Γιώργος Πόκκιας: «Η Αυτοδιοίκηση βρίσκεται στην πιο τραυματική περίοδο της ιστορίας της – Η κυβέρνηση τη θέλει όργανο του κεντρικού κράτους»

Κύριε Πόκκια, η Τοπική Αυτο­διοί­κηση βρί­σκε­ται σε μια ιδιαί­τερα δύσκολη περίοδο. Πώς αξιο­λο­γείτε τη σημε­ρινή κατά­σταση και ποιες είναι οι μεγα­λύ­τε­ρες προ­κλή­σεις που αντι­με­τω­πί­ζει;

Αυτά που βιώνει η Αυτο­διοί­κηση τα τελευ­ταία χρόνια είναι πραγ­μα­τικά πολύ δύσκολα. Και όταν μιλάμε για Αυτο­διοί­κηση, δεν ανα­φε­ρό­μα­στε μόνο στους αιρε­τούς και στους αυτο­διοι­κη­τι­κούς. Μιλάμε για την ίδια την κοι­νω­νία, για τους δημότες και τους πολίτες κάθε περιο­χής, οι οποίοι περι­μέ­νουν από τους δήμους και τους δημάρ­χους να δίνουν λύσεις στα προ­βλή­ματα της καθη­με­ρι­νό­τη­τάς τους.

Σήμερα, όμως, οι δήμοι δυσκο­λεύ­ο­νται να αντα­πο­κρι­θούν ακόμη και σε βασικές ανάγκες. Η οικο­νο­μική ασφυξία, η έλλειψη προ­σω­πι­κού και οι θεσμι­κές δυσλει­τουρ­γίες περιο­ρί­ζουν τη δυνα­τό­τητά τους να προ­σφέ­ρουν καλύ­τε­ρες υπη­ρε­σίες, να στη­ρί­ξουν τις κοι­νω­νι­κές δομές, να συντη­ρή­σουν τα σχολεία και το οδικό δίκτυο. Η κατά­σταση αυτή δεν αφορά μόνο στην λει­τουρ­γία των δήμων. Αφορά στην ποιό­τητα ζωής των πολιτών.

Στο επί­κε­ντρο των συζη­τή­σεων βρί­σκε­ται κυρίως η οικο­νο­μική κατά­σταση των δήμων. Πόσο μεγάλη είναι τελικά η από­σταση ανάμεσα στις ανάγκες και στους δια­θέ­σι­μους πόρους;

Τα οικο­νο­μικά στοι­χεία είναι απο­κα­λυ­πτικά. Για το 2026, η Αυτο­διοί­κηση πρώτου βαθμού λαμ­βά­νει περίπου 3 δισε­κα­τομ­μύ­ρια ευρώ από το κράτος. Ωστόσο, με βάση τις αρμο­διό­τη­τες που προ­βλέ­πει το ισχύον θεσμικό πλαίσιο, οι πόροι που θα έπρεπε να της δια­τί­θε­νται προ­σεγ­γί­ζουν τα 10 δισε­κα­τομ­μύ­ρια ευρώ. Υπάρχει, επίσης, μια μελέτη της ΕΕΤΑΑ και του Ινστι­τού­του Τοπικής Αυτο­διοί­κη­σης, σύμφωνα με την οποία, για τις αρμο­διό­τη­τες που πραγ­μα­τικά άσκησε η Αυτο­διοί­κηση την προη­γού­μενη χρονιά, θα έπρεπε να έχει στη διάθεσή της περίπου 5,5 δισε­κα­τομ­μύ­ρια ευρώ. Επο­μέ­νως, έχουμε τρία μεγέθη που απο­τυ­πώ­νουν ξεκά­θαρα το πρό­βλημα: 3 δισε­κα­τομ­μύ­ρια που δίνο­νται, 5,5 δισε­κα­τομ­μύ­ρια που απαι­τού­νται για τις αρμο­διό­τη­τες που ασκού­νται και 10 δισε­κα­τομ­μύ­ρια που προ­βλέ­πο­νται με βάση το θεσμικό πλαίσιο.

