξιάς και ανασφάλειας. Για τους μοναχικούς ανθρώπους του νησιού μας, αυτό μεταφράζεται σε κάτι πολύ απλό αλλά καθοριστικό: στο ότι δεν είναι μόνοι. Υπάρχει μια διαρκής διακριτική παρουσία και φροντίδα που λειτουργεί υποστηρικτικά στην καθημερινότητά τους.

• Κυρία Καραγιάννη, το πρόγραμμα «Νοιάζομαι & Προσφέρω στο ΠΑΙΔΙ» με προϋπολογισμό 904.320 ευρώ έγινε πρότυπο για όλη τη χώρα και αντιστοιχεί σε πιστώσεις 31,2 εκατ. ευρώ σε εθνικό επίπεδο. Πώς ένας Δήμος μιας νησιωτικής περιφέρειας καταφέρνει να σχεδιάζει προγράμματα που γίνονται σημείο αναφοράς για το Υπουργείο;

Χ.Κ.:Το καταφέρνουμε με πολλή δουλειά, συνεργασίες και συνέργειες, με τεκμηρίωση και κυρίως με βαθιά γνώση των πραγματικών αναγκών της κοινωνίας. Με τους συνεργάτες μου δεν σχεδιάζουμε «από το γραφείο», αλλά μέσα από την καθημερινή επαφή με τον συνάνθρωπο. Βάσει των πραγματικών χαρτογραφημένων αναγκών των παιδιών και των οικογενειών του τόπου μας, χωρίς γενικότητες. Και η νησιωτικότητα, για εμάς, δεν αποτελεί μειονέκτημα. Αντιθέτως λειτουργεί ως εφαλτήριο για καινοτομία και προσαρμοσμένες λύσεις.
Όταν υπάρχει τεχνογνωσία, μεθοδικότητα, γνώση του πεδίου και ουσιαστικές προτάσεις σε πραγματικά προβλήματα, όταν δηλαδή ο σχεδιασμός βασίζεται στην ίδια τη ζωή, τότε ένα πρόγραμμα μπορεί να αποτελέσει πρότυπο, τόσο για άλλους Δήμους όσο και για την κεντρική διοίκηση. Η ουσία είναι ότι ένας Δήμος, ακόμα και νησιωτικός, μπορεί να παράγει πολιτική και όχι απλώς να την εφαρμόζει.
Σε αυτή την προσπάθεια, οφείλω να επισημάνω την άριστη συνεργασία μας με την Ειδική Διαχειριστική Υπηρεσία του Προγράμματος «Νότιο Αιγαίο 2021-2027» και ειδικότερα με την κυρία Αγάπη Αδαμοπούλου, στέλεχος της Μονάδας Α, που χωρίς τη δική της συμβολή, δεν θα είχαμε καταφέρει να μετατρέψουμε μια αρχική ιδέα σε ένα ολοκληρωμένο και ώριμο σχέδιο, πλήρως εναρμονισμένο με τις κατευθυντήριες γραμμές των συγχρηματοδοτούμενων πράξεων.
• Πάνω από 270 γυναίκες έχουν φιλοξενηθεί στον ξενώνα τα τελευταία 13 χρόνια και πάνω από 850 έχουν απευθυνθεί στο Συμβουλευτικό Κέντρο. Αυτοί οι αριθμοί, πέρα από το μέγεθος του προβλήματος, τι μας δείχνουν για την εμπιστοσύνη που έχουν αποκτήσει οι γυναίκες της Ρόδου ώστε να σπάσουν τη σιωπή τους και να ζητήσουν τη βοήθειά σας;
Χ.Κ.: Μέσα από τη δεκατριάχρονη πορεία μας καταφέραμε να χτίσουμε γέφυρες αξιοπιστίας και εμπιστοσύνης. Και αυτό οφείλεται πρωτίστως στους συνεργάτες μου στις Δομές Υποστήριξης Γυναικών.
