Η Αισθητική ως Πολιτική Ευθύνη – Η ασχήμια (της Ρόδου) ως Πολιτική Επιλογή

Η λύση ενός προ­βλή­μα­τος προ­ϋ­πο­θέ­τει την παρα­δοχή της ύπαρξής του. Αν δεν μπορείς, αν δεν θέλεις να το δεις, αν – ακόμα χει­ρό­τερα – το έχεις συνη­θί­σει, τότε τίποτα δεν πρό­κει­ται να αλλάξει.

Κάνω αυτές τις σκέψεις παρα­τη­ρώ­ντας καθη­με­ρινά την πόλη της Ρόδου. Ας το παρα­δε­χτούμε. Είναι πια μια άσχημη πόλη.  Άσχημη και απο­λύ­τως εχθρική για κατοί­κους και επι­σκέ­πτες. Έχει όλα τα εχέγγυα, όλα τα φυσικά πλε­ο­νε­κτή­ματα, αλλά και μια κλη­ρο­νο­μιά που της άφησαν οι κατα­κτη­τές της (αλήθεια, τι θα ήταν χωρίς την πολι­τι­στική κλη­ρο­νο­μιά των κατα­κτη­τών της;) να είναι η ωραιο­τέρα των πόλεων. Δυστυ­χώς, ατύχησε! Κάθε χρόνο και χει­ρό­τερα κάθε χρόνο και πιο άσχημη, κάθε χρόνο λιγό­τερο λει­τουρ­γική, λιγό­τερο φιλική.

Εύκολα το αντι­λαμ­βά­νε­ται κανείς αν την δει με ματιά φωτο­γρά­φου! Και κυριο­λε­κτώ! Προ­σπα­θή­στε ως επι­σκέ­πτης της… ναυαρ­χί­δας (της επα­να­παυ­μέ­νης στη φήμη και στις δόξες του παρελ­θό­ντος ναυαρ­χί­δας) να βρείτε ένα σημείο αυτής της πόλης για να τρα­βή­ξετε μια ωραία, χαρα­κτη­ρι­στική της ομορ­φιάς της φωτο­γρα­φία. Δεν θα βρείτε κανένα απο­λύ­τως που να μην έχει κακο­ποι­η­θεί και παρα­μορ­φω­θεί βάναυσα. Δοκι­μά­στε το, κάντε το σαν τεστ και θα κατα­λά­βετε τι εννοώ.

Αυτή η φθί­νουσα πορεία, αυτή η παρακμή που παρα­κο­λουθώ χρόνια τώρα να επι­τεί­νε­ται μέρα με τη μέρα, με προ­βλη­μα­τί­ζει σε επίπεδο φιλο­σο­φικό, ηθικό, κοι­νω­νιο­λο­γικό αλλά κυρίως πολι­τικό.

Ο πυρήνας του προ­βλή­μα­τος, κατά την άποψή μου συνο­ψί­ζε­ται σε δύο λέξεις: Έλλειψη αισθη­τι­κής. Προ­σω­πικά, θεωρώ την αισθη­τική την υπέρ­τατη αξία που εμπε­ριέ­χει όλες τις άλλες και φυσικά την ηθική. Πεποί­θησή μου  είναι ότι η αισθη­τική είναι ακρο­γω­νιαίος λίθος και της πολι­τι­κής. Όταν απου­σιά­ζει, δεν μπορείς να περι­μέ­νεις τίποτα δια­φο­ρε­τικό από την παρακμή. Ανέ­μπνευ­στες δημο­τι­κές αρχές εδώ και πολλά χρόνια εναλ­λάσ­σο­νται στην εξουσία, χωρίς να κατα­φέ­ρουν να προσ­δώ­σουν τίποτα που θα μπο­ρούσε να απο­τε­λέ­σει ένα αισθη­τικό ορόσημο για τη Ρόδο. Ακόμα και τα ορόσημα του παρελ­θό­ντος, σήμερα καταρ­ρέ­ουν. Δεν ξέρω αν έλειπε η βούληση. Είμαι όμως σίγουρη ότι τους έλειπε η αισθη­τική.