Μπο­ρούμε να συγκρί­νουμε την ελλη­νική Αυτο­διοί­κηση με εκείνη των άλλων ευρω­παϊ­κών χωρών;

Η Ελλάδα δια­θέ­τει στην Αυτο­διοί­κηση μόλις το 3,4% του κρα­τι­κού προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού. Στην Ισπανία το αντί­στοιχο ποσοστό φτάνει το 15%, στην Πορ­το­γα­λία το 17% και στη Γαλλία το 20%. Πρό­κει­ται για τερά­στιες απο­κλί­σεις από τον ευρω­παϊκό μέσο όρο. Και υπάρχει ακόμη ένα στοι­χείο που πρέπει να θυμό­μα­στε: πριν από την οικο­νο­μική κρίση, το 2008 και το 2009, η Αυτο­διοί­κηση ελάμ­βανε πάνω από 4 ή και 5 δισε­κα­τομ­μύ­ρια ευρώ. Σήμερα, μετά από τόσα χρόνια, λαμ­βά­νει περίπου 3 δισε­κα­τομ­μύ­ρια, χωρίς καν να υπο­λο­γί­σουμε τον πλη­θω­ρι­σμό και την αύξηση του κόστους λει­τουρ­γίας. Βεβαίως, η χώρα πέρασε από τα μνη­μό­νια. Τότε, όμως, η Αυτο­διοί­κηση έβαλε πλάτη και κράτησε όρθια την κοι­νω­νία, μέσα από τις κοι­νω­νι­κές της δομές. Σήμερα, που η κυβέρ­νηση πανη­γυ­ρί­ζει για την οικο­νο­μική ανά­καμψη και τα αυξη­μένα δημόσια έσοδα, δεν μπορεί να επι­κα­λεί­ται διαρκώς τη δημο­σιο­νο­μική στε­νό­τητα μόνο όταν πρό­κει­ται για τους δήμους.

Θεω­ρείτε ότι πίσω από την οικο­νο­μική υπο­χρη­μα­το­δό­τηση υπάρχει και μια δια­φο­ρε­τική αντί­ληψη για τον ρόλο της Αυτο­διοί­κη­σης;

Αναμ­φι­σβή­τητα. Η σημε­ρινή κυβέρ­νηση αντι­με­τω­πί­ζει την Αυτο­διοί­κηση ως ένα όργανο του κεντρι­κού κράτους, ως έναν μηχα­νι­σμό που καλεί­ται να εκτελεί τις απο­φά­σεις της κεντρι­κής εξου­σίας. Εμείς έχουμε δια­φο­ρε­τική αντί­ληψη. Θέλουμε δήμους με οικο­νο­μική και διοι­κη­τική αυτο­τέ­λεια, με πραγ­μα­τι­κές αρμο­διό­τη­τες και τους ανα­γκαί­ους πόρους για να τις ασκούν. Ο δήμαρ­χος είναι εκείνος που βρί­σκε­ται πιο κοντά στον πολίτη και μπορεί να αντι­λη­φθεί άμεσα τις ανάγκες μιας τοπικής κοι­νω­νίας. Αντί, λοιπόν, να ενι­σχύ­ουμε αυτή τη δυνα­τό­τητα, βλέ­πουμε να αφαι­ρού­νται αρμο­διό­τη­τες από τους δήμους και να συγκε­ντρώ­νο­νται στο κεντρικό κράτος. Τα ζητή­ματα των πολε­ο­δο­μιών, των υδάτων και άλλων κρί­σι­μων τομέων είναι χαρα­κτη­ρι­στικά παρα­δείγ­ματα αυτής της κατεύ­θυν­σης.

Κατά την εκτί­μησή σας, υπάρ­χουν, ευθύνες και από την πλευρά των ίδιων των αιρετών;

Δεν πρέπει να μετα­φέ­ρουμε όλες τις ευθύνες στο κεντρικό κράτος. Υπάρχει και ένα ζήτημα πολι­τι­κής στάσης μέσα στην ίδια την Αυτο­διοί­κηση. Η πλειο­νό­τητα των δημάρ­χων προ­έρ­χε­ται από τον χώρο της Νέας Δημο­κρα­τίας και, δυστυ­χώς, αρκετοί φαί­νε­ται να έχουν απο­δε­χθεί ως φυσιο­λο­γική τη σημε­ρινή κατά­σταση. Υπάρ­χουν εξαρ­τή­σεις από την κυβέρ­νηση και από υπουρ­γούς, οι οποίες περιο­ρί­ζουν τη δυνα­τό­τητα ουσια­στι­κής διεκ­δί­κη­σης. Η Αυτο­διοί­κηση, όμως, οφείλει να υπε­ρα­σπί­ζε­ται τον θεσμικό της ρόλο, ανε­ξάρ­τητα από κομ­μα­τι­κές προ­τι­μή­σεις. Χρειά­ζε­ται περισ­σό­τε­ρος δυνα­μι­σμός, περισ­σό­τερη διεκ­δί­κηση και μια δια­φο­ρε­τική αντί­ληψη για την απο­κέ­ντρωση. Ελπίζω ότι οι επό­με­νες αυτο­διοι­κη­τι­κές εκλογές, μετά τις εθνικές εκλογές, θα ανα­δεί­ξουν αυτή την ανάγκη.

