Το Πολυμελές Πρωτοδικείο Ρόδου αποδίδει 79 ακίνητα του Ολοκαυτώματος στη Μεσαιωνική Πόλη στον ΟΠΑΙΕ!

• Με 3 απο­φά­σεις του, που δη­μο­σιεύ­θη­καν στις 23 Ιου­νί­ου 2026, το δι­κα­στή­ριο ανα­γνώ­ρι­σε τον Ορ­γα­νι­σμό Πε­ρι­θάλ­ψε­ως και Απο­κα­τα­στά­σε­ως Ισ­ραη­λι­τών Ελ­λά­δος κύριο των ακι­νή­των που ανή­καν σε Ρο­δί­τες Εβραί­ους οι οποί­οι χά­θη­καν στα να­ζι­στι­κά στρα­τό­πε­δα συ­γκέ­ντρω­σης, έκρι­νε πα­ρά­νο­μα τα πρω­τό­κολ­λα κα­τά­λη­ψης του Ελ­λη­νι­κού Δη­μο­σί­ου και ακύ­ρω­σε τις σχε­τι­κές κτη­μα­το­λο­γι­κές εγ­γρα­φές δε­κα­ε­τιών

Μια υπό­θε­ση με βα­θιές ιστο­ρι­κές ρίζες, που ξε­κι­νά από τους φυ­λε­τι­κούς διωγ­μούς του Δευ­τέ­ρου Πα­γκο­σμί­ου Πο­λέ­μου και φθά­νει μέχρι τις αί­θου­σες του Πρω­το­δι­κεί­ου Ρόδου, βρήκε τη δι­κα­στι­κή της κα­τά­λη­ξη σε πρώτο βαθμό. Το Πο­λυ­με­λές Πρω­το­δι­κείο Ρόδου, με 3 απο­φά­σεις του που δη­μο­σιεύ­θη­καν στις 23 Ιου­νί­ου 2026, δι­καί­ω­σε τον Ορ­γα­νι­σμό Πε­ρι­θάλ­ψε­ως και Απο­κα­τα­στά­σε­ως Ισ­ραη­λι­τών Ελ­λά­δος (ΟΠΑΙΕ) στη με­γά­λη αντι­δι­κία του με το Ελ­λη­νι­κό Δη­μό­σιο για 79 ακί­νη­τα της Με­σαιω­νι­κής Πόλης της Ρόδου, τα οποία ανή­καν σε Έλ­λη­νες Ισ­ραη­λί­τες του νη­σιού που εξο­ντώ­θη­καν κατά το Ολο­καύ­τω­μα.

Το δι­κα­στή­ριο ανα­γνώ­ρι­σε ότι στο πρό­σω­πο του Ορ­γα­νι­σμού συ­μπλη­ρώ­θη­κε ο νό­μι­μος χρό­νος νομής για την κτήση πλή­ρους κυ­ριό­τη­τας, υπο­χρέ­ω­σε το Δη­μό­σιο να απο­δώ­σει τα ακί­νη­τα και κή­ρυ­ξε άκυ­ρες τις κτη­μα­το­λο­γι­κές εγ­γρα­φές με τις οποί­ες αυτά είχαν πε­ριέλ­θει, από τη δε­κα­ε­τία του 1950 και έπει­τα, στην κυ­ριό­τη­τα του κρά­τους.

Οι τρεις αγω­γές και το αντι­κεί­με­νό τους

Οι 3 αγω­γές, κα­τα­τέ­θη­καν στις 8 Οκτω­βρί­ου 2024. Η πρώτη αφο­ρού­σε 32 ακί­νη­τα, η δεύ­τε­ρη αρ­χι­κά 34, εκ των οποί­ων ο ενά­γων Ορ­γα­νι­σμός πα­ραι­τή­θη­κε πα­ρα­δε­κτώς ως προς 2, και η τρίτη 13 ακί­νη­τα, ανά­με­σά τους και 2 μη γνή­σια βα­κου­φι­κά. Πρό­κει­ται στο σύ­νο­λό τους για ακί­νη­τα νο­μι­κής φύσης μουλκ, δη­λα­δή ελεύ­θε­ρης κυ­ριό­τη­τας, που βρί­σκο­νται στις θέ­σεις «Εβραϊ­κά», «Μερ­κά­το» (Αγορά), «Ιμπρα­ήμ Πασά» και «Συ­να­γω­γή Σαλόμ» της κτη­μα­τι­κής πε­ρι­φέ­ρειας του δήμου Ρόδου, στην καρ­διά δη­λα­δή της πα­λιάς εβραϊ­κής συ­νοι­κί­ας της Με­σαιω­νι­κής Πόλης.