Η σημε­ρινή δημο­τική αρχή δεν δια­φο­ρο­ποιεί­ται. Απε­να­ντίας! Βρί­σκε­ται στην κορυφή της κακο­γου­στιάς. Η πόλη δεν ήταν ποτέ χει­ρό­τερη!!! Μάλιστα, η ανάγκη επί­λυ­σης των κρί­σι­μων προ­βλη­μά­των με λύσεις άρπα – κόλλα, έχουν κακο­ποι­ή­σει την πόλη ακόμη περισ­σό­τερο. Ένα παρά­δειγμα:  Τα πορ­το­καλί κολω­νά­κια, εικα­στική παρέμ­βαση δεν τα λες!!! Αυτό το γελοίο θέαμα πλα­σά­ρε­ται ως λύση για την παρά­νομη στάθ­μευση! Αυτό, ως χαρα­κτη­ρι­στικό δείγμα γραφής και αντί­λη­ψης, τα λέει όλα! Βάναυση κακο­ποί­ηση της αισθη­τι­κής της πόλης,  στο βωμό μιας αμφι­σβη­τού­με­νης  – ανύ­παρ­κτης εν ετέλει – λει­τουρ­γι­κό­τη­τας.

Ας ανα­ρω­τη­θούμε λοιπόν: ζούμε στην πόλη που μας αξίζει ή στην πόλη που μας επι­βάλ­λουν άνθρω­ποι στε­ρού­με­νοι αισθη­τι­κής;

Είναι άραγε πολυ­τέ­λεια να συζητάς για αισθη­τική, όταν έχεις να λύσεις δύσκολα λει­τουρ­γικά προ­βλή­ματα; Θα πω, κατη­γο­ρη­μα­τικά όχι! Επι­βάλ­λε­ται να μπει η αισθη­τική στην κορυφή των αξιών που διέπουν τον τρόπο σκέψης και λει­τουρ­γίας όλων μας, πόσο μάλλον εκείνων που οι παρεμ­βά­σεις τους επι­φέ­ρουν έντονο , συχνά μόνιμο, κατα­στρο­φικό απο­τύ­πωμα στο περι­βάλ­λον, στο χώρο που ζούμε.

Σε μια εποχή όπου ο δημό­σιος χώρος έχει εγκα­τα­λει­φθεί στη φθορά και την αδια­φο­ρία, η υπε­ρά­σπιση της ομορ­φιάς δεν είναι ούτε περιττή ούτε ρομα­ντική· είναι μια βαθιά πολι­τική πράξη,  είναι κοι­νω­νικό δικαί­ωμα, είναι αντί­σταση σε μια κουλ­τούρα παρακ­μής.  Και αν υπάρχει ένα πεδίο όπου η πολι­τική απο­τυ­πώ­νε­ται καθη­με­ρινά με τρόπο απτό, αυτός είναι η αισθη­τική του αστικού τοπίου.

Οι πόλεις μας – η Ρόδος –  δεν είναι απλώς σύνολα δρόμων και  οικο­δο­μών. Είναι η απτή έκφραση της πολι­τι­κής βού­λη­σης – ή της απου­σίας της.  Σε μια παραι­τη­μένη, μη λει­τουρ­γική πόλη, που δια­μορ­φώ­νει μια απάν­θρωπη καθη­με­ρι­νό­τητα, ο πολίτης  λαμ­βά­νει καθη­με­ρινά ένα ύπουλο, σιωπηρό, μήνυμα: “Δεν έχει σημασία πώς ζεις.” Αυτό το “αόρατο” μήνυμα δια­μορ­φώ­νει συνει­δή­σεις, καλ­λιερ­γεί την παραί­τηση, τρέφει την αδια­φο­ρία. Διότι όταν όλα γύρω σου φωνά­ζουν ασχήμια, συνήθως δεν παλεύ­εις να τα αλλά­ξεις. Μαθαί­νεις να προ­σαρ­μό­ζε­σαι. Αντι­με­τω­πί­ζεις την ασχήμια ως φυσική κατά­σταση και δεν κάνεις τίποτα για να την αλλά­ξεις.

Η αδια­φο­ρία για την αισθη­τική της πόλης δεν είναι τυχαία, ούτε αθώα. Είναι απο­τέ­λε­σμα μιας πολι­τι­κής που βλέπει  τους πολίτες ως ψήφους που μετριού­νται κάθε προ­ε­κλο­γική περίοδο. Είναι σαφής ένδειξη υπο­τί­μη­σης του πολίτη. Η εγκα­τά­λειψη του δημό­σιου χώρου είναι παραί­τηση από το όραμα. Και η απουσία ομορ­φιάς είναι σημάδι βαθιάς παρακ­μής, πολι­τι­κής και ηθικής.