Η κυβέρ­νηση προωθεί έναν νέο Κώδικα Αυτο­διοί­κη­σης. Μπορεί αυτός να απο­τε­λέ­σει τη λύση στα προ­βλή­ματα;

Δεν θέλω να ισο­πε­δώσω την ανάγκη να υπάρχει ένας ενιαίος Κώδικας. Είναι θετικό ότι δια­τά­ξεις που βρί­σκο­νταν διά­σπαρ­τες σε εκα­το­ντά­δες νόμους, προ­ε­δρικά δια­τάγ­ματα και παλαιό­τε­ρες ρυθ­μί­σεις συγκε­ντρώ­νο­νται σε ένα ενιαίο θεσμικό πλαίσιο. Πρέπει, όμως, να ξεκα­θα­ρί­σουμε κάτι: αυτό δεν συνιστά από μόνο του διοι­κη­τική μεταρ­ρύθ­μιση. Είναι κυρίως μια κωδι­κο­ποί­ηση της υφι­στά­με­νης νομο­θε­σίας. Η χώρα χρειά­ζε­ται μια πραγ­μα­τικά ισχυρή θεσμική τομή, που θα επα­να­κα­θο­ρί­σει τις αρμο­διό­τη­τες, τους πόρους και τη σχέση της Αυτο­διοί­κη­σης με το κεντρικό κράτος.

Κατά την άποψή σας, ποιες ήταν οι σημα­ντι­κό­τε­ρες μεταρ­ρυθ­μί­σεις στην ιστο­ρική δια­δρομή της ελλη­νι­κής Αυτο­διοί­κη­σης και τι χρειά­ζε­ται να γίνει σήμερα;

Υπήρξαν σημα­ντι­κοί σταθμοί. Το 1982 έγινε η πρώτη μεγάλη μεταρ­ρυθ­μι­στική παρέμ­βαση, με την ενί­σχυση των αρμο­διο­τή­των των δήμων και των κοι­νο­τή­των. Ακο­λού­θη­σαν τα Συμ­βού­λια Περιο­χής το 1986, η καθιέ­ρωση της αιρετής Νομαρ­χια­κής Αυτο­διοί­κη­σης το 1994 και ο «Καπο­δί­στριας» το 1999. Στη συνέ­χεια ήρθε ο «Καλ­λι­κρά­της». Αυτές οι παρεμ­βά­σεις άλλαξαν τον διοι­κη­τικό χάρτη της χώρας. Σήμερα χρεια­ζό­μα­στε μια αντί­στοι­χης εμβέ­λειας μεταρ­ρύθ­μιση. Όσο πιο ισχυρή είναι η Αυτο­διοί­κηση τόσο πιο ισχυρή γίνεται η κοι­νω­νία. Αυτός πρέπει να είναι ο στόχος.

Ποια είναι η πρόταση του ΠΑΣΟΚ για την επόμενη ημέρα;

Ο Νίκος Ανδρου­λά­κης παρου­σί­ασε συγκε­κρι­μέ­νες δεσμεύ­σεις στο συνέ­δριο της ΚΕΔΕ.