Οι αρ­χι­κοί και θε­με­λιώ­δεις τι­τλού­χοι των ακι­νή­των, όπως προ­κύ­πτει από τις κτη­μα­το­λο­γι­κές εγ­γρα­φές της δε­κα­ε­τί­ας του 1920, ήταν Έλ­λη­νες Ισ­ραη­λί­τες της Ρόδου. Όπως δέ­χθη­κε το δι­κα­στή­ριο, άπα­ντες συ­νε­λή­φθη­σαν κατά τη διάρ­κεια των φυ­λε­τι­κών διωγ­μών του Δευ­τέ­ρου Πα­γκο­σμί­ου Πο­λέ­μου από τα να­ζι­στι­κά στρα­τεύ­μα­τα, με­τα­φέρ­θη­καν σε στρα­τό­πε­δο συ­γκέ­ντρω­σης και ου­δέ­πο­τε επέ­στρε­ψαν, χωρίς έκτο­τε να υπάρ­ξει καμία πλη­ρο­φο­ρία για την τύχη τους. Μέχρι και τη συ­ζή­τη­ση των αγω­γών δεν εμ­φα­νί­στη­κε κα­νέ­να συγ­γε­νι­κό τους πρό­σω­πο που να εγεί­ρει κλη­ρο­νο­μι­κά δι­καιώ­μα­τα, γε­γο­νός από το οποίο το δι­κα­στή­ριο συ­νή­γα­γε ότι δεν κα­τέ­λει­παν κλη­ρο­νό­μους. Ακόμη και στις λίγες πε­ρι­πτώ­σεις όπου είχε με­σο­λα­βή­σει κλη­ρο­νο­μι­κή δια­δο­χή με απο­φά­σεις του Πρω­το­δι­κεί­ου Ρόδου της δε­κα­ε­τί­ας του 1960, δεν απο­δεί­χθη­κε ότι οι κλη­ρο­νό­μοι αυτοί εμ­φα­νί­στη­καν ποτέ στον Ορ­γα­νι­σμό για να δη­λώ­σουν το δι­καί­ω­μά τους εντός των νό­μι­μων προ­θε­σμιών.

Το νο­μι­κό κα­θε­στώς των σχο­λα­ζου­σών ισ­ραη­λι­τι­κών κλη­ρο­νο­μιών

Η νο­μι­κή βάση της υπό­θε­σης ανά­γε­ται στον ανα­γκα­στι­κό νόμο 846/1946, με τον οποίο κα­ταρ­γή­θη­κε το κλη­ρο­νο­μι­κό δι­καί­ω­μα του κρά­τους επί των εκ­κει­μέ­νων ισ­ραη­λι­τι­κών πε­ριου­σιών. Σύμ­φω­να με τον νόμο εκεί­νο, οι σχο­λά­ζου­σες κλη­ρο­νο­μί­ες των Ελ­λή­νων Εβραί­ων που χά­θη­καν στον πό­λε­μο συ­νε­πεία των φυ­λε­τι­κών διωγ­μών και δεν άφη­σαν κλη­ρο­νό­μους δεν πε­ριέρ­χο­νται στο Δη­μό­σιο, αλλά σε νο­μι­κό πρό­σω­πο που θα ιδρυό­ταν με σκοπό την πε­ρί­θαλ­ψη και απο­κα­τά­στα­ση των Ισ­ραη­λι­τών της Ελ­λά­δος. Σε εκτέ­λε­σή του εκ­δό­θη­κε το βα­σι­λι­κό διά­ταγ­μα της 29ης Μαρ­τί­ου 1949, με το οποίο ιδρύ­θη­κε ο ΟΠΑΙΕ.

Όπως ανα­λύ­ε­ται στις απο­φά­σεις, ο Ορ­γα­νι­σμός υπο­κα­τα­στά­θη­κε στη θέση του Δη­μο­σί­ου ως προς τη δια­χεί­ρι­ση των εγκα­τα­λε­λειμ­μέ­νων ισ­ραη­λι­τι­κών πε­ριου­σιών και, μετά την άπρα­κτη πα­ρέ­λευ­ση της προ­θε­σμί­ας για την υπο­βο­λή αι­τή­σε­ων από τυχόν κλη­ρο­νό­μους, η οποία πα­ρα­τά­θη­κε ατύ­πως επί διε­τία από τη δη­μο­σί­ευ­ση του δια­τάγ­μα­τος, κα­τέ­στη εκ του νόμου κλη­ρο­νό­μος των απο­λε­σθέ­ντων. Έτσι, από τις 29 Μαρ­τί­ου 1951 ο ΟΠΑΙΕ νέ­με­ται με πλα­σμα­τι­κή νομή τα ακί­νη­τα αυτά ως κλη­ρο­νό­μος, χωρίς να απαι­τεί­ται φυ­σι­κός εξου­σια­σμός επί των πραγ­μά­των ούτε από­δει­ξη του θα­νά­του των δι­καιο­πα­ρό­χων του, ο οποί­ος τεκ­μαί­ρε­ται από την ιδιό­τυ­πη με­τα­χεί­ρι­σή τους. Το εκ του νόμου αυτό κλη­ρο­νο­μι­κό δι­καί­ω­μα, ση­μειώ­νει το δι­κα­στή­ριο, είναι αντι­τά­ξι­μο ένα­ντι κάθε τρί­του και προ­ε­χό­ντως ένα­ντι του Ελ­λη­νι­κού Δη­μο­σί­ου.