Πίσω από κάθε αριθμό υπάρχει μια ιστορία. Υπάρχει μια γυναίκα που βίωνε βία μέσα στο σπίτι, σιωπηλή, αόρατη. Και οι δομές αυτές έδωσαν τον χώρο και τη δυνατότητα να σπάσει αυτή η σιωπή. Δημιούργησαν ένα ασφαλές περιβάλλον όπου μια γυναίκα μπορεί να απευθυνθεί χωρίς να κριθεί, χωρίς να αμφισβητηθεί, χωρίς να φοβηθεί. Και αυτό αποτελεί μια βαθιά κοινωνική κατάκτηση.
Σήμερα, μια γυναίκα στη Ρόδο γνωρίζει ότι η προσέγγιση στο Συμβουλευτικό Κέντρο Γυναικών ή στον Ξενώνα Φιλοξενίας δεν είναι ένδειξη αδυναμίας, αλλά το πρώτο και πιο γενναίο βήμα για να ξαναπάρει τη ζωή της στα χέρια της.
Η εμπιστοσύνη δεν χτίζεται με λόγια. Χτίζεται με συνέπεια, με παρουσία και με σεβασμό. Και αυτή είναι, ίσως, η σημαντικότερη κατάκτηση των Δομών Υποστήριξης Γυναικών του Δήμου Ρόδου.
• Η Διεύθυνσή σας κυρία Καραγιάννη, έχει καταφέρει να πρωταγωνιστεί στην αξιοποίηση ευρωπαϊκών πόρων και προγραμμάτων ΕΣΠΑ. Πόσο απαιτητική είναι για έναν προϊστάμενο η «μάχη» της διεκδίκησης αυτών των κονδυλίων, ώστε το όραμά σας για την πρόνοια στη Ρόδο να έχει πάντα τους απαραίτητους πόρους για να υλοποιηθεί;
Χ.Κ.: Είναι μια συνεχής, εξαιρετικά απαιτητική «μάχη», που απαιτεί γνώση, στρατηγική και επιμονή. Οι πόροι δεν έρχονται από μόνοι τους· πρέπει να τους διεκδικήσεις με σοβαρότητα, τεκμηρίωση και σχέδιο. Τα ευρωπαϊκά προγράμματα έχουν αυστηρούς κανόνες, σφιχτά χρονοδιαγράμματα και απαιτούν υψηλή διαχειριστική επάρκεια.
Σε αυτή τη διαδρομή, οφείλω να αναφερθώ στον αείμνηστο δήμαρχο Φώτη Χατζηδιάκο, ο οποίος είχε το όραμα να αναπτύξει ουσιαστικά τη Διεύθυνση Κοινωνικής Πολιτικής και Υγείας. Ήταν εκείνος που με επέλεξε και μου ανέθεσε μια καθαρή αποστολή: να μην αφήσουμε κανένα πρόγραμμα αναξιοποίητο, ακόμη και το πιο μικρό, αν μπορεί να φέρει ένα ουσιαστικό αποτέλεσμα. Αυτή η κατεύθυνση έθεσε, σε μεγάλο βαθμό, τις βάσεις για τη σημερινή πορεία της Διεύθυνσης στον τομέα του ΕΣΠΑ.
Ως προϊσταμένη, η ευθύνη μου είναι να μετατρέπω το όραμα κάθε δημοτικής αρχής που υπηρετώ σε τεχνικά άρτιες και εφαρμόσιμες προτάσεις. Δεν αρκεί να θέλεις να προσφέρεις· πρέπει να γνωρίζεις και τον τρόπο να το διεκδικείς. Η επιτυχία μας στα ευρωπαϊκά προγράμματα και στο ΕΣΠΑ είναι αποτέλεσμα συλλογικής, συστηματικής και επίμονης δουλειάς. Κάθε ευρώ που εξασφαλίζουμε μεταφράζεται σε μια υπηρεσία, ένα γεύμα, μια στέγη, έναν μισθό για έναν κοινωνικό λειτουργό, μια πραγματική ανάσα για τον συνάνθρωπό μας. Γι’ αυτό δεν έχουμε επιλογή. Αν δεν διεκδικήσουμε, δεν θα έχουμε πόρους. Και χωρίς πόρους, η κοινωνική πολιτική μένει πρόθεση και όχι πράξη. Και εμείς επιλέγουμε να μιλάμε με πράξεις.
