Θοδωρής Γιάνναρος: «Οι πυρκαγιές δεν είναι πλέον εποχικό φαινόμενο – Η πρόληψη είναι η μόνη πραγματική άμυνα»

Την ώρα που η Γαλλία και η Ισπανία δοκιμάζονται από τις μεγαλύτερες πυρκαγιές της σύγχρονης ιστορίας τους, με τον Γάλλο Πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν να κάνει λόγο για τη δυσκολότερη κατάσταση μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, η επιστημονική κοινότητα προειδοποιεί ότι η Ευρώπη εισέρχεται σε μια νέα εποχή, όπου οι ακραίες πυρκαγιές αποτελούν πλέον την νέα πραγματικότητα.
Ο φυσικός – πυρομετεωρολόγος του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, Θοδωρής Γιάνναρος, μιλώντας στον Real Voice και στη Νατάσα Παμπρή, εξήγησε ότι η κλιματική αλλαγή δεν αποτελεί πλέον ένα θεωρητικό σενάριο αλλά μια καθημερινότητα που μεταβάλλει ριζικά τη συμπεριφορά των δασικών πυρκαγιών. «Αν με ρωτήσετε αν αυτή είναι η νέα κανονικότητα, η απάντηση είναι ναι», δηλώνει χαρακτηριστικά, επισημαίνοντας ότι οι παρατεταμένοι καύσωνες αφυδατώνουν τη βλάστηση και δημιουργούν ιδανικές συνθήκες για την εκδήλωση και την ταχύτατη εξάπλωση των πυρκαγιών.

Η Ευρώπη δεν έμαθε από τις καταστροφές
Ο κ. Γιάνναρος ασκεί κριτική στον τρόπο με τον οποίο η Ευρώπη διαχειρίζεται το πρόβλημα, σημειώνοντας ότι παρά τα εκατομμύρια ευρώ που έχουν διατεθεί για ερευνητικά προγράμματα, τεχνολογίες πρόγνωσης και συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης, τα αποτελέσματα δεν φτάνουν ποτέ εκεί όπου πραγματικά χρειάζονται. Όπως εξήγησε, οι γνώσεις και τα επιστημονικά εργαλεία δεν αξιοποιούνται επαρκώς από τις τοπικές κοινωνίες, τους μηχανισμούς πολιτικής προστασίας και τις επιχειρησιακές δυνάμεις που καλούνται να αντιμετωπίσουν τις μεγάλες πυρκαγιές. «Δεν έχουμε πάρει τα μαθήματα που θα έπρεπε να έχουμε πάρει», τονίζει με έμφαση, ζητώντας έναν πραγματικά λειτουργικό ευρωπαϊκό μηχανισμό πολιτικής προστασίας.
Η Ελλάδα έκανε βήματα, αλλά δεν χωρά εφησυχασμός
Αναφερόμενος στη χώρα μας, αναγνωρίζει ότι τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει σημαντικά βήματα. Η χρήση drones, η συνεχής εναέρια επιτήρηση, η ενίσχυση των εναέριων μέσων και ο νέος νόμος για την Πολιτική Προστασία αποτελούν σημαντικές εξελίξεις. Ωστόσο ξεκαθαρίζει ότι όλα αυτά αφορούν κυρίως στην ετοιμότητα και όχι στην πρόληψη. «Τα drones δεν είναι πρόληψη. Είναι έγκαιρη ανίχνευση. Πρόληψη σημαίνει να διαχειριστούμε σωστά τα δάση μας, να μειώσουμε την καύσιμη ύλη και να εφαρμόσουμε πρακτικές όπως η βόσκηση και η προδιαγεγραμμένη καύση», επισημαίνει.

Προειδοποίηση για τον Αύγουστο και το Νότιο Αιγαίο
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στις καιρικές συνθήκες των επόμενων ημερών, καθώς από την Κυριακή θα αρχίσει να ανεβαίνει ο υδράργυρος στην χώρα μας. Όπως είπε, το ισχυρό μελτέμι που θα επικρατήσει στο Αιγαίο αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο εξάπλωσης μιας πυρκαγιάς, ενώ από τις αρχές Αυγούστου διαφαίνεται τάση ανόδου της θερμοκρασίας σε όλη τη χώρα. Παρότι αποφεύγει να μιλήσει ακόμη για νέο κύμα καύσωνα, καλεί όλους τους πολίτες να παραμείνουν σε αυξημένη επαγρύπνηση.
Ιδιαίτερα για το Νότιο Αιγαίο, υπενθυμίζει ότι η παρατεταμένη ξηρασία σημαίνει πως όσο προχωρά το καλοκαίρι η βλάστηση γίνεται ολοένα και πιο εύφλεκτη, ακόμη και χωρίς ακραίες θερμοκρασίες. «Φαίνεται μια τάση από την Κυριακή και μετά, θα πάμε σε θερμοκρασίες οι οποίες θα είναι αρκετά υψηλότερες από τις κανονικές για την εποχή. Δεν μπορούμε ακόμη να μιλήσουμε προγνωστικά ότι περιμένουμε καύσωνα. Αναφέρομαι γενικότερα σε όλη τη χώρα γιατί αφορά μια τάση, οπότε δεν μπορούμε να πάμε ειδικότερα σε κάποιες περιοχές και να πούμε ποιες περιοχές θα αντιμετωπίσουν τις υψηλότερες θερμοκρασίες. Το λέω αυτό περισσότερο για να είμαστε όλοι σε επαγρύπνηση και σε ετοιμότητα γιατί δεν θα πρέπει επίσης να ξεχνάμε ότι η βλάστηση έχει μνήμη. Αυτό σημαίνει ότι όσο πιο μέσα μπαίνουμε στο καλοκαίρι, όσο πλησιάζουμε προς το τέλος του Αυγούστου ακόμη και αρχές Σεπτεμβρίου εφόσον παραμένει ο καιρός θερμός με την παρατεταμένη ξηρασία ακόμη και αν δεν είναι οι υψηλότερες των κανονικών είναι ακόμη πιο εύκολο να ξεκινήσει η φωτιά και ακόμη πιο γρήγορα να εξαπλωθεί», όπως επισήμανε σχετικά.