Ο Νίκος Ανδρου­λά­κης ήταν σαφής, παρου­σιά­ζο­ντας πέντε μεγάλες αλλαγές που απο­τε­λούν δεσμεύ­σεις του ΠΑΣΟΚ για την επόμενη ημέρα, εφόσον υπάρξει πολι­τική αλλαγή και το κόμμα ανα­λά­βει τη δια­κυ­βέρ­νηση της χώρας. Πρώτη προ­τε­ραιό­τητα είναι η πραγ­μα­τική οικο­νο­μική αυτο­τέ­λεια των δήμων και η στα­διακή προ­σέγ­γιση του ευρω­παϊ­κού μέσου όρου στη χρη­μα­το­δό­τησή τους. Στο πλαίσιο αυτό, προ­τεί­νε­ται να στα­μα­τή­σει η παρα­κρά­τηση του 60% των πόρων, που απο­τε­λεί μνη­μο­νιακή υπο­χρέ­ωση, καθώς και να απο­δί­δε­ται απευ­θείας στους δήμους μέρος των εσόδων από το τέλος ανθε­κτι­κό­τη­τας. Παράλ­ληλα, προ­βλέ­πε­ται η δημιουρ­γία ενός πραγ­μα­τι­κού Ταμείου Περι­φε­ρεια­κής Ανά­πτυ­ξης και Ανθε­κτι­κό­τη­τας, για τη χρη­μα­το­δό­τηση αντι­πλημ­μυ­ρι­κών έργων, δράσεων αντι­πυ­ρι­κής προ­στα­σίας και πρό­λη­ψης φυσικών κατα­στρο­φών.

Πέρα από την οικο­νο­μική ενί­σχυση, ποιες θεσμι­κές αλλαγές θεω­ρείτε απα­ραί­τη­τες;

Χρειά­ζε­ται μια μεγάλη θεσμική μεταρ­ρύθ­μιση που θα ξεκα­θα­ρί­ζει ποιος κάνει τι, ποιες είναι οι αρμο­διό­τη­τες κάθε βαθμού Αυτο­διοί­κη­σης και ποιοι πόροι αντι­στοι­χούν σε αυτές. Χρεια­ζό­μα­στε επίσης ένα καθαρό και λει­τουρ­γικό εκλο­γικό σύστημα. Οι αλλαγές που προωθεί η κυβέρ­νηση, με τις ρυθ­μί­σεις για την πρώτη και τη δεύτερη επιλογή, δεί­χνουν έναν πει­ρα­μα­τι­σμό που δεν βοηθά τη θεσμική στα­θε­ρό­τητα. Παράλ­ληλα, πρέπει να απο­κα­τα­στα­θεί ο ρόλος της Αυτο­διοί­κη­σης σε κρί­σι­μους τομείς, όπως οι πολε­ο­δο­μίες και η δια­χεί­ριση των υδάτων. Δεν μπορεί να μιλάμε για απο­κέ­ντρωση στα λόγια και στην πράξη να ενι­σχύ­ουμε συνεχώς την υπερ­συ­γκέ­ντρωση εξου­σιών.

Ποιο είναι, τελικά, το πολι­τικό δια­κύ­βευμα για την Αυτο­διοί­κηση;

Το δια­κύ­βευμα είναι να απο­κτή­σει ξανά η Αυτο­διοί­κηση τη δυνα­τό­τητα να λει­τουρ­γεί ως πραγ­μα­τικά αυτο­διοι­κη­τι­κός θεσμός. Να μπορεί να απο­φα­σί­ζει, να σχε­διά­ζει και να υλο­ποιεί πολι­τι­κές με επί­κε­ντρο τις ανάγκες των πολιτών. Δεν αρκεί να μετα­φέ­ρουμε αρμο­διό­τη­τες χωρίς χρήματα, ούτε να συγκε­ντρώ­νουμε όλες τις απο­φά­σεις στην κεντρική διοί­κηση. Χρειά­ζε­ται μια νέα σχέση εμπι­στο­σύ­νης ανάμεσα στο κράτος, στους δήμους και στις τοπικές κοι­νω­νίες. Το ΠΑΣΟΚ έχει ιστο­ρική παρα­κα­τα­θήκη στις μεγάλες μεταρ­ρυθ­μί­σεις της Αυτο­διοί­κη­σης και φιλο­δο­ξεί να δώσει ξανά μια προ­ο­δευ­τική κατεύ­θυνση στον θεσμό. Γιατί η ισχυρή Αυτο­διοί­κηση δεν είναι ένα συντε­χνιακό αίτημα των δημάρ­χων. Είναι απαί­τηση της κοι­νω­νίας και προ­ϋ­πό­θεση για να βελ­τιω­θεί ουσια­στικά η καθη­με­ρι­νό­τητα κάθε πολίτη.