• Υπάρχει μια περίπτωση, μια στιγμή ή ένα πρόσωπο από όλα αυτά τα χρόνια που σας έχει μείνει αποτυπωμένη και νιώθετε ότι σας όρισε ως επαγγελματία;
Χ.Κ.:Δεν υπάρχει μία συγκεκριμένη περίπτωση ή ένα μόνο πρόσωπο, αλλά πολλές στιγμές που μένουν χαραγμένες. Είναι το χαμόγελο και η έκφραση ικανοποίησης ενός συνανθρώπου όταν τον βλέπεις να ανοίγει τα «φτερά» του και να βρίσκει τον δρόμο του.
Γιατί στη Διεύθυνση δεν δίνουμε απλώς «ψάρια», προσπαθούμε να βοηθήσουμε τον άνθρωπο να μάθει να ψαρεύει. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η ομάδα μαθητών από τη συνοικία των Αγίων Αποστόλων, οι οποίοι πριν πολλά χρόνια, μέσα από μαθήματα ρομποτικής με τη στήριξη και χορηγία του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος, κατέκτησαν την πρώτη θέση στην Ελλάδα και διακρίθηκαν ως έκτη καλύτερη ομάδα στην Ολυμπιάδα Ρομποτικής. Η επιτυχία αυτή τους οδήγησε σε υποτροφίες στην Αγγλία, αλλάζοντας ουσιαστικά την πορεία και τη ζωή τους. Αυτές οι στιγμές είναι που σου θυμίζουν γιατί κάνεις αυτή τη δουλειά και σου δίνουν δύναμη να συνεχίσεις. Δίνουν πραγματικό νόημα στο έργο μας. Η δουλειά μας είναι λειτούργημα, με άμεσο αντίκτυπο στην ανθρώπινη ύπαρξη.
Αν θα έπρεπε να απαντήσω σε προσωπικό επίπεδο, τρεις γυναίκες με έχουν σφραγίσει με το έργο, το όραμα, την εφευρετικότητα και την ευελιξία τους, η καθηγήτρια Ντιάνα Τράκα, η Κική Τσακίρη και η Μπέλα Σιδηρά. Υπήρξαν δίπλα μου στα πρώτα μου βήματα τόσο στο πανεπιστήμιο όσο και στον Δήμο και από αυτές διδάχθηκα τα συγχρηματοδοτούμενα προγράμματα. Τους οφείλω πολλά, καθώς αποτέλεσαν σημαντικό κομμάτι της επαγγελματικής μου διαδρομής και της πορείας μου.
• Η κοινωνική εργασία φέρνει συχνά στο σπίτι το συναισθηματικό βάρος της ημέρας. Πώς διαχειρίζεστε αυτή την καθημερινή έκθεση στον ανθρώπινο πόνο ώστε να διατηρείτε τα αντανακλαστικά και την αποτελεσματικότητά σας;
Χ.Κ.:Δεν είναι καθόλου εύκολο. Υπάρχουν μέρες που παίρνεις μαζί σου το συναισθηματικό βάρος στο σπίτι, σε ακολουθεί. Και τότε το μόνο που θέλω είναι να κάθομαι σε έναν καναπέ, χωρίς να ακούω, χωρίς να μιλάω. Να μην κάνω τίποτα, απλώς να κοιτώ το κενό. Η ισορροπία είναι δύσκολη: να παραμένεις άνθρωπος χωρίς να καταρρέεις. Γιατί αν χαθεί η ευαισθησία και η ενσυναίσθηση, έχει χαθεί και το νόημα αυτής της δουλειάς.