Τι είναι ο πυροσωρειτομελανίας (PyroCb)
Το πιο εντυπωσιακό αλλά και πιο ανησυχητικό κομμάτι της συνέντευξης αφορά στο φαινόμενο του πυροσωρειτομελανία (Pyrocumulonimbus ή pyroCb). Ο Θοδωρής Γιάνναρος εξηγεί ότι όταν μια πυρκαγιά δημιουργήσει ένα τέτοιο σύννεφο, τότε παύει να είναι μια συνηθισμένη φωτιά. Η ίδια η πυρκαγιά δημιουργεί τον δικό της καιρό.
Οι ισχυρές ανοδικές κινήσεις του θερμού αέρα παράγουν ένα καταιγιδοφόρο νέφος, το οποίο μεταβάλλει τους ανέμους, προκαλεί ακραίες ριπές, μπορεί ακόμη και να δημιουργήσει κεραυνούς και να ανάψει νέες εστίες πολλά χιλιόμετρα μακριά από το βασικό μέτωπο. «Σε αυτό το στάδιο η φωτιά δεν αντιμετωπίζεται κατά μέτωπο. Ούτε από επίγειες ούτε από εναέριες δυνάμεις. Πρέπει να αλλάζει πλήρως η στρατηγική αντιμετώπισης», εξηγεί.

Τα μαθήματα από την Εύβοια και τη Ρόδο
Ο επιστήμονας υπενθυμίζει ότι και η Ελλάδα έχει βιώσει αντίστοιχα φαινόμενα. Οι μεγάλες πυρκαγιές της Εύβοιας, της Βαρυμπόμπης, της Ρόδου και της Πελοποννήσου το 2021 παρουσίασαν στοιχεία πυροεπαγωγικών πυρκαγιών, δηλαδή πυρκαγιών που δημιουργούσαν το δικό τους μικροκλίμα.
Για τον λόγο αυτό, όταν μια φωτιά φτάσει σε αυτό το επίπεδο, ο επιχειρησιακός σχεδιασμός αλλάζει ριζικά και η προστασία της ανθρώπινης ζωής γίνεται η απόλυτη προτεραιότητα. Οι εκκενώσεις, όταν απειλούνται κατοικημένες περιοχές, δεν αποτελούν υπερβολή αλλά αναγκαίο μέτρο προστασίας.
«Η εγκατάλειψη της υπαίθρου τροφοδοτεί τις μεγάλες φωτιές»
Ο κ. Γιάνναρος στάθηκε ιδιαίτερα στην εγκατάλειψη της ελληνικής υπαίθρου. Όπως ανέφερε, παλαιότερα το τοπίο αποτελούσε ένα φυσικό «μωσαϊκό» με δάση, αμπέλια, καλλιέργειες και ανθρώπινη δραστηριότητα. Σήμερα, μεγάλες εκτάσεις έχουν μετατραπεί σε συνεχείς μάζες πυκνής βλάστησης, γεγονός που επιτρέπει στις πυρκαγιές να εξαπλώνονται ανεξέλεγκτα. «Όσο σύγχρονο κι αν είναι ένα πυροσβεστικό σύστημα, υπάρχουν φωτιές που δεν μπορούν να σταματήσουν όταν βρουν τις κατάλληλες συνθήκες. Η πρόληψη είναι το Α και το Ω», υπογράμμισε.
Μάχη με τον χρόνο σε Γαλλία και Ισπανία
Κλείνοντας, ο πυρομετεωρολόγος εκφράζει έντονη ανησυχία για την εξέλιξη των πυρκαγιών στη Δυτική Ευρώπη. Οι μετεωρολογικές προβλέψεις κάνουν λόγο για νέο κύμα καύσωνα με θερμοκρασίες που θα ξεπεράσουν τους 40 βαθμούς Κελσίου, γεγονός που δυσχεραίνει ακόμη περισσότερο τις προσπάθειες των πυροσβεστικών δυνάμεων. «Δίνεται μάχη ώστε να περιοριστούν τα ενεργά μέτωπα πριν επιδεινωθούν ακόμη περισσότερο οι καιρικές συνθήκες», αναφέρει, τονίζοντας ότι οι επόμενες ημέρες θα είναι ιδιαίτερα κρίσιμες για τη Γαλλία και την Ισπανία.
Το μήνυμα
Το βασικό μήνυμα του Θοδωρή Γιάνναρου είναι σαφές: οι ακραίες πυρκαγιές δεν αποτελούν πλέον εξαιρέσεις. Η επιστήμη διαθέτει πλέον πολλά εργαλεία για να προβλέψει και να αναλύσει τον κίνδυνο, όμως χωρίς ουσιαστική πρόληψη, σωστή διαχείριση των δασών, ενεργή ύπαιθρο και διαρκή επαγρύπνηση, ακόμη και οι ισχυρότεροι μηχανισμοί πυρόσβεσης δεν μπορούν να ανατρέψουν την εξέλιξη μιας μεγάλης πυρκαγιάς.