Θοδωρής Γιάνναρος: «Οι πυρκαγιές δεν είναι πλέον εποχικό φαινόμενο – Η πρόληψη είναι η μόνη πραγματική άμυνα»

Την ώρα που η Γαλλία και η Ισπανία δοκι­μά­ζο­νται από τις μεγα­λύ­τε­ρες πυρ­κα­γιές της σύγ­χρο­νης ιστο­ρίας τους, με τον Γάλλο Πρόεδρο Εμα­νουέλ Μακρόν να κάνει λόγο για τη δυσκο­λό­τερη κατά­σταση μετά τον Β’ Παγκό­σμιο Πόλεμο, η επι­στη­μο­νική κοι­νό­τητα προει­δο­ποιεί ότι η Ευρώπη εισέρ­χε­ται σε μια νέα εποχή, όπου οι ακραίες πυρ­κα­γιές απο­τε­λούν πλέον την νέα πραγ­μα­τι­κό­τητα.

Ο φυσικός – πυρο­με­τε­ω­ρο­λό­γος του Εθνικού Αστε­ρο­σκο­πείου Αθηνών, Θοδωρής Γιάν­να­ρος, μιλώ­ντας στον Real Voice και στη Νατάσα Παμπρή, εξήγησε ότι η κλι­μα­τική αλλαγή δεν απο­τε­λεί πλέον ένα θεω­ρη­τικό σενάριο αλλά μια καθη­με­ρι­νό­τητα που μετα­βάλ­λει ριζικά τη συμπε­ρι­φορά των δασικών πυρ­κα­γιών. «Αν με ρωτή­σετε αν αυτή είναι η νέα κανο­νι­κό­τητα, η απά­ντηση είναι ναι», δηλώνει χαρα­κτη­ρι­στικά, επι­ση­μαί­νο­ντας ότι οι παρα­τε­τα­μέ­νοι καύ­σω­νες αφυ­δα­τώ­νουν τη βλά­στηση και δημιουρ­γούν ιδα­νι­κές συν­θή­κες για την εκδή­λωση και την ταχύ­τατη εξά­πλωση των πυρ­κα­γιών.

Η Ευρώπη δεν έμαθε από τις κατα­στρο­φές

Ο κ. Γιάν­να­ρος ασκεί κριτική στον τρόπο με τον οποίο η Ευρώπη δια­χει­ρί­ζε­ται το πρό­βλημα, σημειώ­νο­ντας ότι παρά τα εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ που έχουν δια­τε­θεί για ερευ­νη­τικά προ­γράμ­ματα, τεχνο­λο­γίες πρό­γνω­σης και συστή­ματα έγκαι­ρης προει­δο­ποί­η­σης, τα απο­τε­λέ­σματα δεν φτάνουν ποτέ εκεί όπου πραγ­μα­τικά χρειά­ζο­νται. Όπως εξήγησε, οι γνώσεις και τα επι­στη­μο­νικά εργα­λεία δεν αξιο­ποιού­νται επαρκώς από τις τοπικές κοι­νω­νίες, τους μηχα­νι­σμούς πολι­τι­κής προ­στα­σίας και τις επι­χει­ρη­σια­κές δυνά­μεις που καλού­νται να αντι­με­τω­πί­σουν τις μεγάλες πυρ­κα­γιές. «Δεν έχουμε πάρει τα μαθή­ματα που θα έπρεπε να έχουμε πάρει», τονίζει με έμφαση, ζητώ­ντας έναν πραγ­μα­τικά λει­τουρ­γικό ευρω­παϊκό μηχα­νι­σμό πολι­τι­κής προ­στα­σίας.

Η Ελλάδα έκανε βήματα, αλλά δεν χωρά εφη­συ­χα­σμός

Ανα­φε­ρό­με­νος στη χώρα μας, ανα­γνω­ρί­ζει ότι τα τελευ­ταία χρόνια έχουν γίνει σημα­ντικά βήματα. Η χρήση drones, η συνεχής εναέρια επι­τή­ρηση, η ενί­σχυση των ενα­έ­ριων μέσων και ο νέος νόμος για την Πολι­τική Προ­στα­σία απο­τε­λούν σημα­ντι­κές εξε­λί­ξεις. Ωστόσο ξεκα­θα­ρί­ζει ότι όλα αυτά αφορούν κυρίως στην ετοι­μό­τητα και όχι στην πρόληψη. «Τα drones δεν είναι πρόληψη. Είναι έγκαιρη ανί­χνευση. Πρόληψη σημαί­νει να δια­χει­ρι­στούμε σωστά τα δάση μας, να μειώ­σουμε την καύσιμη ύλη και να εφαρ­μό­σουμε πρα­κτι­κές όπως η βόσκηση και η προ­δια­γε­γραμ­μένη καύση», επι­ση­μαί­νει.