Όταν οι ηγέτες δεν βλέπουν την πόλη ως έργο τέχνης, τότε την αντι­με­τω­πί­ζουν ως αποθήκη ανθρώ­πων, στην περί­πτωση της Ρόδου και οχη­μά­των! (Είναι σφόδρα πιθανό σε λίγο να συμπε­ρι­λη­φθεί σε εγχει­ρί­διο, πώς να μετα­τρέ­ψετε ολο­κλη­ρω­τικά την πόλη σας σε απέ­ρα­ντο πάρκινγ). Η ομορφιά στην πόλη απο­τυ­πώ­νει τον σεβασμό στον πολίτη. Μια δημο­τική αρχή που αγνοεί την αισθη­τική, αγνοεί το ανθρώ­πινο δικαί­ωμα στην αξιο­πρεπή ζωή. Αν οι διοι­κού­ντες τον Δήμο δεν κατα­νο­ούν την αξία της ομορ­φιάς, τότε δεν κατα­νο­ούν τι σημαί­νει να κυβερ­νάς για τον άνθρωπο.  Γιατί η ομορφιά δεν σώζει μόνο τον κόσμο (κατά τον Ντο­στο­γιέφ­σκι) — σώζει και τις πόλεις από εκεί­νους που τις έχουν κατα­δι­κά­σει στην ασχήμια.

Πόλεις που είναι όμορφες δεν έγιναν τυχαία.  Χτί­στη­καν από ηγέτες που νοιά­ζο­νταν για τον άνθρωπο, που ήξεραν ότι η ομορφιά διδά­σκει τον πολίτη, έχει παι­δευ­τικό χαρα­κτήρα. Όπως οφείλει να έχει και η πολι­τική.

Η Ρόδος φθίνει και η πορεία της φθοράς ανε­βά­ζει διαρκώς ταχύ­τητα. Το χει­ρό­τερο είναι ότι κανένας δεν δείχνει να έχει τη διάθεση αλλά ούτε και τον τρόπο να την στα­μα­τή­σει, πόσο μάλλον να την ανα­στρέ­ψει.

Κι αν η δημο­τική αρχή δεν μπορεί, μπο­ρούμε – σε ένα βαθμό , στο μέγεθος που μας ανα­λο­γεί – εμείς οι πολίτες. Ας στα­μα­τή­σουμε να τρο­φο­δο­τούμε την ασχήμια και την παρακμή. Ας προ­χω­ρή­σουμε σε μικρές εξε­γέρ­σεις με αισθη­τικά μέσα. Διότι, η ομορφιά μέσα στην ασχήμια που την περι­βάλ­λει, είναι πράξη αντί­στα­σης.

Η ομορφιά είναι επα­να­στα­τική. Η δημο­τική αρχή όχι (κι ας έταζε ο δήμαρ­χος ξεβο­λέ­ματα και… ομε­λέ­τες).

ΥΓ  –  Σπεύδω να προλάβω τον εύκολο και επι­φα­νειακό αντί­λογο: «Η αισθη­τική είναι υπο­κει­με­νικό ζήτημα. Το ωραίο δεν είναι το ίδιο για όλους», θα πουν κάποιοι.

Ναι, ο καθένας μπορεί να δια­φω­νεί για το αν του αρέσει ένα έργο τέχνης. Όμως όταν μιλάμε για την πόλη, δεν μιλάμε για «γούστα». Μιλάμε για πολι­τικό και κοι­νω­νικό αγαθό. Μιλάμε για συλ­λο­γικό χώρο που επη­ρε­ά­ζει την καθη­με­ρινή ζωή και εκεί δεν χωράει αυθαί­ρετη “υπο­κει­με­νι­κό­τητα”. Εκεί ισχύουν αντι­κει­με­νικά κρι­τή­ρια.

«Δεν ενδια­φέ­ρει τον κόσμο η αισθη­τική, αλλά η καθη­με­ρι­νό­τητά του», θα πουν κάποιοι άλλοι.

Ακριβώς. Η αισθη­τική είναι η καθη­με­ρι­νό­τητα. Δεν υπάρχει καλή καθη­με­ρι­νό­τητα σε έναν άσχημο χώρο. Υπάρχει μόνο συμ­βι­βα­σμός και παραί­τηση.