Απάτες νέας γενιάς: Τα νέα κόλπα που αδειάζουν τραπεζικούς λογαριασμούς

Ο «λο­γι­στής» τη­λε­φω­νεί για μια επι­στρο­φή φόρου που πρέ­πει να πι­στω­θεί άμεσα. Ο «υπάλ­λη­λος» ορ­γα­νι­σμού ενη­με­ρώ­νει για μια οι­κο­νο­μι­κή εκ­κρε­μό­τη­τα. Ένα email που μοιά­ζει να έχει στα­λεί από τον e-ΕΦΚΑ ζητά από τον πα­ρα­λή­πτη να πα­τή­σει έναν σύν­δε­σμο, ενώ μια αγ­γε­λία πώ­λη­σης στο Δια­δί­κτυο μπο­ρεί να κα­τα­λή­ξει σε πλα­στή σε­λί­δα τρά­πε­ζας.

Και στη νε­ό­τε­ρη εκ­δο­χή της απά­της, οι Αρχές προει­δο­ποιούν ακόμη και για το εν­δε­χό­με­νο η φωνή που ακού­γε­ται στην άλλη άκρη της γραμ­μής να έχει δη­μιουρ­γη­θεί με τε­χνη­τή νοη­μο­σύ­νη ώστε να μοιά­ζει με τη φωνή ενός συγ­γε­νι­κού προ­σώ­που.

Οι ηλε­κτρο­νι­κές και τη­λε­φω­νι­κές απά­τες αλ­λά­ζουν πρό­σω­πο και, κυ­ρί­ως, γί­νο­νται πιο πει­στι­κές. Το κοινό νήμα στις υπο­θέ­σεις που φτά­νουν το τε­λευ­ταίο διά­στη­μα στις αστυ­νο­μι­κές Αρχές είναι ότι οι δρά­στες δεν πε­ρι­μέ­νουν πλέον απλώς να «τσι­μπή­σει» κά­ποιος σε ένα πρό­χει­ρο μή­νυ­μα. Χτί­ζουν μια ιστο­ρία που μοιά­ζει αλη­θι­νή, δα­νεί­ζο­νται την ιδιό­τη­τα του λο­γι­στή, του τρα­πε­ζι­κού υπαλ­λή­λου ή του υπαλ­λή­λου δη­μό­σιας υπη­ρε­σί­ας, δη­μιουρ­γούν την αί­σθη­ση του επεί­γο­ντος και προ­σπα­θούν να μην αφή­σουν στο υπο­ψή­φιο θύμα χρόνο να σκε­φτεί ή να δια­σταυ­ρώ­σει όσα ακού­ει.

Η Ελ­λη­νι­κή Αστυ­νο­μία επα­νήλ­θε στις 13 Αυ­γού­στου με ει­δι­κή προει­δο­ποί­η­ση. Οι επι­τή­δειοι εμ­φα­νί­ζο­νται ως υπάλ­λη­λοι ορ­γα­νι­σμών κοι­νής ωφέ­λειας, δη­μο­σί­ων υπη­ρε­σιών, εται­ρειών τη­λε­πι­κοι­νω­νιών, τρα­πε­ζών ή λο­γι­στι­κών γρα­φεί­ων και χρη­σι­μο­ποιούν δια­φο­ρε­τι­κά προ­σχή­μα­τα: μια υπο­τι­θέ­με­νη τε­χνι­κή βλάβη, οι­κο­νο­μι­κή εκ­κρε­μό­τη­τα, επι­στρο­φή χρη­μά­των ή έναν «επεί­γο­ντα έλεγ­χο». Ο στό­χος είναι ο ίδιος: να δη­μιουρ­γη­θεί πίεση και σύγ­χυ­ση ώστε ο πο­λί­της να ενερ­γή­σει πριν προ­λά­βει να ελέγ­ξει ποιος πραγ­μα­τι­κά του τη­λε­φω­νεί.