Κι όμως, μέσα σε αυτές τις στιγμές της απόλυτης σιωπής μαθαίνεις να μετατρέπεις τη συγκίνηση σε δράση και αποτελεσματικότητα. Πεισμώνεις. Γιατί κανείς δεν επιλέγει να γεννηθεί σε ευάλωτη ομάδα, κανείς δεν επιθυμεί να βρίσκεται στο περιθώριο ή να βιώνει τον κοινωνικό αποκλεισμό. Οι συνθήκες, οι συγκυρίες, οι ελλείψεις στήριξης ή ακόμη και λάθος επιλογές, μπορούν να οδηγήσουν έναν άνθρωπο εκεί.
Και τότε είναι που οφείλουμε να προχωράμε σε νέες παρεμβάσεις· να στεκόμαστε ουσιαστικά δίπλα στον άνθρωπο, να γινόμαστε το σταθερό σημείο αναφοράς του. Ως κοινωνιολόγος, δεν περιορίζομαι μόνο στην καταγραφή των αναγκών, αλλά προτείνω λύσεις με επίκεντρο τον άνθρωπο. Στην πορεία μου στον Δήμο είχα την τύχη και αυτό δεν είναι αυτονόητο, να στηρίζομαι σε ένα ισχυρό πλαίσιο συνεργασιών: δημάρχους που εμπιστεύτηκαν, αιρετούς που στάθηκαν αρωγοί, και συναδέλφους με τους οποίους συνδιαμορφώσαμε παρεμβάσεις με ουσία και αποτέλεσμα. Γιατί η κοινωνική πολιτική δεν είναι ατομικό έργο. Είναι προϊόν συλλογικής προσπάθειας. Και σε αυτή τη διαδρομή, νιώθω ότι έχω καταφέρει δύο πράγματα: να μπορώ να κοιτώ τον άλλο στα μάτια και να κοιμάμαι ήσυχη τα βράδια, γνωρίζοντας ότι έκανα το χρέος μου.
• Αν μπορούσατε να αλλάξετε μια θεσμική παράμετρο στον τρόπο που η χώρα οργανώνει την κοινωνική της πολιτική, βασισμένη στην πολύτιμη εμπειρία σας, τι θα ήταν αυτό;
Χ.Κ.:Αν μπορούσα να αλλάξω μία θεσμική παράμετρο, θα έβαζα στο κέντρο της κοινωνικής πολιτικής τις ανθρώπινες σχέσεις και όχι μόνο τη δομή. Σήμερα έχουμε υπηρεσίες και προγράμματα, αλλά συχνά λείπει η σταθερή ανθρώπινη παρουσία: ένας επαγγελματίας που θα σε γνωρίζει, θα τον εμπιστεύεσαι και θα σε συνοδεύει σε όλη τη διαδρομή, όχι αποσπασματικά.
Για να γίνει αυτό πράξη, χρειάζεται ουσιαστική ενίσχυση της κοινωνικής πολιτικής με περισσότερους κοινωνικούς επιστήμονες στην πρώτη γραμμή: κοινωνικούς λειτουργούς, ψυχολόγους, κοινωνιολόγους. Όχι απλώς για να διαχειρίζονται αιτήματα, αλλά για να χτίζουν σχέσεις εμπιστοσύνης, να παρακολουθούν διαδρομές ζωής και να παρεμβαίνουν έγκαιρα και ολιστικά.
Και εδώ ακριβώς συνδέεται η μεγάλη πρόκληση της πρόληψης. Η κοινωνική πολιτική δεν πρέπει να ενεργοποιείται μόνο όταν η κρίση έχει ήδη εκδηλωθεί, αλλά να λειτουργεί προληπτικά: μέσα στην κοινότητα, στο σχολείο, στην οικογένεια, πριν η ευαλωτότητα γίνει αδιέξοδο. Η πρόληψη δεν είναι απλώς μια δράση. Είναι μια διαφορετική φιλοσοφία που απαιτεί συνέχεια, παρουσία και γνώση του ανθρώπου πίσω από το πρόβλημα. Η κοινωνική πολιτική δεν είναι μόνο παροχές, είναι σχέσεις εμπιστοσύνης. Και στο τέλος οι ωφελούμενοι δεν θυμούνται τι πήραν, θυμούνται ποιος στάθηκε δίπλα τους.