Το Καστελλόριζο στο στόχαστρο της Άγκυρας

• Απάντηση με ΑΟΖ και θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό προτείνει η καθηγήτρια του Παντείου Πανεπιστημίου Στέλλα Κυβέλου, ενώ μήνυμα ψυχραιμίας και αποφασιστικότητας στέλνει ο δήμαρχος Μεγίστης Νίκος Ασβέστης

Νέα εστία έντασης στις ελληνοτουρκικές σχέσεις δημιουργούν οι μονομερείς κινήσεις της Άγκυρας με τη χωροθέτηση των λεγόμενων «εθνικών θαλάσσιων πάρκων», με την περιοχή μεταξύ Ρόδου και Καστελλορίζου να βρίσκεται στο επίκεντρο. Η τουρκική πρωτοβουλία έρχεται να δοκιμάσει εκ νέου το αφήγημα των «ήρεμων νερών» στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, καθώς η Αθήνα θεωρεί ότι πίσω από την περιβαλλοντική ρητορική της Άγκυρας επιχειρείται να προβληθεί μονομερώς τουρκική δικαιοδοσία σε θαλάσσιες περιοχές των οποίων η οριοθέτηση παραμένει σε εκκρεμότητα. Το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα λόγω της περιοχής στην οποία εκτείνεται το μεγαλύτερο από τα τουρκικά πάρκα, καθώς αγγίζει τον θαλάσσιο χώρο μεταξύ Ρόδου και Καστελλορίζου, μια περιοχή με ιδιαίτερη γεωπολιτική σημασία για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις.
«Το Καστελλόριζο είναι ζωντανό και παρών»
Απέναντι στις τουρκικές κινήσεις, ο δήμαρχος Μεγίστης Νικόλας Ασβέστης στέλνει μήνυμα ψυχραιμίας αλλά και αποφασιστικότητας. «Το Καστελλόριζο είναι ζωντανό και παρών», δηλώνει, υπογραμμίζοντας ότι το σύμπλεγμα της Μεγίστης δεν αποτελεί απλώς μια γεωγραφική αποτύπωση στον χάρτη. Όπως επισημαίνει, το Καστελλόριζο, η Ρω και η Στρογγύλη είναι ελληνικά νησιά με μόνιμη ζωή και δραστηριότητα. «Το σύμπλεγμα του Καστελλορίζου δεν είναι μια γραμμή στον χάρτη. Είναι ένας ζωντανός τόπος, με ανθρώπους, μόνιμους κατοίκους, επιχειρήσεις και καθημερινή παρουσία», σημειώνει χαρακτηριστικά.
Ο δήμαρχος Μεγίστης απορρίπτει την προσπάθεια δημιουργίας τετελεσμένων μέσω των τουρκικών θαλάσσιων πάρκων, επισημαίνοντας ότι οι μονομερείς ενέργειες της Άγκυρας δεν μπορούν να επηρεάσουν τα δικαιώματα που απορρέουν από το Διεθνές Δίκαιο. «Οι πρόσφατες μονομερείς ενέργειες της Τουρκίας με τα λεγόμενα «θαλάσσια πάρκα» δεν δημιουργούν τετελεσμένα ούτε μπορούν να επηρεάσουν τα δικαιώματα που απορρέουν από το Διεθνές Δίκαιο», τονίζει. Ο Νικόλας Ασβέστης υπογραμμίζει ότι η τοπική κοινωνία παραμένει ενωμένη και ψύχραιμη, δηλώνοντας την εμπιστοσύνη της στις Ένοπλες Δυνάμεις, στα Σώματα Ασφαλείας και στο ελληνικό κράτος. «Η Ρω και η Στρογγύλη δεν είναι ακατοίκητες κουκκίδες στον χάρτη. Είναι ζωντανά ελληνικά νησιά. Είμαστε εδώ. Ζούμε εδώ. Δημιουργούμε εδώ. Και θα συνεχίσουμε να κρατάμε ζωντανό το Σύμπλεγμα της Μεγίστης», καταλήγει.