Η με­γά­λη αλ­λα­γή βρί­σκε­ται πλέον στην τε­χνο­λο­γία. Η ΕΛ.ΑΣ. επι­ση­μαί­νει την πι­θα­νό­τη­τα χρή­σης εφαρ­μο­γών τε­χνη­τής νοη­μο­σύ­νης για τη μί­μη­ση της φωνής συγ­γε­νι­κού προ­σώ­που. Το σε­νά­ριο γί­νε­ται έτσι πολύ πιο δύ­σκο­λο να απορ­ρι­φθεί με την πρώτη ματιά: ο πο­λί­της μπο­ρεί να ακού­σει μια φωνή που μοιά­ζει οι­κεία και αμέ­σως μετά έναν δήθεν αστυ­νο­μι­κό, για­τρό ή άλλο πρό­σω­πο να ζητά χρή­μα­τα λόγω κά­ποιας έκτα­κτης ανά­γκης. Οι Αρχές διευ­κρι­νί­ζουν πά­ντως ότι οι ανα­φο­ρές για τέ­τοια πε­ρι­στα­τι­κά πα­ρα­μέ­νουν μέχρι στιγ­μής πε­ριο­ρι­σμέ­νες. Πρό­κει­ται πε­ρισ­σό­τε­ρο για μια νέα δυ­να­τό­τη­τα που μπαί­νει στο οπλο­στά­σιο των απα­τε­ώ­νων παρά για μέ­θο­δο που έχει ήδη αντι­κα­τα­στή­σει τις πα­λιές.

Ο «λο­γι­στής», αντί­θε­τα, πα­ρα­μέ­νει στα­θε­ρή αξία. Και οι ιστο­ρί­ες που χρη­σι­μο­ποιού­νται είναι προ­σαρ­μο­σμέ­νες στην οι­κο­νο­μι­κή κα­θη­με­ρι­νό­τη­τα: επι­στρο­φή φόρου, επί­δο­μα, ρύθ­μι­ση οφει­λής ή κά­ποια δήθεν εκ­κρε­μό­τη­τα με την Εφο­ρία. Στις 3 Αυ­γού­στου η ΕΛ.ΑΣ. εξέ­δω­σε νέα προει­δο­ποί­η­ση, ανα­φέ­ρο­ντας με­τα­ξύ άλλων πε­ρι­πτώ­σεις δρα­στών που προ­σποιού­νται λο­γι­στές και χρη­σι­μο­ποιούν ακρι­βώς ως πρό­σχη­μα τη χο­ρή­γη­ση επι­δό­μα­τος, την επι­στρο­φή φόρου ή τη ρύθ­μι­ση μιας οφει­λής. Εκεί αρ­χί­ζει το πραγ­μα­τι­κό «ψά­ρε­μα»: ζη­τού­νται στοι­χεία καρ­τών, PIN, κω­δι­κοί επα­λή­θευ­σης ή άλλες πλη­ρο­φο­ρί­ες που ανοί­γουν τον δρόμο προς τον τρα­πε­ζι­κό λο­γα­ρια­σμό.

Σε πραγ­μα­τι­κή υπό­θε­ση που εξι­χνιά­στη­κε στην Άρτα, άν­δρας δέ­χθη­κε τη­λε­φώ­νη­μα από άγνω­στο που πα­ρου­σιά­στη­κε ως λο­γι­στής και τον έπει­σε ότι δι­καιού­ται επι­δό­μα­τα. Ακο­λου­θώ­ντας τις οδη­γί­ες του, το θύμα έδωσε στοι­χεία δύο τρα­πε­ζι­κών καρ­τών και από τους λο­γα­ρια­σμούς του με­τα­φέρ­θη­καν 2.050 ευρώ.

Το εύρος της συ­γκε­κρι­μέ­νης «βιο­μη­χα­νί­ας» απο­τυ­πώ­θη­κε ακόμη πιο κα­θα­ρά σε με­γά­λη υπό­θε­ση που εξάρ­θρω­σε η Διεύ­θυν­ση Αντι­με­τώ­πι­σης Ορ­γα­νω­μέ­νου Εγκλή­μα­τος τον Ιού­λιο. Η ορ­γά­νω­ση χρη­σι­μο­ποιού­σε ως πρό­σχη­μα την ιδιό­τη­τα υπαλ­λή­λου του ΔΕΔ­ΔΗΕ ή λο­γι­στή και είχε στή­σει μέχρι και «τη­λε­φω­νι­κό κέ­ντρο». Συ­νε­λή­φθη­σαν επτά μέλη, με­τα­ξύ των οποί­ων δύο αρ­χη­γι­κά και οι «τη­λε­φω­νη­τές», ενώ σύμ­φω­να με την ΕΛ.ΑΣ. το πα­ρά­νο­μο οι­κο­νο­μι­κό όφε­λος ξε­περ­νού­σε τα 1,6 εκατ. ευρώ.