Προει­δο­ποί­ηση για τον Αύγου­στο και το Νότιο Αιγαίο

Ιδιαί­τερη αναφορά έκανε στις και­ρι­κές συν­θή­κες των επό­με­νων ημερών, καθώς από την Κυριακή θα αρχίσει να ανε­βαί­νει ο υδράρ­γυ­ρος στην χώρα μας. Όπως είπε, το ισχυρό μελτέμι που θα επι­κρα­τή­σει στο Αιγαίο αυξάνει σημα­ντικά τον κίνδυνο εξά­πλω­σης μιας πυρ­κα­γιάς, ενώ από τις αρχές Αυγού­στου δια­φαί­νε­ται τάση ανόδου της θερ­μο­κρα­σίας σε όλη τη χώρα. Παρότι απο­φεύ­γει να μιλήσει ακόμη για νέο κύμα καύσωνα, καλεί όλους τους πολίτες να παρα­μεί­νουν σε αυξη­μένη επα­γρύ­πνηση.

Ιδιαί­τερα για το Νότιο Αιγαίο, υπεν­θυ­μί­ζει ότι η παρα­τε­τα­μένη ξηρασία σημαί­νει πως όσο προχωρά το καλο­καίρι η βλά­στηση γίνεται ολοένα και πιο εύφλε­κτη, ακόμη και χωρίς ακραίες θερ­μο­κρα­σίες. «Φαί­νε­ται μια τάση από την Κυριακή και μετά, θα πάμε σε θερ­μο­κρα­σίες οι οποίες θα είναι αρκετά υψη­λό­τε­ρες από τις κανο­νι­κές για την εποχή. Δεν μπο­ρούμε ακόμη να μιλή­σουμε προ­γνω­στικά ότι περι­μέ­νουμε καύσωνα. Ανα­φέ­ρο­μαι γενι­κό­τερα σε όλη τη χώρα γιατί αφορά μια τάση, οπότε δεν μπο­ρούμε να πάμε ειδι­κό­τερα σε κάποιες περιο­χές και να πούμε ποιες περιο­χές θα αντι­με­τω­πί­σουν τις υψη­λό­τε­ρες θερ­μο­κρα­σίες. Το λέω αυτό περισ­σό­τερο για να είμαστε όλοι σε επα­γρύ­πνηση και σε ετοι­μό­τητα γιατί δεν θα πρέπει επίσης να ξεχνάμε ότι η βλά­στηση έχει μνήμη. Αυτό σημαί­νει ότι όσο πιο μέσα μπαί­νουμε στο καλο­καίρι, όσο πλη­σιά­ζουμε προς το τέλος του Αυγού­στου ακόμη και αρχές Σεπτεμ­βρίου εφόσον παρα­μέ­νει ο καιρός θερμός με την παρα­τε­τα­μένη ξηρασία ακόμη και αν δεν είναι οι υψη­λό­τε­ρες των κανο­νι­κών είναι ακόμη πιο εύκολο να ξεκι­νή­σει η φωτιά και ακόμη πιο γρήγορα να εξα­πλω­θεί», όπως επι­σή­μανε σχετικά.

Τι είναι ο πυρο­σω­ρει­το­με­λα­νίας (PyroCb)

Το πιο εντυ­πω­σιακό αλλά και πιο ανη­συ­χη­τικό κομμάτι της συνέ­ντευ­ξης αφορά στο φαι­νό­μενο του πυρο­σω­ρει­το­με­λα­νία (Pyrocumulonimbus ή pyroCb). Ο Θοδωρής Γιάν­να­ρος εξηγεί ότι όταν μια πυρ­κα­γιά δημιουρ­γή­σει ένα τέτοιο σύννεφο, τότε παύει να είναι μια συνη­θι­σμένη φωτιά. Η ίδια η πυρ­κα­γιά δημιουρ­γεί τον δικό της καιρό.

Οι ισχυρές ανο­δι­κές κινή­σεις του θερμού αέρα παρά­γουν ένα καται­γι­δο­φόρο νέφος, το οποίο μετα­βάλ­λει τους ανέμους, προ­κα­λεί ακραίες ριπές, μπορεί ακόμη και να δημιουρ­γή­σει κεραυ­νούς και να ανάψει νέες εστίες πολλά χιλιό­με­τρα μακριά από το βασικό μέτωπο. «Σε αυτό το στάδιο η φωτιά δεν αντι­με­τω­πί­ζε­ται κατά μέτωπο. Ούτε από επί­γειες ούτε από ενα­έ­ριες δυνά­μεις. Πρέπει να αλλάζει πλήρως η στρα­τη­γική αντι­με­τώ­πι­σης», εξηγεί.