Τα πρω­τό­κολ­λα κα­τά­λη­ψης και οι εγ­γρα­φές υπέρ του Δη­μο­σί­ου

Παρά το κα­θε­στώς αυτό, το Ελ­λη­νι­κό Δη­μό­σιο, επι­κα­λού­με­νο πράξη του Υπουρ­γι­κού Συμ­βου­λί­ου του Ιου­λί­ου 1950 και την Ιτα­λο­ελ­λη­νι­κή Συμ­φω­νία του 1949 για τη ρύθ­μι­ση των ζη­τη­μά­των που απέρ­ρε­αν από τη Συν­θή­κη Ει­ρή­νης με την Ιτα­λία, κα­τέ­λα­βε τα επί­δι­κα ακί­νη­τα ως δήθεν εγκα­τα­λε­λειμ­μέ­νη πε­ριου­σία επα­να­πα­τρι­σθέ­ντων Ιτα­λών υπη­κό­ων. Οι κα­τα­λή­ψεις έγι­ναν με πρω­τό­κολ­λα των υπαλ­λή­λων του τότε Κτη­μα­τι­κού Γρα­φεί­ου Ρόδου σε δια­δο­χι­κά κύ­μα­τα, κατά τα έτη 1950, 1952, 1955, 1971, 1973 και 1974, και κα­τα­χω­ρή­θη­καν στα βι­βλία του Κτη­μα­το­λο­γί­ου Ρόδου. Μέρος των ακι­νή­των ενε­γρά­φη στο όνομα του Ορ­γα­νι­σμού Ακί­νη­της Πε­ριου­σί­ας του Δη­μο­σί­ου Δω­δε­κα­νή­σου και, μετά την κα­τάρ­γη­ση του Ορ­γα­νι­σμού εκεί­νου το 1973, πε­ρι­ήλ­θε αυ­το­δι­καί­ως στο Δη­μό­σιο, ενώ τα υπό­λοι­πα ενε­γρά­φη­σαν απευ­θεί­ας υπέρ του Δη­μο­σί­ου με τη συ­μπλή­ρω­ση δε­κα­ε­τί­ας από την κα­τά­λη­ψη, κατ’ εφαρ­μο­γή του άρ­θρου 34 του ανα­γκα­στι­κού νόμου 1539/1938 περί προ­στα­σί­ας των δη­μο­σί­ων κτη­μά­των.

Το κρί­σι­μο εύ­ρη­μα του δι­κα­στη­ρί­ου είναι ότι τα ακί­νη­τα ου­δέ­πο­τε υπήρ­ξαν εγκα­τα­λε­λειμ­μέ­να από το 1949 και εντεύ­θεν, αφού είχαν ήδη πε­ριέλ­θει στη νομή του ΟΠΑΙΕ δυ­νά­μει του ει­δι­κού νο­μο­θε­τι­κού κα­θε­στώ­τος. Κατά συ­νέ­πεια, η έκ­δο­ση των πρω­το­κόλ­λων κα­τά­λη­ψης δεν ήταν νό­μι­μη και το Δη­μό­σιο ου­δέ­πο­τε κα­τέ­στη κύ­ριος, καθώς τα επί­δι­κα δεν είχαν την ιδιό­τη­τα εγκα­τα­λε­λειμ­μέ­νων πε­ριου­σιών επα­να­πα­τρι­σθέ­ντων Ιτα­λών υπη­κό­ων. Η έν­στα­ση ιδίας κυ­ριό­τη­τας που προ­έ­βα­λε το Δη­μό­σιο με βάση την Ιτα­λο­ελ­λη­νι­κή Συμ­φω­νία απορ­ρί­φθη­κε ως απα­ρά­δε­κτη λόγω αο­ρι­στί­ας, ενώ η έν­στα­ση που στη­ρί­χθη­κε στη δε­κα­ε­τία του άρ­θρου 34 απορ­ρί­φθη­κε ως ουσία αβά­σι­μη. Το δι­κα­στή­ριο απέρ­ρι­ψε επί­σης τους ισχυ­ρι­σμούς του Δη­μο­σί­ου ότι ορι­σμέ­να ακί­νη­τα είχαν χα­ρα­κτη­ρι­στεί αρ­χαιο­λο­γι­κά και είχαν πα­ρα­δο­θεί στην Εφο­ρεία Αρ­χαιο­τή­των προς δια­χεί­ρι­ση από το Τα­μείο Αρ­χαιο­λο­γι­κών Πόρων ή ότι κα­τέ­χο­νταν και μι­σθώ­νο­νταν επί έτη από ιδιώ­τες, κρί­νο­ντας ότι τα πε­ρι­στα­τι­κά αυτά ήταν πολύ με­τα­γε­νέ­στε­ρα του χρό­νου κτή­σης της νομής από τον Ορ­γα­νι­σμό και δεν απο­δεί­κνυαν κακή πίστη του.