Οι ιστο­ρί­ες που επι­στρα­τεύ­ο­νται φτά­νουν κά­ποιες φορές στα όρια του απί­θα­νου. Σε υπό­θε­ση στην Αι­γιά­λεια, οι δρά­στες που εμ­φα­νί­ζο­νταν ως «λο­γι­στές» έπει­θαν ηλι­κιω­μέ­νους να βγά­λουν χρή­μα­τα, κο­σμή­μα­τα και τι­μαλ­φή έξω από το σπίτι τους, υπο­στη­ρί­ζο­ντας ότι έπρε­πε να γίνει η… κα­τα­γρα­φή τους από δο­ρυ­φό­ρο. Η Αστυ­νο­μία συ­νέ­δε­σε τον κα­τη­γο­ρού­με­νο με εγκλη­μα­τι­κή ομάδα που μέσα σε δέκα ημέ­ρες φέ­ρε­ται να είχε πραγ­μα­το­ποι­ή­σει τέσ­σε­ρις απά­τες και δύο από­πει­ρες.

Στη Χαλ­κί­δα εξι­χνιά­στη­καν μέσα στον Αύ­γου­στο δύο ακόμη υπο­θέ­σεις, με τους δρά­στες να χρη­σι­μο­ποιούν αντί­στοι­χα την ιδιό­τη­τα του υπαλ­λή­λου του ΔΕΔ­ΔΗΕ και του δήθεν λο­γι­στή. Η επα­νά­λη­ψη των ίδιων ιδιο­τή­των μόνο τυ­χαία δεν είναι: πρό­κει­ται για πρό­σω­πα στα οποία ο πο­λί­της έχει συ­νη­θί­σει να δίνει οι­κο­νο­μι­κές πλη­ρο­φο­ρί­ες ή να ακού­ει οδη­γί­ες σχε­τι­κά με λο­γα­ρια­σμούς, φό­ρους και πλη­ρω­μές.

Την ίδια στιγ­μή, η πα­γί­δα με­τα­φέ­ρε­ται από το τη­λέ­φω­νο στην οθόνη. Μόλις στις 26 Αυ­γού­στου η Αστυ­νο­μία ανα­κοί­νω­σε την εξι­χνί­α­ση υπό­θε­σης phishing στη Σάμο. Η υπό­θε­ση είχε ξε­κι­νή­σει από δια­δι­κτυα­κή αγ­γε­λία πώ­λη­σης κι­νη­τού τη­λε­φώ­νου: μέσω πα­ρα­πλα­νη­τι­κού συν­δέ­σμου υπο­κλά­πη­καν τρα­πε­ζι­κά στοι­χεία της πα­θού­σας και αφαι­ρέ­θη­καν από τον λο­γα­ρια­σμό της 1.440 ευρώ. Η υπό­θε­ση είχε δια­πρα­χθεί πε­ρί­που έναν χρόνο νω­ρί­τε­ρα, αλλά η ταυ­το­ποί­η­ση του εμπλε­κο­μέ­νου ανα­κοι­νώ­θη­κε τώρα.

Αυτό είναι και ένα από τα πιο επι­κίν­δυ­να χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά του σύγ­χρο­νου phishing. Ο απα­τε­ώ­νας δεν χρειά­ζε­ται απα­ραί­τη­τα να στεί­λει ένα μή­νυ­μα από το που­θε­νά. Μπο­ρεί να εμ­φα­νι­στεί μέσα σε μια πραγ­μα­τι­κή συ­ναλ­λα­γή: κά­ποιος πουλά ένα κι­νη­τό, ένα αντι­κεί­με­νο ή ένα προ­ϊ­όν μέσω αγ­γε­λί­ας και ο υπο­τι­θέ­με­νος αγο­ρα­στής τού στέλ­νει έναν σύν­δε­σμο για να «πλη­ρω­θεί». Η πλα­στή σε­λί­δα ζητά τρα­πε­ζι­κά στοι­χεία και εκεί η κα­νο­νι­κή αγο­ρα­πω­λη­σία με­τα­τρέ­πε­ται σε πα­γί­δα.