Κυβέλου: «Απάντηση με ΑΟΖ και θαλάσσιο  χωροταξικό σχεδιασμό»
Την ίδια ώρα, η καθηγήτρια του Παντείου Πανεπιστημίου και εμπειρογνώμων στον Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό Στέλλα Κυβέλου προτείνει μια πιο ενεργητική ελληνική στρατηγική. Στο επίκεντρο της πρότασής της βρίσκεται η μονομερής ανακήρυξη Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης στο Αιγαίο, με σαφή διάκριση μεταξύ ανακήρυξης και οριοθέτησης. Όπως εξηγεί, η ανακήρυξη ΑΟΖ δεν ταυτίζεται με την οριοθέτηση. Η τελευταία θα πρέπει να προκύψει μέσω συμφωνίας με το άλλο παράκτιο κράτος. Παράλληλα, ζητά την επιτάχυνση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού πριν από το τέλος του 2026. Κατά την εκτίμησή της, τα δύο αυτά εργαλεία μπορούν να λειτουργήσουν συμπληρωματικά, ενισχύοντας την ελληνική παρουσία και την άσκηση διοικητικής πρακτικής στον θαλάσσιο χώρο. Η ίδια προειδοποιεί για αυτό που χαρακτηρίζει «παγίδα της άδειας»: τον κίνδυνο, δηλαδή, η Άγκυρα να επιχειρήσει να εμφανιστεί ως ο παράγοντας που έχει την αρμοδιότητα να επιτηρεί και να ρυθμίζει δραστηριότητες στο Αιγαίο.
Δεν είναι ίδια η ελληνική και η τουρκική κίνηση
Η Στέλλα Κυβέλου απορρίπτει παράλληλα την άποψη ότι Ελλάδα και Τουρκία προχώρησαν σε αντίστοιχες ενέργειες και ότι η Αθήνα ήταν εκείνη που άνοιξε πρώτη έναν νέο κύκλο αντιπαράθεσης. Όπως υποστηρίζει, υπάρχει ουσιώδης θεσμική και νομική διαφορά. Η Ελλάδα, σημειώνει, θεσπίζει θαλάσσια πάρκα εντός των χωρικών της υδάτων, δηλαδή εντός της υφιστάμενης ζώνης των έξι ναυτικών μιλίων στο Αιγαίο, ασκώντας εθνική κυριαρχία και υλοποιώντας παράλληλα ευρωπαϊκές και διεθνείς περιβαλλοντικές δεσμεύσεις, μεταξύ άλλων τον στόχο για προστασία του 30% των θαλάσσιων οικοσυστημάτων έως το 2030. Αντίθετα, η Τουρκία χαρακτηρίζει τα δικά της πάρκα «εθνικά» και τα επεκτείνει πέραν των χωρικών της υδάτων, σε διεθνή ύδατα και σε θαλάσσιες περιοχές όπου δεν υπάρχει οριοθέτηση και όπου η Ελλάδα προβάλλει δικαιώματα και κυριαρχικά δικαιώματα που απορρέουν από το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας. Το κρίσιμο ζήτημα, σύμφωνα με την καθηγήτρια, δεν είναι απλώς το εάν ένα θαλάσσιο πάρκο εκτείνεται πέραν των χωρικών υδάτων. Κάτι τέτοιο μπορεί να γίνει νόμιμα εντός οριοθετημένης ΑΟΖ και στο πλαίσιο της δικαιοδοσίας του αντίστοιχου παράκτιου κράτους. Το πρόβλημα, όπως επισημαίνει, είναι η μονομερής προσπάθεια της Τουρκίας να παρουσιάσει ως χώρο δικής της εθνικής δικαιοδοσίας περιοχές των οποίων η οριοθέτηση παραμένει ανοιχτή και στις οποίες υπάρχουν αντικείμενες ελληνικές αξιώσεις.
Η «Γαλάζια Πατρίδα» επιστρέφει στο προσκήνιο
Οι εξελίξεις αποκτούν πρόσθετη πολιτική σημασία καθώς η Άγκυρα φαίνεται να επαναφέρει με μεγαλύτερη ένταση στο προσκήνιο το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας». Το επόμενο πεδίο αντιπαράθεσης αναμένεται να είναι και το νομοθετικό επίπεδο, καθώς η συζήτηση γύρω από τη «Γαλάζια Πατρίδα» στην Τουρκία προμηνύει νέο κύκλο πολιτικής και διπλωματικής έντασης. Έτσι, πίσω από τη διαμάχη για τα θαλάσσια πάρκα διαμορφώνεται ένα ευρύτερο ερώτημα: εάν η περιβαλλοντική προστασία θα παραμείνει ένα πεδίο συνεργασίας και διεθνών δεσμεύσεων ή εάν θα μετατραπεί σε ακόμη ένα εργαλείο προβολής και εμπέδωσης διαφορετικών αντιλήψεων για τη δικαιοδοσία στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Η Αθήνα καλείται πλέον να ισορροπήσει ανάμεσα στη διατήρηση των διαύλων επικοινωνίας και στην ανάγκη να αποτρέψει κινήσεις που θεωρεί ότι μπορούν να δημιουργήσουν τετελεσμένα. Και στο ακριτικό Καστελλόριζο, το μήνυμα παραμένει σταθερό: η ελληνική παρουσία δεν αποτυπώνεται μόνο στους χάρτες. Αποτυπώνεται στους ανθρώπους που ζουν εκεί, στις επιχειρήσεις, στην καθημερινότητα και στη συνεχή παρουσία του ελληνικού κράτους.