Η κρίση για τη χρη­σι­κτη­σία και το δια­τα­κτι­κό

Αν και η κύρια βάση των αγω­γών, εκεί­νη της κτή­σης κυ­ριό­τη­τας με κλη­ρο­νο­μι­κή δια­δο­χή, απορ­ρί­φθη­κε ως αό­ρι­στη επει­δή δεν γι­νό­ταν επί­κλη­ση με­τα­γρα­φής του σχε­τι­κού τί­τλου, το δι­κα­στή­ριο έκανε δεκτή την επι­κου­ρι­κή βάση της έκτα­κτης χρη­σι­κτη­σί­ας. Δέ­χθη­κε ότι ο ΟΠΑΙΕ νε­μό­ταν πλα­σμα­τι­κά, με καλή πίστη και αδια­τά­ρα­κτα, τα επί­δι­κα ακί­νη­τα για χρο­νι­κό διά­στη­μα με­γα­λύ­τε­ρο των 30 ετών μέχρι την έναρ­ξη ισχύ­ος του νόμου 3127/2003, στις 19 Μαρ­τί­ου 2003, χωρίς το Δη­μό­σιο να έχει ποτέ συ­ντά­ξει σε βάρος του πρω­τό­κολ­λο κα­θο­ρι­σμού απο­ζη­μί­ω­σης ή διοι­κη­τι­κής απο­βο­λής και χωρίς να του έχει κοι­νο­ποι­ή­σει τα πρω­τό­κολ­λα κα­τά­λη­ψης. Περί των εγ­γρα­φών υπέρ του Δη­μο­σί­ου ο Ορ­γα­νι­σμός πλη­ρο­φο­ρή­θη­κε, όπως δέ­χθη­καν οι απο­φά­σεις, μόλις το 2018, οπότε και υπέ­βα­λε σειρά αι­τή­σε­ων θε­ρα­πεί­ας προς τον Υπουρ­γό Οι­κο­νο­μι­κών κατά τα έτη 2019 και 2020, ζη­τώ­ντας την ανα­γνώ­ρι­ση της κυ­ριό­τη­τάς του, την από­δο­ση των ακι­νή­των και τη διόρ­θω­ση των εγ­γρα­φών.

Με το δια­τα­κτι­κό τους, οι 3 απο­φά­σεις ανα­γνω­ρί­ζουν ότι συ­μπλη­ρώ­θη­κε στο πρό­σω­πο του ενά­γο­ντος και σε βάρος του Δη­μο­σί­ου ο νό­μι­μος χρό­νος νομής προς κτη­τι­κή πα­ρα­γρα­φή και κτήση πλή­ρους κυ­ριό­τη­τας, υπο­χρε­ώ­νουν το Δη­μό­σιο να απο­δώ­σει τα ακί­νη­τα και κη­ρύσ­σουν άκυ­ρες δε­κά­δες κτη­μα­το­λο­γι­κές εγ­γρα­φές των ετών 1950 έως 1989 που είχαν κα­τα­χω­ρη­θεί στις οι­κεί­ες με­ρί­δες. Το αί­τη­μα κή­ρυ­ξης των απο­φά­σε­ων προ­σω­ρι­νά εκτε­λε­στών απορ­ρί­φθη­κε, ενώ το Δη­μό­σιο κα­τα­δι­κά­στη­κε σε μέρος των δι­κα­στι­κών εξό­δων του Ορ­γα­νι­σμού, ύψους 300 ευρώ ανά υπό­θε­ση.

Τον Ορ­γα­νι­σμό Πε­ρι­θάλ­ψε­ως και Απο­κα­τα­στά­σε­ως Ισ­ραη­λι­τών Ελ­λά­δος εκ­προ­σώ­πη­σε και στις 3 υπο­θέ­σεις ο δι­κη­γό­ρος Ρόδου κ. Ιω­άν­νης Κα­ρα­μι­χά­λης.