Τον Αύ­γου­στο εμ­φα­νί­στη­κε πα­ράλ­λη­λα νέα εκ­στρα­τεία πα­ρα­πλα­νη­τι­κών emails που πα­ρου­σιά­ζο­νται ως μη­νύ­μα­τα του e-ΕΦΚΑ, για την οποία προει­δο­ποί­η­σε η Διεύ­θυν­ση Δί­ω­ξης Κυ­βερ­νο­ε­γκλή­μα­τος. Η ει­κό­να είναι γνώ­ρι­μη αλλά όλο και πιο προ­σεγ­μέ­νη: λο­γό­τυ­πα, χρώ­μα­τα και ορο­λο­γία που πα­ρα­πέ­μπουν στον πραγ­μα­τι­κό φορέα, με στόχο ο πα­ρα­λή­πτης να θε­ω­ρή­σει ότι βρί­σκε­ται μπρο­στά σε μια κα­νο­νι­κή διοι­κη­τι­κή δια­δι­κα­σία και να ακο­λου­θή­σει τον σύν­δε­σμο που του υπο­δει­κνύ­ε­ται.

Το ίδιο μο­ντέ­λο χρη­σι­μο­ποιεί­ται με τρά­πε­ζες, φο­ρο­λο­γι­κές υπη­ρε­σί­ες, εται­ρεί­ες ηλε­κτρι­σμού και άλ­λους ορ­γα­νι­σμούς. Και εδώ βρί­σκε­ται ίσως η με­γα­λύ­τε­ρη δια­φο­ρά σε σχέση με τις πα­λιό­τε­ρες ηλε­κτρο­νι­κές απά­τες: το ανορ­θό­γρα­φο email που υπο­σχό­ταν εκα­τομ­μύ­ρια έχει δώσει τη θέση του σε πολύ πιο «κα­θη­με­ρι­νές» ιστο­ρί­ες. Μια επι­στρο­φή φόρου, ένα επί­δο­μα, μια πλη­ρω­μή από αγ­γε­λία, μια ει­δο­ποί­η­ση λο­γα­ρια­σμού ή μια δήθεν εκ­κρε­μό­τη­τα είναι πολύ πιο πι­θα­νό να βρουν τον πα­ρα­λή­πτη σε στιγ­μή που πε­ρι­μέ­νει πράγ­μα­τι κάτι πα­ρό­μοιο.

Οι Αρχές επι­μέ­νουν γι’ αυτό σε έναν απλό κα­νό­να: κα­νέ­νας πραγ­μα­τι­κός υπάλ­λη­λος τρά­πε­ζας, δη­μό­σιας υπη­ρε­σί­ας ή λο­γι­στι­κού γρα­φεί­ου δεν χρειά­ζε­ται το προ­σω­πι­κό PIN ή τον κω­δι­κό μιας χρή­σης που φτά­νει στο κι­νη­τό για να κα­τα­βά­λει ένα επί­δο­μα ή μια επι­στρο­φή φόρου. Η ΕΛ.ΑΣ. συ­στή­νει επί­σης να μη συ­μπλη­ρώ­νο­νται προ­σω­πι­κά και οι­κο­νο­μι­κά δε­δο­μέ­να σε φόρ­μες που φτά­νουν μέσω άγνω­στων emails, SMS ή social media και να γί­νε­ται ανε­ξάρ­τη­τη επι­κοι­νω­νία με τον ορ­γα­νι­σμό ή το πρό­σω­πο που υπο­τί­θε­ται ότι τη­λε­φώ­νη­σε.

Ει­δι­κά όταν στο τη­λέ­φω­νο εμ­φα­νί­ζε­ται συγ­γε­νι­κό πρό­σω­πο σε κα­τά­στα­ση «έκτα­κτης ανά­γκης», η σύ­στα­ση απο­κτά πλέον δια­φο­ρε­τι­κή ση­μα­σία: κλεί­νου­με τη γραμ­μή και κα­λού­με εμείς τον συγ­γε­νή στον αριθ­μό που ήδη γνω­ρί­ζου­με. Αν κά­ποιος εμ­φα­νί­ζε­ται ως λο­γι­στής, κα­λού­με τον δικό μας λο­γι­στή. Αν το μή­νυ­μα φαί­νε­ται τρα­πε­ζι­κό, ανοί­γου­με μόνοι μας την εφαρ­μο­γή της τρά­πε­ζας αντί να ακο­λου­θή­σου­με τον σύν­δε­σμο που έφτα­σε με SMS ή email.

Πηγή: protothema.gr