Τα μαθή­ματα από την Εύβοια και τη Ρόδο

Ο επι­στή­μο­νας υπεν­θυ­μί­ζει ότι και η Ελλάδα έχει βιώσει αντί­στοιχα φαι­νό­μενα. Οι μεγάλες πυρ­κα­γιές της Εύβοιας, της Βαρυ­μπό­μπης, της Ρόδου και της Πελο­πον­νή­σου το 2021 παρου­σί­α­σαν στοι­χεία πυρο­ε­πα­γω­γι­κών πυρ­κα­γιών, δηλαδή πυρ­κα­γιών που δημιουρ­γού­σαν το δικό τους μικρο­κλίμα.

Για τον λόγο αυτό, όταν μια φωτιά φτάσει σε αυτό το επίπεδο, ο επι­χει­ρη­σια­κός σχε­δια­σμός αλλάζει ριζικά και η προ­στα­σία της ανθρώ­πι­νης ζωής γίνεται η απόλυτη προ­τε­ραιό­τητα. Οι εκκε­νώ­σεις, όταν απει­λού­νται κατοι­κη­μέ­νες περιο­χές, δεν απο­τε­λούν υπερ­βολή αλλά ανα­γκαίο μέτρο προ­στα­σίας.

«Η εγκα­τά­λειψη της υπαί­θρου τρο­φο­δο­τεί τις μεγάλες φωτιές»

Ο κ. Γιάν­να­ρος στάθηκε ιδιαί­τερα στην εγκα­τά­λειψη της ελλη­νι­κής υπαί­θρου. Όπως ανέφερε, παλαιό­τερα το τοπίο απο­τε­λούσε ένα φυσικό «μωσαϊκό» με δάση, αμπέλια, καλ­λιέρ­γειες και ανθρώ­πινη δρα­στη­ριό­τητα. Σήμερα, μεγάλες εκτά­σεις έχουν μετα­τρα­πεί σε συνε­χείς μάζες πυκνής βλά­στη­σης, γεγονός που επι­τρέ­πει στις πυρ­κα­γιές να εξα­πλώ­νο­νται ανε­ξέ­λεγ­κτα. «Όσο σύγ­χρονο κι αν είναι ένα πυρο­σβε­στικό σύστημα, υπάρ­χουν φωτιές που δεν μπορούν να στα­μα­τή­σουν όταν βρουν τις κατάλ­λη­λες συν­θή­κες. Η πρόληψη είναι το Α και το Ω», υπο­γράμ­μισε.

Μάχη με τον χρόνο σε Γαλλία και Ισπανία

Κλεί­νο­ντας, ο πυρο­με­τε­ω­ρο­λό­γος εκφρά­ζει έντονη ανη­συ­χία για την εξέλιξη των πυρ­κα­γιών στη Δυτική Ευρώπη. Οι μετε­ω­ρο­λο­γι­κές προ­βλέ­ψεις κάνουν λόγο για νέο κύμα καύσωνα με θερ­μο­κρα­σίες που θα ξεπε­ρά­σουν τους 40 βαθμούς Κελσίου, γεγονός που δυσχε­ραί­νει ακόμη περισ­σό­τερο τις προ­σπά­θειες των πυρο­σβε­στι­κών δυνά­μεων. «Δίνεται μάχη ώστε να περιο­ρι­στούν τα ενεργά μέτωπα πριν επι­δει­νω­θούν ακόμη περισ­σό­τερο οι και­ρι­κές συν­θή­κες», ανα­φέ­ρει, τονί­ζο­ντας ότι οι επό­με­νες ημέρες θα είναι ιδιαί­τερα κρί­σι­μες για τη Γαλλία και την Ισπανία.

Το μήνυμα

Το βασικό μήνυμα του Θοδωρή Γιάν­να­ρου είναι σαφές: οι ακραίες πυρ­κα­γιές δεν απο­τε­λούν πλέον εξαι­ρέ­σεις. Η επι­στήμη δια­θέ­τει πλέον πολλά εργα­λεία για να προ­βλέ­ψει και να ανα­λύ­σει τον κίνδυνο, όμως χωρίς ουσια­στική πρόληψη, σωστή δια­χεί­ριση των δασών, ενεργή ύπαιθρο και διαρκή επα­γρύ­πνηση, ακόμη και οι ισχυ­ρό­τε­ροι μηχα­νι­σμοί πυρό­σβε­σης δεν μπορούν να ανα­τρέ­ψουν την εξέλιξη μιας μεγάλης πυρ­κα­γιάς.